महाभारत · अध्याय 7.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.69.1
पुथुं वैन्यं च राजानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यमब्यषिञ्चत्सम्मन्त्र्य राजसूये महर्षयः ॥ ७.६९.१ ॥
हे सृंजया, वेनाचा पुत्र राजा पृथु — जो मृत होता — त्याला महर्षींनी विचारविनिमय करून राजसूय यज्ञात अभिषेक केला, असे आम्ही ऐकले आहे.
7.69.2
अयं नः प्रथयिष्येत सर्वानित्यभवत्पृथुः ।
क्षतान्नस्त्रास्यते सर्वानत्येवं क्षत्रियोऽभवत् ॥ ७.६९.२ ॥
हा आम्हा सर्वांना प्रसिद्ध करील म्हणून तो पृथु झाला; सर्वांना हानीपासून वाचवील म्हणून तो क्षत्रिय झाला.
7.69.3
पृथुं वैन्यं प्रजा दृष्ट्वा रक्ताः स्मेति यदब्रुवन् ।
ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत ॥ ७.६९.३ ॥
वेनाचा पुत्र पृथु पाहून प्रजा 'आम्ही संतुष्ट आहोत' असे म्हणाली; तेव्हा प्रेमाने त्याचे नाव 'राजा' पडले.
7.69.4
अकृष्टपच्या पृथिवी आसीद्वैन्यस्य कामधुक् ।
सर्वाः समादुघा गावः पुटकेपुटके मधु ॥ ७.६९.४ ॥
वेनपुत्राच्या काळात पृथ्वी नांगरणीशिवाय पीक देणारी आणि इच्छापूर्ती करणारी होती; सर्व गायी दूध देत होत्या आणि प्रत्येक पात्रात मध होते.
7.69.5
आसन्हिरण्मया वृक्षाः सुखस्पर्शाः सुखावहाः ।
तेषां चीर… संवीताः प्रजास्तेष्वेव शेरते ॥ ७.६९.५ ॥
सुखद स्पर्श आणि सुख देणारे सोन्याचे वृक्ष होते; त्यांच्या सालीच्या वस्त्रांनी झाकलेली प्रजा त्यांतच झोपत असे.
7.69.6
फलान्यमृतकल्पानि स्वादूनि च मधूनि च ।
तेषामासीत्तदाऽऽहारो निराहाराश्च नाभवन् ॥ ७.६९.६ ॥
अमृतासारखी स्वादिष्ट फळे आणि मध होते; तेव्हा तेच त्यांचे अन्न होते, कोणी उपाशी राहत नव्हते.
7.69.7
अरोगाः सर्वसिद्धार्था मनुष्या ह्यकुतोभयाः ।
न्यवसन्त यथाकामं वृक्षेषु च गुहासु च ॥ ७.६९.७ ॥
मनुष्ये रोगरहित होती, सर्व इष्ट कार्ये सिद्ध झालेली होती आणि कोठूनही भय नसलेली होती; इच्छेनुसार ते वृक्षांवर व गुहांमध्ये राहत.
7.69.8
प्रविभागो न राष्ट्राणां पुराणां चाभवत्तदा ।
यथासुखं यथाकामं तथैता मुदिताः प्रजाः ॥ ७.६९.८ ॥
तेव्हा राष्ट्रांची व नगरांची विभागणी नव्हती; ही प्रजा सुखाने व इच्छेनुसार आनंदात होती.
7.69.9
तस्य संस्तम्भिता ह्यापः समुद्रमभियास्यतः ।
पर्वताश्च ददुर्मार्गं ध्वजभङ्गश्च नाभवत् ॥ ७.६९.९ ॥
तो समुद्राकडे जात असताना त्याच्यामुळे पाणी स्तंभित झाले; पर्वतांनी मार्ग दिला, आणि ध्वज भंगले नाहीत.
7.69.10
तं वनस्पतयः शैला देवासुरनरोरगाः ।
सप्तर्षयः पुण्यजना गन्धर्वाप्सरसोऽपि च।
पितरश्च सुखासीनमभिगम्येदमब्रुवन् ॥ ७.६९.१० ॥
वृक्ष, पर्वत, देव, असुर, मानव व नाग, सप्तर्षी, पुण्यजन, गंधर्व व अप्सरा, तसेच पितर, सुखाने बसलेल्या त्याच्याजवळ येऊन असे म्हणाले.
7.69.11
सम्राडसि क्षत्रियोऽसि राजा गोप्ता पिताऽसि नः ।
देह्यस्मभ्यं महाराज प्रभुः सन्नीप्सितान्वरान्।
यैर्वयं शाश्वतं तृप्ता वर्तयिष्यामहे सुखम् ॥ ७.६९.११ ॥
तुम्ही सम्राट, क्षत्रिय, राजा, रक्षणकर्ते आणि आमचे पिता आहात. महाराज, प्रभू म्हणून आम्हाला इष्ट वर द्या; त्यांनी आम्ही सदैव तृप्त होऊन सुखाने जगू.
7.69.12
विज्ञापितः प्रजाभिस्तु प्रजानां हितकाम्यया ।
धनुर्गृह्य पृषत्कांश्च वसुधामाद्रवद्बली ॥ ७.६९.१२ ॥
प्रजांनी विनंती केल्यावर, प्रजांच्या हितेच्छेने तो बलवान धनुष्य व बाण घेऊन पृथ्वीकडे धावला.
7.69.13
ततो वैन्यभयाद्राजन्गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही ।
तां पृथुर्धनुरादाय द्रवन्तीमन्वसारयत् ॥ ७.६९.१३ ॥
तेव्हा हे राजा, वैन्याच्या भयाने पृथ्वी गाय होऊन पळू लागली. पृथूने धनुष्य घेऊन पळणाऱ्या तिचा पाठलाग केला.
7.69.14
सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयार्दिता ।
सा ददर्शाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिकम् ॥ ७.६९.१४ ॥
ती ब्रह्मलोकादी लोकांत जाऊन वैन्याच्या भयाने पीडित झाली. तिने समोर हातात धनुष्य उगारलेल्या वैन्याला पाहिले.
7.69.15
ज्वलद्भिर्विशिखैर्बाणैर्दीप्ततेजःसमद्युतिम् ।
महायोगं महात्मानं दुर्धर्षममरैरपि ॥ ७.६९.१५ ॥
जळत्या बाणांनी, प्रज्वलित तेजासारखा तेजस्वी, महायोगी, महात्मा, देवांनाही अजिंक्य अशा त्याला.
7.69.16
अलभन्ती परित्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत ।
कृताञ्जलिपुटा राजन्पूज्यं लोकैस्त्रिभिस्तदा ॥ ७.६९.१६ ॥
संरक्षण न मिळाल्याने ती वैन्यालाच शरण गेली. हे राजा, तेव्हा हात जोडून, त्रिलोकपूज्य अशा त्याच्याकडे ती गेली.
7.69.17
उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं कर्तुमर्हसि ।
कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना ॥ ७.६९.१७ ॥
ती त्याला म्हणाली, 'स्त्रीची हत्या करणे अधर्म आहे, ते तुला शोभत नाही. हे राजा, माझ्याशिवाय तू प्रजेचे पालन कसे करशील?'
7.69.18
एकस्यार्थाय यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा ।
एकं प्राणान्बहून्वापि प्राणिनां नास्ति पातकं ॥ ७.६९.१८ ॥
जो एकासाठी, स्वतःसाठी किंवा दुसऱ्यासाठी, एक प्राण किंवा अनेक प्राण हरण करतो, त्याला प्राणिहत्येचे पाप लागत नाही.
7.69.19
यस्मिंस्तु निहते भद्रे बहवः सुखमेधते ।
तस्मिन्हते त्वधं नास्ति पातकं नोपभुज्यते ॥ ७.६९.१९ ॥
हे कल्याणी, ज्याला मारल्याने अनेकजण सुखी होतात, त्याला मारल्यास पाप होत नाही आणि त्याचे फळही भोगावे लागत नाही.
7.69.20
सोऽहं पालनिमित्तं त्वां बधिष्यामि वसुंधरे ।
यदि चेद्वचनादद्य न करिष्यसि मे प्रियम् ॥ ७.६९.२० ॥
हे वसुंधरे, प्रजापालनासाठी, आज माझ्या वचनानुसार माझे प्रिय कार्य तू केले नाहीस तर मी तुला ठार मारीन.
7.69.21
त्वां निहत्य तु बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् ।
आत्मानं प्रथयित्वाऽहं प्रजा धारयिता स्वयं ॥ ७.६९.२१ ॥
माझ्या आज्ञेस विमुख झालेल्या तुला बाणाने ठार मारून, स्वतःला प्रसिद्ध करून, मी स्वतः प्रजेचे पालन करीन.
7.69.22
सुखं वचनमास्थाय मम धर्मभृतां वरे ।
स़ञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि वसुन्धरे ॥ ७.६९.२२ ॥
हे धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ, माझे वचन सुखाने मानून सदैव प्रजेला जिवंत ठेव; हे वसुंधरे, तूच समर्थ आहेस.
7.69.23
दुहितृत्वं च मे गच्छ एवमेतन्महाशरम् ।
नियच्छेयं त्वदर्थाय उद्यतं घोरदर्शनम् ॥ ७.६९.२३ ॥
तू माझी कन्या हो; अशा प्रकारे उगारलेल्या या भयंकर दिसणाऱ्या महाबाणाला तुझ्यासाठी मी आवरून धरीन.
7.69.24
सर्वमेतन्महाराज विधास्यासि परन्तप ।
वत्सं त्वं पश्य राजन्वै क्षरेयं येन वत्सला ॥ ७.६९.२४ ॥
हे महाराजा, हे शत्रुदमना, हे सर्व तू करशील; हे राजा, वासराकडे पाहा, ज्याच्यासाठी मी वत्सल गाईप्रमाणे दूध स्रवेन.
7.69.25
समां तु कुरु सर्वज्ञ मां तु धर्मभृतां वर ।
यथा विष्यन्दमानं वै क्षीरं सर्वत्र भावये ॥ ७.६९.२५ ॥
हे सर्वज्ञा, धर्मधारकांत श्रेष्ठा, मला समतल कर; म्हणजे सर्वत्र दूध वाहील.
7.69.26
तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः ।
पृथुर्वैन्यस्तदा राजा तेन शैला विवर्धिताः ॥ ७.६९.२६ ॥
तेव्हा वेनपुत्र राजा पृथूने सर्वत्र शिलासमूह दूर करविले; त्यामुळे पर्वत उंच झाले.
7.69.27
न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमे वसुधातले ।
प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वा महीपते ॥ ७.६९.२७ ॥
पूर्वीच्या सृष्टीत, विषम भूपृष्ठावर, हे महीपते, नगरांची वा गावांची विभागणी नव्हती.
7.69.28
न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर्न वणिक्पथः ।
वैन्यात्प्रभृति राजेन्दर सर्वस्यैतस्य सम्भवः ॥ ७.६९.२८ ॥
पिके नव्हती, गोपालन नव्हते, शेती नव्हती, व्यापारमार्गही नव्हते; हे राजेंद्रा, वेनपुत्रापासून यांचा उगम झाला.
7.69.29
यत्रयत्र च साम्यं तु भूमावासीत्किलानघ ।
तत्रतत्र प्रजास्तात निवासमभिरोचयन्।
कृच्छ्रेण च महाराज इत्येवमनुशुश्रुम ॥ ७.६९.२९ ॥
हे निष्पाप, पृथ्वीवर जिथे जिथे सपाट जागा होती, हे तात, तिथे तिथे प्रजांनी वस्ती करणे पसंत केले; हे महाराजा, कष्टाने—असे आम्ही ऐकले आहे.
7.69.30
तथेत्युक्त्वा पुनर्वैन्यो गृहीत्वाऽऽजगवं धनुः ।
शरांश्चाप्रतिमान्घोरांश्चिन्तयित्वाऽब्रवीन्महीम् ॥ ७.६९.३० ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून, वेनपुत्राने पुन्हा आजगव धनुष्य आणि अतुलनीय, भयंकर बाण घेतले, विचार करून पृथ्वीला म्हणाला.
7.69.31
एह्येहि वसुधे क्षिप्रं क्षरैभ्यः काङ्क्षितं पयः ।
मच्छसनातिगां वै त्वां प्रमथिष्याम्यहं शरैः ॥ ७.६९.३१ ॥
ये, ये, वसुधे! लवकर प्रवाहांतून इच्छित दूध दे. माझी आज्ञा मोडणाऱ्या तुला मी बाणांनी चिरडून टाकीन.
7.69.32
तथोक्ता साऽत्मनः श्रेयश्चिन्तयित्वाऽब्रवीत्पृथुम् ।
वत्सं पात्राणि दोग्धॄंश्च क्षीराणि च समादिश ॥ ७.६९.३२ ॥
असे सांगितल्यावर तिने स्वतःचे कल्याण विचारात घेऊन पृथूला म्हटले, "वासरू, पात्रे, दोहणारे आणि दूध यांची आज्ञा द्या."
7.69.33
ततो दास्याम्यहं भद्र सर्वं यस्य यथेप्सितम् ।
दुहितृत्वे च मां वीर सङ्कल्पयितुमर्हसि ॥ ७.६९.३३ ॥
तेव्हा हे भद्रा, ज्याला जे हवे ते मी सर्व देईन. आणि हे वीरा, मला कन्या म्हणून मानण्याचा तू संकल्प करावास.
7.69.34
तथेत्युक्त्वा पृथुः सर्वं विधानमकरोद्वशी ।
ततो भूतनिकायास्तां वसुधां दुदुहुस्तदा ॥ ७.६९.३४ ॥
"तथास्तु" असे म्हणून संयमी पृथूने सर्व व्यवस्था केली. तेव्हा प्राणिसमूहांनी त्या वसुधेचे दोहन केले.
7.69.35
तां वनस्पतयः पूर्वं समुत्तस्थुर्दुधुक्षवः ।
साऽतिष्ठद्वत्सला वत्सं दोग्धृपात्राणि चेच्छती ॥ ७.६९.३५ ॥
तिचे दोहन करण्याच्या इच्छेने प्रथम वृक्ष उभे राहिले. वासरावर प्रेम करणारी ती वासरू आणि दोहनपात्रे इच्छित होती.
7.69.36
वत्सोऽभूत्पुष्पितः सालः प्लक्षो दोग्धाऽभवत्तदा ।
छिन्नप्ररोहणं दुग्धं पात्रमौदुम्बरं शुभम् ॥ ७.६९.३६ ॥
तेव्हा फुललेला साल वृक्ष वासरू झाला आणि प्लक्ष वृक्ष दोहणारा झाला. छिन्न अंकुरांचे दूध होते; शुभ पात्र उंबराच्या लाकडाचे होते.
7.69.37
उदयः पर्वतो वत्सो मेरुर्दोग्धा महागिरिः ।
रत्नान्योषधयो दुग्धं पात्रमस्तमयं तथा ॥ ७.६९.३७ ॥
उदय पर्वत वासरू होता, मेरु दोहणारा होता, महागिरी. रत्ने आणि औषधी दूध होत्या, आणि अस्तमय पात्र होते, तसेच.
7.69.38
देवानां वत्स इन्द्रोऽभूत्पात्रं दारुमयं तथा ।
दोग्धा च सविता देवो दुग्धमूर्जस्करं प्रियम् ॥ ७.६९.३८ ॥
देवांचे वासरू इंद्र होता, लाकडी पात्र होते, तसेच. दोहणारे सविता देव होते, आणि दूध बलदायक व प्रिय होते.
7.69.39
असुरा दुदुहुर्मायामयःपात्रे तु तां तदा ।
दोग्धा द्विमूर्धा तत्रासीद्वत्सश्चासीद्विरोचनः ॥ ७.६९.३९ ॥
तेव्हा असुरांनी मायेने तिला लोखंडी पात्रात दोहले. तेथे दोहणारा द्विमूर्धा होता, आणि वासरू विरोचन होता.
7.69.40
कृषिं च सस्यं च नरा दुदुहुः पृथिवीतले ।
स्वायंभुवो मनुर्वत्सस्तेषां दोग्धाऽभवत्पृथुः ॥ ७.६९.४० ॥
शेती आणि धान्य माणसांनी पृथ्वीतलावर दोहले. स्वायंभुव मनू वासरू होता, आणि त्यांचा दोहणारा पृथू झाला.
7.69.41
अलाबुपात्रे च तथा विषं दुग्धा वसुन्धरा ।
धृतराष्ट्रोऽभवद्दोग्धा तेषां वत्सस्तु तक्षकः ॥ ७.६९.४१ ॥
भोपळ्याच्या पात्रात आणि तसेच वसुंधरेने विष दोहले. धृतराष्ट्र दोहणारा झाला, आणि त्यांचे वासरू तक्षक होता.
7.69.42
सप्तर्षिभिर्ब्रह्म दुग्धा तथा चाक्लिष्टकर्मभिः ।
दोग्धा बृहस्पतिः पात्रं छन्दो वत्सश्च सोमराट् ॥ ७.६९.४२ ॥
सप्तर्षींनी आणि अक्लिष्टकर्म्यांनी ब्रह्म दोहले. बृहस्पती दोहणारा होता, पात्र छंद होते, आणि वासरू सोमराज होता.
7.69.43
अन्तर्धानं चामपात्रे दुग्धा पुण्यजनैर्विराट् ।
दोग्धा वैश्रवणस्तेषां वत्सश्चासीद्वृषध्वजः ॥ ७.६९.४३ ॥
अन्तर्धान नावाच्या पात्रात पुण्यजनांनी विराट् (गाय) दुभली. दुभणारा वैश्रवण होता आणि वासरू वृषध्वज (शिव) होता.
7.69.44
पुण्यगन्धान्पद्मपात्रे गन्धर्वाप्सरसोऽदुहन् ।
वत्सश्चित्ररथस्तेषां दोग्धा विश्वरुचिः प्रभुः ॥ ७.६९.४४ ॥
पद्मपात्रात गंधर्व आणि अप्सरांनी पुण्यगंध दुभले. त्यांचे वासरू चित्ररथ होते आणि दुभणारे प्रभू विश्वरुची होते.
7.69.45
स्वधां रजतपात्रेषु दुदुहुः पितरश्च ताम् ।
वत्सो वैवस्वतस्तेषां यमो दोग्धान्तकस्तदा ॥ ७.६९.४५ ॥
रौप्यपात्रांमध्ये पितरांनी स्वधा दुभली. त्यांचे वासरू वैवस्वत होते आणि त्या वेळी दुभणारा अन्तक यम होता.
7.69.46
एवं निकायैस्तैर्दुग्धा पयोऽभीष्टं हि सा विराट् ।
यैर्वर्तयन्ति ते ह्यद्य पात्रैर्वत्सैश्च नित्यशः ॥ ७.६९.४६ ॥
अशा प्रकारे त्या वर्गांनी त्या विराट् गाईला दुभून इच्छित दूध मिळवले. त्या पात्रांनी व वासरांनी ते आजही नित्य उदरनिर्वाह करतात.
7.69.47
यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् ।
सन्तर्पयित्वा भूतानि सर्वैः कामैर्मनःप्रियैः ॥ ७.६९.४७ ॥
विविध यज्ञांनी यजन करून प्रतापी वेनपुत्र पृथूने मनाला प्रिय अशा सर्व कामनांनी प्राण्यांना तृप्त केले.
7.69.48
हैरण्यानकरोद्राजा ये केचित्पार्थिवा भुवि ।
तान्ब्राह्मणेभ्यः प्रायच्छदश्वमेधे महामखे ॥ ७.६९.४८ ॥
राजाने पृथ्वीवरील जे कोणी राजे होते त्यांना सुवर्णमय केले आणि महान अश्वमेध यज्ञात त्यांना ब्राह्मणांना दान दिले.
7.69.49
स षष्टिं गोसहस्राणि षष्टिं नागशतानि च ।
सौवर्णानकरोद्राजा ब्राह्मणेभ्यश्च तान्ददौ ॥ ७.६९.४९ ॥
त्याने साठ हजार गायी आणि सहाशे हत्ती सोन्याचे करवून ब्राह्मणांना दान दिले.
7.69.50
इमां च पृथिवीं सर्वां मणिरत्नविभूषिताम् ।
सौवर्णीमकरोद्राजा ब्राह्मणेभ्यश्च तां ददौ ॥ ७.६९.५० ॥
मणी आणि रत्नांनी शोभलेली ही संपूर्ण पृथ्वीही राजाने सोन्याची करवून ब्राह्मणांना दिली.
7.69.51
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत् ॥ ७.६९.५१ ॥
हे सृंजया, तो मेला असता तर तो तुझ्यापेक्षा चौपट भाग्यवान ठरला असता; पुत्रापेक्षाही तो तुझ्यासाठी अधिक पुण्यवान आहे. म्हणून पुत्रासाठी शोक करू नकोस. जो यज्ञ करत नाही आणि दक्षिणा देत नाही, तो कुत्र्याच्या मार्गाला जातो, असे सांगितले आहे.