महाभारत · अध्याय 7.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.7.1
वेदं षडङ्गं वेदाहमर्थविद्यां च मानवीम् ।
त्रैय्यम्बकमथेष्वस्त्रं शस्त्राणि विविधानि च ॥ ७.७.१ ॥
मी वेद आणि त्याची सहा अंगे, मानव अर्थविद्या जाणतो. त्र्यंबक अस्त्र, इषु-अस्त्र आणि विविध शस्त्रेही मला ठाऊक आहेत.
7.7.2
ये चाप्युक्ता मयि गुणा भवद्भिर्जयकाङ्क्षिभिः ।
चिकीर्षुस्तानहं सर्वान्योधयिष्यामि पाण्डवान् ॥ ७.७.२ ॥
विजयाची इच्छा करणाऱ्या तुम्ही माझ्यात सांगितलेले गुण सिद्ध करण्याच्या इच्छेने मी सर्व पांडवांना युद्धात लढायला लावीन.
7.7.3
पार्षतं तु रणे राजन्न हनिष्ये कथञ्चन ।
स हि सृष्टो वधार्थाय ममैव पुरुषर्षभः ॥ ७.७.३ ॥
हे राजा! युद्धात मी पार्षताला (धृष्टद्युम्नाला) कोणत्याही प्रकारे मारणार नाही, कारण त्या पुरुषश्रेष्ठाची निर्मिती माझ्याच वधासाठी झाली आहे.
7.7.4
योधयिष्यामि सैन्यानि नाशयन्सर्वसोमकान् ।
न च मां पाण्डवा युद्धे योधयिष्यन्ति हर्षिताः ॥ ७.७.४ ॥
सोमकांच्या सर्व सैन्यांचा नाश करीत मी युद्ध करीन. आणि पांडव आनंदाने असले तरी युद्धात माझ्याशी लढणार नाहीत.
7.7.5
स एवमभ्यनुज्ञातश्चक्रे सेनापतिं ततः ।
द्रोणं तव सुतो राजन्विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ ७.७.५ ॥
अशा प्रकारे अनुमती मिळाल्यावर तुमच्या पुत्राने (दुर्योधनाने), हे राजा, विधीनुसार कर्म करून द्रोणाला सेनापती केले.
7.7.6
अथाभिषिषिचुर्द्रोणं दुर्योधनमुखा नृपाः ।
स्वस्तिवादरवैश्चान्यैः श्लक्ष्णैश्चान्यैर्मनोरमैः।
सैनापत्ये यथा स्कन्दं पुरा शक्रमुखाः सुराः ॥ ७.७.६ ॥
मग दुर्योधनाच्या नेतृत्वाखालील राजांनी स्वस्तिवाचनाच्या ध्वनींसह आणि इतर मृदू, मनोहर मंत्रांसह द्रोणाला अभिषेक केला, पूर्वी इंद्रादी देवांनी स्कंदाला सेनापतिपदी अभिषिक्त केले होते तसे.
7.7.7
ततो वादित्रघोषेण शङ्खानां च महास्वनैः ।
प्रादुरासीत्कृते द्रोणे हर्षः सेनापतौ तदा ॥ ७.७.७ ॥
तेव्हा वाद्यांच्या घोषाने आणि शंखांच्या महानादाने, द्रोण सेनापती म्हणून अभिषिक्त झाला तेव्हा हर्ष प्रकटला.
7.7.8
ततः पुण्याहघोषेण साशीर्वादस्वनेन च ।
संस्तवैर्गीतशब्दैश्च सूतमागधबन्दिनाम् ॥ ७.७.८ ॥
तेव्हा पुण्याहाच्या घोषाने, आशीर्वादाच्या ध्वनीने, स्तुतींनी आणि गीतशब्दांनी, सूत, मागध व बंदींच्या आवाजांसह.
7.7.9
जयशब्दैर्द्विजाग्र्याणां सुभगानर्तितैस्तथा ।
सत्कृत्य विधिना द्रोणं मेनिरे पाण्डवाञ्जितान् ॥ ७.७.९ ॥
श्रेष्ठ ब्राह्मणांच्या जयघोषांनी आणि शुभ नृत्यांनी, विधिपूर्वक द्रोणाचा सत्कार करून, त्यांनी पाण्डवांना जिंकलेले मानले.
7.7.10
सैनापत्यं तु संप्राप्य भारद्वाजो महारथः ।
युयुत्सुर्व्यूह्य सैन्यानि प्रायात्तव सुतैः सह ॥ ७.७.१० ॥
सेनापतीपद मिळवून महारथी भारद्वाज (द्रोण) युद्धाच्या इच्छेने सैन्यांची व्यूहरचना करून तुमच्या पुत्रांसह पुढे गेले.
7.7.11
सैन्धवश्च कलिङ्गश्च विकर्णश्च तवात्मजः ।
दक्षिणं पार्श्वमास्थाय समतिष्ठन्त दंशिताः ॥ ७.७.११ ॥
सिंधुराज, कलिंगराज आणि तुमचा पुत्र विकर्ण, कवच धारण करून उजवी बाजू घेऊन उभे राहिले.
7.7.12
प्रपक्षः शकुनिस्तेषां प्रवरैर्हयसादिभिः ।
ययौ गान्धारकैः सार्धं विमलप्रासयोधिभिः ॥ ७.७.१२ ॥
त्यांचा पक्ष (बाजू) शकुनी होता, जो उत्तम घोडेस्वारांसह, गांधारांसह, चमकणाऱ्या भाल्यांच्या योद्ध्यांसह गेला.
7.7.13
कृपश्च कृतवर्मा च चित्रसेनो विविंशतिः ।
दुःशासनमुखा यत्ताः सव्यं पक्षमपालयन् ॥ ७.७.१३ ॥
कृप आणि कृतवर्मा, चित्रसेन आणि विविंशति, दुःशासन ज्यांच्या पुढे होता, ते सज्ज होऊन डाव्या पक्षाचे रक्षण करत होते.
7.7.14
तेषां प्रपक्षाः काम्भोजाः सुदक्षिणपुस्सराः ।
ययुरश्चैर्महावेगैः शकाश्च यवनैः सह ॥ ७.७.१४ ॥
त्यांचे प्रपक्ष — सुदक्षिण ज्यांचा अग्रणी असे कांबोज, आणि शक व यवन — महावेगवान अश्वांसह पुढे गेले.
7.7.15
मद्रास्त्रिगर्ताः साम्बष्ठाः प्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
शिबयः शूरसेनाश्च शूद्राश्च मलदैः सह ॥ ७.७.१५ ॥
मद्र, त्रिगर्त, साम्बष्ठ, पश्चिम-उत्तरेचे मालव, शिबि, शूरसेन आणि शूद्र — मलदांसह.
7.7.16
सौवीराः कितवाः प्राच्या दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
नवात्मजं पुरस्कृत्य सूतपुत्रस्य पृष्ठतः ॥ ७.७.१६ ॥
सौवीर, कितव, पूर्वेकडील व दक्षिणेकडील सर्व लोक — नवपुत्राला पुढे ठेवून, सूतपुत्राच्या मागे.
7.7.17
हर्षयन्तः स्वसैन्यानि ययुस्तव सुतैः सह ।
प्रवरः सर्वयोधानां बलेषु बलमादधम् ॥ ७.७.१७ ॥
आपल्या सैन्यांना उत्साहित करत तुझ्या पुत्रांसह पुढे गेले — सर्व योद्ध्यांत श्रेष्ठ, सैन्यांत बल भरत.
7.7.18
ययौ वैकर्तनः कर्णः प्रमुखे सर्वधन्विनाम् ।
तस्य दीप्तो महाकायः स्वान्यनीकानिहर्षयन् ॥ ७.७.१८ ॥
विकर्तनाचा पुत्र कर्ण सर्व धनुर्धरांसमोर चालला. त्याचे तेजस्वी, विशाल शरीर आपल्या सैन्यांना हर्ष देत होते.
7.7.19
हस्तिकक्ष्यो गहाकेतुर्बभौ सूर्यसमद्युतिः ।
न भीष्मव्यसनं कश्चिदृष्ट्वा कर्णममन्यत ॥ ७.७.१९ ॥
हत्तीच्या दोरीसारखे चिन्ह आणि गह ध्वज असलेला कर्ण सूर्यासारख्या तेजाने चमकला. कर्णाला पाहून कोणीही भीष्माचे संकट संकट मानले नाही.
7.7.20
विशोकाश्चाभवन्सर्वे राजानः कुरुभिः सह ।
हृष्टाश्च बहवो योधास्तत्राजल्पन्त वेगतः ॥ ७.७.२० ॥
कुरूंसह असलेले सर्व राजे शोकरहित झाले. तेथे आनंदित झालेले अनेक योद्धे उत्साहाने मोठ्याने बोलू लागले.
7.7.21
न हि कर्णं रणे दृष्ट्वा युधि स्थास्यन्ति पाण्डवाः ।
कर्णो हि समरे शक्तो जेतुं देवान्सवासवान् ॥ ७.७.२१ ॥
रणात कर्णाला पाहून पांडव युद्धात टिकणार नाहीत. कर्ण समरात इंद्रासह देवतांनाही जिंकण्यास समर्थ आहे.
7.7.22
किमु पाण्डुसुतान्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान् ।
भीष्मेण तु रणे पार्थाः पालिता बाहुशालिना ॥ ७.७.२२ ॥
युद्धात वीर्य आणि पराक्रम कमी झालेल्या पांडुपुत्रांविषयी काय सांगावे! रणात पृथेचे पुत्र बलदंड बाहूंच्या भीष्माकडून रक्षिले जात होते.
7.7.23
तांस्तु कर्णः शरैस्तीक्ष्णैर्नाशयिष्यति संयुगे ।
एवं ब्रुवन्तस्तेऽन्योन्यं हृष्टरूपा विशांपते ॥ ७.७.२३ ॥
कर्ण तीक्ष्ण बाणांनी युद्धात त्यांचा नाश करील. हे प्रजापते, असे एकमेकांना सांगत ते आनंदित मुखाचे होते.
7.7.24
राधेयं पूजयन्तश्च प्रशंसन्तश्च निर्ययुः ।
अस्माकं शकटव्यूहों द्रोणेन विहितोऽभवत् ॥ ७.७.२४ ॥
राधेचा पुत्र कर्ण याचा सन्मान करत आणि स्तुती करत ते निघाले. आमची शकटव्यूहरचना द्रोणाचार्यांनी केली होती.
7.7.25
परेषां क्रौञ्च एवासीद्व्यूहो राजन्महात्मनाम् ।
प्रीयमाणेन विहितो धर्मराजेन भारत ॥ ७.७.२५ ॥
हे राजा, शत्रूंची व्यूहरचना क्रौञ्च होती. हे भारता, महात्म्यांसाठी प्रसन्न झालेल्या धर्मराजाने ती रचली होती.
7.7.26
व्यूहप्रमुखतस्तेषां तस्थतुः पुरुषर्षभौ ।
वानरध्वजमुच्छ्रित्य विष्वक्सेनधनंजयौ ॥ ७.७.२६ ॥
त्यांच्या व्यूहाच्या अग्रभागी दोन पुरुषर्षभ उभे राहिले; वानरध्वज उंच करून — विष्वक्सेन आणि धनंजय.
7.7.27
ककुदं सर्वसैन्यानां धाम सर्वधनुष्मताम् ।
आदित्यपथगः केतुः पार्थस्यामिततेजसः ॥ ७.७.२७ ॥
सर्व सैन्यांचे शिखर, सर्व धनुर्धरांचे तेज — सूर्यमार्गात चालणारा, अमिततेजस्वी पार्थाचा ध्वज.
7.7.28
दीपयामास तत्सैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः ।
यथा प्रज्वलितः सूर्यो युगान्ते वै वसुंधराम् ॥ ७.७.२८ ॥
त्या सैन्याला पाण्डवाच्या महात्म्याचे सैन्य म्हणून प्रकाशित केले; युगांती प्रज्वलित सूर्य पृथ्वीला जसा प्रकाशित करतो तसे.
7.7.29
दीप्यन्दृश्येत हि तथा केतुः सर्वत्र धीमतः ।
योधानामर्जुनः श्रेष्ठो गाण्डीवं धनुषां वरम् ॥ ७.७.२९ ॥
तसाच धीमंताचा ध्वज सर्वत्र तेजस्वी दिसत होता. योद्ध्यांमध्ये अर्जुन श्रेष्ठ आहे, आणि धनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ गाण्डीव.
7.7.30
वासुदेवश्च भूतानां चक्राणां च सुदर्शनम् ।
चत्वार्येतानि तेजाञ्सि वहञ्श्वेतहयो रथः ॥ ७.७.३० ॥
वासुदेव प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे; चक्रांमध्ये सुदर्शन श्रेष्ठ. हे चार तेज श्वेत-अश्वांचा रथ वाहत होता.
7.7.31
परेषामग्रतस्तस्थौ कालचक्रमिवोद्यतम् ।
एवं तौ सुमहात्मानौ बलसेनाग्रगावुभौ ॥ ७.७.३१ ॥
शत्रूंसमोर तो उभा राहिला, उगारलेल्या कालचक्रासारखा. अशा प्रकारे ते दोन महात्मे सेनेच्या अग्रभागी पुढे सरकले.
7.7.32
तावकानां मुखे कर्णः परेषां च धनंजयः ।
ततो जयाभिसंरब्धौ परस्परवधैषिणौ ॥ ७.७.३२ ॥
तुमच्या बाजूचा अग्रभाग कर्ण होता, आणि शत्रूंचा धनंजय. मग विजयासाठी संतप्त झालेले, एकमेकांचा वध इच्छिणारे ते दोघे.
7.7.33
अवेक्षेतां तदान्योन्यं समरे कर्णपाण्डवौ ।
ततः प्रयाते सहसा भारद्वाजे महारथे ॥ ७.७.३३ ॥
युद्धात कर्ण आणि पांडव एकमेकांकडे पाहत राहिले. तेव्हा महारथी भारद्वाज (द्रोण) अचानक पुढे सरसावले.
7.7.34
सिंहनादेन घोरेण वसुधा समकम्पत ।
ततस्तुमुलमाकाशमावृणोत्सदिवाकरम् ॥ ७.७.३४ ॥
भयंकर सिंहनादाने पृथ्वी कंपली. मग कोलाहलाने भरलेल्या आकाशाने सूर्यासह सर्व झाकून टाकले.
7.7.35
वातोद्भूतं रजस्तीव्रं कौशेयनिकरोपमम् ।
ववर्ष द्यौरनभ्राऽपि मांसास्थिरुधिराण्युत ॥ ७.७.३५ ॥
वाऱ्याने उठलेली तीव्र धूळ रेशमाच्या ढिगासारखी होती. ढग नसतानाही आकाशाने मांस, हाडे आणि रक्त पाऊस म्हणून वर्षवले.
7.7.36
गृध्राः श्येना बकाः कङ्का वायसाश्च सहस्रशः ।
उपर्युपरि सेनां ते तदा पर्यपतन्नृप ॥ ७.७.३६ ॥
हे राजा! तेव्हा गिधाडे, ससाणे, बगळे, कंक आणि कावळे हजारोंच्या संख्येने सेनेच्या वर घिरट्या घालू लागले.
7.7.37
गोमायवश्च प्राक्रोशन्भयदान्दारुणान्रवान् ।
अकार्षुरपसव्यं च बहुशः पृतनां तव ॥ ७.७.३७ ॥
कोल्ह्यांनी भयंकर आणि दारुण आरोळ्या ठोकल्या; अनेकदा तुझ्या सेनेला अपसव्य प्रदक्षिणा घातली.
7.7.38
चिखादिषन्तो मांसानि पिपासन्तश्च शोणितम् ।
अपतद्दीप्यमाना च सनिर्घाता सकम्पना ॥ ७.७.३८ ॥
मांस खाण्याची आणि रक्त पिण्याची इच्छा धरून; जळणारी उल्का गडगडाटासह व कंपासह कोसळली.
7.7.39
उल्का ज्वलन्ती सङ्ग्रामे पुच्छेनावृत्य सर्वशः ।
परिवेषो महांश्चापि सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ॥ ७.७.३९ ॥
युद्धात पेटलेली उल्का आपल्या शेपटीने सर्व बाजूंनी वेढून गेली; वीज व गडगडाटासह मोठे परिवेषही दिसले.
7.7.40
भास्करस्याभवद्राजन्प्रयाते वाहिनीपतौ ।
एते चान्ये च बहवः प्रादुरासन्सुदारुणाः।
उत्पाता युधि वीराणां जीवितक्षयकारिणः ॥ ७.७.४० ॥
हे राजा, सेनापती निघाल्यावर सूर्यात (विकृती) झाली; ही आणि इतर अनेक भयंकर उत्पात युद्धात वीरांचे प्राण नष्ट करणारे म्हणून प्रकट झाले.
7.7.41
ततः प्रववृते युद्धं परस्परवधैषिणाम् ।
कुरुपाण्डवसैन्यानां शब्देनापूरयज्जगत् ॥ ७.७.४१ ॥
मग एकमेकांना मारण्याची इच्छा धरणाऱ्या कौरव-पांडव सैन्यांमध्ये युद्ध सुरू झाले; त्याच्या गर्जनेने जग भरून गेले.
7.7.42
ते त्वन्योन्यं सुसंरब्धाः पाण्डवाः कौरवैः सह ।
अभ्यघ्नन्निशितैः शस्त्रैर्जयगृद्धाः प्रहारिणः ॥ ७.७.४२ ॥
ते पांडव आणि कौरव अत्यंत क्रोधित होऊन, विजयाची लालसा धरून, तीक्ष्ण शस्त्रांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
7.7.43
स पाण्डवानां महतीं महेष्वासो महाद्युतिः ।
वेगेनाभ्यद्रवत्सेनां किरञ्शरशतैः शितैः ॥ ७.७.४३ ॥
तो महान धनुर्धर, महातेजस्वी पाण्डवांच्या विशाल सेनेवर वेगाने तुटून पडला, शेकडो तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव करत.
7.7.44
द्रोणमभ्युद्यतं दृष्ट्वा पाण्डवाः सहसृञ्जयैः ।
प्रत्यगृह्णंस्तदा राजञ्छरवर्षैः पृथक्पृथक् ॥ ७.७.४४ ॥
द्रोणाला पुढे सरसावलेला पाहून पाण्डव सृञ्जयांसह, हे राजा, बाणांच्या वर्षावाने एकेकाने त्याला प्रतिकार केला.
7.7.45
विक्षोभ्यमाणआ द्रोणेन भिद्यमाना महाचमूः ।
व्यशीर्यत सपाञ्चाला वातेनेव वलाहकाः ॥ ७.७.४५ ॥
द्रोणाने क्षुब्ध व विदीर्ण केलेली ती महान सेना, पाञ्चालांसह, वाऱ्याने विखुरलेल्या ढगांप्रमाणे विखुरली.
7.7.46
बहूनीह विकुर्वाणो दिव्यान्यस्त्राणि संयुगे ।
अपीडयत्क्षणेनैव द्रोणः पाण्डवसृञ्जयान् ॥ ७.७.४६ ॥
युद्धात अनेक दिव्य अस्त्रे प्रकट करीत द्रोणाने क्षणार्धात पाण्डव आणि सृञ्जयांना पीडा दिली.
7.7.47
ते वध्यमाना द्रोणेन वासवेनेव दानवाः ।
पाञ्चालाः समकम्पन्त धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥ ७.७.४७ ॥
द्रोणाकडून वधले जात असलेले ते — धृष्टद्युम्नाच्या नेतृत्वाखालील पाञ्चाल — वासवाने मारल्या जाणाऱ्या दानवांप्रमाणे कापू लागले.
7.7.48
ततो दिव्यास्त्रविच्छूरो याज्ञसेनिर्महारथः ।
अभिनच्छरवर्षेण द्रोणानीकमनेकधा ॥ ७.७.४८ ॥
तेव्हा दिव्य अस्त्रांचा जाणकार, शूर, महारथी याज्ञसेनीने बाणांच्या वर्षावाने द्रोणाच्या सेनेला अनेक प्रकारे भेदले.
7.7.49
द्रोणस्य शरवर्षाणि शरवर्षेण पार्षतः ।
सन्निवार्य ततः सर्वान्कुरूनप्यवधीद्बली ॥ ७.७.४९ ॥
द्रोणाचा बाणवर्षाव पार्षताने आपल्या बाणवर्षावाने अडवला; मग त्या बलवान वीराने सर्व कौरवांनाही ठार केले.
7.7.50
संयम्य तु ततो द्रोणः समवस्थाप्य चाहवे ।
स्वमनीकं महेष्वासः पार्षतं समुपाद्रवत् ॥ ७.७.५० ॥
मग द्रोणाने संयम राखून युद्धात आपले सैन्य स्थिर केले आणि त्या महाधनुर्धराने पार्षतावर धाव घेतली.
7.7.51
स बाणवर्षं सुमहदसृजत्पार्षतं प्रति ।
मघवान्समभिक्रुद्धः सहसा दानवानिव ॥ ७.७.५१ ॥
त्याने पार्षतावर अत्यंत मोठा बाणवर्षाव केला, जसा क्रुद्ध इंद्र अचानक दानवांवर वर्षाव करतो.
7.7.52
ते कम्प्यमाना द्रोणेन बाणैः पाण्डवसृञ्जयाः ।
पुनःपुनरभज्यन्त सिंहेनैवेतरे मृगाः ॥ ७.७.५२ ॥
द्रोणाच्या बाणांनी कंपित झालेले पांडव आणि सृंजय वारंवार विखुरले गेले, जसे सिंह पाहून इतर हरिण विखुरतात.
7.7.53
तथा पर्यपतद्रोणः पाण्डवानां बले बली ।
अलातचक्रवद्राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.७.५३ ॥
हे राजा! बलवान द्रोण पांडवांच्या सैन्यात असा फिरला, जळत्या कोलीच्या चक्राप्रमाणे; ते दृश्य अद्भुत वाटले.
7.7.54
खचरनगरकल्पं कल्पितं शास्त्रदृष्ट्या चलदनिलपताकं ह्लादनं वल्गिताश्वम् ।
स्फटिकविमलकेतुं त्रासनं शात्रवाणां रथवरमधिरूढः सञ्जहारारिसेनाम् ॥ ७.७.५४ ॥
आकाशचारींच्या नगरासारखा, शास्त्रविधीने रचलेला, वाऱ्याने फडकणाऱ्या पताकांचा, आनंददायक, नाचणाऱ्या घोड्यांचा, स्फटिकासारख्या निर्मळ ध्वजाचा, शत्रूंना भय देणारा उत्तम रथ चढून त्याने शत्रुसेना मागे परतवली.