महाभारत · अध्याय 7.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.73.1
त्वयि याते महाबाहो संशप्तकबलं प्रति ।
प्रयत्नमकरोत्तीव्रमाचार्यो प्रहणे मम ॥ ७.७३.१ ॥
हे महाबाहो, तू संशप्तकांच्या सैन्याकडे गेलास तेव्हा आचार्य द्रोणांनी माझ्याशी युद्धात तीव्र प्रयत्न केला.
7.73.2
व्यूढानीकं ततो द्रोणं यतमानं महामृधे ।
प्रतिव्यूह्य सहानीकाः प्रत्यरुध्म वयं बलात् ॥ ७.७३.२ ॥
मग सैन्याची व्यूहरचना करून महायुद्धात प्रयत्न करणाऱ्या द्रोणांसमोर आम्ही आपल्या सैन्यासह व्यूह रचून बळाने त्यांचा प्रतिकार केला.
7.73.3
स वार्यमाणो रथिभिर्मयि चापि सुरक्षिते ।
अस्मानभिजगामाशु पीडयन्निशितैः शरैः ॥ ७.७३.३ ॥
रथींनी अडवलेला असतानाही आणि माझ्याकडून नीट संरक्षित असतानाही तो लवकर आमच्यावर चालून आला आणि तीक्ष्ण बाणांनी आम्हाला पीडा देऊ लागला.
7.73.4
ते पीड्यमाना द्रोणेन द्रोणानीकं न शक्नुमः ।
प्रतिवीक्षितुमप्याजौ भेत्तुं तत्कुत एव तु ॥ ७.७३.४ ॥
द्रोणांकडून पीडित होऊन आम्हाला युद्धात द्रोणांच्या सैन्याकडे नीट पाहताही येत नव्हते, मग ते भेदणे कसे शक्य होते?
7.73.5
ततस्तमप्रतिरथमहं सौभद्रमब्रवम् ।
द्रोणानीकमिदं भिन्द्धि द्वारं सञ्जनयस्व नः ॥ ७.७३.५ ॥
तेव्हा मी त्या अप्रतिरथ सौभद्राला म्हणालो, 'द्रोणांचे हे सैन्य भेद, आमच्यासाठी एक द्वार निर्माण कर.'
7.73.6
स तथा चोदितोऽस्माभिः सदश्व इव वीर्यवान् ।
असह्यमपि तं भारं वोढुमेवोपचक्रमे ॥ ७.७३.६ ॥
आम्ही असे प्रेरित करताच तो चांगल्या घोड्याप्रमाणे पराक्रमी होऊन ते असह्य ओझे वाहण्यास सज्ज झाला.
7.73.7
स तवास्त्रोपदेशेन वीर्येण च समन्वितः ।
प्राविशत्तद्बलं बालः सुपर्ण इव सागरम् ॥ ७.७३.७ ॥
शस्त्रोपदेश आणि वीर्य यांनी युक्त असलेला तो बालक गरुड जसा समुद्रात शिरतो, तसा त्या सैन्यात शिरला.
7.73.8
तेऽनुयाता वयं वीरं सात्वतीपुत्रमाहवे ।
प्रवेष्टुकामास्तेनैव येन स प्राविशच्चमूम् ॥ ७.७३.८ ॥
युद्धात त्या वीराच्या, सात्वतीपुत्राच्या, मागे आम्ही गेलो; ज्या मार्गाने तो शिरला त्याच मार्गाने आम्हालाही शिरायचे होते.
7.73.9
ततः सैन्धवको राजा क्षुद्रस्तात जयद्रथः ।
वरदानेन रुद्रस्य सर्वान्नः समवारयत् ॥ ७.७३.९ ॥
तेव्हा सैंधवराजा, क्षुद्र जयद्रथ, हे तात, रुद्राच्या वरदानाने आम्हा सर्वांना अडवून धरत होता.
7.73.10
ततो द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणिः कौसल्य एव च ।
कृतवर्मा च सौभद्रं षड्रथाः पर्यवारयन् ॥ ७.७३.१० ॥
मग द्रोण, कृप, कर्ण, द्रोणपुत्र, कौसल्य आणि कृतवर्मा या सहा रथींनी सौभद्राला वेढले.
7.73.11
परिवार्य तु तैः सर्वैर्युधि बालो महारथैः ।
यतमानः परं शक्त्या बहुभिर्विरथीकृतः ॥ ७.७३.११ ॥
त्या सर्व महारथींनी युद्धात त्या बालकाला वेढले; तो आपल्या परम शक्तीने झुंजत असतानाही अनेकांनी त्याला रथहीन केले.
7.73.12
ततो दौःशासनिः क्षिप्रं तथा तैर्विरथीकृतम् ।
संशयं परमं प्राप्तं पदातिनमवस्थितम्।
गदाहस्तोऽभ्ययात्तूर्णं जिघांसुरपराजितम् ॥ ७.७३.१२ ॥
मग दुःशासनाचा पुत्र, त्यांनी रथहीन केलेल्या, मोठ्या संकटात पायी उभ्या असलेल्या, अपराजित त्या बालकाला मारण्याच्या इच्छेने हातात गदा घेऊन त्वरेने त्याच्यावर धावला.
7.73.13
गदिनं त्वथ तं दृष्ट्वा वासवस्यात्मजात्मजः ।
स जग्राह गदां वीरो गदायुद्धविशारदः ॥ ७.७३.१३ ॥
गदाधारी त्याला पाहून, इंद्राच्या नातवाचा पुत्र तो वीर गदा हाती घेता झाला; तो गदायुद्धात निपुण होता.
7.73.14
गदामण्डलमार्गस्थौ सर्वक्षत्रस्य पश्यतः ।
तौ सम्प्रजग्मतुर्वीरावन्योन्यस्यान्तरैषणौ ॥ ७.७३.१४ ॥
गदामंडलाच्या मार्गावर उभे असलेले ते दोन वीर, सर्व क्षत्रियांच्या देखत, एकमेकांतील उणीव शोधत पुढे सरसावले.
7.73.15
तावन्योन्यं गदाग्राभ्यां ताडितौ युद्धदुर्मदौ ।
इन्द्रध्वजाविवोत्सृष्टौ गतसत्वौ महींगतौ ॥ ७.७३.१५ ॥
युद्धाच्या मदाने उन्मत्त ते दोघे गदेच्या टोकांनी एकमेकांना प्रहार करून, इंद्रध्वजांप्रमाणे कोसळले आणि निष्प्राण होऊन भूमीवर पडले.
7.73.16
दौःशासनिरथोत्थाय कुरूणां कीर्तिवर्धनः ।
उत्तिष्ठमानं सौभद्रं गदया मूर्ध्न्यताडयत् ॥ ७.७३.१६ ॥
कौरवांची कीर्ती वाढवणारा दुःशासनाचा पुत्र उठून, पुन्हा उठणाऱ्या सौभद्राला (अभिमन्यूला) गदेने डोक्यावर प्रहार करता झाला.
7.73.17
गदावेगेन महता व्यायामेन च मोहितः ।
विमना न्यपतद्भूमौ सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.७३.१७ ॥
गदेच्या महान वेगाने आणि प्रचंड श्रमाने मोहित झालेला, शत्रुवीरांचा संहारक सौभद्र विमनस्क होऊन भूमीवर कोसळला.
7.73.18
स तु हत्वा सहस्राणि द्विपाश्वरथपत्तिनाम् ।
राजपुत्रशतं चाग्र्यं वीरांश्चालक्षितान्बहून् ॥ ७.७३.१८ ॥
त्याने हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ यांच्या हजारोंना मारून, श्रेष्ठ शंभर राजपुत्रांनाही, आणि अनेक अनोळखी वीरांनाही ठार केले.
7.73.19
बृहद्बलं च राजानं स्वर्गेण समयोजयत् ।
गतः सुकृतिनां लोकान्ये च स्वर्गजितां शुभाः ॥ ७.७३.१९ ॥
त्याने बृहद्बल राजालाही स्वर्गात पाठवले. पुण्यवानांचे आणि स्वर्गजयी लोकांचे शुभ लोक तो प्राप्त झाला.
7.73.20
अदीनस्त्रासयञ्छत्रून्नन्दयित्वा च बान्धवान् ।
असकृन्नाम विश्राव्य पितॄणां मातुलस्य च ॥ ७.७३.२० ॥
निर्भय राहून शत्रूंना भयभीत करत आणि बांधवांना आनंदित करत, त्याने पितरांचे आणि मामाचे नाव वारंवार गाजवले.
7.73.21
वीरो दिष्टान्तमापन्नः शोचयन्वान्धवान्बहून् ।
ततः स्म शोकसन्तप्ता भवताऽद्य समेयुषः ॥ ७.७३.२१ ॥
वीर दैवाने ठरवलेल्या अंताला पोहोचला आणि अनेक बांधवांना शोकात टाकून गेला. म्हणून आज तुला भेटलेले आम्ही शोकाने तप्त झालो.
7.73.22
एतावदेव निर्वृत्तमस्माकं शोकवर्धनम् ।
स चैवं पुरुषव्याघ्रः स्वर्गलोकमवाप्तवान् ॥ ७.७३.२२ ॥
आमच्यासाठी इतकेच घडले, जे शोक वाढवणारे आहे. तो पुरुषव्याघ्र अशा प्रकारे स्वर्गलोक पावला.
7.73.23
ततोऽर्जुनो वचः श्रुत्वा धर्मराजेन भाषितम् ।
हा पुत्र इति निःश्वस्य व्यथितो न्यपतद्भुवि ॥ ७.७३.२३ ॥
तेव्हा अर्जुनाने धर्मराजाचे बोलणे ऐकून "हा पुत्रा!" असे म्हणत उसासा टाकला आणि व्यथित होऊन जमिनीवर कोसळला.
7.73.24
विषण्णवदनाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम् ।
नेत्रैरनिमिषैर्दीनाः प्रत्यवैक्षन्परस्परम् ॥ ७.७३.२४ ॥
खिन्न मुखांनी सर्वजण धनंजयाला वेढून, दीन होऊन, अनिमिष डोळ्यांनी एकमेकांकडे पाहू लागले.
7.73.25
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां वासविः क्रोधमूर्च्छितः ।
कम्पमानो ज्वरेणेव निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः ॥ ७.७३.२५ ॥
नंतर शुद्धीवर आलेला वासव (अर्जुन), क्रोधाने मूर्च्छित होऊन, तापाने थरथरणाऱ्या माणसासारखा कंपित होत वारंवार उसासे टाकू लागला.
7.73.26
पाणिं पाणौ विनिष्पिष्य दन्तान्कटकटाय्य च ।
त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः।
उन्मत्त इव विप्रेक्षन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७३.२६ ॥
हाताला हात दाबून, दात खाऊन, तीन रेषांसारखी भुवई उंचावून, क्रोधाने लाल डोळ्यांनी, वेड्यासारखे इकडेतिकडे पाहत हे वचन बोलला.
7.73.27
सत्यं वः प्रतिजानामि श्वोऽस्मि हन्ताऽजयद्रथम् ।
न चेद्वधभयाद्भीतो धार्तराष्ट्रान्प्रहास्यति ॥ ७.७३.२७ ॥
तुमच्याशी खरोखर प्रतिज्ञा करतो: उद्या मी जयद्रथाचा वध करीन. वधाच्या भीतीने घाबरून तो धृतराष्ट्र-पुत्रांना सोडून देत नसेल तर.
7.73.28
न चास्माञ्शरणं गच्छेत्कृष्णं वा पुरुषोत्तमम् ।
भवन्तं वा महाराज श्वोऽस्मि हन्ता जयद्रथम् ॥ ७.७३.२८ ॥
तो आमच्या, किंवा पुरुषोत्तम कृष्णाच्या, किंवा हे महाराज, तुमच्या शरणी गेला नाही तर उद्या मी जयद्रथाचा वध करीन.
7.73.29
धार्तराष्ट्रप्रियकरं मयि विस्मृतसौहृदम् ।
पापं बालवधे हेतुं श्वोऽस्मि हन्ता जयद्रथम् ॥ ७.७३.२९ ॥
धृतराष्ट्र-पुत्रांचे प्रिय करणारा, माझ्याशी मैत्री विसरलेला, बालकाच्या वधास पापी कारण असलेला जयद्रथ, त्याला मी उद्या ठार करीन.
7.73.30
रक्षमाणाश्च तं सङ्ख्ये ये मां योत्स्यन्ति केचन ।
अपि द्रोणकृपौ राजञ्छादयिष्यामि ताञ्छरैः ॥ ७.७३.३० ॥
आणि त्याचे रक्षण करीत युद्धात जे कोणी माझ्याशी लढतील, हे राजा, द्रोण आणि कृपांनाही मी बाणांनी झाकून टाकीन.
7.73.31
यद्येतदेवं सङ्ग्रामे न कुर्यां पुरुषर्षभाः ।
मा स्म पुण्यकृतां लोकान्प्राप्नुयां शूरसम्मतान् ॥ ७.७३.३१ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठांनो, जर युद्धात मी असे केले नाही, तर पुण्यकर्मी आणि शूरांनी मान्य केलेले लोक मला प्राप्त न होवोत.
7.73.32
ये लोका मातृहन्तॄणां ये चापि पितृघातिनाम् ।
गुरुदारगतानां ये पिशुनानां च ये सदा ॥ ७.७३.३२ ॥
मातृहत्या करणाऱ्यांचे, पितृहत्या करणाऱ्यांचे, गुरुपत्नीशी संग करणाऱ्यांचे आणि सदैव चहाडी करणाऱ्यांचे जे लोक आहेत,
7.73.33
साधूनसूयतां ये च ये चापि परिवादिनाम् ।
ये च निक्षेपहन्तॄणां ये च विश्वासघातिनाम् ॥ ७.७३.३३ ॥
सज्जनांचा द्वेष करणाऱ्यांचे, निंदा करणाऱ्यांचे, ठेव बुडवणाऱ्यांचे आणि विश्वासघात करणाऱ्यांचे जे लोक आहेत,
7.73.34
भुक्तपूर्वां स्त्रियं ये च निन्दतामघशंसिनाम् ।
ब्रह्मघ्नानां च ये लोका ये च गोघातिनामपि ॥ ७.७३.३४ ॥
पूर्वी भोगलेल्या स्त्रीचे, निंदा करणाऱ्यांचे व पापकथन करणाऱ्यांचे, ब्रह्महत्या करणाऱ्यांचे आणि गोहत्या करणाऱ्यांचेही जे लोक आहेत,
7.73.35
पायसं वा यवान्नं वा शाकं कृसरमेव वा ।
संयावापूपमांसानि ये च लोका वृथाश्नताम्।
तानन्हायाधिगच्छेयं न चेद्धन्यां जयद्रथम् ॥ ७.७३.३५ ॥
खीर, जवाचे अन्न, भाजी, कृसर, संयाव, पोळ्या व मांस — हे व्यर्थ खाणाऱ्यांचे जे लोक आहेत, जर मी जयद्रथाचा वध केला नाही, तर ते लोक मला प्राप्त होवोत.
7.73.36
वेदाध्यायिनमत्यर्थं संशितं वा द्विजोत्तमम् ।
अवमन्यमानो यान्याति वृद्धान्साधून्गुरूंस्तथा ॥ ७.७३.३६ ॥
वेदाध्ययन करणाऱ्या, अत्यंत तेजस्वी वा उत्तम द्विजाचा अपमान करणारा, तसेच वृद्ध, सज्जन आणि गुरूंचा अनादर करणारा जे लोक जातो,
7.73.37
स्पृशतो ब्राह्मणं गां च पादेनाग्निं च या भवेत् ।
याऽप्सु श्लेष्म पुरीषं च मूत्रं वा मुञ्चतां गतिः।
तां गच्छेयं गतिं कष्टां न चेद्धन्यां जयद्रथम् ॥ ७.७३.३७ ॥
ब्राह्मण, गाय आणि अग्नी यांना पायाने स्पर्श करणारा, तसेच पाण्यात कफ, मल, मूत्र टाकणाऱ्यांची जी दुःखद गती, तीच मला प्राप्त होवो, जर मी जयद्रथाला मारले नाही तर.
7.73.38
नग्नस्य स्नायमानस्य या च वन्ध्याऽतिथेर्गतिः ।
उत्कोचिनां मृषोक्तीनां वञ्चकानां च या गतिः ॥ ७.७३.३८ ॥
नग्न होऊन स्नान करणाऱ्याची, अतिथीशी निष्फळ वर्तन करणाऱ्याची जी गती, तसेच लाचखोर, खोटे बोलणारे आणि फसवणूक करणाऱ्यांची जी गती.
7.73.39
आत्मापहारिणां या च या च मिथ्याभिशंसिनाम् ।
भृत्यैः सन्दृश्यमानानां पुत्रदाराश्रितैस्तथा ॥ ७.७३.३९ ॥
आत्मापहार करणाऱ्यांची आणि खोटे आरोप करणाऱ्यांची जी गती, तसेच सेवकांनी पाहिल्या जाणाऱ्या आणि पुत्र-पत्नींवर अवलंबून असणाऱ्यांची तीच गती.
7.73.40
असंविभज्य क्षुद्राणां या गतिर्मिष्टमश्नताम् ।
तां गच्छेयं गतिं घोरां न चेद्धन्यां जयद्रथम् ॥ ७.७३.४० ॥
वाटून न देता गोड खाणाऱ्या क्षुद्रांची जी गती, तीच भयानक गती मला प्राप्त होवो, जर मी जयद्रथाला मारले नाही तर.
7.73.41
संश्रितं चापि यस्त्यक्त्वा साधुं तद्वचने रतम् ।
न बिभर्ति नृसंसात्मा निन्दते चोपकारिणम् ॥ ७.७३.४१ ॥
जो आश्रिताचा आणि त्याच्या बोलण्यात रत असलेल्या साधूचा त्याग करतो, क्रूर मनाने त्यांचे पालन करत नाही आणि उपकार करणाऱ्याचीच निंदा करतो.
7.73.42
अर्हते प्रातिवेश्याय श्राद्धं यो न ददाति च ।
अनर्हेभ्यश्च यो दद्याद्वृषलीपतये तथा ॥ ७.७३.४२ ॥
योग्य शेजाऱ्याला जो श्राद्ध देत नाही, जो अयोग्यांना देतो, आणि शूद्र स्त्रीच्या पतीला देतो.
7.73.43
मद्यपो भिन्नमर्यादः कृतघ्नो भर्तृनिन्दकः ।
तेषां गतिमियां क्षिप्रं न चेद्धान्यां जयद्रथम् ॥ ७.७३.४३ ॥
जो मद्यपी, मर्यादा ओलांडणारा, कृतघ्न आणि आपल्या स्वामीची निंदा करणारा आहे, त्यांची गती मी लवकरच देईन — जर मी जयद्रथाला मारले नाही तर.
7.73.44
भुञ्जानानां तु सव्येन उत्सङ्गे चापि खादताम् ।
पालाशमासनं चैव तिन्दुकैर्दन्तधावनम् ॥ ७.७३.४४ ॥
डाव्या हाताने, मांडीवर ठेवून जेवणाऱ्यांचे आणि चावत खाणाऱ्यांचे; पळसाच्या लाकडाच्या आसनावर बसणाऱ्यांचे आणि तिंदुक काठीने दात घासणाऱ्यांचे.
7.73.45
ये चावर्जयतां लोकाः स्वपतां च तथोषसि ।
शीतभीताश्च ये विप्रा रणभीताश्च क्षत्रियाः ॥ ७.७३.४५ ॥
जे विमुख होतात आणि पहाटे झोपणाऱ्यांना मिळणारे लोक; थंडीने घाबरणारे ब्राह्मण आणि युद्धाने घाबरणारे क्षत्रिय यांना मिळणारे लोक.
7.73.46
एककूपोदकग्रामे वेदध्वनिविवर्जिते ।
षण्मासं तत्र वसतां तथा शास्त्रं विनिन्दताम् ॥ ७.७३.४६ ॥
एकाच विहिरीचे पाणी असलेल्या, वेदध्वनी नसलेल्या गावात सहा महिने राहणाऱ्यांचे आणि शास्त्राची निंदा करणाऱ्यांचे (लोक).
7.73.47
दिवामैथुनिनां चापि दिवसेषु च शेरते ।
अगारदाहिनां चैव गरदानां च ये मताः ॥ ७.७३.४७ ॥
दिवसा मैथुन करणाऱ्यांचे आणि दिवसा झोपणाऱ्यांचे; घरे जाळणाऱ्यांचे आणि विष देणाऱ्यांचे असे मानले जाणारे.
7.73.48
अग्न्यातिथ्यविहीनाश्च गोपानेषु च विघ्नदाः ।
रजस्वलां सेवयन्तः कन्यां शुल्केन दायिनः ॥ ७.७३.४८ ॥
अग्नी आणि अतिथिसत्कार नसलेले, गोपालांमध्ये विघ्न आणणारे; रजस्वला स्त्रीशी संग करणारे आणि कन्येला शुल्क घेऊन देणारे.
7.73.49
या च वै बहुयाजिनां ब्राह्मणानां श्ववृत्तिनाम् ।
आस्यमैथुनिकानां च ये दिवामैथुने रताः ॥ ७.७३.४९ ॥
पुष्कळ यज्ञ करणाऱ्या, कुत्र्याच्या वृत्तीने जगणाऱ्या ब्राह्मणांची, मुखमैथुन करणाऱ्यांची आणि दिवसा मैथुनात रमणाऱ्यांची जी गती—
7.73.50
ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य यो वै लोभाद्ददाति न ।
तेषां गतिं गमिष्यामि श्वो न हन्यां जयद्रथम् ॥ ७.७३.५० ॥
ब्राह्मणाला वचन देऊन लोभाने जो देत नाही, त्याची जी गती, तीच मी उद्या जयद्रथाला मारले नाही तर मिळवीन.
7.73.51
धर्मादपेता ये चान्ये मया नात्रानुकीर्तिताः ।
ये चानुकीर्तितास्तेषां गतिं क्षिप्रमवाप्नुयाम् ॥ ७.७३.५१ ॥
धर्मातून ढळलेले आणि इतर जे मी येथे सांगितले नाहीत, आणि जे सांगितले—त्यांची गती मला लवकर मिळो.
7.73.52
यदि व्युष्टामिमां रात्रिं श्वो न हन्यां जयद्रथम् ।
इमां चाप्यपरां भूयः प्रतिज्ञां मे निबोधत ॥ ७.७३.५२ ॥
ही रात्र सरून उद्या मी जयद्रथाला मारले नाही तर माझी आणखी एक प्रतिज्ञा ऐका.
7.73.53
यद्यस्मिन्न हत्ते पापे सूर्योऽस्तमुपयास्यति ।
इहैव सम्प्रवेष्टाऽहं ज्वलितं जातवेदसम् ॥ ७.७३.५३ ॥
या पापी माणसाला मारण्यापूर्वी सूर्य मावळला, तर मी येथेच पेटत्या अग्नीत प्रवेश करीन.
7.73.54
असुरसुरमनुष्याः पक्षिणो वोरगा वा ।
पितृरजनिचरा वा ब्रह्मदेवर्षयो वा।
चरमचरमपीदं यत्परं चापि तस्मा… ।
त्तदपि मम रिपुं तं रक्षितुं नैव शक्ताः ॥ ७.७३.५४ ॥
असुर, देव, मनुष्य, पक्षी, नाग, पितृ-राक्षस, ब्रह्मा, देव, ऋषी, चरअचर आणि जे परम आहे—हे सर्वही माझ्या त्या शत्रूचे रक्षण करण्यास समर्थ नाहीत.
7.73.55
यदि विशति रसातलं तदग्र्यं ।
वियदपि देवपुरं दितेः पुरं वा।
तदपि शरशतैरहं प्रभाते ।
भृशमभिमन्युरिपोः शिरोऽभिहर्ता ॥ ७.७३.५५ ॥
तो रसातलात शिरला, आकाशात, देवनगरात किंवा दितीच्या नगरात शिरला, तरीही प्रभातकाळी शेकडो बाणांनी मी अभिमन्यूच्या शत्रूचे मस्तक निश्चितच छाटीन.
7.73.56
एवमुक्त्वा विचिक्षेप गाण्डीवं सव्यदक्षिणम् ।
तस्य सर्वमतिक्रम्य धनुःशब्दोऽस्पृशद्दिवम् ॥ ७.७३.५६ ॥
असे बोलून त्याने डाव्या उजव्या हातांनी गाण्डीव फिरवले; त्याचा धनुष्यध्वनी सर्वांना ओलांडून आकाशाला स्पर्शला.
7.73.57
अर्जुनेन प्रतिज्ञाते पाञ्चजन्यं जनार्दनः ।
प्रदध्मौ तत्र सङ्क्रुद्धो देवदत्तं च फल्गुनः ॥ ७.७३.५७ ॥
अर्जुनाची प्रतिज्ञा झाल्यावर जनार्दनाने तेथे संतप्त होऊन पाञ्चजन्य शंख फुंकला; फाल्गुनाने देवदत्त फुंकला.
7.73.58
स पाञ्चजन्योऽच्युतवक्त्रवायुना ।
भृशं सुपूर्णोदरनिःसृतध्वनिः।
जगत्सपातालवियद्दिगीश्वरं ।
प्रकम्पयामास युगात्यये यथा ॥ ७.७३.५८ ॥
अच्युताच्या मुखवायूने, भरल्या उदरातून निघालेल्या ध्वनीने ते पाञ्चजन्य, युगान्तासारखे, पाताळ, आकाश आणि दिक्पालांसह जगाला अत्यंत कंपित करते झाले.
7.73.59
ततो वादित्रघोषाश्च प्रादुरासन्सहस्रशः ।
सिंहनादश्च पाण्डूनां प्रतिज्ञाते महात्मना ॥ ७.७३.५९ ॥
मग महात्म्याची प्रतिज्ञा झाल्यावर वाद्यांचे हजारो घोष उठले, आणि पांडवांचा सिंहनादही झाला.
7.73.60
प्रानृत्यदिव गाण्डीवं शरास्तूणीगता मुदा ।
निराक्रामन्निव तदा स्वयमेव मृधैषिणः ॥ ७.७३.६० ॥
गाण्डीव आनंदाने नाचल्यासारखे झाले; भात्यात असलेले बाण युद्धाची इच्छा धरून स्वतःच बाहेर पडल्यासारखे झाले.
7.73.61
भीमसेनः सुसंहृष्टः प्रत्यभाषत भारत ।
धनञ्जयमभिप्रेक्ष्य हर्षगद्गदया गिरा ॥ ७.७३.६१ ॥
हे भारता! अत्यंत हर्षित झालेला भीमसेन धनंजयाकडे पाहून आनंदाने गदगदलेल्या वाणीने म्हणाला.
7.73.62
प्रतिज्ञोद्भवशब्देन कृष्णशङ्खस्वनेन च ।
निहतो धार्तराष्ट्रोऽयं सानुबन्धः सुयोधनः ॥ ७.७३.६२ ॥
प्रतिज्ञेतून उद्भवलेल्या शब्दाने आणि कृष्णाच्या शंखनादाने, धृतराष्ट्राचा हा पुत्र सुयोधन अनुयायांसह मारला गेला.
7.73.63
अथ मृदिततमाग्र्यदाममाल्यं ।
तव सुतशोकमयं च रोषजातम्।
व्यपनुदति महाप्रभावसेन… ।
न्नरवर वाक्यमिदं महार्थमिष्टम् ॥ ७.७३.६३ ॥
तेव्हा चुरगळलेली श्रेष्ठ पुष्पमाला धारण केलेला, तुमच्या पुत्रांच्या शोकाने व क्रोधाने जन्मलेल्या… महाप्रभावी सेनेला दूर सारणारा… हे नरश्रेष्ठा! हे महार्थ व प्रिय वचन आहे.
7.73.64
अथ शङ्ख्यैश्च भेरीभिः पणवैः सैनिकास्तथा ।
ससूतमागधा जिष्णुं स्तुतिभिः समपूजयन् ॥ ७.७३.६४ ॥
तेव्हा शंख, भेरी आणि पणवांसह सैनिक, सूत व मागध यांनी विजयी जिष्णूची (अर्जुनाची) स्तुतीने सम्यक् पूजा केली.
7.73.65
तदा भीमं बलं सर्वे तेन नादेन मोहितम् ।
तावकं तन्महाराज विषण्णं समपद्यत ॥ ७.७३.६५ ॥
हे महाराजा! तेव्हा त्या भयंकर नादाने मोहित होऊन तुमचे सर्व सैन्य खिन्न झाले.