મહાભારત · અધ્યાય 7.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.78.1
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य केशवस्य महात्मनः ।
सुभद्रा पुत्रशोकार्ता विललाप सुदुःखिता ॥ ७.७८.१ ॥
મહાત્મા કેશવનાં એ વચન સાંભળીને પુત્રશોકથી પીડિત સુભદ્રા અત્યંત દુઃખી થઈને વિલાપ કરવા લાગી.
7.78.2
हा पुत्रा मम मन्दायाः कथमेत्यासि संयुगम् ।
निधनं प्राप्तवांस्तात पितुस्तुल्यपराक्रमः ॥ ७.७८.२ ॥
અરેરે પુત્ર! અભાગણી મારા પુત્ર, તું યુદ્ધમાં કેવી રીતે ગયો? હે તાત, પિતા સમાન પરાક્રમી હોવા છતાં તું મૃત્યુ પામ્યો.
7.78.3
कथमिन्दीवरश्यामं सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् ।
मुखं ते दृश्यते वत्स गुण्ठितं रणरेणुना ॥ ७.७८.३ ॥
હે વત્સ, નીલકમળ જેવું શ્યામ, સુંદર દાંત અને મનોહર નેત્રોવાળું તારું મુખ યુદ્ધની ધૂળથી ઢંકાયેલું કેવી રીતે દેખાય છે?
7.78.4
नूनं शूरं निपतितं त्वां पश्यन्त्यनिवर्तिनम् ।
सुशिरोग्रीवबाह्वंसं व्यूढोरस्कं नतोदरम् ॥ ७.७८.४ ॥
નિશ્ચિતપણે તેઓ તને જોતા હશે, શૂર, યુદ્ધમાંથી પાછા ન હટેલા, પડી ગયેલા; સુંદર મસ્તક, ગરદન, બાહુ અને ખભાવાળા, પહોળી છાતી અને પાતળા પેટવાળા તને.
7.78.5
चारूपचितसर्वाङ्गं स्वक्षं शस्त्रक्षताचितम् ।
भूतानि त्वां निरीक्षन्ते भूमौ चन्द्रमिवोदितम् ॥ ७.७८.५ ॥
સર્વ અંગો સુડોળ, સુંદર આકારવાળો, શસ્ત્રઘાવોથી ભરેલો તને ભૂમિ પર ઊગેલા ચંદ્રની જેમ પ્રાણીઓ જોઈ રહ્યાં છે.
7.78.6
शयनीयं पुराऽध्युष्य स्पर्ध्यास्तरणसंवृतम् ।
भूमावद्य कथं शेषे विप्रविद्धः सुखोचितः ॥ ७.७८.६ ॥
પહેલાં જે ઇચ્છિત પથારી-આચ્છાદનવાળી શય્યા પર રહેતો હતો, સુખને યોગ્ય એવો તું આજે ફેંકાયેલાની જેમ ભૂમિ પર કેમ સૂતો છે?
7.78.7
योऽन्वास्यत पुरा वीरो वरस्त्रीभिर्महाभुजः ।
कथमन्वास्यते सोऽद्य शिवाभिः पतितो मृधे ॥ ७.७८.७ ॥
પૂર્વે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ દ્વારા સેવાતો તે મહાબાહુ વીર, આજે યુદ્ધમાં પડીને શિયાળણીઓ દ્વારા કેવી રીતે સેવાઈ રહ્યો છે?
7.78.8
योऽस्तूयत पुरा हृष्टैः सूतमागधबन्दिभिः ।
सोऽद्य क्रव्याद्गणैर्घोरैर्विनदद्भिरुपास्येत ॥ ७.७८.८ ॥
પૂર્વે આનંદથી સૂતો, માગધો અને બંદીજનો જેની સ્તુતિ કરતા, તે આજે ગર્જતા ભયંકર માંસાહારી પ્રાણીઓના ટોળાંથી ઘેરાયેલો છે.
7.78.9
पाण्डवेषु च नाथेषु वृष्णिवीरेषु वा विभो ।
पाञ्चालेषु च वीरेषु हतः केनास्यनाथवत् ॥ ७.७८.९ ॥
હે વિભો! પાંડવો, વૃષ્ણિ વીરો અને પાંચાલ વીરોમાં રક્ષકો હોવા છતાં, અનાથની જેમ તેને કોણે માર્યો?
7.78.10
यत्र त्वं केशवे नाथे सत्यनाथो यथा हतः ।
अतृप्तदर्शना पुत्र दर्शनस्य तवानघ।
मन्दभाग्या गमिष्यामि व्यक्तमद्य यमक्षयम् ॥ ७.७८.१० ॥
કેશવ રક્ષક હોવા છતાં, સાચા રક્ષકવાળાની જેમ તે મરાયો. હે નિષ્પાપ પુત્ર! તારા દર્શનથી અતૃપ્ત એવી હું, અભાગણી, આજે ચોક્કસ યમલોક જઈશ.
7.78.11
विशालाक्षं सुकेशान्तं चारुवाक्यं सुगन्धि च ।
तव पुत्र कदा भूयो मुखं द्रक्ष्यामि निर्व्रणम् ॥ ७.७८.११ ॥
હે પુત્ર! વિશાળ નેત્ર, સુંદર કેશાંત, મધુર વાણી અને સુગંધિત તારું ઘાવરહિત મુખ હું ફરી ક્યારે જોઈશ?
7.78.12
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य धनुष्मताम् ।
धिग्वीर्यं वृष्णिवीराणां चाञ्चालानां च धिग्बलं ॥ ७.७८.१२ ॥
ભીમસેનના બળને ધિક્કાર! ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ પૃથાપુત્ર પાર્થના બળને ધિક્કાર! વૃષ્ણિ વીરોના પરાક્રમને ધિક્કાર, પાંચાલોના બળને પણ ધિક્કાર!
7.78.13
धिक्केकयांस्तथा चेदीन्मत्स्यांश्चैवाथ सृञ्जयान् ।
ये त्वां रणगतं वीरं न शेकुरभिरक्षितुम् ॥ ७.७८.१३ ॥
કેકયો, ચેદિઓ, મત્સ્યો અને સૃંજયોને ધિક્કાર છે; યુદ્ધમાં ગયેલા તમારા વીરની તેઓ રક્ષા કરી શક્યા નહીં.
7.78.14
अद्य पश्यामि पृथिवीं शून्यामिव हतत्विषम् ।
अभिमन्युमपश्यन्ती शोकव्याकुललोचना ॥ ७.७८.१४ ॥
આજે અભિમન્યુને ન જોતાં, શોકથી વ્યાકુળ નયનોથી, શૂન્ય અને તેજહીન પૃથ્વી હું જોઉં છું.
7.78.15
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डवीधन्वनः ।
कथं त्वाऽतिरथं वीरं द्रक्ष्याम्यद्य निपातितम् ॥ ७.७८.१५ ॥
વાસુદેવના ભાણેજ, ગાંડીવધારીના પુત્ર, અતિરથી વીર, આજે પડેલા તને હું કેવી રીતે જોઈશ?
7.78.16
एह्येहि तृषितो वत्स स्तनौ पूर्णौ पिबाशु मे ।
अङ्कमारुह्य मन्दाया ह्यतृप्तायाश्च दर्शने ॥ ७.७८.१६ ॥
આવ, આવ બેટા, તને તરસ લાગી છે; મારા ભરેલા સ્તનમાંથી ઝડપથી પી લે. મારા ખોળામાં ચઢીને આવ; તને જોવા છતાં તૃપ્ત ન થતી આ અભાગણીના ખોળામાં.
7.78.17
हा वीर दृष्टो नष्टश्च धनं स्वप्न इवासि मे ।
अहो ह्यनित्यं मानुष्यं जलबुद्बुदचञ्चलम् ॥ ७.७८.१७ ॥
અરે વીર! તું દેખાયો અને ખોવાઈ ગયો; મારા ધન, તું સ્વપ્ન જેવો થયો. અહો, મનુષ્યજીવન કેટલું અનિત્ય, પાણીના પરપોટા જેવું ચંચળ!
7.78.18
इमां ते तरुणीं भार्यां तवाधिभिरभिप्लुताम् ।
उत्तरामुत्तमां जात्या सुशीलां प्रिय भाषिणीम् ॥ ७.७८.१८ ॥
તારી આ યુવાન પત્ની, માનસિક પીડાઓથી ઘેરાયેલી ઉત્તરા; જન્મથી ઉત્તમ, સુશીલ, પ્રિય બોલનારી.
7.78.19
शनकैः परिरभ्यैनां स्नुषां मम यशस्विनीम् ।
सुकुमारीं विशालाक्षीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ ७.७८.१९ ॥
ધીમે ધીમે આને આલિંગન આપીને, મારી યશસ્વિની પુત્રવધૂ, સુકુમારી, વિશાળ નેત્રોવાળી, પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળી.
7.78.20
बालपल्लवतन्वङ्गीं मत्तमातङ्गगामिनीम् ।
बिम्बाधरोष्ठीमबलामभिमन्यो प्रहर्षय ॥ ७.७८.२० ॥
નવા કૂંપળ જેવા કોમળ અંગોવાળી, મદમસ્ત હાથીની ચાલ ચાલનારી, બિંબફળ જેવા હોઠવાળી, આ અબળાને, હે અભિમન્યુ, હર્ષિત કર.
7.78.21
त्वया विना कथं पुत्र जीर्णां पतितमानसाम् ।
इमां सन्धारयिष्यामि वृषभादिव धेनुकाम् ॥ ७.७८.२१ ॥
હે પુત્ર, તારા વિના, જીર્ણ અને તૂટેલા મનવાળી આને હું કેવી રીતે સંભાળીશ, જેમ વૃષભ ગાયને સંભાળે?
7.78.22
अहो ह्यकाले प्रस्थानं कृतवानसि पुत्रक ।
विहाय फलकाले मां सुगृद्धां तव दर्शने ॥ ७.७८.२२ ॥
અરે! અકાળે તેં પ્રસ્થાન કર્યું, પ્રિય પુત્ર. ફળકાળે તારા દર્શન માટે અતિ આતુર એવી મને છોડીને.
7.78.23
नूनं गतिः कृतान्तस्य प्राज्ञैरपि सुदुर्विदा ।
यत्र त्वं केशवे नाथे सङ्ग्रामेऽनाथवद्धतः ॥ ७.७८.२३ ॥
ખરેખર કાળની ગતિ જ્ઞાનીઓને પણ અત્યંત દુર્જ્ઞેય છે, જ્યાં કેશવ જેવા નાથ હોવા છતાં તું યુદ્ધમાં અનાથની જેમ માર્યો ગયો.
7.78.24
यज्वनां दानशीलानां ब्राह्मणानां कृतात्मनाम् ।
चरितब्रह्मचर्याणां पुण्यतीर्थावगाहिनाम् ॥ ७.७८.२४ ॥
યજ્ઞ કરનારા, દાનશીલ, બ્રાહ્મણો, સંયમી, બ્રહ્મચર્ય પાળનારા, પુણ્ય તીર્થોમાં સ્નાન કરનારાઓના (લોકને તું પામ્યો).
7.78.25
कृतज्ञानां वदान्यानां गुरुशुश्रूषिणामपि ।
सहस्रदक्षिणानां च या गतिस्तामवाप्नुहि ॥ ७.७८.२५ ॥
કૃતજ્ઞ, ઉદાર, ગુરુસેવા કરનારા અને હજાર દક્ષિણા આપનારાની જે ગતિ છે, તે તું પ્રાપ્ત કર.
7.78.26
या गतिर्युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
हत्वारीन्निहतानां च सङ्ग्रामे तां गति व्रज ॥ ७.७८.२६ ॥
યુદ્ધ કરનારા, પીછે ન હટનારા શૂરવીરો, શત્રુઓને હણનારા અને યુદ્ધમાં હણાયેલાઓની જે ગતિ છે, તે તું પ્રાપ્ત કર.
7.78.27
गोसहस्रप्रदातॄणां क्रतुदानां च या गतिः ।
नैवेशिकं चाभिमतं ददतां या गतिः शुभा ॥ ७.७८.२७ ॥
હજાર ગાયો દાન કરનારા, યજ્ઞદાન કરનારા અને પ્રિય ઘર દાન કરનારાની જે શુભ ગતિ છે.
7.78.28
ब्राह्मणेभ्यः शरण्येभ्यो निधिं निदधतां च या ।
या चापि न्यस्तदण्डानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.२८ ॥
શરણ લેવા યોગ્ય બ્રાહ્મણોને નિધિ સોંપનારા અને દંડ ત્યજનારાની જે ગતિ છે, તે હે પુત્ર, તું પ્રાપ્ત કર.
7.78.29
ब्रह्मचर्येण यां यान्ति मुनयः संशितव्रताः ।
एकपत्न्यश्च यां यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.२९ ॥
બ્રહ્મચર્યથી કઠોર વ્રતધારી મુનિઓ જે ગતિ પામે છે અને એકપત્નીવ્રતા સ્ત્રીઓ જે ગતિ પામે છે, તે હે પુત્ર, તું પ્રાપ્ત કર.
7.78.30
राज्ञा सुचरितैर्या च गतिर्भवति शाश्वती ।
चरमाश्रमिणां पुण्यैः सेवितानां पुरः स्थितैः ॥ ७.७८.३० ॥
રાજાના સદાચારથી જે શાશ્વત ગતિ થાય છે, અને અંતિમ આશ્રમીઓની, જેઓ પુણ્યથી સેવાયેલા થઈને આગળ ઊભા રહે છે, તે ગતિ.
7.78.31
दीनानुकम्पिनां या च सततं संविभागिनाम् ।
पैशुन्याच्च निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३१ ॥
દીનો પર દયા રાખનારા, સદા વહેંચણી કરનારા અને નિંદાથી દૂર રહેનારાઓને જે ગતિ મળે છે, હે પુત્ર, તે ગતિ તું પામ.
7.78.32
व्रतिनां धर्मशीलानां गुरुशुश्रूषिणामपि ।
अमोघातिथिनां या च तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३२ ॥
વ્રત પાળનારા, ધર્મશીલ, ગુરુસેવા કરનારા અને અતિથિને ક્યારેય નિરાશ ન કરનારાઓને જે ગતિ મળે છે, હે પુત્ર, તે ગતિ તું પામ.
7.78.33
कृच्छ्रेषु या धारयतामात्मानं व्यसनेषु च ।
गतिः शोकाग्निदग्धानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३३ ॥
કષ્ટો અને આપત્તિઓમાં પોતાને ટકાવી રાખનારા અને શોકાગ્નિમાં બળેલાઓની જે ગતિ છે, હે પુત્ર, તે ગતિ તું પામ.
7.78.34
मातापित्रोश्च शुश्रूषां कल्पयन्तीह ये सदा ।
स्वदारनिरतानां च या गतिस्तामवाप्नुहि ॥ ७.७८.३४ ॥
જે અહીં સદા માતા-પિતાની સેવા કરે છે અને પોતાની પત્નીમાં જ નિષ્ઠ રહે છે, તેમની જે ગતિ છે તે તું પામ.
7.78.35
ऋतुकाले स्वकां भार्यां गच्छतां या मनीषिणाम् ।
परस्त्रीभ्यो निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३५ ॥
ઋતુકાળે પોતાની પત્ની પાસે જનારા અને પરસ્ત્રીઓથી દૂર રહેનારા મનીષીઓની જે ગતિ છે, હે પુત્ર, તે ગતિ તું પામ.
7.78.36
साम्ना ये सर्वभूतानि पश्यन्ति गतमत्सराः ।
नारुन्तुदानां क्षमिणां या गतिस्तामवाप्नुहि ॥ ७.७८.३६ ॥
મત્સરરહિત થઈને સામનીતિથી સર્વ પ્રાણીઓને જોનારા અને બીજાને ન ઘાયલ કરનારા ક્ષમાશીલોની જે ગતિ છે, તે ગતિ તું પામ.
7.78.37
मधुमांसान्निवृत्तानां मदाद्दृम्भात्तथाऽनृतात् ।
परोपतापादन्यायात्तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३७ ॥
મધ અને માંસ, મદ, દંભ, તેમજ અસત્ય, પરપીડન અને અન્યાયથી નિવૃત્ત થયેલાઓની તે ગતિ પામ, પુત્ર.
7.78.38
हीमन्तः सर्वशास्त्रज्ञा ज्ञानतृप्ता जितेन्द्रियाः ।
यां गतिं साधवो यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३८ ॥
લજ્જાશીલ, સર્વ શાસ્ત્રોના જ્ઞાતા, જ્ઞાનથી તૃપ્ત અને ઇન્દ્રિયજીત સાધુઓ જે ગતિ પામે છે તે ગતિ પામ, પુત્ર.
7.78.39
एवं विलपतीं दीनां सुभद्रां शोककर्शिताम् ।
अन्वपद्यत पाञ्चाली वैराटिसहितां तदा ॥ ७.७८.३९ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતી, દીન, શોકથી કૃશ થયેલી સુભદ્રા પાસે ત્યારે પાંચાલી વૈરાટી સહિત પહોંચી.
7.78.40
सा प्रकामं रुदित्वा च विलप्य च सुदुःखिता ।
उन्मत्तवत्तदा राजन्विसंज्ञा पतिता क्षितौ ॥ ७.७८.४० ॥
તે ખૂબ રડી અને વિલાપ કરીને અત્યંત દુઃખી થઈ, હે રાજન, ગાંડી જેવી ત્યારે બેભાન થઈ ધરતી પર પડી ગઈ.
7.78.41
सोपचारस्तु कृष्णस्तां दुःखितां भृशदुःखितः ।
सिक्त्वाम्भसा समाश्वास्य तत्तदुक्त्वा हितं वचः ॥ ७.७८.४१ ॥
પરંતુ સેવા કરતા કૃષ્ણે, પોતે અત્યંત દુઃખી થઈ, તે દુઃખી સ્ત્રી પર પાણી છાંટી, અનેક હિતવચનો કહી તેને આશ્વાસન આપ્યું.
7.78.42
विसंज्ञकल्पां रुदतीमपविद्धां प्रवेपतीम् ।
भगिनीं पुण्डरीकाक्ष इदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७८.४२ ॥
લગભગ બેભાન, રડતી, પડી ગયેલી, ધ્રૂજતી બહેનને પુંડરીકાક્ષે આ વચન કહ્યું.
7.78.43
सुभद्रे मा शुचः पुत्रं पाञ्चाल्याश्वासयोत्तराम् ।
गतोऽभिमन्युः प्रथितां गतिं क्षत्रियपुङ्गवः ॥ ७.७८.४३ ॥
હે સુભદ્રે, પુત્ર માટે શોક ન કર; પાંચાલી અને ઉત્તરાને આશ્વાસન આપ. ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ અભિમન્યુ પ્રસિદ્ધ ગતિ પામ્યો છે.
7.78.44
ये चान्येऽपि कुले सन्ति पुरुषा नो वरानने ।
सर्वे न ते गतिं यान्ति याऽभिमन्योर्यशस्विनः ॥ ७.७८.४४ ॥
હે સુંદર મુખવાળી, આપણા કુળના બીજા જે પુરુષો છે તે બધા યશસ્વી અભિમન્યુની ગતિ પામતા નથી.
7.78.45
कुर्याम तद्वयं कर्म कुर्युर्युत्सुहृदश्च नः ।
कृतवान्यादृगद्यैकस्तव पुत्रो महारथः ॥ ७.७८.४५ ॥
અમે પણ એ કર્મ કરીશું, અમારા યુદ્ધમિત્રો પણ કરશે; આજે એકલા તારા મહારથી પુત્રે જેમ કર્યું.
7.78.46
एवमाश्वास्य भगिनीं द्रौपदीमपि चोत्तराम् ।
पार्थस्यैव महाबाहुः पार्श्वमागादरिन्दमः ॥ ७.७८.४६ ॥
આ રીતે બહેન, દ્રૌપદી અને ઉત્તરાને આશ્વાસન આપીને, શત્રુઓનું દમન કરનાર મહાબાહુ કૃષ્ણ પાર્થની પાસે ગયા.
7.78.47
ततोऽभ्यनुज्ञाय नृपान्कृष्णो बन्धूंस्तथाऽर्जुनम् ।
विवेशान्तः पुरे राजंस्ते च जग्मुः स्वमालयम् ॥ ७.७८.४७ ॥
પછી કૃષ્ણે રાજાઓ, બંધુઓ અને અર્જુનથી વિદાય લઈને, હે રાજન, અંતઃપુરમાં પ્રવેશ્યો; તેઓ પણ પોતપોતાના નિવાસે ગયા.