มหาภารตะ · อัธยายะ 7.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.78.1
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य केशवस्य महात्मनः ।
सुभद्रा पुत्रशोकार्ता विललाप सुदुःखिता ॥ ७.७८.१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระเกศวะผู้มีจิตใจสูงส่งนั้น พระนางสุภัทราซึ่งถูกความโศกเพราะบุตรบีบคั้น ได้คร่ำครวญด้วยความเศร้าโศกอย่างยิ่ง
7.78.2
हा पुत्रा मम मन्दायाः कथमेत्यासि संयुगम् ।
निधनं प्राप्तवांस्तात पितुस्तुल्यपराक्रमः ॥ ७.७८.२ ॥
โอ้ลูกรัก ลูกผู้โชคร้ายของแม่ เหตุใดลูกจึงออกไปสู่การรบ ลูกรักเอ๋ย ลูกผู้มีความกล้าหาญเสมอพ่อ ได้มาพบความตายแล้ว
7.78.3
कथमिन्दीवरश्यामं सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् ।
मुखं ते दृश्यते वत्स गुण्ठितं रणरेणुना ॥ ७.७८.३ ॥
ลูกรัก ใบหน้าของลูกดำดังดอกบัวน้ำเงิน มีเขี้ยวงาม มีดวงตางดงาม เหตุใดแม่จึงเห็นมันถูกคลุมด้วยฝุ่นแห่งการสู้รบ
7.78.4
नूनं शूरं निपतितं त्वां पश्यन्त्यनिवर्तिनम् ।
सुशिरोग्रीवबाह्वंसं व्यूढोरस्कं नतोदरम् ॥ ७.७८.४ ॥
แน่ทีเดียว เขาเห็นลูกผู้กล้าล้มลงโดยไม่หันหลังกลับ มีศีรษะ คอ แขน และไหล่งาม อกกว้าง และท้องแฟบ
7.78.5
चारूपचितसर्वाङ्गं स्वक्षं शस्त्रक्षताचितम् ।
भूतानि त्वां निरीक्षन्ते भूमौ चन्द्रमिवोदितम् ॥ ७.७८.५ ॥
ร่างกายทั้งหมดของลูกงดงามสมส่วน รูปทรงของลูกงามดี เต็มไปด้วยบาดแผลจากอาวุธ สรรพสัตว์มองดูลูกที่นอนอยู่บนพื้นดินดุจพระจันทร์ที่ขึ้นแล้ว
7.78.6
शयनीयं पुराऽध्युष्य स्पर्ध्यास्तरणसंवृतम् ।
भूमावद्य कथं शेषे विप्रविद्धः सुखोचितः ॥ ७.७८.६ ॥
เมื่อก่อนลูกเคยประทับบนเตียงอันน่าปรารถนา คลุมด้วยผ้าปูอย่างดี ลูกผู้สมควรกับความสุขสบาย บัดนี้เหตุใดลูกจึงนอนอยู่บนพื้นดินดุจผู้ถูกทอดทิ้ง เป็นเช่นนั้นได้อย่างไร
7.78.7
योऽन्वास्यत पुरा वीरो वरस्त्रीभिर्महाभुजः ।
कथमन्वास्यते सोऽद्य शिवाभिः पतितो मृधे ॥ ७.७८.७ ॥
วีรบุรุษผู้มีแขนแข็งแรงนั้น ซึ่งเคยมีสตรีผู้ประเสริฐคอยปรนนิบัติ บัดนี้เหตุใดเขาจึงถูกฝูงสุนัขจิ้งจอกล้อมรอบ ทั้งที่ล้มลงในสนามรบ
7.78.8
योऽस्तूयत पुरा हृष्टैः सूतमागधबन्दिभिः ।
सोऽद्य क्रव्याद्गणैर्घोरैर्विनदद्भिरुपास्येत ॥ ७.७८.८ ॥
ผู้ซึ่งเคยได้รับการสรรเสริญด้วยความยินดีจากกวีสูต มาคธ และพนทิน บัดนี้กลับถูกล้อมรอบด้วยฝูงสัตว์กินเนื้อที่น่ากลัว คำรามอยู่
7.78.9
पाण्डवेषु च नाथेषु वृष्णिवीरेषु वा विभो ।
पाञ्चालेषु च वीरेषु हतः केनास्यनाथवत् ॥ ७.७८.९ ॥
โอ้ผู้ยิ่งใหญ่ แม้จะมีผู้พิทักษ์อยู่ในหมู่ปาณฑพ ในวีรบุรุษแห่งวฤษณี หรือในวีรบุรุษแห่งปัญจาละ เหตุใดเขาจึงถูกสังหารโดยผู้ใดเล่า ราวกับว่าไม่มีผู้พิทักษ์
7.78.10
यत्र त्वं केशवे नाथे सत्यनाथो यथा हतः ।
अतृप्तदर्शना पुत्र दर्शनस्य तवानघ।
मन्दभाग्या गमिष्यामि व्यक्तमद्य यमक्षयम् ॥ ७.७८.१० ॥
แม้มีพระเกศวะเป็นผู้พิทักษ์ เขาก็ถูกสังหารราวกับไม่มีผู้พิทักษ์ที่แท้จริง โอ้ลูกผู้ไร้บาป แม่ยังไม่อิ่มตาจากการได้เห็นลูก แม่ผู้โชคร้ายจะต้องไปสู่ที่อยู่ของพระยมแน่แท้ในวันนี้
7.78.11
विशालाक्षं सुकेशान्तं चारुवाक्यं सुगन्धि च ।
तव पुत्र कदा भूयो मुखं द्रक्ष्यामि निर्व्रणम् ॥ ७.७८.११ ॥
โอ้ลูกรัก มีดวงตากว้าง ปลายผมงาม มีวาจาอ่อนหวาน และมีกลิ่นหอม เมื่อใดหนอแม่จะได้เห็นใบหน้าของลูกอีก ซึ่งไม่มีบาดแผล
7.78.12
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य धनुष्मताम् ।
धिग्वीर्यं वृष्णिवीराणां चाञ्चालानां च धिग्बलं ॥ ७.७८.१२ ॥
น่าอับอายพละกำลังของภีมเสนะ น่าอับอายพละกำลังของปารถะ บุตรของปฤถา ผู้เป็นยอดนักธนู น่าอับอายวีรภาพของวีรบุรุษแห่งวฤษณี และน่าอับอายพละกำลังของชาวปัญจาละ
7.78.13
धिक्केकयांस्तथा चेदीन्मत्स्यांश्चैवाथ सृञ्जयान् ।
ये त्वां रणगतं वीरं न शेकुरभिरक्षितुम् ॥ ७.७८.१३ ॥
น่าอับอายชาวเกกัย ชาวเจทิ ชาวมัตสยะ และชาวสฤญชยะ ผู้ไม่อาจปกป้องลูกผู้กล้าที่ออกไปสู่สนามรบ
7.78.14
अद्य पश्यामि पृथिवीं शून्यामिव हतत्विषम् ।
अभिमन्युमपश्यन्ती शोकव्याकुललोचना ॥ ७.७८.१४ ॥
วันนี้แม่เห็นแผ่นดินว่างเปล่าและสูญเสียความรุ่งโรจน์ไปดุจดังถูกทิ้งร้าง ดวงตาของแม่พร่ามัวด้วยความโศก มองไม่เห็นอภิมันยุ
7.78.15
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डवीधन्वनः ।
कथं त्वाऽतिरथं वीरं द्रक्ष्याम्यद्य निपातितम् ॥ ७.७८.१५ ॥
หลานชายของพระวาสุเทพ บุตรของผู้ถือคันธนูคาณฑีวะ วีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ วันนี้แม่จะได้เห็นลูกล้มลงได้อย่างไรกัน
7.78.16
एह्येहि तृषितो वत्स स्तनौ पूर्णौ पिबाशु मे ।
अङ्कमारुह्य मन्दाया ह्यतृप्तायाश्च दर्शने ॥ ७.७८.१६ ॥
มาเถิด มาเถิดลูกรัก ลูกกระหายน้ำแล้ว จงดื่มนมจากอกอันเต็มเปี่ยมของแม่เร็วเข้า จงขึ้นมานั่งบนตักของแม่ ผู้โชคร้ายที่ไม่มีวันอิ่มจากการได้เห็นลูก
7.78.17
हा वीर दृष्टो नष्टश्च धनं स्वप्न इवासि मे ।
अहो ह्यनित्यं मानुष्यं जलबुद्बुदचञ्चलम् ॥ ७.७८.१७ ॥
วีรบุรุษเอ๋ย ลูกได้มาปรากฏแล้วก็สูญหายไป ลูกผู้เป็นสมบัติของแม่ เหมือนความฝันสำหรับแม่ ช่างน่าเสียดาย ชีวิตมนุษย์ไม่เที่ยงแท้เสียนี่กระไร เปลี่ยนแปลงง่ายดุจฟองน้ำ
7.78.18
इमां ते तरुणीं भार्यां तवाधिभिरभिप्लुताम् ।
उत्तरामुत्तमां जात्या सुशीलां प्रिय भाषिणीम् ॥ ७.७८.१८ ॥
นี่คือภรรยาสาวของลูก คืออุตตรา ผู้ถูกความทุกข์ทางใจบีบคั้น ประเสริฐโดยกำเนิด มีความประพฤติดี และพูดจาน่ารัก
7.78.19
शनकैः परिरभ्यैनां स्नुषां मम यशस्विनीम् ।
सुकुमारीं विशालाक्षीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ ७.७८.१९ ॥
แม่จะค่อย ๆ กอดสะใภ้ผู้รุ่งโรจน์ของแม่คนนี้ ผู้อ่อนโยน มีดวงตากว้าง มีใบหน้างดงามดุจพระจันทร์เพ็ญ
7.78.20
बालपल्लवतन्वङ्गीं मत्तमातङ्गगामिनीम् ।
बिम्बाधरोष्ठीमबलामभिमन्यो प्रहर्षय ॥ ७.७८.२० ॥
ร่างเรียวดุจยอดอ่อนของต้นไม้ เดินดุจช้างตกมัน มีริมฝีปากดุจผลบิมพะ สตรีผู้อ่อนโยนนี้ โอ้อภิมันยุ จงทำให้นางชื่นบานเถิด
7.78.21
त्वया विना कथं पुत्र जीर्णां पतितमानसाम् ।
इमां सन्धारयिष्यामि वृषभादिव धेनुकाम् ॥ ७.७८.२१ ॥
ลูกเอ๋ย ไม่มีลูกแล้วเช่นนี้ แม่จะประคองนางผู้แก่ชราและใจสลายนี้ไว้ได้อย่างไร เหมือนวัวตัวผู้ประคองแม่วัวอย่างนั้นหรือ
7.78.22
अहो ह्यकाले प्रस्थानं कृतवानसि पुत्रक ।
विहाय फलकाले मां सुगृद्धां तव दर्शने ॥ ७.७८.२२ ॥
อนิจจา ลูกรักเอ๋ย เจ้าจากไปในยามที่ไม่สมควร ทิ้งแม่ไว้ ผู้ปรารถนาจะได้เห็นเจ้าอย่างยิ่งในยามที่ผลกำลังสุกงอม
7.78.23
नूनं गतिः कृतान्तस्य प्राज्ञैरपि सुदुर्विदा ।
यत्र त्वं केशवे नाथे सङ्ग्रामेऽनाथवद्धतः ॥ ७.७८.२३ ॥
แน่นอนว่าหนทางแห่งความตาย แม้ปราชญ์ทั้งหลายก็รู้ได้ยากยิ่ง ที่เจ้าซึ่งมีพระเกศวะเป็นที่พึ่งกลับถูกฆ่าในสงครามเหมือนคนไร้ที่พึ่ง
7.78.24
यज्वनां दानशीलानां ब्राह्मणानां कृतात्मनाम् ।
चरितब्रह्मचर्याणां पुण्यतीर्थावगाहिनाम् ॥ ७.७८.२४ ॥
เจ้าได้ไปสู่โลกของผู้ประกอบยัญ ผู้มีใจบริจาคทาน พราหมณ์ ผู้ฝึกตนแล้ว ผู้รักษาพรหมจรรย์ และผู้อาบน้ำในท่าอันศักดิ์สิทธิ์
7.78.25
कृतज्ञानां वदान्यानां गुरुशुश्रूषिणामपि ।
सहस्रदक्षिणानां च या गतिस्तामवाप्नुहि ॥ ७.७८.२५ ॥
จงไปถึงคติของผู้รู้คุณ ผู้เอื้อเฟื้อ ผู้รับใช้ครูอาจารย์ และผู้ถวายค่าบูชาพันประการ
7.78.26
या गतिर्युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
हत्वारीन्निहतानां च सङ्ग्रामे तां गति व्रज ॥ ७.७८.२६ ॥
จงไปสู่คติของผู้ที่ต่อสู้ วีรบุรุษผู้ไม่หันหลังกลับ ผู้สังหารศัตรู และผู้ที่ถูกฆ่าในสงคราม
7.78.27
गोसहस्रप्रदातॄणां क्रतुदानां च या गतिः ।
नैवेशिकं चाभिमतं ददतां या गतिः शुभा ॥ ७.७८.२७ ॥
คติอันเป็นมงคลของผู้ที่ให้โคนับพัน ผู้ถวายยัญทาน และคติอันเป็นมงคลของผู้ให้ที่อยู่อาศัยอันเป็นที่ปรารถนา
7.78.28
ब्राह्मणेभ्यः शरण्येभ्यो निधिं निदधतां च या ।
या चापि न्यस्तदण्डानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.२८ ॥
ลูกเอ๋ย จงไปสู่คติของผู้ที่มอบทรัพย์ไว้กับพราหมณ์ผู้ควรแก่การพึ่งพิง และคติของผู้ที่วางไม้เท้าลงแล้ว
7.78.29
ब्रह्मचर्येण यां यान्ति मुनयः संशितव्रताः ।
एकपत्न्यश्च यां यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.२९ ॥
ลูกเอ๋ย จงไปสู่คติที่บรรดามุนีผู้มีวัตรอันคมกล้าไปถึงด้วยพรหมจรรย์ และที่สตรีผู้ซื่อสัตย์ต่อสามีคนเดียวไปถึง
7.78.30
राज्ञा सुचरितैर्या च गतिर्भवति शाश्वती ।
चरमाश्रमिणां पुण्यैः सेवितानां पुरः स्थितैः ॥ ७.७८.३० ॥
คติอันนิรันดร์ที่พระราชาได้มาด้วยความประพฤติอันดี และคติของผู้อยู่ในอาศรมขั้นสุดท้าย ผู้ได้รับการเคารพด้วยบุญกุศล ซึ่งยืนอยู่เบื้องหน้าพระองค์
7.78.31
दीनानुकम्पिनां या च सततं संविभागिनाम् ।
पैशुन्याच्च निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३१ ॥
ลูกเอ๋ย จงไปสู่คติที่เป็นของผู้มีความเมตตาต่อคนยากไร้ ผู้แบ่งปันทรัพย์สมบัติอยู่เสมอ และผู้ละเว้นจากการนินทาว่าร้าย
7.78.32
व्रतिनां धर्मशीलानां गुरुशुश्रूषिणामपि ।
अमोघातिथिनां या च तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३२ ॥
ลูกเอ๋ย จงไปสู่คติที่เป็นของผู้รักษาวัตร ผู้มีธรรมเป็นสภาวะ ผู้รับใช้ครูอาจารย์ และผู้ไม่เคยละเลยแขก
7.78.33
कृच्छ्रेषु या धारयतामात्मानं व्यसनेषु च ।
गतिः शोकाग्निदग्धानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३३ ॥
ลูกเอ๋ย จงไปสู่คติของผู้ที่ตั้งตนมั่นในยามยาก และในยามทุกข์ภัย และคติของผู้ที่ถูกไฟแห่งความเศร้าโศกเผาไหม้
7.78.34
मातापित्रोश्च शुश्रूषां कल्पयन्तीह ये सदा ।
स्वदारनिरतानां च या गतिस्तामवाप्नुहि ॥ ७.७८.३४ ॥
คติของผู้ที่ในโลกนี้รับใช้มารดาและบิดาอยู่เสมอ และผู้ยินดีในภรรยาของตน จงบรรลุคตินั้นเถิด
7.78.35
ऋतुकाले स्वकां भार्यां गच्छतां या मनीषिणाम् ।
परस्त्रीभ्यो निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३५ ॥
ลูกเอ๋ย จงไปสู่คติของบัณฑิตผู้ร่วมกับภรรยาของตนในฤดูกาลอันควร และหันหลังให้ภรรยาของผู้อื่น
7.78.36
साम्ना ये सर्वभूतानि पश्यन्ति गतमत्सराः ।
नारुन्तुदानां क्षमिणां या गतिस्तामवाप्नुहि ॥ ७.७८.३६ ॥
คติของผู้ที่ปราศจากความริษยา มองสรรพสัตว์ด้วยความอ่อนโยน และคติของผู้อดทนที่ไม่ทำร้ายผู้อื่น จงบรรลุคตินั้นเถิด
7.78.37
मधुमांसान्निवृत्तानां मदाद्दृम्भात्तथाऽनृतात् ।
परोपतापादन्यायात्तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३७ ॥
จงบรรลุหนทางของผู้ที่ละเว้นจากน้ำผึ้งและเนื้อสัตว์ จากการเมามาย ความหน้าซื่อใจคด การพูดเท็จ การทำให้ผู้อื่นเดือดร้อน และความอยุติธรรม ลูกเอ๋ย จงไปสู่สภาวะนั้น
7.78.38
हीमन्तः सर्वशास्त्रज्ञा ज्ञानतृप्ता जितेन्द्रियाः ।
यां गतिं साधवो यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक ॥ ७.७८.३८ ॥
ผู้ถ่อมตนเหล่านั้นที่รู้คัมภีร์ทั้งปวง พอใจในความรู้ และข่มอินทรีย์ได้แล้ว หนทางที่ผู้มีคุณธรรมไปถึง ลูกเอ๋ย จงไปสู่หนทางนั้นเถิด
7.78.39
एवं विलपतीं दीनां सुभद्रां शोककर्शिताम् ।
अन्वपद्यत पाञ्चाली वैराटिसहितां तदा ॥ ७.७८.३९ ॥
ครั้นนั้น ปาญจาลี พร้อมด้วยธิดาของท้าววิราฏ ได้ตามไปหาพระสุภัทรา ผู้กำลังคร่ำครวญเช่นนี้ ทั้งทุกข์ระทมและผอมโซด้วยความโศก
7.78.40
सा प्रकामं रुदित्वा च विलप्य च सुदुःखिता ।
उन्मत्तवत्तदा राजन्विसंज्ञा पतिता क्षितौ ॥ ७.७८.४० ॥
นางร้องไห้และคร่ำครวญอย่างมาก ทุกข์ระทมยิ่งนัก ข้าแต่พระราชา ครั้นนั้นนางก็ล้มลงกับพื้นดิน หมดสติเหมือนคนคลุ้มคลั่ง
7.78.41
सोपचारस्तु कृष्णस्तां दुःखितां भृशदुःखितः ।
सिक्त्वाम्भसा समाश्वास्य तत्तदुक्त्वा हितं वचः ॥ ७.७८.४१ ॥
ฝ่ายกฤษณะผู้ปฏิบัติพิธีรับรองอย่างเหมาะสม และเศร้าโศกอย่างยิ่ง ได้พรมน้ำให้นางผู้กำลังทุกข์ระทม ปลอบโยนนาง และกล่าวถ้อยคำที่เป็นประโยชน์หลายประการแก่นาง
7.78.42
विसंज्ञकल्पां रुदतीमपविद्धां प्रवेपतीम् ।
भगिनीं पुण्डरीकाक्ष इदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७८.४२ ॥
ต่อน้องสาวที่แทบหมดสติ ร้องไห้ ล้มลง และสั่นสะท้าน พระผู้มีดวงตาดุจดอกบัวได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้
7.78.43
सुभद्रे मा शुचः पुत्रं पाञ्चाल्याश्वासयोत्तराम् ।
गतोऽभिमन्युः प्रथितां गतिं क्षत्रियपुङ्गवः ॥ ७.७८.४३ ॥
สุภัทรา อย่าโศกเศร้าเพราะบุตรเลย จงปลอบโยนปาญจาลีและอุตตรา อภิมนยุ วีรบุรุษผู้เลิศในหมู่กษัตริย์ ได้ไปสู่คติอันเลื่องชื่อแล้ว
7.78.44
ये चान्येऽपि कुले सन्ति पुरुषा नो वरानने ।
सर्वे न ते गतिं यान्ति याऽभिमन्योर्यशस्विनः ॥ ७.७८.४४ ॥
ดูกรผู้มีใบหน้างดงาม แม้ชายอื่นทั้งหลายในตระกูลของเรา ก็ไม่ได้ไปสู่คติที่อภิมนยุผู้มีเกียรติยศได้บรรลุแล้วนั้นเลย
7.78.45
कुर्याम तद्वयं कर्म कुर्युर्युत्सुहृदश्च नः ।
कृतवान्यादृगद्यैकस्तव पुत्रो महारथः ॥ ७.७८.४५ ॥
พวกเราก็จะกระทำกรรมนั้น และมิตรผู้กล้าหาญของเราก็จะกระทำเช่นกัน ดังที่บุตรของเจ้า ผู้เป็นมหารถีนั้น ได้กระทำแล้วในวันนี้เพียงผู้เดียว
7.78.46
एवमाश्वास्य भगिनीं द्रौपदीमपि चोत्तराम् ।
पार्थस्यैव महाबाहुः पार्श्वमागादरिन्दमः ॥ ७.७८.४६ ॥
เมื่อปลอบโยนน้องสาว และปลอบโยนเทราปทีกับอุตตราแล้วเช่นนี้ กฤษณะผู้มีแขนทรงพลัง ผู้ปราบศัตรู ก็เสด็จไปยังข้างกายของปารถะ
7.78.47
ततोऽभ्यनुज्ञाय नृपान्कृष्णो बन्धूंस्तथाऽर्जुनम् ।
विवेशान्तः पुरे राजंस्ते च जग्मुः स्वमालयम् ॥ ७.७८.४७ ॥
ครั้นแล้ว กฤษณะได้ลาเหล่ากษัตริย์ ญาติพี่น้อง และอรชุนแล้ว ดูกรพระราชา ก็เสด็จเข้าไปในพระราชวังชั้นใน และคนเหล่านั้นก็กลับไปยังที่อยู่ของตน