महाभारत · अध्याय 7.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.8.1
तथा द्रोणमभिघ्नन्तं साश्वसूतरथद्विपान् ।
व्यथिताः पाण्डवा दृष्ट्वा न चैनं पर्यवारयन् ॥ ७.८.१ ॥
अशा प्रकारे घोडे, सारथी, रथ आणि हत्ती यांचा संहार करणाऱ्या द्रोणाला पाहून पांडव व्यथित झाले; त्यांनी त्याला अडवले नाही.
7.8.2
ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नधनञ्जयौ ।
अब्रवीत्सर्वतो यत्तैः कुम्भयोनिर्निवार्यताम् ॥ ७.८.२ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिर धृष्टद्युम्न आणि धनंजय यांना म्हणाला, "सर्व बाजूंनी सज्ज राहून कुंभयोनि (द्रोण) याला अडवा."
7.8.3
तत्रैनमर्जुनश्चैव धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
ये चान्ये पार्थिवा राजन्पाण्डवस्यानुसैनिकाः।
प्रत्यगृह्णंस्ततस्तत्र समागच्छन्महारथाः ॥ ७.८.३ ॥
तेथे अर्जुन आणि पार्षत धृष्टद्युम्न यांनी त्याला अडवले; हे राजा, पांडवाचे इतर राजे व अनुयायी सैनिकही त्याला सामोरे गेले; महारथी तेथे एकत्र आले.
7.8.4
केकया भीमसेनश्च सौभद्रोऽथ घटोत्कचः ।
युधिष्ठिरो यमौ मात्स्यो द्रुदश्चात्मजैः सह ॥ ७.८.४ ॥
केकय, भीमसेन, सौभद्र, मग घटोत्कच, युधिष्ठिर, यमळ बंधू, मत्स्यराज आणि द्रुपद — आपल्या पुत्रांसह.
7.8.5
द्रौपदेयाश्च संहृष्टा धृष्टकेतुः ससात्यकिः ।
चेकितानश्च सङ्क्रुद्धो युयुत्सुश्च महारथः ॥ ७.८.५ ॥
द्रौपदीचे पुत्र आनंदित; धृष्टकेतू सात्यकीसह; संतप्त चेकितान आणि महारथी युयुत्सूही.
7.8.6
ये चान्ये पार्थिवा राजन्पाण्डवस्यानुयायिनः ।
कुलवीर्यानुरूपाणि चक्रुः कर्माण्यनेकशः ॥ ७.८.६ ॥
पांडवाचे अनुयायी इतर राजेही, हे राजा, आपल्या कुलाला आणि पराक्रमाला साजेशी अनेक कर्मे केली.
7.8.7
संभिद्यमानां तां दृष्ट्वा पाण्डवैर्वाहिनीं रणे ।
व्यावृत्य चक्षुषी कोपाद्भारद्वाजोऽन्ववैक्षत ॥ ७.८.७ ॥
युद्धात पांडवांकडून ते सैन्य छिन्नभिन्न होत असल्याचे पाहून भारद्वाज (द्रोण) रागाने डोळे फिरवून पाहू लागले.
7.8.8
स तीव्रं कोपमास्थाय रथे समरदुर्जयः ।
व्यधमत्पाण्डवानीकं महाभ्राणीव मारुतः ॥ ७.८.८ ॥
तीव्र क्रोध धारण करून, युद्धात अजिंक्य होऊन, रथात उभा राहून वारा जसा मोठे ढग विखुरतो, तसा त्याने पांडवसेनेला विखुरले.
7.8.9
रथानश्वान्नरान्नागानभिधावन्नितस्ततः ।
चचारोन्मत्तवद्द्रोणो वृद्धोऽपि तरुणो यथा ॥ ७.८.९ ॥
रथ, घोडे, माणसे, हत्ती यांच्यावर इकडे तिकडे धावत द्रोण वेड्यासारखे फिरू लागले; वृद्ध असूनही ते तरुणासारखे होते.
7.8.10
तस्य शोणितदिग्धाङ्गाः शोणास्ते वातरंहसः ।
आजानेया हया राजन्नविश्रान्ताः सुखं ययुः ॥ ७.८.१० ॥
हे राजा! त्याच्या रक्ताने माखलेल्या अंगाचे, लाल रंगाचे, वाऱ्याच्या वेगाचे ते उत्तम जातीचे घोडे न थकता सहज धावले.
7.8.11
तमन्तकमिव क्रुद्धमापतन्तं यतव्रतम् ।
दृष्ट्वा सम्प्राद्रवन्योधाः पाण्डवस्य ततस्ततः ॥ ७.८.११ ॥
क्रोधित होऊन मृत्यूसारखा आक्रमण करत येणाऱ्या, व्रतात दृढ असलेल्या त्याला पाहून पांडवपक्षाचे योद्धे इकडे तिकडे पळाले.
7.8.12
तेषां प्राद्रवतां भीमः पुनरावर्ततामपि ।
पश्यतां तिष्ठतां चासीच्छब्दः परमदारुणः ॥ ७.८.१२ ॥
पळणाऱ्यांचा, पुन्हा परतणाऱ्यांचा, पाहणाऱ्यांचा आणि उभ्या असलेल्यांचा अत्यंत भयानक आवाज झाला.
7.8.13
शूराणां हर्षजननो भीरूणां भयवर्धनः ।
द्यावापृथिव्योर्विवरं पूरयामास सर्वतः ॥ ७.८.१३ ॥
ते शूरांमध्ये हर्ष उत्पन्न करीत आणि भित्र्यांचे भय वाढवीत आकाश व पृथ्वी यांमधील अंतर सर्वत्र भरून टाकीत होते.
7.8.14
ततः पुनरपि द्रोणो नाम विश्रावयन्युधि ।
अकरोद्रौद्रमात्मानं किरञ्छरशतैः परान् ॥ ७.८.१४ ॥
मग द्रोणाने युद्धात आपले नाव उच्चारत पुन्हा स्वतःला भयंकर बनवले आणि शेकडो बाणांनी शत्रूंना विखुरले.
7.8.15
स तथा तेष्वनीकेषु पाण्डुपुत्रस्य मारिष ।
कालवद्व्यचरद्द्रोणो युवेव स्थविरो बली ॥ ७.८.१५ ॥
हे मान्यवरा, पांडुपुत्राच्या त्या सैन्यांमध्ये द्रोण कालासारखा संचार करीत होता—वृद्ध असूनही तरुणासारखा बलवान.
7.8.16
उत्कृत्य च शिरांस्युग्रो बाहूनपि सुभूषणान् ।
कृत्वा शून्यान्रथोपस्थानुदक्रोशन्महारवान् ॥ ७.८.१६ ॥
उग्र द्रोणाने मस्तके तोडली, सुंदर अलंकारांनी सजलेले बाहूही तोडून रथांची आसने रिकामी केली; ते महानादाने आक्रोशले.
7.8.17
तस्य हर्षप्रणादेन बाणवर्षेण च प्रभो ।
प्राकम्पन्त रणे योधा गावः शीतार्दिता इव ॥ ७.८.१७ ॥
हे प्रभो, त्याच्या हर्षनादाने आणि बाणवर्षावाने युद्धात योद्धे थंडीने पीडलेल्या गायींप्रमाणे थरथरले.
7.8.18
द्रोणस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन च ।
धनुःशब्देन चाकाशे शब्दः समभवन्महान् ॥ ७.८.१८ ॥
द्रोणाच्या रथाच्या घर्घराटाने, धनुष्याच्या प्रत्यंचेच्या टणत्काराने आणि धनुष्याच्या ध्वनीने आकाशात महान शब्द झाला.
7.8.19
अथास्य धनुषो बाणा निस्सरन्तः सहस्रशः ।
व्याप्य सर्वा दिशः पेतुर्नागाश्वरथपत्तिषु। ॥ ७.८.१९ ॥
नंतर त्याच्या धनुष्यातून हजारो बाण निघून सर्व दिशा व्यापून हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळावर पडले.
7.8.20
तं कार्मुकमहावेगमस्त्रज्वलितपावकम् ।
द्रोणमासादयाञ्चक्रुः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ७.८.२० ॥
महावेगवान, अस्त्रांनी प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे असलेल्या त्या धनुर्धारी द्रोणावर पांचाल पांडवांसह चालून गेले.
7.8.21
सनागरथपत्त्यश्वान्प्राहिणोद्यमसादनम् ।
अचिरादकरोद्दोणो महीं शोणितकर्दमाम् ॥ ७.८.२१ ॥
हत्ती, रथ, पायदळ आणि घोड्यांसह द्रोणाने त्यांना यमसदनाला पाठवले; लवकरच पृथ्वी रक्ताच्या चिखलाने भरली.
7.8.22
तन्वता परमास्त्राणि शरान्सततमस्यता ।
द्रोणेन विहितं दिक्षु शरजालमदृश्यत ॥ ७.८.२२ ॥
श्रेष्ठ अस्त्रे ताणून सतत बाण सोडणाऱ्या द्रोणामुळे सर्व दिशांत बाणांचे जाळे निर्माण झाल्याचे दिसले.
7.8.23
पदातिषु रथाश्वेषु वारणेषु च सर्वशः ।
तस्य विद्युदिवाभ्रेषु चरन्केतुरदृश्यत ॥ ७.८.२३ ॥
पायदळ, रथ, घोडे आणि हत्ती यांच्यामध्ये सर्वत्र त्याचा ध्वज ढगांतील विजेसारखा फिरताना दिसला.
7.8.24
सकेकयानां प्रवरांश्च पञ्च पाञ्चालराजं च शरैः प्रमथ्य ।
युधिष्ठिरानीकमदीनसत्वो द्रोणोऽभ्ययात्कार्मुकबाणपाणिः ॥ ७.८.२४ ॥
केकयांतील पाच श्रेष्ठ वीर आणि पांचालराजाला बाणांनी चिरडून, अविचल धैर्याचा द्रोण धनुष्य-बाण हाती घेऊन युधिष्ठिराच्या सैन्याकडे चालून गेला.
7.8.25
तं भीमसेनश्च धनञ्जयश्च शिनेश्च नप्ता द्रुपदात्मजश्च ।
शैब्यात्मजः काशिपतिः शिबिश्च दृष्ट्वा नदन्तो व्यकिरञ्छरौघैः ॥ ७.८.२५ ॥
भीमसेन, धनंजय, शिनीचा नातू, द्रुपदपुत्र, शैब्यपुत्र, काशीराज आणि शिबी त्याला पाहून गर्जना करीत बाणांच्या वर्षावाने त्याला झाकू लागले.
7.8.26
तेषां शरा द्रोणशरैर्निकृत्ता भूमावदृश्यन्त विवर्तमानाः ।
श्रेणीकृताः संयति मोघवेगा द्वीपे नदीनामिव काशरोहाः ॥ ७.८.२६ ॥
द्रोणाच्या बाणांनी तोडलेले त्यांचे बाण जमिनीवर लोळताना दिसले; युद्धात रांगेत, व्यर्थ वेगाने, नद्यांच्या बेटावरील काशगवतासारखे.
7.8.27
ते द्रोणबाणासनविप्रमुक्ताः पतत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खाः ।
भित्त्वा शरीराणि गजाश्वयूनां जग्मुर्महीं शोणितदिग्धवाजाः ॥ ७.८.२७ ॥
द्रोणाच्या धनुष्यातून सुटलेले ते पंखधारी बाण, सोनेरी चित्रित पिसांनी, हत्ती-घोड्यांची शरीरे भेदून, रक्ताने माखलेल्या पंखांसह भूमीवर गेले.
7.8.28
सा योधसङ्घैश्च रथैश्च भूमिः शरैर्विभिन्नैर्गजवाजिभिश्च ।
प्रच्छाद्यमाना पतितैर्बभूव समावृता द्यौरिव कालमेघैः ॥ ७.८.२८ ॥
ती भूमी योद्ध्यांच्या समूहांनी, रथांनी, तुटलेल्या बाणांनी, हत्ती-घोड्यांनी आणि पडलेल्यांनी आच्छादली गेली; प्रलयकालीन काळ्या मेघांनी आकाश वेढल्यासारखी.
7.8.29
शैनेयभीमार्जुनवाहिनीशं सौभ्रद्रपाञ्चालसकाशिराजम् ।
अन्यांश्च वीरान्समरे ममर्द द्रोणः सुतानां तव भूतिकामः ॥ ७.८.२९ ॥
सात्यकी, भीम आणि अर्जुन यांच्या सेनांचा अधिपती, सौभद्र, पांचाल व काशीराज आणि इतर वीरांना द्रोणाने युद्धात चिरडले; तुमच्या पुत्रांचे कल्याण इच्छित.
7.8.30
एतानि चान्यानि च कौरवेन्द्र कर्माणि कृत्वा समरे महात्मा ।
प्रताप्य लोकानिव कालसूर्यो द्रोणो गतः स्वर्गमितो हि राजन् ॥ ७.८.३० ॥
हे कौरवेंद्रा, युद्धात हे आणि इतर कर्मे करून महात्मा द्रोण, लोकांना तापवणाऱ्या कालसूर्याप्रमाणे, हे राजा, येथून स्वर्गाला गेले आहेत.
7.8.31
एवं रुक्मरथः शूरो हत्वा शतसहस्रशः ।
पाण्डवानां रणे योधान्पार्षतेन निपातितः ॥ ७.८.३१ ॥
अशा प्रकारे सुवर्णरथ शूर वीर रणांगणात पांडवांचे शेकडो हजारो योद्धे मारून पार्षताने पाडला गेला.
7.8.32
अक्षौहिणीमभ्यधिकां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
निहत्य पश्चाद्धृतिमानगच्छत्परमां गतिम् ॥ ७.८.३२ ॥
मागे न हटणाऱ्या शूरांची एक अक्षौहिणीहून अधिक सेना मारून, धैर्यवान द्रोण नंतर परम गतीला पोहोचले.
7.8.33
पाण्डवैः सहपाञ्चालैरशिवैः क्रूरकर्मभिः ।
हतो रुक्मरथो राजन्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ७.८.३३ ॥
हे राजा, पांडव आणि पांचालांसह क्रूरकर्मी अशुभ लोकांकडून अतिदुष्कर कर्म करून सुवर्णरथ मारला गेला.
7.8.34
ततो निनादो भूतानामाकाशे समजायत ।
सैन्यानां च ततो राजन्नाचार्ये निहते युधि ॥ ७.८.३४ ॥
मग हे राजा, आकाशात प्राण्यांचा निनाद उठला; आणि युद्धात आचार्य मारले गेल्यावर सैन्यांतही तसाच झाला.
7.8.35
द्यां धरां खं दिशो वापि प्रदिशर्श्चानुनादयन् ।
अहो धिगिति भूतानां शब्दः समभावद्भृशम् ॥ ७.८.३५ ॥
स्वर्ग, पृथ्वी, आकाश, दिशा आणि उपदिशा दुमदुमवत, 'अरेरे! धिक्!' असा प्राण्यांचा शब्द अत्यंत उठला.
7.8.36
देवताः पितरश्चैव पूर्वे ये चास्य बान्धवाः ।
ददृशुर्निहतं तत्र भारद्वाजं महारथम् ॥ ७.८.३६ ॥
देव आणि पितर, तसेच त्याचे पूर्वीचे बांधव, तिथे मारल्या गेलेल्या भारद्वाजाला, त्या महारथीला पाहते झाले.
7.8.37
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा सिंहनादान्प्रचक्रिरे ।
सिंहनादेन महता समकम्पत मेदिनी ॥ ७.८.३७ ॥
पांडवांनी विजय मिळवून सिंहनाद केले. त्या महान सिंहनादाने पृथ्वी कंपित झाली.
7.8.38
विचित्रजाम्बूनदभूषितध्वजं महारथं रुक्मरथं निपातितम्। ॥ ७.८.३८ ॥
विचित्र सोन्याने अलंकृत ध्वजा असलेला, सुवर्णरथी तो महारथी पाडला गेला.