મહાભારત · અધ્યાય 7.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.85.1
श्वोभूते किमकार्षुस्ते दुःखशोकसमन्विताः ।
अभिमन्यौ हते तत्र कैर्वाऽयुध्यन्त पाण्डवाः ॥ ७.८५.१ ॥
અભિમન્યુ હણાયા પછી દુઃખ અને શોકથી ભરાયેલા પાંડવોએ બીજા દિવસે શું કર્યું, અને કોની સાથે યુદ્ધ કર્યું?
7.85.2
जानन्तस्तस्य कर्माणि कुरवः सव्यसाचिनः ।
कथं तत्किल्बिषं कृत्वा निर्भया ब्रूहि मामकाः ॥ ७.८५.२ ॥
તેનાં કર્મો જાણવા છતાં કુરુઓ અને સવ્યસાચી (અર્જુન) એ પાપ કરીને નિર્ભય કેવી રીતે રહ્યા? મને કહો, મારા લોકો.
7.85.3
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम् ।
आयान्तं पुरुषव्याघ्रं कथं ददृशुराहवे ॥ ७.८५.३ ॥
પુત્રશોકથી સંતપ્ત, ક્રોધિત, મૃત્યુ અને અંતક જેવા આવતા તે પુરુષવ્યાઘ્ર (અર્જુન)ને યુદ્ધમાં તેઓએ કેવી રીતે જોયો?
7.85.4
कपिराजध्वनं सङ्ख्ये विधुन्वानं महद्धनुः ।
दृष्ट्वा पुत्रपरिद्यूनं किमकुर्वत मामकाः ॥ ७.८५.४ ॥
યુદ્ધમાં કપિરાજ (હનુમાન)ના ધ્વજવાળા, મહાધનુષ્યને હલાવતા, પુત્રશોકથી ક્ષીણ થયેલા તેને જોઈને મારા લોકોએ શું કર્યું?
7.85.5
किन्तु सञ्जय सङ्ग्रमे वृत्तं दुर्योधनं प्रति ।
परिदेवो महानद्य श्रूयते हि गृहेगृहे ॥ ७.८५.५ ॥
પણ, સંજય, યુદ્ધમાં દુર્યોધન વિશે જે બન્યું — આજે ઘેરઘેર મહાન વિલાપ સંભળાય છે.
7.85.6
भूयाञ्शब्दानतीत्यान्याञ्शब्दः सैन्धववेश्मनि ।
पौराणिकानां तूर्याणां शङ्खदुन्दुभिघोषवान् ॥ ७.८५.६ ॥
સૈંધવના ભવનમાં બીજા બધા અવાજોને ઓળંગી જતો એક અવાજ સંભળાય છે — પ્રાચીન વાજિંત્રોનો, શંખ અને દુંદુભિના ઘોષથી ગૂંજતો.
7.85.7
सूतमागधबन्दीनां नर्तकानां च निःस्वनः ।
सोऽद्य न श्रूयते शब्दः सूत पुत्र यथा पुरा ॥ ७.८५.७ ॥
સૂત, માગધ, બંદીઓ અને નર્તકોનો જે ધ્વનિ હતો, તે આજે સંભળાતો નથી, હે સૂતપુત્ર, પહેલાંની જેમ.
7.85.8
शब्दो नानाविधोऽभीष्टमभवद्यत्र मे श्रुतः ।
दीनानामद्य तं शब्दं न शृणोमि समीरितम् ॥ ७.८५.८ ॥
જ્યાં મેં અનેક પ્રકારના પ્રિય શબ્દો સાંભળ્યા હતા, ત્યાં આજે દીનોનો તે ઉચ્ચારેલો શબ્દ હું સાંભળતો નથી.
7.85.9
निवेशने सत्यधृतेः सोमदत्तस्य सञ्जय ।
आसीनोऽहं पुरा तात शब्दमश्रौषमुत्तमम् ॥ ७.८५.९ ॥
હે સંજય, સત્યધૃતિ અને સોમદત્તના નિવાસમાં બેઠેલો હું પહેલાં, હે તાત, ઉત્તમ શબ્દ સાંભળતો હતો.
7.85.10
तदद्य पुण्यहीनोऽहमार्तस्वरनिनादितम् ।
निवेशनं गतोत्साहं विकृतं तात लक्षये ॥ ७.८५.१० ॥
આજે પુણ્યહીન હું, હે તાત, આર્ત સ્વરોથી ગુંજતા, ઉત્સાહવિહોણા અને વિકૃત તે નિવાસને જોઉં છું.
7.85.11
विविंशतेर्दुर्मुखस्य चित्रसेनविकर्णयोः ।
अन्येषां च सुतानां मे न तथा श्रूयते ध्वनिः ॥ ७.८५.११ ॥
વિવિંશતિ, દુર્મુખ, ચિત્રસેન અને વિકર્ણનો, તથા મારા અન્ય પુત્રોનો ધ્વનિ પણ તેવો સંભળાતો નથી.
7.85.12
ब्राह्मणआः क्षत्रिया वैश्या यं शिष्याः पर्युपासते ।
द्रोणपुत्रं महेष्वासं पुत्राणां मे परायणम् ॥ ७.८५.१२ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને વૈશ્યો શિષ્ય બનીને જેની સેવા કરે છે, તે મહાધનુર્ધર દ્રોણપુત્ર, મારા પુત્રોનો આધાર.
7.85.13
वितण्डालापसंलापैर्द्रुतवादित्रवादितैः ।
गीतैश्च विविधैरिष्टै रमते यो दिवानिशम् ॥ ७.८५.१३ ॥
વાદવિવાદની વાતચીત, ઝડપી વાદ્યવાદન અને વિવિધ પ્રિય ગીતોથી જે દિવસરાત રમે છે.
7.85.14
उपास्यमानो बहुभिः कुरुपाण्डवसात्वतैः ।
श्लक्ष्णस्तस्य गृहे शब्दो नाद्य द्रौणेर्यथा पुरा ॥ ७.८५.१४ ॥
કુરુ, પાંડવ અને સાત્વતો દ્વારા ઘણાઓથી સેવાતા તેના ઘરમાં, પહેલાની જેમ દ્રૌણિનો મધુર અવાજ આજે સંભળાતો નથી.
7.85.15
द्रोणपुत्रं महेष्वासं गायना नर्तकाश्च ये ।
अत्यर्थमुपतिष्ठन्ति तेषां न श्रूयते ध्वनिः ॥ ७.८५.१५ ॥
મહાધનુર્ધર દ્રૌણિની અત્યંત સેવા કરનારા ગાયકો અને નર્તકોનો અવાજ સંભળાતો નથી.
7.85.16
विन्दानुविन्दयोः सायं शिबिरे यो महाध्वनिः ।
श्रूयते सोऽद्य न तथा केकयानां च वेश्मसु ॥ ७.८५.१६ ॥
વિંદ અને અનુવિંદના શિબિરમાં સાંજે સંભળાતો મહાન અવાજ આજે તેવો સંભળાતો નથી; કેકયોના ઘરોમાં પણ નહીં.
7.85.17
नित्यं प्रमुदितानां च तालगीतस्वनो महान् ।
नृत्यतां श्रूयते तात गणानां सोऽद्य न स्वनः ॥ ७.८५.१७ ॥
હે તાત! સદા આનંદિત, તાલગીત અને નૃત્ય કરતા ટોળાંનો જે મહાન ધ્વનિ સંભળાતો હતો, તે આજે સંભળાતો નથી.
7.85.18
सप्ततन्तून्वितन्वाना याजका यमुपासते ।
सौमदत्तिं श्रुतनिधिं तेषां न श्रूयते ध्वनिः ॥ ७.८५.१८ ॥
સાત તંતુનો યજ્ઞ વિસ્તારનારા યાજકો જેની સેવા કરે છે, તે સોમદત્તના પુત્ર, શ્રુતનિધિનો અવાજ સંભળાતો નથી.
7.85.19
ज्याघोषो ब्रह्मघोषश्च तोमरासिरथध्वनिः ।
द्रोणस्यासीदविरतो गृहे तं न शृणोम्यहम् ॥ ७.८५.१९ ॥
દ્રોણના ઘરમાં ધનુષ્યની પ્રત્યંચાનો ઘોષ, બ્રહ્મઘોષ, તોમર, તલવાર અને રથોનો અવાજ અવિરત હતો; તે હવે હું સાંભળતો નથી.
7.85.20
नानादेशसमुत्थानां गीतानां योऽभवत्स्वनः ।
वादित्रनादितानां च सोऽद्य न श्रूयते महान् ॥ ७.८५.२० ॥
અનેક દેશોમાંથી આવેલા ગાયકોના ગીતોનો મહાન સ્વર અને વાદ્યોનો નાદ આજે સંભળાતો નથી.
7.85.21
यदाप्रभृत्युपप्लुव्याच्छान्तिमिच्छञ्जनार्दनः ।
आगतः सर्वभूतानामनुकम्पार्थमच्युतः ॥ ७.८५.२१ ॥
ઉપપ્લવ્યથી શાંતિ ઇચ્છતા જનાર્દન આવ્યા ત્યારથી, અચ્યુત સર્વ ભૂતો પર કરુણા માટે આવ્યા છે.
7.85.22
ततोऽहमब्रुवं सूत मन्दं दुर्योधनं तदा ।
वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः ॥ ७.८५.२२ ॥
ત્યારે મેં ધીમેથી દુર્યોધનને કહ્યું—હે સૂત, પુત્ર, વાસુદેવના માધ્યમથી પાંડવો સાથે સમાધાન કર.
7.85.23
कालप्राप्तमहं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः ।
संशाम्य भ्रातृभिस्तैस्तु क्षत्रियानभिपालय ॥ ७.८५.२३ ॥
હું માનું છું કે આ યોગ્ય સમય આવ્યો છે; હે દુર્યોધન, તું ઉલ્લંઘન ન કર. તે ભાઈઓ સાથે સમાધાન કરીને ક્ષત્રિયોનું રક્ષણ કર.
7.85.24
शमं चेद्याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम् ।
हितार्थमभिजल्पन्तं न तवास्ति रणे जयः ॥ ७.८५.२४ ॥
શાંતિની યાચના કરતા, તારા હિત માટે બોલતા કેશવને જો તું નકારીશ, તો યુદ્ધમાં તારી જીત નહીં થાય.
7.85.25
प्रत्याचष्ट स दाशार्हमृषभं सर्वधन्विनाम् ।
अनुनेयानि जल्पन्तमनयान्नान्वपद्यत ॥ ७.८५.२५ ॥
સર્વ ધનુર્ધરોમાં વૃષભ સમાન દાશાર્હ (કૃષ્ણ)ને તેણે ઉત્તર આપીને ઠુકરાવ્યા; અનુનયના શબ્દો બોલનારને, મૂર્ખાઈથી તે વશ ન થયો.
7.85.26
कर्णदुःशासनमतः सौबलस्य च दुर्मतेः ।
प्रत्याख्यातो महाबाहुःकुलान्तकरणेन वै ॥ ७.८५.२६ ॥
પછી કર્ણ, દુઃશાસન અને દુર્મતિ સુબલપુત્ર (શકુનિ)ની સલાહથી, કુળનો વિનાશ કરનારા મહાબાહુ (દુર્યોધન)એ તેમને ઠુકરાવ્યા.
7.85.27
ततो दुःशासनस्यैव कर्णस्य च मतं द्वयोः ।
अन्ववर्तत मां हित्वा कृष्टः कालेन दुर्मतिः ॥ ७.८५.२७ ॥
પછી દુઃશાસન અને કર્ણ બંનેના મતને તેણે અનુસર્યો; મને છોડીને, કાળથી ખેંચાયેલો દુર્મતિ એમ કરતો ગયો.
7.85.28
न ह्यहं युद्धमिच्छामि विदुरो द्रोण एव वा ।
बाह्लीकः सोमदत्तो वा भीष्मो द्रौणायनिस्तथा ॥ ७.८५.२८ ॥
હું યુદ્ધ ઇચ્છતો નથી; વિદુર, દ્રોણ, બાહ્લીક, સોમદત્ત, ભીષ્મ અને દ્રૌણાયનિ (અશ્વત્થામા) પણ એવું જ.
7.85.29
शलो भूरिश्रवाश्चैव पुरुमित्रो विविंशतिः ।
जयः कृपो वा धर्मात्मा ये चान्ये मम बान्धवाः ॥ ७.८५.२९ ॥
શલ્ય અને ભૂરિશ્રવા, પુરુમિત્ર અને વિવિંશતિ, જય અથવા ધર્માત્મા કૃપ, અને જે અન્ય મારા બાંધવો છે.
7.85.30
एतेषां मतमास्थाय यदि वत्स्यति पुत्रकः ।
एतेभ्यश्च मदूर्ध्वं च अभोक्ष्यद्वसुधामिमाम् ॥ ७.८५.३० ॥
મારો પુત્ર તેમનો મત અપનાવીને રહ્યો હોત, તો મારા પછી પણ તે આ પૃથ્વીનો ઉપભોગ કરત.
7.85.31
श्लक्ष्णा मधुरसम्भाषा ज्ञातिमध्ये प्रियंवदाः ।
कुलीनाः सम्मताः प्राज्ञाः सुखं जीवन्ति मानवाः। ॥ ७.८५.३१ ॥
કોમળ અને મધુર બોલનારા, સ્વજનોમાં પ્રિય બોલનારા, કુલીન, માન્ય અને પ્રાજ્ઞ મનુષ્યો સુખે જીવે છે.
7.85.32
धर्मापेक्षी नरो नित्यं सर्वत्र लभते सुखम् ।
प्रेत्यभावे च कल्याणं प्रसादं प्रतिपद्यते ॥ ७.८५.३२ ॥
સદા ધર્મને ધ્યાનમાં રાખનાર મનુષ્ય સર્વત્ર સુખ પામે છે; મૃત્યુ પછી પણ તેને કલ્યાણ અને કૃપા મળે છે.
7.85.33
अर्हास्ते पृथिवीं भोक्तुं समर्थाः साधनेऽपि च ।
तेषामपि समुद्रान्ता पितृपैतामही मही ॥ ७.८५.३३ ॥
તેઓ પૃથ્વી ભોગવવા યોગ્ય છે અને સાધનમાં પણ સમર્થ છે; પિતા અને દાદાઓથી મળેલી સમુદ્ર સુધીની આ પૃથ્વી તેમની જ છે.
7.85.34
न च त्वाऽभिभविष्यन्ति हित्वा धर्मं पृथात्मजाः ।
नियुज्यमानाः स्थास्यन्ति पाण्डवा धर्मवर्त्मनि ॥ ७.८५.३४ ॥
પૃથાના પુત્રો ધર્મ છોડીને તને પરાજિત કરશે નહીં; નિયુક્ત થયા પછી પાંડવો ધર્મમાર્ગમાં જ સ્થિર રહેશે.
7.85.35
सन्ति मे ज्ञातयस्तात येषां श्रोष्यन्ति पाण्डवाः ।
शल्यस्य सोमदत्तस्य भीष्मस्य च महात्मनः ॥ ७.८५.३५ ॥
હે તાત, મારા એવા સ્વજનો છે જેમની વાત પાંડવો સાંભળશે — શલ્ય, સોમદત્ત અને મહાત્મા ભીષ્મ.
7.85.36
द्रोणस्याथ विकर्णस्य बाह्लीकस्य कृपस्य च ।
अन्येषां चैव वृद्धानां भरतानां महात्मनाम्।
त्वदर्थमब्रवं तात न जहुर्वचनानि ते ॥ ७.८५.३६ ॥
દ્રોણ, વિકર્ણ, બાહ્લીક, કૃપ અને અન્ય વૃદ્ધ મહાત્મા ભરતોની વાત પણ (તેઓ સાંભળશે). હે તાત, તારા માટે જ મેં કહ્યું; તેમણે તારાં વચનો છોડ્યાં નહોતાં.
7.85.37
कं वा त्वं मन्यसे तेषां यस्त्वां ब्रूयादतोऽन्यथा ।
कृष्णो न धर्मं सञ्जह्यात्सर्वे ते हि तदन्वयाः ॥ ७.८५.३७ ॥
તેમનામાંથી કોણ તને આનાથી વિરુદ્ધ કહેશે એમ તું માને છે? કૃષ્ણ ધર્મનો ત્યાગ નહીં કરે, કારણ કે તેઓ સૌ એ જ વંશના છે.
7.85.38
मयाऽपि चोक्तास्ते वीरा वचनं धर्मसंहितम् ।
नान्यथा प्रकरिष्यन्ति धर्मात्मानो हि पाण्डवाः ॥ ७.८५.३८ ॥
મેં પણ એ વીરોને ધર્મને અનુરૂપ વચનો કહ્યાં હતાં. ધર્માત્મા પાંડવો ચોક્કસ તેનાથી વિપરીત કંઈ નહીં કરે.
7.85.39
इत्यहं विलपन्सूत बहुशः पुत्रमुक्तवान् ।
न च मे श्रुतवान्मूढो मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ ७.८५.३९ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતાં, હે સૂત, મેં પુત્રને ઘણી વાર કહ્યું; પણ મૂઢ એવા તેણે મારું સાંભળ્યું નહિ. હું માનું છું કે આ કાળનું પલટણ છે.
7.85.40
वृकोदरार्जुनौ यत्र वृष्णिवीरश्च सात्यकिः ।
उत्तमौजाश्च पाञ्चाल्यो युधामन्युश्च दुर्जयः ॥ ७.८५.४० ॥
વૃકોદર અને અર્જુન જ્યાં છે, વૃષ્ણિવીર સાત્યકિ, પાંચાલ્ય ઉત્તમૌજા અને દુર્જય યુધામન્યુ પણ છે.
7.85.41
धृष्टद्युम्नश्च दुर्धर्षः शिखण्डी चापराजितः ।
अश्मकाः केकयाश्चैव क्षत्रधर्मा च सौमकिः ॥ ७.८५.४१ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન દુર્ધર્ષ છે, અપરાજિત શિખંડી પણ; અશ્મકો અને કેકયો; ક્ષત્રધર્મા અને સૌમકિ પણ.
7.85.42
चैद्यश्च चेकितानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः ।
द्रौपदेया विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ ७.८५.४२ ॥
ચૈદ્ય અને ચેકિતાન, કાશીના રાજાનો પુત્ર અભિભૂ; દ્રૌપદીના પુત્રો, વિરાટ અને મહારથી દ્રુપદ પણ.
7.85.43
यमौ च पुरुषव्याघ्रौ मन्त्री च मधुसूदनः ।
क एताञ्जातु युध्येत लोकेऽस्मिन्वै जिजीविषुः ॥ ७.८५.४३ ॥
નકુલ અને સહદેવ, એ બે પુરુષવ્યાઘ્રો, અને મંત્રી મધુસૂદન — જીવવાની ઇચ્છા ધરાવતો કોણ આ લોકમાં ક્યારેય એમની સાથે યુદ્ધ કરે?
7.85.44
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणान्प्रसहेद्वा परान्मम ।
अन्यो दुर्योधनात्कार्णाच्छकुनेश्चापि सौबलात्।
दुःशासनचतुर्थानां नान्यं पश्यामि पञ्चमम् ॥ ७.८५.४४ ॥
દિવ્ય અસ્ત્રો વાપરનારા મારા શત્રુઓને રોકી શકે એવા દુર્યોધન, કર્ણ, શકુનિ, દુઃશાસન એ ચારથી બીજો કોઈ પાંચમો હું જોતો નથી.
7.85.45
येषां वचनकृत्स स्याद्विष्वक्सेनो रथे स्थितः ।
सन्नद्धश्चार्जुनो योद्धा तेषां नास्ति पराजयः ॥ ७.८५.४५ ॥
જેમના શબ્દનું પાલન કરનાર, રથમાં ઊભેલા વિષ્વક્સેન (કૃષ્ણ) હોય અને જેમનો યોદ્ધો સજ્જ અર્જુન હોય, તેમની હાર થતી નથી.
7.85.46
तथा मम विलापानां नायं दुर्योधनः स्मरेत् ।
हतौ हि पुरुषव्याघ्रौ भीष्मद्रोणौ त्वमात्थ वै ॥ ७.८५.४६ ॥
આ રીતે મારા વિલાપને દુર્યોધન યાદ નહીં રાખે. તું કહે છે કે પુરુષવ્યાઘ્ર ભીષ્મ અને દ્રોણ હણાયા છે.
7.85.47
तेषां विदुरवाक्यानामुक्तानां दीर्घदर्शनात् ।
दृष्ट्वेमां फलनिर्वृत्तिं मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.८५.४७ ॥
દૂરદર્શિતાથી કહેવાયેલાં વિદુરનાં તે વચનો યાદ કરીને, આ ફળની પરિણતિ જોઈને, હું માનું છું કે મારા પુત્રો હવે શોક કરે છે.
7.85.48
सेनां दृष्ट्वाऽभिभूतां मे शैनेयेनार्जुनेन च ।
शून्यान्दृष्ट्वा रथोपस्थान्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.८५.४८ ॥
શૈનેય (સાત્યકિ) અને અર્જુન વડે મારી સેના પરાજિત થયેલી જોઈને, રથોનાં આસનો ખાલી જોઈને, હું માનું છું કે મારા પુત્રો શોક કરે છે.
7.85.49
हिमात्यये यथा कक्षं शुष्कं वातेरितो महान् ।
अग्निर्दहेत्तथा सेनां मामिकां स धनञ्जयः ॥ ७.८५.४९ ॥
શિશિર ઋતુ પૂરી થતાં પવનથી પ્રેરાયેલો મહાન અગ્નિ જેમ સૂકા વનને બાળે, તેમ તે ધનંજય મારી સેનાને બાળી રહ્યો છે.
7.85.50
आचक्ष्व मम तत्सर्वं कुशलो ह्यसि सञ्जय ।
यदोपयाताः सायाह्ने कृत्वा पार्थस्य किल्बिषं ॥ ७.८५.५० ॥
સંજય, તું કુશળ છે; સાંજે પાર્થનો અપરાધ કરીને તેઓ કેવી રીતે પાછા ફર્યા તે બધું મને કહે.
7.85.51
अभिमन्यौ हते तात कथमासीन्मनो हि वः ॥ ७.८५.५१ ॥
હે વત્સ, અભિમન્યુ હણાતાં તમારું મન કેવું થયું?
7.85.52
न जातु तस्य कर्माणि युधि गाण्डीवधन्वनः ।
अपकृत्य महत्तात सोढुं शक्ष्यन्ति मामकाः ॥ ७.८५.५२ ॥
હે વત્સ, યુદ્ધમાં ગાંડીવધારીના કર્મો સામે મોટો અપકાર કરીને મારા લોકો તે કદી સહન કરી શકશે નહીં.
7.85.53
किन्नुः दुर्योधनः कृत्यं कर्णः कृत्यं किमब्रवीत् ।
दुःशासनः सौबलश्च तेषामेवं गते सति ॥ ७.८५.५३ ॥
ત્યારે દુર્યોધને શું કર્યું? કર્ણે શું કહ્યું? આમ બન્યા પછી દુઃશાસન અને સૌબલ શું બોલ્યા?
7.85.54
सर्वेषां समवेतानां पुत्राणां मम सञ्जय ।
यद्वृत्तं तात सङ्ग्रामे मन्दस्यापनयैर्भृशम् ॥ ७.८५.५४ ॥
સંજય, ભેગા થયેલા મારા બધા પુત્રોને યુદ્ધમાં જે થયું — હે વત્સ, તે મૂર્ખના દુષ્કર્મોથી ઘણું થયું.
7.85.55
लोभानुगस्य दुर्बुद्धेः क्रोधेन विकृतात्मनः ।
राज्यकामस्य मूढस्य रागोपहतचेतसः।
दुर्नीतं वा सुनीतं वा तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.८५.५५ ॥
લોભને અનુસરનાર, દુર્બુદ્ધિ, ક્રોધથી વિકૃત આત્મા ધરાવનાર, રાજ્યની કામના કરનાર, મૂઢ, રાગથી હણાયેલા ચિત્તવાળા (મારા પુત્રનું) દુર્નીતિ કે સુનીતિ, તે મને કહે, હે સંજય.