મહાભારત · અધ્યાય 7.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.90.1
तस्मिन्प्रभग्ने सैन्याग्रे वध्यमाने किरीटिना ।
केतु तत्र रणे वीराः प्रत्युदीयुर्धनञ्जयम् ॥ ७.९०.१ ॥
તે સૈન્યનો અગ્રભાગ ભાંગી પડ્યો અને કિરીટી (અર્જુન) દ્વારા હણાતો હતો, ત્યારે તે રણમાં વીરો ધનંજય તરફ આગળ વધ્યા.
7.90.2
आहोस्विच्छकटव्यूहं प्रविष्टा मोघनिश्चयाः ।
द्रोणमाश्रित्य तिष्ठन्ति प्राकारमकुतोभयाः ॥ ७.९०.२ ॥
અથવા શકટવ્યૂહમાં પ્રવેશીને, વ્યર્થ નિશ્ચયવાળા તેઓ, દ્રોણનો આશ્રય લઈને, કિલ્લાની દીવાલની જેમ નિર્ભય થઈને ઊભા છે.
7.90.3
तथाऽर्जुनेन सम्भग्ने तस्मिंस्तव बलेऽनघ ।
हतवीरे हतोत्साहे पलायनकृतक्षणे ॥ ७.९०.३ ॥
હે નિષ્પાપ! આ રીતે અર્જુન દ્વારા તમારું તે સૈન્ય ભાંગી પડ્યું, વીરો હણાયા અને ઉત્સાહ નાશ પામ્યો, ત્યારે ભાગી જવાનો સમય આવ્યો.
7.90.4
पाकशासनिनाऽभीक्ष्णं वध्यमाने शरोत्तमैः ।
न तत्र कश्चित्सङ्ग्रामे शशाकार्जुनमीक्षितुम् ॥ ७.९०.४ ॥
ઇન્દ્રપુત્ર (અર્જુન) ઉત્તમ બાણોથી સતત હણાતા હતા ત્યારે, તે યુદ્ધમાં કોઈ પણ અર્જુન તરફ જોવા પણ સમર્થ ન થયું.
7.90.5
ततस्तव सुतो राजन्दृष्ट्वा सैन्यं तथागतम् ।
दुःशासनो भृशं क्रुद्धो युद्धायार्जुनमभ्यगात् ॥ ७.९०.५ ॥
ત્યારે, હે રાજન્! તમારો પુત્ર દુઃશાસન સૈન્યની તે સ્થિતિ જોઈને અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને યુદ્ધ માટે અર્જુન તરફ આગળ વધ્યો.
7.90.6
सकाञ्चनविचित्रेण कवचेन समावृतः ।
जाम्बूनदशिरस्त्राणः शूरस्तीव्रपराक्रमः ॥ ७.९०.६ ॥
સોનાથી વિચિત્ર બનાવેલા કવચથી આવૃત, જાંબૂનદ સોનાનું શિરસ્ત્રાણ ધારણ કરેલો તે શૂર તીવ્ર પરાક્રમી હતો.
7.90.7
नागानीकेन महता ग्रसन्निव महीमिमाम् ।
दुःशासनो महाराज सव्यसाचिनमावृणोत् ॥ ७.९०.७ ॥
હે મહારાજ, દુઃશાસને જાણે આ પૃથ્વીને ગળી જતો હોય તેમ, વિશાળ ગજસેના વડે સવ્યસાચી અર્જુનને ઘેરી લીધો.
7.90.8
हादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च ।
ज्याक्षेपनिनदैश्चैव विरावेण च दन्तिनाम् ॥ ७.९०.८ ॥
હાથીઓના ઘંટારવ, શંખોના નાદ, ધનુષ્યની પ્રત્યંચાના ટંકાર અને હાથીઓની ચીસોથી (સર્વ ભરાઈ ગયું).
7.90.9
भूर्दिशश्चान्तरिक्षं च शब्देनासीत्समावृतम् ।
युवराजो बलश्लाघी पिङ्गलः प्रियदर्शनः।
स मुहूर्तं प्रतिभयो दारुणः समपद्यत ॥ ७.९०.९ ॥
પૃથ્વી, દિશાઓ અને આકાશ એ ધ્વનિથી ભરાઈ ગયાં. બળગર્વિત, પીળાશ પડતા વર્ણનો, દર્શનીય યુવરાજ ક્ષણભર ભયાનક અને દારુણ બની ગયો.
7.90.10
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णमङ्कुशैरभिचोदितान् ।
व्यालम्बहस्तान्संरब्धान्सपक्षानिव पर्वतान् ॥ ७.९०.१० ॥
અંકુશો વડે ઝડપથી પ્રેરિત થઈને ધસી આવતા તેમને જોયા; સર્પ જેવી સૂંઢવાળા, ક્રોધિત હાથીઓ પાંખવાળા પર્વતો સમાન (હતા).
7.90.11
सिंहनादेन महता नरसिंहो धनञ्जयः ।
तदाचलघनप्रख्यं पताकाशतसङ्कुलम्।
गजानीकममित्राणामभितो व्यधमच्छरैः ॥ ७.९०.११ ॥
ત્યારે નરસિંહ ધનંજયે મહાન સિંહનાદ કરીને, પર્વત અને મેઘ સમાન, સેંકડો ધ્વજોથી ભરેલી શત્રુઓની ગજસેનાને ચારેય બાજુથી બાણોથી વીંધી નાખી.
7.90.12
महोर्मिणमिवोद्धूतं श्वसनेन महार्णवम् ।
किरीटी तद्गजानीकं प्राविशन्मकरो यथा ॥ ७.९०.१२ ॥
પવનથી ઊછળેલાં મોટાં મોજાંવાળા મહાસાગરની જેમ, એ ગજસેનામાં કિરીટી (અર્જુન) મકર (સમુદ્રી જીવ)ની જેમ પ્રવેશ્યો.
7.90.13
खमाश्रित इवादित्यः प्रतपन्स युगक्षये ।
ददृशे दिक्षु सर्वासु पार्थः परपुरञ्जनः ॥ ७.९०.१३ ॥
યુગના અંતે આકાશમાં સ્થિત થઈને તપતા સૂર્યની જેમ, શત્રુનગરોનો નાશ કરનાર પાર્થ સર્વ દિશાઓમાં દેખાયો.
7.90.14
खुरशब्देन चाश्वानां नेमिघोषेण तेन च ।
तेन चोत्क्रुष्टशब्देन ज्यानिनादेन तेन च ॥ ७.९०.१४ ॥
ઘોડાઓના ખરના અવાજથી, રથચક્રોના ઘોષથી, તે ઊંચા પોકારથી અને તે ધનુષ્યની પ્રત્યંચાના ટંકારથી પણ.
7.90.15
नानावादित्रशब्देन पाञ्चजन्यस्वनेन च ।
देवदत्तस्य घोषेण गाण्डीवनिनदेन च।
मन्दवेगा नरा नागा बभूवुस्ते विचेतसः ॥ ७.९०.१५ ॥
વિવિધ વાદ્યોના અવાજથી, પાંચજન્ય શંખના નાદથી, દેવદત્તના ઘોષથી અને ગાંડીવના નિનાદથી; માણસો અને હાથીઓ મંદ ગતિવાળા અને બેભાન થઈ ગયા.
7.90.16
शरैराशीविषस्पर्शैर्निर्भिन्नाः सव्यसाचिना ।
ते गजाः समसीदन्त मग्नाः पङ्कार्णवेष्विव ॥ ७.९०.१६ ॥
સવ્યસાચીના ઝેરી સર્પોના સ્પર્શ જેવા બાણોથી વીંધાયેલા તે હાથીઓ કાદવના સાગરમાં ડૂબી ગયા હોય તેમ નીચે પડી ગયા.
7.90.17
युगपच्च समाविष्टैः शरैर्गाण्डीवधन्वनः ।
अनेकशतसाहस्रैर्द्रुमा मधुकरैरिव।
पुङ्खावशिष्टैर्बहुभिः शोणितोत्पीडवाहिभिः ॥ ७.९०.१७ ॥
ગાંડીવધારીના એકસાથે પ્રવેશેલા સેંકડો-હજારો બાણોથી, મધમાખીઓથી વૃક્ષો ઢંકાઈ જાય તેમ, માત્ર પીંછાં બાકી રહેલા, લોહીની ધારા વહાવતા ઘણા હાથીઓ.
7.90.18
आरावं परमं कृत्वा वध्यमानाः किरीटिना ।
निपेतुरनिशं भूमौ छिन्नपक्षा इवाद्रयः ॥ ७.९०.१८ ॥
કિરીટી દ્વારા માર્યા જતા મોટો આર્તનાદ કરીને, પાંખો કપાયેલા પર્વતોની જેમ તેઓ સતત ભૂમિ પર પડ્યા.
7.90.19
अपरे दन्तवेष्टेषु कुम्भेषु च कटेषु च ।
शरैः समर्पिता नागाः क्रौञ्चवद्व्यनदन्मुहुः ॥ ७.९०.१९ ॥
બીજા હાથીઓ, દાંતના આવરણો, કુંભસ્થળો અને કનપટી પર બાણોથી વીંધાઈને, ક્રૌંચ પક્ષીઓની જેમ વારંવાર ચીસો પાડવા લાગ્યા.
7.90.20
गजस्कन्धगतानां च पुरुषाणां किरीटिना ।
छिद्यन्ते चोत्तमाङ्गानि भुल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.९०.२० ॥
હાથીઓના ખભા પર બેઠેલા પુરુષોનાં મસ્તક કિરીટી (અર્જુન)ના વળેલા ગાંઠવાળા ભલ્લ બાણોથી કપાતાં હતાં.
7.90.21
सकुण्डलानां पततां शिरसां धरणीतले ।
पद्मानामिव सङ्घातैः पार्थश्चक्रे निवेदनम् ॥ ७.९०.२१ ॥
કુંડળ સહિત ધરતી પર પડતાં મસ્તકોના ઢગલાથી, જાણે કમળોના ઢગલા હોય એમ, પાર્થે (અર્જુને) જાણે અર્પણ કર્યું.
7.90.22
यन्त्रबद्धा विकवचा व्रणार्ता रुधिरोक्षिताः ।
भ्रमत्सु युधि नागेषु मनुष्या विललम्बिरे ॥ ७.९०.२२ ॥
યુદ્ધમાં હાથીઓ ફરતા હતા ત્યારે, યંત્રોમાં બંધાયેલા, કવચ વિનાના, ઘાયલ અને લોહીથી લથબથ માણસો લટકી રહ્યા હતા.
7.90.23
केचिदेकेन बाणेन सुयुक्तेन सुपत्रिणा ।
द्वौ त्रयश्च विनिर्भिन्ना निपेतुर्धरणीतले ॥ ७.९०.२३ ॥
કેટલાક એક જ સુયુક્ત, સુપંખી બાણથી, અને બીજા બે-ત્રણ એકસાથે વીંધાઈને ધરતી પર પડ્યા.
7.90.24
अपरे मदसंरब्धा मातङ्गाः पर्वतोपमाः ।
सारोहा न्यपतन्भूमौ द्रुमवन्त इवाचलाः ॥ ७.९०.२४ ॥
મદથી ક્રોધે ભરાયેલા બીજા હાથીઓ, પર્વતો જેવા, સવારો સહિત ધરતી પર પડ્યા, જેમ વૃક્ષોવાળા પર્વતો પડે.
7.90.25
मौर्वी ध्वजं धनुश्चैव युगमीषां तथैव च ।
रथिनां कुट्टयामास भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.९०.२५ ॥
ધનુષ્યની દોરી, ધ્વજ, ધનુષ્ય, ધૂંસરી, ઈષા, તેમજ રથીઓના (રથભાગો) વળેલા સાંધાવાળા ભલ્લોથી તેણે ચૂરેચૂરા કર્યા.
7.90.26
न सन्दधन्न चाकर्षन्न विमुञ्चन्न चोद्वहन् ।
मण्डलेनैव धनुषा नृत्यन्पार्थः स्म दृश्यते ॥ ७.९०.२६ ॥
બાણ ચડાવ્યા વિના, ખેંચ્યા વિના, છોડ્યા વિના, ઊંચકર્યા વિના — ફક્ત વર્તુળાકાર ધનુષ્ય ફેરવીને નૃત્ય કરતો પાર્થ દેખાતો હતો.
7.90.27
अतिविद्धाश्च नाराचैर्वमन्तो रुधिरं मुखैः ।
मुहूर्तान्न्यपतन्नन्ये वारणा वसुधातले ॥ ७.९०.२७ ॥
નારાચોથી અતિશય વિંધાઈને, મોંમાંથી લોહી ઓકતા બીજા હાથીઓ ક્ષણમાં ભૂમિ પર પડ્યા.
7.90.28
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः ।
अदृश्यन्त महाराज तस्मिन्परमसङ्कुले ॥ ७.९०.२८ ॥
હે મહારાજ, તે અતિ સંકુલ યુદ્ધમાં ચારેબાજુ અગણિત ધડ ઊભાં થયેલાં દેખાતાં હતાં.
7.90.29
सचापाः साङ्गुलित्राणाः सखङ्गाः साङ्गदा रणे ।
अदृश्यन्त भुजाश्छिन्ना हेमाभरणभूषिताः ॥ ७.९०.२९ ॥
ધનુષ્ય, આંગળીના રક્ષક, ખડ્ગ અને બાજુબંધ સહિત, સોનાના આભૂષણોથી શોભતા કપાયેલા ભુજો રણમાં દેખાયા.
7.90.30
सूपस्करैरधिष्ठानैरीषादण्डकबन्धुरैः ।
चक्रैर्विमथितैरक्षैर्भग्नैश्च बहुधा युगैः ॥ ७.९०.३० ॥
સુસજ્જ ચોકઠાં, આધારો, ઈષા-દંડ અને વળેલા દાંડાઓ સહિત, ચૂરાયેલાં પૈડાં, ધરીઓ અને અનેક રીતે તૂટેલી ધૂંસરીઓ સહિત (રથો) પડ્યા હતા.
7.90.31
चर्मचापधरैश्चैव व्यवकीर्णैस्ततस्ततः ।
स्रग्भिराभरणैर्वस्त्रैः पतितैश्च महाध्वजैः ॥ ७.९०.३१ ॥
ઢાલ અને ધનુષ્ય ધારણ કરનારા યોદ્ધાઓ અહીં-ત્યાં વિખરાયેલા પડ્યા હતા; માળાઓ, આભૂષણો, વસ્ત્રો અને પડેલા મહાધ્વજોથી (ભૂમિ ભરાઈ હતી).
7.90.32
निहतैर्वारणैरश्वैः क्षत्रियैश्च निपातितैः ।
अदृश्यत मही तत्र दारुणप्रतिदर्शना ॥ ७.९०.३२ ॥
માર્યા ગયેલા હાથીઓ, ઘોડાઓ અને પાડી દેવાયેલા ક્ષત્રિયોથી ત્યાં ધરતી ભયંકર રૂપે દેખાતી હતી.
7.90.33
एवं दुःशासनबलं वध्यमानं किरीटिना ।
सम्प्राद्रवन्महाराज व्यथितं सहनायकम् ॥ ७.९०.३३ ॥
આ રીતે કિરીટી (અર્જુન) દ્વારા મારી નખાતી દુઃશાસનની સેના, હે મહારાજ, પીડાઈને પોતાના નાયકો સાથે ચારે તરફ ભાગી ગઈ.
7.90.34
एवं बले द्रुते याते राजपुत्रं महारथम् ।
विव्याध दशभिर्बाणैस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.९०.३४ ॥
આ રીતે સેના ભાગી જતાં તેણે મહારથી રાજપુત્રને દસ બાણોથી વીંધ્યો અને કહ્યું, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!'
7.90.35
जीवितेन कथं गन्ता दुरुक्तं यावदद्य ते ।
तद्वाक्यसदृशं कर्म कुरु त्वं यदि मन्यसे ॥ ७.९०.३५ ॥
'તેં આજ સુધી કહેલા કઠોર વચનો પછી તું જીવતો કેવી રીતે જઈશ? જો તને યોગ્ય લાગે તો એ વચનોને અનુરૂપ કાર્ય કર.'
7.90.36
एवमुक्त्वा ततो राजा पार्थः पार्थिवमर्दनः ।
भृशं क्रुद्धो महाराज अविध्यत्तनयं तव ॥ ७.९०.३६ ॥
આમ કહીને રાજાઓને કચડનારા પાર્થ (અર્જુન), હે મહારાજ, અત્યંત ક્રોધિત થઈને તમારા પુત્રને વીંધ્યો.
7.90.37
ततो दुःशासनस्त्रस्तः सहानीकः शरार्दितः ।
द्रोणं त्रातारमाकाङ्क्षञ्शकटव्यूहमभ्यगात् ॥ ७.९०.३७ ॥
ત્યારે દુઃશાસન ભયભીત થઈ, સેના સહિત બાણોથી પીડિત થઈ, રક્ષક દ્રોણની ઇચ્છા કરતો શકટવ્યૂહ તરફ ગયો.