महाभारत · अध्याय 7.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.90.1
तस्मिन्प्रभग्ने सैन्याग्रे वध्यमाने किरीटिना ।
केतु तत्र रणे वीराः प्रत्युदीयुर्धनञ्जयम् ॥ ७.९०.१ ॥
त्या सैन्याचा अग्रभाग मोडला आणि किरीटी (अर्जुन) याच्याकडून मारला जात असताना, त्या रणात वीर धनंजयाकडे पुढे सरसावले.
7.90.2
आहोस्विच्छकटव्यूहं प्रविष्टा मोघनिश्चयाः ।
द्रोणमाश्रित्य तिष्ठन्ति प्राकारमकुतोभयाः ॥ ७.९०.२ ॥
किंवा शकटव्यूहात प्रवेश करून, व्यर्थ निश्चय असलेले ते, द्रोणाचा आश्रय घेऊन, तटबंदीप्रमाणे निर्भय होऊन उभे आहेत.
7.90.3
तथाऽर्जुनेन सम्भग्ने तस्मिंस्तव बलेऽनघ ।
हतवीरे हतोत्साहे पलायनकृतक्षणे ॥ ७.९०.३ ॥
हे निष्पाप राजा! अशा प्रकारे अर्जुनाने तुझे ते सैन्य मोडले असता, वीर मारले गेले आणि उत्साह नष्ट झाला, तेव्हा पळून जाण्याची वेळ आली.
7.90.4
पाकशासनिनाऽभीक्ष्णं वध्यमाने शरोत्तमैः ।
न तत्र कश्चित्सङ्ग्रामे शशाकार्जुनमीक्षितुम् ॥ ७.९०.४ ॥
इंद्रपुत्र (अर्जुन) उत्तम बाणांनी सतत मारत असताना, त्या युद्धात कोणालाही अर्जुनाकडे पाहणेही शक्य झाले नाही.
7.90.5
ततस्तव सुतो राजन्दृष्ट्वा सैन्यं तथागतम् ।
दुःशासनो भृशं क्रुद्धो युद्धायार्जुनमभ्यगात् ॥ ७.९०.५ ॥
तेव्हा, हे राजा! तुझा पुत्र दुःशासन सैन्याची ती स्थिती पाहून अत्यंत क्रोधित होऊन युद्धासाठी अर्जुनाकडे पुढे सरसावला.
7.90.6
सकाञ्चनविचित्रेण कवचेन समावृतः ।
जाम्बूनदशिरस्त्राणः शूरस्तीव्रपराक्रमः ॥ ७.९०.६ ॥
सोन्याच्या विचित्र चिलखताने वेढलेला, जांबूनद सोन्याचे शिरस्त्राण धारण केलेला तो शूर तीव्र पराक्रमी होता.
7.90.7
नागानीकेन महता ग्रसन्निव महीमिमाम् ।
दुःशासनो महाराज सव्यसाचिनमावृणोत् ॥ ७.९०.७ ॥
हे महाराज, दुःशासनाने जणू ही पृथ्वीच गिळंकृत करत, प्रचंड गजसेनेने सव्यसाची अर्जुनाला वेढले.
7.90.8
हादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च ।
ज्याक्षेपनिनदैश्चैव विरावेण च दन्तिनाम् ॥ ७.९०.८ ॥
हत्तींच्या घंटांच्या गर्जनेने, शंखांच्या नादाने, धनुष्याच्या प्रत्यंचेच्या टणत्काराने आणि हत्तींच्या चित्कारांनी (सर्व काही भरले).
7.90.9
भूर्दिशश्चान्तरिक्षं च शब्देनासीत्समावृतम् ।
युवराजो बलश्लाघी पिङ्गलः प्रियदर्शनः।
स मुहूर्तं प्रतिभयो दारुणः समपद्यत ॥ ७.९०.९ ॥
पृथ्वी, दिशा आणि आकाश त्या ध्वनीने भरून गेले. बलगर्विष्ठ, पिंगल वर्णाचा, प्रियदर्शन युवराज क्षणभर भयानक आणि दारुण झाला.
7.90.10
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णमङ्कुशैरभिचोदितान् ।
व्यालम्बहस्तान्संरब्धान्सपक्षानिव पर्वतान् ॥ ७.९०.१० ॥
अंकुशांनी वेगाने प्रेरित होऊन झेपावणारे ते पाहिले; सर्पांसारख्या सोंडा असलेले, संतप्त हत्ती पंख असलेल्या पर्वतांप्रमाणे (दिसत होते).
7.90.11
सिंहनादेन महता नरसिंहो धनञ्जयः ।
तदाचलघनप्रख्यं पताकाशतसङ्कुलम्।
गजानीकममित्राणामभितो व्यधमच्छरैः ॥ ७.९०.११ ॥
तेव्हा नरसिंह धनंजयाने प्रचंड सिंहनाद करून, पर्वत व मेघांसारख्या, शेकडो ध्वजांनी भरलेल्या शत्रूच्या गजसेनेला सर्वत्र बाणांनी छिन्नभिन्न केले.
7.90.12
महोर्मिणमिवोद्धूतं श्वसनेन महार्णवम् ।
किरीटी तद्गजानीकं प्राविशन्मकरो यथा ॥ ७.९०.१२ ॥
वायूने उसळलेल्या मोठ्या लाटांच्या महासागराप्रमाणे, त्या गजसेनेत किरीटी (अर्जुन) मकराप्रमाणे शिरला.
7.90.13
खमाश्रित इवादित्यः प्रतपन्स युगक्षये ।
ददृशे दिक्षु सर्वासु पार्थः परपुरञ्जनः ॥ ७.९०.१३ ॥
युगाच्या अंती आकाशात स्थित होऊन तापणाऱ्या सूर्याप्रमाणे, शत्रुनगरांचा संहार करणारा पार्थ सर्व दिशांत दिसला.
7.90.14
खुरशब्देन चाश्वानां नेमिघोषेण तेन च ।
तेन चोत्क्रुष्टशब्देन ज्यानिनादेन तेन च ॥ ७.९०.१४ ॥
घोड्यांच्या टापांच्या आवाजाने, रथचक्रांच्या गर्जनेने, त्या उंच आरोळ्यांनी आणि त्या धनुष्याच्या टणत्काराने.
7.90.15
नानावादित्रशब्देन पाञ्चजन्यस्वनेन च ।
देवदत्तस्य घोषेण गाण्डीवनिनदेन च।
मन्दवेगा नरा नागा बभूवुस्ते विचेतसः ॥ ७.९०.१५ ॥
नाना प्रकारच्या वाद्यांच्या आवाजाने, पाञ्चजन्य शंखाच्या नादाने, देवदत्ताच्या घोषाने आणि गाण्डीवाच्या निनादाने; माणसे आणि हत्ती मंदगती व बेशुद्ध झाले.
7.90.16
शरैराशीविषस्पर्शैर्निर्भिन्नाः सव्यसाचिना ।
ते गजाः समसीदन्त मग्नाः पङ्कार्णवेष्विव ॥ ७.९०.१६ ॥
सव्यसाचीच्या विषारी सर्पांच्या स्पर्शासारख्या बाणांनी विद्ध झालेले ते हत्ती चिखलाच्या समुद्रात बुडाल्यासारखे खाली कोसळले.
7.90.17
युगपच्च समाविष्टैः शरैर्गाण्डीवधन्वनः ।
अनेकशतसाहस्रैर्द्रुमा मधुकरैरिव।
पुङ्खावशिष्टैर्बहुभिः शोणितोत्पीडवाहिभिः ॥ ७.९०.१७ ॥
गाण्डीवधाऱ्याच्या एकाच वेळी घुसलेल्या लाखो-शेकडो बाणांनी, मधमाश्यांनी वृक्ष झाकून जावेत तसे, केवळ पिसांचे टोक उरलेले, रक्ताचे प्रवाह वाहवणारे अनेक हत्ती.
7.90.18
आरावं परमं कृत्वा वध्यमानाः किरीटिना ।
निपेतुरनिशं भूमौ छिन्नपक्षा इवाद्रयः ॥ ७.९०.१८ ॥
किरीटीकडून वधले जाताना मोठा आक्रोश करत, पंख छाटलेल्या पर्वतांप्रमाणे ते सतत भूमीवर कोसळले.
7.90.19
अपरे दन्तवेष्टेषु कुम्भेषु च कटेषु च ।
शरैः समर्पिता नागाः क्रौञ्चवद्व्यनदन्मुहुः ॥ ७.९०.१९ ॥
इतर हत्ती, दंतवेष्टनांवर, कुंभांवर आणि कपाळांवर बाणांनी विद्ध होऊन, क्रौंच पक्ष्यांप्रमाणे वारंवार ओरडू लागले.
7.90.20
गजस्कन्धगतानां च पुरुषाणां किरीटिना ।
छिद्यन्ते चोत्तमाङ्गानि भुल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.९०.२० ॥
हत्तींच्या खांद्यांवर बसलेल्या पुरुषांची मस्तके किरीटीच्या (अर्जुनाच्या) वाकलेल्या पेरांच्या भल्ल बाणांनी छिन्न केली जात होती.
7.90.21
सकुण्डलानां पततां शिरसां धरणीतले ।
पद्मानामिव सङ्घातैः पार्थश्चक्रे निवेदनम् ॥ ७.९०.२१ ॥
कुंडलांसह भूमीवर पडणाऱ्या मस्तकांच्या राशींनी, जणू कमळांच्या समूहांप्रमाणे, पार्थाने (अर्जुनाने) जणू अर्पण केले.
7.90.22
यन्त्रबद्धा विकवचा व्रणार्ता रुधिरोक्षिताः ।
भ्रमत्सु युधि नागेषु मनुष्या विललम्बिरे ॥ ७.९०.२२ ॥
युद्धात हत्ती फिरत असताना, यंत्रांना बांधलेले, कवचहीन, जखमी आणि रक्ताने माखलेले मनुष्य लोंबकळत होते.
7.90.23
केचिदेकेन बाणेन सुयुक्तेन सुपत्रिणा ।
द्वौ त्रयश्च विनिर्भिन्ना निपेतुर्धरणीतले ॥ ७.९०.२३ ॥
कोणी एकाच सुयुक्त, सुपंखी बाणाने, तर कोणी दोन-तीन एकत्र विद्ध होऊन भूमीवर कोसळले.
7.90.24
अपरे मदसंरब्धा मातङ्गाः पर्वतोपमाः ।
सारोहा न्यपतन्भूमौ द्रुमवन्त इवाचलाः ॥ ७.९०.२४ ॥
मदाने संतापलेले इतर हत्ती, पर्वतांसारखे, स्वारांसह भूमीवर कोसळले, जसे वृक्षांनी युक्त पर्वत कोसळतात.
7.90.25
मौर्वी ध्वजं धनुश्चैव युगमीषां तथैव च ।
रथिनां कुट्टयामास भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.९०.२५ ॥
धनुष्याची दोरी, ध्वज, धनुष्य, जू, ईषा, तसेच रथींचे (रथभाग) वाकलेल्या पेरांच्या भल्लांनी त्याने चुरडले.
7.90.26
न सन्दधन्न चाकर्षन्न विमुञ्चन्न चोद्वहन् ।
मण्डलेनैव धनुषा नृत्यन्पार्थः स्म दृश्यते ॥ ७.९०.२६ ॥
बाण लावत नाही, ओढत नाही, सोडत नाही, उचलत नाही — केवळ वर्तुळाकार धनुष्य फिरवत नाचत असलेला पार्थ दिसत होता.
7.90.27
अतिविद्धाश्च नाराचैर्वमन्तो रुधिरं मुखैः ।
मुहूर्तान्न्यपतन्नन्ये वारणा वसुधातले ॥ ७.९०.२७ ॥
नाराचांनी अतिशय विद्ध होऊन, तोंडातून रक्त ओकत इतर हत्ती क्षणार्धात भूमीवर कोसळले.
7.90.28
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः ।
अदृश्यन्त महाराज तस्मिन्परमसङ्कुले ॥ ७.९०.२८ ॥
हे महाराजा, त्या अत्यंत घनघोर युद्धात सर्वत्र असंख्य धड उभी राहिलेली दिसत होती.
7.90.29
सचापाः साङ्गुलित्राणाः सखङ्गाः साङ्गदा रणे ।
अदृश्यन्त भुजाश्छिन्ना हेमाभरणभूषिताः ॥ ७.९०.२९ ॥
धनुष्य, बोटांचे संरक्षक, खड्ग आणि बाजूबंदांसह, सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले छिन्न झालेले बाहू युद्धात दिसले.
7.90.30
सूपस्करैरधिष्ठानैरीषादण्डकबन्धुरैः ।
चक्रैर्विमथितैरक्षैर्भग्नैश्च बहुधा युगैः ॥ ७.९०.३० ॥
सुसज्ज चौकटी, आधार, ईषादंड आणि वाकलेल्या दांड्यांसह, चुरडलेली चाके, आस आणि अनेक प्रकारे तुटलेल्या जूंसह (रथ) पडले होते.
7.90.31
चर्मचापधरैश्चैव व्यवकीर्णैस्ततस्ततः ।
स्रग्भिराभरणैर्वस्त्रैः पतितैश्च महाध्वजैः ॥ ७.९०.३१ ॥
ढाल व धनुष्य धारण करणारे योद्धे इकडे-तिकडे विखुरलेले होते; माळा, अलंकार, वस्त्रे आणि पडलेल्या महाध्वजांनी (भूमी भरली होती).
7.90.32
निहतैर्वारणैरश्वैः क्षत्रियैश्च निपातितैः ।
अदृश्यत मही तत्र दारुणप्रतिदर्शना ॥ ७.९०.३२ ॥
मारल गेलेल्या हत्ती, घोडे आणि पाडलेल्या क्षत्रियांमुळे तेथे पृथ्वी भयानक रूपात दिसत होती.
7.90.33
एवं दुःशासनबलं वध्यमानं किरीटिना ।
सम्प्राद्रवन्महाराज व्यथितं सहनायकम् ॥ ७.९०.३३ ॥
अशा प्रकारे किरीटीकडून (अर्जुनाकडून) मारली जात असलेली दुःशासनाची सेना, हे महाराजा, व्यथित होऊन आपल्या नायकांसह सर्वत्र पळाली.
7.90.34
एवं बले द्रुते याते राजपुत्रं महारथम् ।
विव्याध दशभिर्बाणैस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.९०.३४ ॥
अशा प्रकारे सेना पळून गेल्यावर त्याने महारथी राजपुत्राला दहा बाणांनी विंधले आणि 'थांब, थांब!' असे म्हटले.
7.90.35
जीवितेन कथं गन्ता दुरुक्तं यावदद्य ते ।
तद्वाक्यसदृशं कर्म कुरु त्वं यदि मन्यसे ॥ ७.९०.३५ ॥
'आजपर्यंत तू जी कठोर वचने बोललास, त्यानंतर तू जिवंत कसा जाशील? तुला योग्य वाटत असेल तर त्या वचनांना साजेसे कर्म कर.'
7.90.36
एवमुक्त्वा ततो राजा पार्थः पार्थिवमर्दनः ।
भृशं क्रुद्धो महाराज अविध्यत्तनयं तव ॥ ७.९०.३६ ॥
असे बोलून राजांना चिरडणाऱ्या पार्थाने (अर्जुनाने), हे महाराजा, अत्यंत क्रोधित होऊन तुमच्या पुत्राला विंधले.
7.90.37
ततो दुःशासनस्त्रस्तः सहानीकः शरार्दितः ।
द्रोणं त्रातारमाकाङ्क्षञ्शकटव्यूहमभ्यगात् ॥ ७.९०.३७ ॥
तेव्हा दुःशासन भयभीत होऊन, सेनेसह बाणांनी पीडित होऊन, रक्षक द्रोणाची इच्छा धरून शकटव्यूहाकडे गेला.