મહાભારત · અધ્યાય 7.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.91.1
दुःशसनबलं हत्वा सव्यसाची महारथः ।
सिन्धुराजं परीप्सन्वै द्रोणानीकमुपाद्रवत् ॥ ७.९१.१ ॥
દુઃશાસનના સૈન્યનો સંહાર કરીને મહારથી સવ્યસાચી (અર્જુન) સિંધુરાજનું રક્ષણ કરવાની ઇચ્છાથી દ્રોણની સેના તરફ દોડ્યો.
7.91.2
स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम् ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं कृष्णस्यानुमतेऽब्रवीत् ॥ ७.९१.२ ॥
વ્યૂહના મોખરે ઊભેલા દ્રોણ પાસે જઈને, કૃષ્ણની અનુમતિથી હાથ જોડીને તેણે આ વચન કહ્યું.
7.91.3
शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन्स्वस्ति चैव वदस्व मे ।
भवत्प्रसादादिच्छामि प्रवेष्टं दुर्भिदां चमूम् ॥ ७.९१.३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, શિવના આશીર્વાદથી મને આશીર્વાદ આપો અને મારું કલ્યાણ થાય એમ કહો. આપની કૃપાથી હું આ દુર્ભેદ્ય સેનામાં પ્રવેશવા ઇચ્છું છું.
7.91.4
भवान्पितृसमो मह्यं धर्मराजसमोऽपि च ।
धौम्यकृष्णसमश्चैव सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ७.९१.४ ॥
આપ મારા માટે પિતા સમાન છો, ધર્મરાજ સમાન પણ છો; ધૌમ્ય અને કૃષ્ણ સમાન છો. આ સત્ય હું આપને કહું છું.
7.91.5
अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्त्वयाऽनघ ।
तथाऽहमपि ते रक्ष्यः सदैव द्विजसत्तम ॥ ७.९१.५ ॥
હે તાત, હે નિષ્પાપ, જેમ અશ્વત્થામાનું આપ રક્ષણ કરો છો, તેમ હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, મારું પણ આપે સદા રક્ષણ કરવું.
7.91.6
तव प्रसादादिच्छेयं सिन्धुराजानमाहवे ।
निहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे प्रभो ॥ ७.९१.६ ॥
આપની કૃપાથી હું યુદ્ધમાં સિંધુરાજને હણવા ઇચ્છું છું. હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, હે પ્રભુ, મારી પ્રતિજ્ઞાનું રક્ષણ કરો.
7.91.7
एवमुक्तस्तदाऽऽचार्यः प्रत्युवाच स्मयन्निव ।
मामजित्वा न बीभत्सो शक्यो जेतुं जयद्रथः ॥ ७.९१.७ ॥
આમ કહેવાતાં આચાર્ય દ્રોણે હસતાં હસતાં ઉત્તર આપ્યો: "મને જીત્યા વિના બીભત્સુ (અર્જુન) જયદ્રથને જીતી શકશે નહીં."
7.91.8
एतावदुक्त्वा तं द्रोणः शरव्रातैरवाकिरत् ।
सरथाश्वध्वजं तीक्ष्णैः प्रहसन्वै ससारथिम् ॥ ७.९१.८ ॥
આટલું કહીને દ્રોણે હસતાં હસતાં તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરી—તેના રથ, ઘોડા, ધ્વજ અને સારથિ સહિત.
7.91.9
ततोऽर्जुनः शरव्रातान्द्रोणस्यावार्य सायकैः ।
द्रोणमभ्यर्दयद्बाणैर्घोररूपैर्हत्तरैः ॥ ७.९१.९ ॥
ત્યારે અર્જુને પોતાના બાણોથી દ્રોણનો બાણવર્ષાવ રોકીને ભયાનક રૂપવાળા તીક્ષ્ણ બાણોથી દ્રોણ પર પ્રહાર કર્યો.
7.91.10
विव्याध च रणे द्रोणमनुमान्य विशाम्पते ।
क्षत्रधर्मं समास्थाय नवभिः सायकैः पुनः ॥ ७.९१.१० ॥
હે રાજન! યુદ્ધમાં આચાર્ય દ્રોણને આદરપૂર્વક સંબોધીને, ક્ષત્રધર્મનું પાલન કરતાં અર્જુને ફરીથી નવ બાણોથી તેમને વીંધ્યા.
7.91.11
तस्येषूनिषुभिश्छित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौ ।
विषाग्निज्वलितप्रख्यैरिषुभिः कृष्णपाण्डवौ ॥ ७.९१.११ ॥
તેના બાણોને પોતાના બાણોથી કાપીને દ્રોણે વિષ અને અગ્નિ જેવા પ્રજ્વલિત બાણોથી તે બંને—કૃષ્ણ અને પાંડવ—ને વીંધ્યા.
7.91.12
इयेप पाण्डवस्तस्य बाणैश्छेत्तुं शरासनम् ।
तस्य चिन्तयतस्त्वेव फल्गुनस्य महात्मनः ॥ ७.९१.१२ ॥
પાંડવ અર્જુને તેમનું ધનુષ્ય પોતાના બાણોથી કાપવા પ્રયત્ન કર્યો. મહાત્મા ફલ્ગુન (અર્જુન) એ વિચારતા હતા ત્યારે—
7.91.13
द्रोणः शरैरसम्भ्रान्तो ज्यां चिच्छेदाशु वीर्यवान् ।
विव्याध च हयानस्य ध्वजं सारथिमेव च ॥ ७.९१.१३ ॥
દ્રોણે અવિચલિત રહીને પોતાના બાણોથી તરત તેની પણછ કાપી નાખી; એ વીરે તેના ઘોડા, ધ્વજ અને સારથિને પણ વીંધી નાખ્યા.
7.91.14
अर्जुनं च शरैर्वीरः स्मयमानोऽभ्यवाकिरत् ।
एतस्मिन्नन्तरे पार्थः सज्यं कृत्वा महद्धनुः ॥ ७.९१.१४ ॥
વીર દ્રોણે હસતાં હસતાં અર્જુન પર બાણોની વર્ષા કરી; એ દરમિયાન પાર્થે પોતાના મહાન ધનુષ્યમાં પણછ ચઢાવી.
7.91.15
विशेषयिष्यन्नाचार्यं सर्वास्त्रविदुषां वरः ।
मुमोच षट्शतान्बाणान्गृहीत्वैकमिव द्रुतम् ॥ ७.९१.१५ ॥
સર્વ અસ્ત્રોના જ્ઞાતાઓમાં શ્રેષ્ઠ તેણે આચાર્યથી પોતાને અલગ બતાવવાની ઇચ્છાથી, જાણે એક જ બાણ લીધું હોય એમ ઝડપથી છસો બાણ છોડ્યાં.
7.91.16
पुनः सप्तशतानन्यान्सहस्रं चानिवर्तिनः ।
चिक्षेपायुतशश्चान्यांस्तेऽघ्नन्द्रोणस्य तां चमूम् ॥ ७.९१.१६ ॥
ફરી તેણે સાતસો અને પાછા ન હટનારાં હજાર બાણ, તથા હજારોના હજારો બીજાં બાણ છોડ્યાં; એ બાણો દ્રોણની તે સેનાને પ્રહાર કરી ગયાં.
7.91.17
तैः सम्यगस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिना ।
मनुष्यवाजिमातङ्गा विद्धाः पेतुर्गतासवः ॥ ७.९१.१७ ॥
એ બલવાન, કુશળ અને અદ્ભુત યોદ્ધાના સુલક્ષ્ય અસ્ત્રોથી વીંધાયેલા માણસો, ઘોડા અને હાથી પ્રાણરહિત થઈ પડ્યા.
7.91.18
विसूताश्वध्वजाः पेतुः सञ्छिन्नायुधजीविताः ।
रथिनो रथमुख्येभ्यः सहसा शरपीडिताः ॥ ७.९१.१८ ॥
ઘોડા અને ધ્વજ તૂટી ગયેલા, શસ્ત્ર અને પ્રાણ કપાયેલા રથીઓ પોતાના શ્રેષ્ઠ રથોમાંથી અચાનક બાણોથી પીડિત થઈ પડ્યા.
7.91.19
चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वज्रानिलहुताशनैः ।
तुल्यरूपा गजाः पेतुर्गिर्यग्राम्बुदवेश्मनाम् ॥ ७.९१.१९ ॥
વજ્ર, પવન અને અગ્નિથી ચૂરા થયેલા, ફેંકાયેલા અને બળેલા હાથીઓ પર્વતશિખરો કે મેઘમહેલો જેવા એકસરખા રૂપે પડ્યા.
7.91.20
पेतुरश्वसहस्राणि प्रहतान्यर्जुनेषुभिः ।
हंसा हिमवतः पृष्ठे वारिविप्रहता इव ॥ ७.९१.२० ॥
અર્જુનનાં બાણોથી હણાયેલા હજારો ઘોડા પડ્યા, જાણે હિમાલયની પીઠ પર જળબિંદુથી આહત હંસો.
7.91.21
रथाश्वद्विपपत्त्योघाः सलिलौघा इवाद्भुताः ।
युगान्तादित्यरश्म्याभैः पाण्डवास्त्रशरैर्हताः ॥ ७.९१.२१ ॥
રથ, ઘોડા, હાથી અને પાયદળના પ્રવાહો જળપ્રવાહ જેવા અદ્ભુત, યુગાંતના સૂર્યકિરણ જેવી પ્રભાવાળા પાંડવ-અસ્ત્રબાણોથી હણાયા.
7.91.22
तं पाण्डवादित्यशरांशुजालं ।
कुरुप्रवीरान्युधि निष्टपन्तम्।
स द्रोणमेघः शरवृष्टिवेगैः ।
प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन् ॥ ७.९१.२२ ॥
પાંડવોના સૂર્ય-બાણોના તે કિરણજાળને, જે યુદ્ધમાં કુરુવીરોને તપાવી રહ્યું હતું, દ્રોણમેઘે પોતાના બાણવર્ષાના વેગથી ઢાંકી દીધું; જેમ મેઘ સૂર્યકિરણોને ઢાંકે.
7.91.23
अथात्यर्थं विसृष्टेन द्विषतामसुभोजिना ।
आजघ्ने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनञ्जयम् ॥ ७.९१.२३ ॥
પછી દ્રોણે શત્રુઓના પ્રાણ ગળી જનાર, અતિશય છોડાયેલા નારાચથી ધનંજયની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
7.91.24
स विह्वलितसर्वाङ्गः क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
धैर्यमालम्ब्य बीभत्सुर्द्रोणं विव्याध पत्रिभिः ॥ ७.९१.२४ ॥
તેના સર્વ અંગો વિહ્વળ થયા, ભૂકંપમાં પર્વતની જેમ; પછી બીભત્સુ (અર્જુન)એ ધૈર્ય ધારણ કરીને દ્રોણને બાણોથી વીંધ્યા.
7.91.25
द्रोणस्तु पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवमताडयत् ।
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः ॥ ७.९१.२५ ॥
દ્રોણે પાંચ બાણોથી વાસુદેવને પ્રહાર કર્યો; અર્જુનને તોંતેર વડે, અને તેના ધ્વજને ત્રણ બાણોથી.
7.91.26
विशेषयिष्यञ्शिष्यं च द्रोणो राजन्पराक्रमी ।
अदृश्यमर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभिः ॥ ७.९१.२६ ॥
હે રાજન, પરાક્રમી દ્રોણે પોતાના શિષ્યને વિશેષ બતાવવાની ઇચ્છાથી ક્ષણભરમાં બાણવર્ષાથી અર્જુનને અદૃશ્ય કરી દીધો.
7.91.27
प्रसक्तान्पततोऽद्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान् ।
मण्डलीकृतमेवास्य धनुश्चादृश्यताद्भुतम् ॥ ७.९१.२७ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના સતત પડતા બાણો અમે જોયા; તેમનું ધનુષ્ય વર્તુળાકાર થઈ અદ્ભુત રીતે દેખાયું.
7.91.28
तेऽभ्ययुः समरे राजन्वासुदेवधनञ्जयौ ।
द्रोणसृष्टाः सुबहवः कङ्कपत्रपरिच्छदाः ॥ ७.९१.२८ ॥
હે રાજન, દ્રોણે છોડેલા કંકપક્ષીની પાંખવાળા અનેક બાણો યુદ્ધમાં વાસુદેવ અને ધનંજય પર આવ્યા.
7.91.29
तत्राद्भुतमपश्याम शिलानामिव सर्पणम् ।
यद्द्रोणं तरसा पार्थो वृद्धं बालोऽपि नातरत् ॥ ७.९१.२९ ॥
ત્યાં એક અદ્ભુત વાત જોઈ: પથ્થરો તરે તેમ, યુવાન પાર્થ વૃદ્ધ દ્રોણને બળપૂર્વક પાર કરી શક્યો નહીં.
7.91.30
चिन्तयामास वार्ष्णेयो दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम् ।
नातिवर्तिष्यते ह्योनं वेलामिव महार्णवः ॥ ७.९१.३० ॥
દ્રોણનો પરાક્રમ જોઈને વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ) વિચારવા લાગ્યા: મહાસાગર જેમ કિનારો ઓળંગતો નથી, તેમ આ દ્રોણને ઓળંગી નહીં શકે.
7.91.31
ततः पार्थं समुद्विग्नं लक्ष्य चिन्तयतेऽच्युतः ।
द्रोणस्य चापि विक्रान्तं दृष्ट्वा मधुनिषूदनः।
इत्यब्रवीद्वासुदेवो धनञ्जयमुदारधीः ॥ ७.९१.३१ ॥
ત્યારે અચ્યુતે પાર્થને ઉદ્વિગ્ન જોઈને અને દ્રોણનો પરાક્રમ જોઈને વિચાર કર્યો. ઉદારબુદ્ધિ મધુસૂદન વાસુદેવે ધનંજયને આમ કહ્યું.
7.91.32
पार्थपार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत् ।
द्रोणमुत्सृज्य गच्छामो ब्राह्मणोऽसौ गतक्लमः ॥ ७.९१.३२ ॥
હે પાર્થ, હે મહાબાહો, આપણો સમય વ્યર્થ ન જાય. દ્રોણને છોડીને જઈએ; તે બ્રાહ્મણ થાક વિનાના છે.
7.91.33
पार्थश्चाप्यब्रवीत्कृष्णं यथेष्टमिति केशवम् ॥ ७.९१.३३ ॥
પાર્થે પણ કેશવ કૃષ્ણને કહ્યું, "આપની ઇચ્છા પ્રમાણે."
7.91.34
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा द्रोणं प्रायान्महाभुजम् ।
परिवृत्तश्च बीभत्सुरगच्छद्विसृजञ्शरान् ॥ ७.९१.३४ ॥
પછી દ્રોણની પ્રદક્ષિણા કરીને મહાભુજ ચાલ્યા ગયા. અને બીભત્સુ અર્જુન પાછા ફરીને બાણ છોડતા ગયા.
7.91.35
ततोऽब्रवीत्स्वयं द्रोणः क्वेदं पाण्डव गम्यते ।
ननु नाम रणे शत्रुमजित्वा न निवर्तसे ॥ ७.९१.३५ ॥
ત્યારે દ્રોણે પોતે કહ્યું, "હે પાંડવ, આ ક્યાં જવાય છે? યુદ્ધમાં શત્રુને જીત્યા વિના તું પાછો નહીં ફરે ને?"
7.91.36
गुरुर्भवान्न मे शत्रुः शिष्यः पुत्रसमोऽस्मि ते ।
न चास्ति स पुमाँल्लोके यस्त्वां युधि पराजयेत् ॥ ७.९१.३६ ॥
આપ મારા ગુરુ છો, શત્રુ નથી; હું આપનો શિષ્ય છું, પુત્ર સમાન છું. જગતમાં એવો કોઈ પુરુષ નથી જે યુદ્ધમાં આપને હરાવી શકે.
7.91.37
एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्जयद्रथवधोत्सुकः ।
त्वरायुक्तो महाबाहुस्त्वत्सैन्यं समुपाद्रवत् ॥ ७.९१.३७ ॥
આમ કહીને જયદ્રથવધ માટે ઉત્સુક, ત્વરાયુક્ત મહાબાહુ બીભત્સુ (અર્જુન) આપની સેના પર ધસી ગયા.
7.91.38
तं चक्ररक्षौ पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ ।
अन्वयातां महात्मानौ विशन्तं तावकं बलम् ॥ ७.९१.३८ ॥
આપની સેનામાં પ્રવેશ કરતા તેમની પાછળ ચક્રરક્ષક પાંચાલ્ય યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજસ, એ મહાત્માઓ ચાલ્યા.
7.91.39
ततो जयो महाराज कृतवर्मा च सात्वतः ।
काम्भोजश्च श्रुतायुश्च धनञ्जयमवारयन् ॥ ७.९१.३९ ॥
પછી, હે મહારાજ, જય, સાત્વત કૃતવર્મા, કાંબોજ અને શ્રુતાયુએ ધનંજય (અર્જુન)ને રોક્યો.
7.91.40
तेषां दशसहस्राणि रथानामनुयायिनाम् ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ७.९१.४० ॥
તેમની પાછળ ચાલનારા દસ હજાર રથો હતા; અભીષાહ, શૂરસેન, શિબિ અને વસાતિ.
7.91.41
मावेल्लका ललित्थाश्च केकया मद्रकास्तथा ।
नारायणाश्च गोपालाः काम्भोजानां च ये गणाः ॥ ७.९१.४१ ॥
માવેલ્લક, લલિત્થ, કેકય, મદ્રક, નારાયણ અને ગોપાલ, અને કાંબોજોના જે ગણો હતા.
7.91.42
कर्णेन विजिताः पूर्वं सङ्ग्रामे शूरसम्मताः ।
भारद्वाजं पुरस्कृत्य हृष्टात्मानोऽर्जुनं प्रति ॥ ७.९१.४२ ॥
પૂર્વે યુદ્ધમાં કર્ણ વડે પરાજિત થયેલા, શૂર ગણાયેલા, ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને આગળ કરી, હર્ષિત મને અર્જુન સામે ઊભા રહ્યા.
7.91.43
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम् ।
त्यजन्तं तुमुले प्राणान्सन्नद्धं चित्रयोधिनम् ॥ ७.९१.४३ ॥
પુત્રશોકથી સંતપ્ત, ક્રોધિત, મૃત્યુ સમાન અંતક, ભીષણ યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજવા તત્પર, કવચ પહેરેલો, અદ્ભુત યોદ્ધો (અર્જુન).
7.91.44
गाहमानमनीकानि मातङ्गमिव यूथपम् ।
महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याघ्रमवारयन् ॥ ७.९१.४४ ॥
સેનાઓમાં પ્રવેશતા ગજયૂથપતિ જેવો, મહાધનુર્ધર, પરાક્રમી, નરશ્રેષ્ઠ (અર્જુન)ને તેમણે રોક્યો.
7.91.45
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अन्योन्यं वै प्रार्थयतां योधानामर्जुनस्य च ॥ ७.९१.४५ ॥
પછી રૌંગટા ઊભા કરે એવું ભીષણ યુદ્ધ શરૂ થયું; યોદ્ધાઓ અને અર્જુન એકબીજાને શોધતા હતા.
7.91.46
जयद्रथवधप्रेप्सुमायान्तं पुरुषर्षभम् ।
न्यवारयन्त सहिताः क्रिया व्याधिमिवोत्थितं ॥ ७.९१.४६ ॥
જયદ્રથના વધની ઇચ્છાથી આવતા નરશ્રેષ્ઠ (અર્જુન)ને તેમણે સાથે મળીને રોક્યો; ઊઠેલા રોગને ઉપચાર રોકે તેમ.