ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.91.1
दुःशसनबलं हत्वा सव्यसाची महारथः ।
सिन्धुराजं परीप्सन्वै द्रोणानीकमुपाद्रवत् ॥ ७.९१.१ ॥
ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀ ਸਵਿਆਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਸਿੰਧੁਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
7.91.2
स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम् ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं कृष्णस्यानुमतेऽब्रवीत् ॥ ७.९१.२ ॥
ਵਿਊਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
7.91.3
शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन्स्वस्ति चैव वदस्व मे ।
भवत्प्रसादादिच्छामि प्रवेष्टं दुर्भिदां चमूम् ॥ ७.९१.३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਬੋਲੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਅਭੇਦ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
7.91.4
भवान्पितृसमो मह्यं धर्मराजसमोऽपि च ।
धौम्यकृष्णसमश्चैव सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ७.९१.४ ॥
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਹੋ, ਧਰਮਰਾਜ ਵਰਗੇ ਵੀ ਹੋ; ਧੌਮ੍ਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
7.91.5
अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्त्वयाऽनघ ।
तथाऽहमपि ते रक्ष्यः सदैव द्विजसत्तम ॥ ७.९१.५ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
7.91.6
तव प्रसादादिच्छेयं सिन्धुराजानमाहवे ।
निहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे प्रभो ॥ ७.९१.६ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੁਰਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
7.91.7
एवमुक्तस्तदाऽऽचार्यः प्रत्युवाच स्मयन्निव ।
मामजित्वा न बीभत्सो शक्यो जेतुं जयद्रथः ॥ ७.९१.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦ੍ਰੋਣ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬੀਭਤਸੁ (ਅਰਜੁਨ) ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ।"
7.91.8
एतावदुक्त्वा तं द्रोणः शरव्रातैरवाकिरत् ।
सरथाश्वध्वजं तीक्ष्णैः प्रहसन्वै ससारथिम् ॥ ७.९१.८ ॥
ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਉਸਦੇ ਰੱਥ, ਘੋੜਿਆਂ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ।
7.91.9
ततोऽर्जुनः शरव्रातान्द्रोणस्यावार्य सायकैः ।
द्रोणमभ्यर्दयद्बाणैर्घोररूपैर्हत्तरैः ॥ ७.९१.९ ॥
ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਤੀਰ-ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
7.91.10
विव्याध च रणे द्रोणमनुमान्य विशाम्पते ।
क्षत्रधर्मं समास्थाय नवभिः सायकैः पुनः ॥ ७.९१.१० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ, ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਫਿਰ ਨੌਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
7.91.11
तस्येषूनिषुभिश्छित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौ ।
विषाग्निज्वलितप्रख्यैरिषुभिः कृष्णपाण्डवौ ॥ ७.९१.११ ॥
ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ—ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
7.91.12
इयेप पाण्डवस्तस्य बाणैश्छेत्तुं शरासनम् ।
तस्य चिन्तयतस्त्वेव फल्गुनस्य महात्मनः ॥ ७.९१.१२ ॥
ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਫਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਇਹ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ—
7.91.13
द्रोणः शरैरसम्भ्रान्तो ज्यां चिच्छेदाशु वीर्यवान् ।
विव्याध च हयानस्य ध्वजं सारथिमेव च ॥ ७.९१.१३ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਏ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਝੱਟ ਉਸ ਦੀ ਤਾਂਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
7.91.14
अर्जुनं च शरैर्वीरः स्मयमानोऽभ्यवाकिरत् ।
एतस्मिन्नन्तरे पार्थः सज्यं कृत्वा महद्धनुः ॥ ७.९१.१४ ॥
ਵੀਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤਾਂਤ ਚੜ੍ਹਾ ਲਈ।
7.91.15
विशेषयिष्यन्नाचार्यं सर्वास्त्रविदुषां वरः ।
मुमोच षट्शतान्बाणान्गृहीत्वैकमिव द्रुतम् ॥ ७.९१.१५ ॥
ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਝੱਟ ਛੇ ਸੌ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
7.91.16
पुनः सप्तशतानन्यान्सहस्रं चानिवर्तिनः ।
चिक्षेपायुतशश्चान्यांस्तेऽघ्नन्द्रोणस्य तां चमूम् ॥ ७.९१.१६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਸੌ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਬਾਣ ਛੱਡੇ, ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਹੋਰ ਬਾਣ ਚਲਾਏ; ਉਹ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੱਜੇ।
7.91.17
तैः सम्यगस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिना ।
मनुष्यवाजिमातङ्गा विद्धाः पेतुर्गतासवः ॥ ७.९१.१७ ॥
ਉਸ ਬਲਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਯੋਧੇ ਦੇ ਠੀਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.91.18
विसूताश्वध्वजाः पेतुः सञ्छिन्नायुधजीविताः ।
रथिनो रथमुख्येभ्यः सहसा शरपीडिताः ॥ ७.९१.१८ ॥
ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.91.19
चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वज्रानिलहुताशनैः ।
तुल्यरूपा गजाः पेतुर्गिर्यग्राम्बुदवेश्मनाम् ॥ ७.९१.१९ ॥
ਵਜ੍ਰ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ, ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਜਾਂ ਬੱਦਲ-ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ।
7.91.20
पेतुरश्वसहस्राणि प्रहतान्यर्जुनेषुभिः ।
हंसा हिमवतः पृष्ठे वारिविप्रहता इव ॥ ७.९१.२० ॥
ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੋੜੇ ਡਿੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੰਸ।
7.91.21
रथाश्वद्विपपत्त्योघाः सलिलौघा इवाद्भुताः ।
युगान्तादित्यरश्म्याभैः पाण्डवास्त्रशरैर्हताः ॥ ७.९१.२१ ॥
ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਾਂਗ ਅਦਭੁਤ, ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਸੂਰਜ-ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ-ਅਸਤ੍ਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ।
7.91.22
तं पाण्डवादित्यशरांशुजालं ।
कुरुप्रवीरान्युधि निष्टपन्तम्।
स द्रोणमेघः शरवृष्टिवेगैः ।
प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन् ॥ ७.९१.२२ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸੂਰਜ-ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਉਸ ਕਿਰਨ-ਜਾਲ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦ੍ਰੋਣ-ਮੇਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਘ ਸੂਰਜ-ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੈ।
7.91.23
अथात्यर्थं विसृष्टेन द्विषतामसुभोजिना ।
आजघ्ने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनञ्जयम् ॥ ७.९१.२३ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਨਾਰਾਚ ਨਾਲ ਧਨੰਜਯ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
7.91.24
स विह्वलितसर्वाङ्गः क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
धैर्यमालम्ब्य बीभत्सुर्द्रोणं विव्याध पत्रिभिः ॥ ७.९१.२४ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ, ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ; ਫਿਰ ਬੀਭਤਸੁ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
7.91.25
द्रोणस्तु पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवमताडयत् ।
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः ॥ ७.९१.२५ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਤਿਹੱਤਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਧੁਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ।
7.91.26
विशेषयिष्यञ्शिष्यं च द्रोणो राजन्पराक्रमी ।
अदृश्यमर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभिः ॥ ७.९१.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰਾਕਰਮੀ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
7.91.27
प्रसक्तान्पततोऽद्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान् ।
मण्डलीकृतमेवास्य धनुश्चादृश्यताद्भुतम् ॥ ७.९१.२७ ॥
ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਬਾਣ ਅਸੀਂ ਵੇਖੇ; ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅਦਭੁਤ ਦਿਸਿਆ।
7.91.28
तेऽभ्ययुः समरे राजन्वासुदेवधनञ्जयौ ।
द्रोणसृष्टाः सुबहवः कङ्कपत्रपरिच्छदाः ॥ ७.९१.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਛੱਡੇ ਕੰਕ ਪੰਛੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਵੱਲ ਆਏ।
7.91.29
तत्राद्भुतमपश्याम शिलानामिव सर्पणम् ।
यद्द्रोणं तरसा पार्थो वृद्धं बालोऽपि नातरत् ॥ ७.९१.२९ ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਵੇਖੀ: ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਤੈਰਨ ਵਾਂਗ, ਜਵਾਨ ਪਾਰਥ ਵੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।
7.91.30
चिन्तयामास वार्ष्णेयो दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम् ।
नातिवर्तिष्यते ह्योनं वेलामिव महार्णवः ॥ ७.९१.३० ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ: ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ, ਉਵੇਂ ਇਹ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕੇਗਾ।
7.91.31
ततः पार्थं समुद्विग्नं लक्ष्य चिन्तयतेऽच्युतः ।
द्रोणस्य चापि विक्रान्तं दृष्ट्वा मधुनिषूदनः।
इत्यब्रवीद्वासुदेवो धनञ्जयमुदारधीः ॥ ७.९१.३१ ॥
ਫਿਰ ਅਚਿਉਤ ਨੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ। ਉਦਾਰਬੁੱਧੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
7.91.32
पार्थपार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत् ।
द्रोणमुत्सृज्य गच्छामो ब्राह्मणोऽसौ गतक्लमः ॥ ७.९१.३२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸਾਡਾ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੱਲੀਏ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
7.91.33
पार्थश्चाप्यब्रवीत्कृष्णं यथेष्टमिति केशवम् ॥ ७.९१.३३ ॥
ਪਾਰਥ ਨੇ ਵੀ ਕੇਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ।"
7.91.34
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा द्रोणं प्रायान्महाभुजम् ।
परिवृत्तश्च बीभत्सुरगच्छद्विसृजञ्शरान् ॥ ७.९१.३४ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਭੁਜ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਬੀਭਤਸੁ ਅਰਜੁਨ ਮੁੜ ਕੇ ਬਾਣ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਗਏ।
7.91.35
ततोऽब्रवीत्स्वयं द्रोणः क्वेदं पाण्डव गम्यते ।
ननु नाम रणे शत्रुमजित्वा न निवर्तसे ॥ ७.९१.३५ ॥
ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ ਨਾ?"
7.91.36
गुरुर्भवान्न मे शत्रुः शिष्यः पुत्रसमोऽस्मि ते ।
न चास्ति स पुमाँल्लोके यस्त्वां युधि पराजयेत् ॥ ७.९१.३६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਹੋ, ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਹਾਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕੇ।
7.91.37
एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्जयद्रथवधोत्सुकः ।
त्वरायुक्तो महाबाहुस्त्वत्सैन्यं समुपाद्रवत् ॥ ७.९१.३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਯਦ੍ਰਥ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਫੁਰਤੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਾਹੂ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
7.91.38
तं चक्ररक्षौ पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ ।
अन्वयातां महात्मानौ विशन्तं तावकं बलम् ॥ ७.९१.३८ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਕਰ-ਰੱਖਿਅਕ ਪਾਂਚਾਲ ਯੁਧਾਮਨਿਯੁ ਅਤੇ ਉੱਤਮੌਜਸ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ, ਚੱਲ ਪਏ।
7.91.39
ततो जयो महाराज कृतवर्मा च सात्वतः ।
काम्भोजश्च श्रुतायुश्च धनञ्जयमवारयन् ॥ ७.९१.३९ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਯ, ਸਾਤਵਤ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਕੰਬੋਜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਨੇ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।
7.91.40
तेषां दशसहस्राणि रथानामनुयायिनाम् ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ७.९१.४० ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ ਸਨ; ਅਭੀਸ਼ਾਹ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਸ਼ਿਬੀ ਅਤੇ ਵਸਾਤੀ।
7.91.41
मावेल्लका ललित्थाश्च केकया मद्रकास्तथा ।
नारायणाश्च गोपालाः काम्भोजानां च ये गणाः ॥ ७.९१.४१ ॥
ਮਾਵੇੱਲਕ, ਲਲਿੱਥ, ਕੇਕਯ, ਮਦ੍ਰਕ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ, ਅਤੇ ਕੰਬੋਜਾਂ ਦੇ ਜੋ ਗਣ ਸਨ।
7.91.42
कर्णेन विजिताः पूर्वं सङ्ग्रामे शूरसम्मताः ।
भारद्वाजं पुरस्कृत्य हृष्टात्मानोऽर्जुनं प्रति ॥ ७.९१.४२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਮੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਉਹ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ।
7.91.43
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम् ।
त्यजन्तं तुमुले प्राणान्सन्नद्धं चित्रयोधिनम् ॥ ७.९१.४३ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਅੰਤਕ, ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਕਵਚ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਦਭੁਤ ਯੋਧਾ (ਅਰਜੁਨ)।
7.91.44
गाहमानमनीकानि मातङ्गमिव यूथपम् ।
महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याघ्रमवारयन् ॥ ७.९१.४४ ॥
ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਆਗੂ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ।
7.91.45
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अन्योन्यं वै प्रार्थयतां योधानामर्जुनस्य च ॥ ७.९१.४५ ॥
ਫਿਰ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੋਚਦੇ ਸਨ।
7.91.46
जयद्रथवधप्रेप्सुमायान्तं पुरुषर्षभम् ।
न्यवारयन्त सहिताः क्रिया व्याधिमिवोत्थितं ॥ ७.९१.४६ ॥
ਜੈਦਰਥ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋਕਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਉੱਠੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।