మహాభారతం · అధ్యాయం 7.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.91.1
दुःशसनबलं हत्वा सव्यसाची महारथः ।
सिन्धुराजं परीप्सन्वै द्रोणानीकमुपाद्रवत् ॥ ७.९१.१ ॥
దుఃశాసనుని సైన్యాన్ని సంహరించి, మహారథుడు సవ్యసాచి (అర్జునుడు) సింధురాజును రక్షించాలని కోరి ద్రోణుని సేనవైపు పరుగెత్తెను.
7.91.2
स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम् ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं कृष्णस्यानुमतेऽब्रवीत् ॥ ७.९१.२ ॥
అతడు వ్యూహముముందు నిలిచియున్న ద్రోణుని సమీపించి, కృష్ణుని అనుమతితో చేతులు జోడించి ఈ మాటలు పలికెను.
7.91.3
शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन्स्वस्ति चैव वदस्व मे ।
भवत्प्रसादादिच्छामि प्रवेष्टं दुर्भिदां चमूम् ॥ ७.९१.३ ॥
బ్రాహ్మణా, శివునితో నన్ను ఆశీర్వదించి నాకు స్వస్తి పలకుము. నీ అనుగ్రహంతో ఈ దుర్భేద్యమైన సేనలోనికి ప్రవేశించాలని కోరుతున్నాను.
7.91.4
भवान्पितृसमो मह्यं धर्मराजसमोऽपि च ।
धौम्यकृष्णसमश्चैव सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ७.९१.४ ॥
నీవు నాకు తండ్రితో సమానుడవు, ధర్మరాజుతో సమానుడవు; ధౌమ్యునితో, కృష్ణునితో సమానుడవు. ఇది నిజమని నీతో చెబుతున్నాను.
7.91.5
अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्त्वयाऽनघ ।
तथाऽहमपि ते रक्ष्यः सदैव द्विजसत्तम ॥ ७.९१.५ ॥
ప్రియుడా, నిష్కళంకుడా, అశ్వత్థామను నీవు ఎలా రక్షించాలో, ఓ ద్విజోత్తమా, నన్ను కూడా ఎల్లప్పుడూ నీవు రక్షించాలి.
7.91.6
तव प्रसादादिच्छेयं सिन्धुराजानमाहवे ।
निहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे प्रभो ॥ ७.९१.६ ॥
నీ అనుగ్రహంతో యుద్ధంలో సింధురాజును సంహరించాలని కోరుతున్నాను. మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ప్రభూ, నా ప్రతిజ్ఞను రక్షించుము.
7.91.7
एवमुक्तस्तदाऽऽचार्यः प्रत्युवाच स्मयन्निव ।
मामजित्वा न बीभत्सो शक्यो जेतुं जयद्रथः ॥ ७.९१.७ ॥
ఇలా అనగానే ఆచార్యుడు ద్రోణుడు నవ్వుతూ ఇలా బదులిచ్చాడు: "నన్ను జయించకుండా బీభత్సుడు (అర్జునుడు) జయద్రథుని జయించలేడు."
7.91.8
एतावदुक्त्वा तं द्रोणः शरव्रातैरवाकिरत् ।
सरथाश्वध्वजं तीक्ष्णैः प्रहसन्वै ससारथिम् ॥ ७.९१.८ ॥
ఇంతలో ద్రోణుడు నవ్వుతూ అతనిపై వాడి బాణాల వర్షం కురిపించాడు—అతని రథం, గుర్రాలు, ధ్వజం, సారథితో సహా.
7.91.9
ततोऽर्जुनः शरव्रातान्द्रोणस्यावार्य सायकैः ।
द्रोणमभ्यर्दयद्बाणैर्घोररूपैर्हत्तरैः ॥ ७.९१.९ ॥
అప్పుడు అర్జునుడు తన బాణాలతో ద్రోణుని బాణవర్షాన్ని అడ్డుకొని, భయంకర రూపంగల వాడి బాణాలతో ద్రోణుని ఎదురుదాడి చేశాడు.
7.91.10
विव्याध च रणे द्रोणमनुमान्य विशाम्पते ।
क्षत्रधर्मं समास्थाय नवभिः सायकैः पुनः ॥ ७.९१.१० ॥
ఓ రాజా! యుద్ధంలో ఆచార్యుడు ద్రోణుని గౌరవంగా సంబోధించి, క్షత్రధర్మాన్ని పాటిస్తూ అర్జునుడు మళ్లీ తొమ్మిది బాణాలతో అతనిని గుచ్చాడు.
7.91.11
तस्येषूनिषुभिश्छित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौ ।
विषाग्निज्वलितप्रख्यैरिषुभिः कृष्णपाण्डवौ ॥ ७.९१.११ ॥
అతని బాణాలను తన బాణాలతో ఛేదించి, ద్రోణుడు ఆ ఇద్దరినీ—కృష్ణుని, పాండవుడిని—విషాగ్నిలా మండే బాణాలతో గుచ్చాడు.
7.91.12
इयेप पाण्डवस्तस्य बाणैश्छेत्तुं शरासनम् ।
तस्य चिन्तयतस्त्वेव फल्गुनस्य महात्मनः ॥ ७.९१.१२ ॥
పాండవుడైన అర్జునుడు అతని విల్లును తన బాణాలతో ఛేదించాలని ప్రయత్నించాడు. మహాత్ముడైన ఫల్గునుడు (అర్జునుడు) అలా ఆలోచిస్తుండగా—
7.91.13
द्रोणः शरैरसम्भ्रान्तो ज्यां चिच्छेदाशु वीर्यवान् ।
विव्याध च हयानस्य ध्वजं सारथिमेव च ॥ ७.९१.१३ ॥
ద్రోణుడు చలించకుండా తన బాణాలతో వెంటనే అతని వింటినారిని తెగగొట్టాడు; ఆ పరాక్రమశాలి అతని గుర్రాలను, ధ్వజాన్ని, సారథిని కూడా గాయపరిచాడు.
7.91.14
अर्जुनं च शरैर्वीरः स्मयमानोऽभ्यवाकिरत् ।
एतस्मिन्नन्तरे पार्थः सज्यं कृत्वा महद्धनुः ॥ ७.९१.१४ ॥
వీరుడైన ద్రోణుడు నవ్వుతూ అర్జునుడిపై బాణవర్షం కురిపించాడు; ఈలోగా పార్థుడు తన గొప్ప విల్లుకు నారి సంధించాడు.
7.91.15
विशेषयिष्यन्नाचार्यं सर्वास्त्रविदुषां वरः ।
मुमोच षट्शतान्बाणान्गृहीत्वैकमिव द्रुतम् ॥ ७.९१.१५ ॥
సర్వాస్త్రవిదులలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు గురువుకంటే తనను వేరుగా చూపాలనే కోరికతో, ఒకే బాణాన్ని పట్టినట్లుగా వేగంగా ఆరు వందల బాణాలను విడిచాడు.
7.91.16
पुनः सप्तशतानन्यान्सहस्रं चानिवर्तिनः ।
चिक्षेपायुतशश्चान्यांस्तेऽघ्नन्द्रोणस्य तां चमूम् ॥ ७.९१.१६ ॥
మళ్లీ అతడు ఏడువందలు, వెనక్కి తగ్గని వేలు, పదివేలకొద్దీ ఇతర బాణాలను ప్రయోగించాడు; అవి ద్రోణుని ఆ సైన్యాన్ని తాకాయి.
7.91.17
तैः सम्यगस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिना ।
मनुष्यवाजिमातङ्गा विद्धाः पेतुर्गतासवः ॥ ७.९१.१७ ॥
ఆ బలశాలి, నైపుణ్యం కలిగిన, అద్భుత యోధుడి సరైన గురితో వేసిన అస్త్రాలచే గాయపడిన మనుషులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు ప్రాణం పోయి నేలకొరిగాయి.
7.91.18
विसूताश्वध्वजाः पेतुः सञ्छिन्नायुधजीविताः ।
रथिनो रथमुख्येभ्यः सहसा शरपीडिताः ॥ ७.९१.१८ ॥
గుర్రాలు, ధ్వజాలు తెగిపడి, ఆయుధాలు, ప్రాణాలు ఛిన్నమైన రథికులు, తమ శ్రేష్ఠ రథాల నుండి అకస్మాత్తుగా బాణపీడితులై పడిపోయారు.
7.91.19
चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वज्रानिलहुताशनैः ।
तुल्यरूपा गजाः पेतुर्गिर्यग्राम्बुदवेश्मनाम् ॥ ७.९१.१९ ॥
వజ్రం, గాలి, అగ్నిచేత చూర్ణమై, విసిరివేయబడి, కాలిపోయిన ఏనుగులు పర్వత శిఖరాలు లేదా మేఘ భవనాల వలె ఒకేలా కూలిపోయాయి.
7.91.20
पेतुरश्वसहस्राणि प्रहतान्यर्जुनेषुभिः ।
हंसा हिमवतः पृष्ठे वारिविप्रहता इव ॥ ७.९१.२० ॥
అర్జునుని బాణాలతో హతమైన వేలాది గుర్రాలు పడ్డాయి; హిమాలయ పృష్ఠంపై నీటి చుక్కలచే కొట్టబడిన హంసల వలె.
7.91.21
रथाश्वद्विपपत्त्योघाः सलिलौघा इवाद्भुताः ।
युगान्तादित्यरश्म्याभैः पाण्डवास्त्रशरैर्हताः ॥ ७.९१.२१ ॥
రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, కాల్బలాల ప్రవాహాలు జలప్రవాహాల వలె అద్భుతంగా, యుగాంత సూర్యకిరణ కాంతి గల పాండవ అస్త్రబాణాలచే హతమయ్యాయి.
7.91.22
तं पाण्डवादित्यशरांशुजालं ।
कुरुप्रवीरान्युधि निष्टपन्तम्।
स द्रोणमेघः शरवृष्टिवेगैः ।
प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन् ॥ ७.९१.२२ ॥
పాండవ సూర్య-బాణాల ఆ కిరణజాలాన్ని, యుద్ధంలో కురు వీరులను తపింపజేస్తున్న దానిని, ద్రోణమేఘం తన బాణవర్ష వేగంతో కప్పింది; మేఘం సూర్యకిరణాలను కప్పినట్లు.
7.91.23
अथात्यर्थं विसृष्टेन द्विषतामसुभोजिना ।
आजघ्ने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनञ्जयम् ॥ ७.९१.२३ ॥
అప్పుడు ద్రోణుడు శత్రువుల ప్రాణాలను భక్షించే, అతివేగంగా విడిచిన నారాచ బాణంతో ధనంజయుని వక్షస్థలంపై కొట్టాడు.
7.91.24
स विह्वलितसर्वाङ्गः क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
धैर्यमालम्ब्य बीभत्सुर्द्रोणं विव्याध पत्रिभिः ॥ ७.९१.२४ ॥
అతని అవయవాలన్నీ కంపించాయి, భూకంపంలో పర్వతం వలె; అప్పుడు బీభత్సుడు (అర్జునుడు) ధైర్యం పట్టుకుని ద్రోణుని బాణాలతో గుచ్చాడు.
7.91.25
द्रोणस्तु पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवमताडयत् ।
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः ॥ ७.९१.२५ ॥
ద్రోణుడు ఐదు బాణాలతో వాసుదేవుని కొట్టాడు; అర్జునుని డెబ్బై మూడుతో, అతని ధ్వజాన్ని మూడు బాణాలతో.
7.91.26
विशेषयिष्यञ्शिष्यं च द्रोणो राजन्पराक्रमी ।
अदृश्यमर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभिः ॥ ७.९१.२६ ॥
ఓ రాజా, పరాక్రమశాలి ద్రోణుడు తన శిష్యుడిని విశిష్టంగా చూపాలనే కోరికతో, క్షణంలో బాణవర్షంతో అర్జునుని అదృశ్యం చేశాడు.
7.91.27
प्रसक्तान्पततोऽद्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान् ।
मण्डलीकृतमेवास्य धनुश्चादृश्यताद्भुतम् ॥ ७.९१.२७ ॥
భారద్వాజుని (ద్రోణుని) బాణాలు నిరంతరం పడటం మేము చూశాము; అతని ధనుస్సు వృత్తాకారంగా వంగి అద్భుతంగా కనిపించింది.
7.91.28
तेऽभ्ययुः समरे राजन्वासुदेवधनञ्जयौ ।
द्रोणसृष्टाः सुबहवः कङ्कपत्रपरिच्छदाः ॥ ७.९१.२८ ॥
ఓ రాజా, ద్రోణుడు ప్రయోగించిన కంక పక్షి ఈకలున్న అనేక బాణాలు యుద్ధంలో వాసుదేవుడిని, ధనంజయుడిని చేరాయి.
7.91.29
तत्राद्भुतमपश्याम शिलानामिव सर्पणम् ।
यद्द्रोणं तरसा पार्थो वृद्धं बालोऽपि नातरत् ॥ ७.९१.२९ ॥
అక్కడ ఒక అద్భుతాన్ని చూశాము: రాళ్లు తేలినట్లు, యువకుడైన పార్థుడు వృద్ధుడైన ద్రోణుడిని బలవంతంగా దాటలేకపోయాడు.
7.91.30
चिन्तयामास वार्ष्णेयो दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम् ।
नातिवर्तिष्यते ह्योनं वेलामिव महार्णवः ॥ ७.९१.३० ॥
ద్రోణుని పరాక్రమాన్ని చూసిన వార్ష్ణేయుడు (కృష్ణుడు) ఆలోచించాడు: మహాసముద్రం తీరాన్ని దాటనట్లు, ఇతడు ద్రోణుని దాటలేడు.
7.91.31
ततः पार्थं समुद्विग्नं लक्ष्य चिन्तयतेऽच्युतः ।
द्रोणस्य चापि विक्रान्तं दृष्ट्वा मधुनिषूदनः।
इत्यब्रवीद्वासुदेवो धनञ्जयमुदारधीः ॥ ७.९१.३१ ॥
అప్పుడు అచ్యుతుడు పార్థుడు ఉద్విగ్నుడై ఉండటం చూసి, ద్రోణుని పరాక్రమాన్ని కూడా చూసి ఆలోచించాడు. ఉదారబుద్ధి గల మధుసూదనుడు వాసుదేవుడు ధనంజయునితో ఇలా అన్నాడు.
7.91.32
पार्थपार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत् ।
द्रोणमुत्सृज्य गच्छामो ब्राह्मणोऽसौ गतक्लमः ॥ ७.९१.३२ ॥
ఓ పార్థా, ఓ మహాబాహూ, మనకు కాలం వృథా కాకూడదు. ద్రోణుని విడిచి వెళ్దాం; ఆ బ్రాహ్మణుడు అలసట లేనివాడు.
7.91.33
पार्थश्चाप्यब्रवीत्कृष्णं यथेष्टमिति केशवम् ॥ ७.९१.३३ ॥
పార్థుడు కూడా కేశవుడైన కృష్ణునితో, "మీ ఇష్టం వలె" అని అన్నాడు.
7.91.34
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा द्रोणं प्रायान्महाभुजम् ।
परिवृत्तश्च बीभत्सुरगच्छद्विसृजञ्शरान् ॥ ७.९१.३४ ॥
అప్పుడు ద్రోణునికి ప్రదక్షిణం చేసి మహాబాహువు వెళ్ళిపోయాడు. బీభత్సుడైన అర్జునుడు వెనక్కి తిరిగి బాణాలు వదులుతూ వెళ్ళాడు.
7.91.35
ततोऽब्रवीत्स्वयं द्रोणः क्वेदं पाण्डव गम्यते ।
ननु नाम रणे शत्रुमजित्वा न निवर्तसे ॥ ७.९१.३५ ॥
అప్పుడు ద్రోణుడే ఇలా అన్నాడు: "ఓ పాండవా, ఇది ఎక్కడికి పోతున్నావు? యుద్ధంలో శత్రువును జయించకుండా నువ్వు వెనుదిరగవు కదా?"
7.91.36
गुरुर्भवान्न मे शत्रुः शिष्यः पुत्रसमोऽस्मि ते ।
न चास्ति स पुमाँल्लोके यस्त्वां युधि पराजयेत् ॥ ७.९१.३६ ॥
మీరు నా గురువు, శత్రువు కాదు; నేను మీ శిష్యుడిని, కుమారుని వంటివాడిని. లోకంలో యుద్ధంలో మిమ్మల్ని ఓడించగల మనిషి ఎవడూ లేడు.
7.91.37
एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्जयद्रथवधोत्सुकः ।
त्वरायुक्तो महाबाहुस्त्वत्सैन्यं समुपाद्रवत् ॥ ७.९१.३७ ॥
ఇలా పలికి, జయద్రథవధకై ఉత్సుకుడై, త్వరతో ఉన్న మహాబాహువు బీభత్సుడు (అర్జునుడు) మీ సైన్యంపై దూకాడు.
7.91.38
तं चक्ररक्षौ पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ ।
अन्वयातां महात्मानौ विशन्तं तावकं बलम् ॥ ७.९१.३८ ॥
మీ సైన్యంలోకి ప్రవేశించిన అతడిని, చక్రరక్షకులైన పాంచాల్యులు యుధామన్యుడు, ఉత్తమౌజసుడు అనే మహాత్ములు అనుసరించారు.
7.91.39
ततो जयो महाराज कृतवर्मा च सात्वतः ।
काम्भोजश्च श्रुतायुश्च धनञ्जयमवारयन् ॥ ७.९१.३९ ॥
అప్పుడు, మహారాజా, జయుడు, సాత్వతుడైన కృతవర్మ, కాంబోజుడు, శ్రుతాయువు ధనంజయుణ్ణి (అర్జునుడిని) అడ్డుకున్నారు.
7.91.40
तेषां दशसहस्राणि रथानामनुयायिनाम् ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ७.९१.४० ॥
వారి వెంట పది వేల రథాలు ఉన్నాయి; అభీషాహులు, శూరసేనులు, శిబులు, వసాతులు.
7.91.41
मावेल्लका ललित्थाश्च केकया मद्रकास्तथा ।
नारायणाश्च गोपालाः काम्भोजानां च ये गणाः ॥ ७.९१.४१ ॥
మావెల్లకులు, లలిత్థులు, కేకయులు, మద్రకులు, నారాయణులు, గోపాలులు, మరియు కాంబోజుల గణాలు.
7.91.42
कर्णेन विजिताः पूर्वं सङ्ग्रामे शूरसम्मताः ।
भारद्वाजं पुरस्कृत्य हृष्टात्मानोऽर्जुनं प्रति ॥ ७.९१.४२ ॥
పూర్వం యుద్ధంలో కర్ణుడి చేత ఓడింపబడిన, శూరులుగా పేరుపొందిన వారు, భారద్వాజుడిని (ద్రోణుడిని) ముందుంచుకొని, సంతోషమనస్కులై అర్జునుడికి ఎదురుగా నిలిచారు.
7.91.43
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम् ।
त्यजन्तं तुमुले प्राणान्सन्नद्धं चित्रयोधिनम् ॥ ७.९१.४३ ॥
పుత్రశోకంతో బాధపడినవాడు, కోపంతో ఉన్నవాడు, మృత్యువువంటి యముడిలా, భయంకర యుద్ధంలో ప్రాణాలను విడిచిపెట్టడానికి సిద్ధమైనవాడు, కవచం ధరించినవాడు, అద్భుత యోధుడు (అర్జునుడు).
7.91.44
गाहमानमनीकानि मातङ्गमिव यूथपम् ।
महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याघ्रमवारयन् ॥ ७.९१.४४ ॥
సైన్యాల్లోకి దూసుకుపోతున్న ఏనుగుల గుంపు నాయకుడిలా, గొప్ప విలుకాడు, పరాక్రమశాలి, నరశ్రేష్ఠుడు (అర్జునుడు)ను వారు అడ్డుకున్నారు.
7.91.45
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अन्योन्यं वै प्रार्थयतां योधानामर्जुनस्य च ॥ ७.९१.४५ ॥
అప్పుడు రోమాలు నిక్కబొడిచే భయంకర యుద్ధం మొదలైంది; యోధులు, అర్జునుడు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొనేందుకు కోరుకున్నారు.
7.91.46
जयद्रथवधप्रेप्सुमायान्तं पुरुषर्षभम् ।
न्यवारयन्त सहिताः क्रिया व्याधिमिवोत्थितं ॥ ७.९१.४६ ॥
జయద్రథుని వధించాలనే కోరికతో వస్తున్న నరశ్రేష్ఠుడు (అర్జునుడు)ను వారు కలిసి అడ్డుకున్నారు; పుట్టిన వ్యాధిని చికిత్సలు అడ్డుకున్నట్లుగా.