महाभारत · अध्याय 7.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.92.1
सन्निरुद्धस्तु तैः पार्थो महाबलपराक्रमः ।
द्रुतं समनुयातश्च द्रोणेन रथिनां वरः ॥ ७.९२.१ ॥
परंतु त्यांनी वेढलेल्या, महाबल आणि पराक्रम असलेल्या पार्थाचा, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ अशा द्रोणाने तत्काळ पाठलाग केला.
7.92.2
किरन्निषुगणांस्तीक्ष्णान्स रश्मीनिव भास्करः ।
तापयामास तत्सैन्यं देहं व्याधिगणो यथा ॥ ७.९२.२ ॥
तीक्ष्ण बाणांचे समूह विखरत तो, सूर्य आपल्या किरणांनी जसा तापवतो तसा, रोगांचा समूह देहाला जसा तापवतो तसा, त्या सैन्याला तापवू लागला.
7.92.3
अश्वो विद्धो रथश्छिन्नः सारोहः पातितो गजः ।
छत्राणि चापविद्धानि रथाश्चक्रैर्विना कृताः ॥ ७.९२.३ ॥
घोडे विद्ध झाले, रथ तुटले, स्वारासह हत्ती पाडले गेले, छत्रे धनुष्यबाणांनी छेदली गेली, रथ चाकांविना केले गेले.
7.92.4
विद्रुतानि च सैन्यानि शरार्तानि समन्ततः ।
इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ७.९२.४ ॥
बाणांनी पीडित झालेली सैन्ये चोहीकडे पळून गेली. असे तुंबळ युद्ध झाले; काहीच ओळखता येत नव्हते.
7.92.5
तेषां संयच्छतां सङ्ख्ये परस्परमजिह्मगैः ।
अर्जुनो ध्वजिनीं राजन्नभीक्ष्णं समकम्पयत् ॥ ७.९२.५ ॥
हे राजा, युद्धात ते एकमेकांना सरळ जाणाऱ्या बाणांनी अडवत असतानाही अर्जुनाने त्या सेनेला वारंवार कंपित केले.
7.92.6
सत्यां चिकीर्षमाणस्तु प्रतिज्ञां सत्यसङ्गरः ।
अभ्यद्रवद्रथश्रेष्ठं शोणाश्वं श्वेतवाहनः ॥ ७.९२.६ ॥
आपली प्रतिज्ञा खरी करण्याच्या इच्छेने सत्यसंकल्प श्वेतवाहन, लाल घोड्यांच्या श्रेष्ठ रथाकडे धावला.
7.92.7
तं द्रोणः पञ्चविंशत्या मर्मभिद्भिरजिह्मगैः ।
अन्तेवासिनमाचार्यो महेष्वासं समार्पयत् ॥ ७.९२.७ ॥
आचार्य द्रोणांनी मर्मस्थानांना भेदणाऱ्या, सरळ जाणाऱ्या पंचवीस बाणांनी त्या महाधनुर्धर शिष्यावर प्रहार केला.
7.92.8
तं तूर्णमिव बीभत्सुः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
अभ्यधावदिषूनस्यन्निषुवेगविघातकान् ॥ ७.९२.८ ॥
सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ बीभत्सु (अर्जुन) वेगाने त्याच्याकडे धावला, बाणांचा वेग रोखणारे बाण सोडत.
7.92.9
तस्याशु क्षिपतो भल्लान्भल्लैः सन्नतपर्वभिः ।
प्रत्यविध्यदमेयात्मा ब्रह्मास्त्रं समुदीरयन् ॥ ७.९२.९ ॥
त्याने वेगाने भल्ल बाण सोडले असता, अमेयात्मा (अर्जुनाने) ब्रह्मास्त्राचे आवाहन करत, वाकलेल्या पेरांचे भल्ल बाणांनी प्रतिप्रहार करून त्याला भेदले.
7.92.10
तदद्भुतमपश्याम द्रोणस्याचार्यकं युधि ।
यतमानो युवा नैनं प्रत्यविध्यद्यदर्जुनः ॥ ७.९२.१० ॥
युद्धात द्रोणांचे ते आचार्यकौशल्य आम्ही अद्भुत पाहिले; त्यांच्यावर प्रयत्न करणारा तरुण अर्जुन त्यांना प्रतिप्रहार करत नव्हता.
7.92.11
क्षरन्निव महामेघो वारिधाराः सहस्रशः ।
द्रोणमेघः पार्थशैलं ववर्ष शरवृष्टिभिः ॥ ७.९२.११ ॥
महामेघ जसे हजारो जलधारा वर्षवितो, तसा द्रोण-मेघ पार्थ-पर्वतावर शरवर्षाव करत होता.
7.92.12
अर्जुनः शरवर्षं तच्छरवर्षेण वीर्यवान् ।
अवारयदसम्भ्रान्तो न त्वाचार्यमपीडयत् ॥ ७.९२.१२ ॥
पराक्रमी अर्जुनाने तो शरवर्षाव न डगमगता स्वतःच्या शरवर्षावाने रोखला; पण आचार्यांना त्याने पीडा दिली नाही.
7.92.13
द्रोणस्तु पञ्चविंशत्या श्वेतवाहनमार्दयत् ।
वासुदेवं च सप्तत्या बाह्वोरुरसि चाशुगैः ॥ ७.९२.१३ ॥
द्रोणाने पंचवीस बाणांनी श्वेतवाहनाला (अर्जुनाला) पीडा दिली; आणि वासुदेवाला (कृष्णाला) सत्तर बाणांनी त्याच्या बाहूंत व छातीत मारले.
7.92.14
पार्थस्तु प्रहसन्धीमानाचार्यं स शरौघिणम् ।
विसृजन्तं शितान्बाणानवारयत तं युधि ॥ ७.९२.१४ ॥
परंतु बुद्धिमान पार्थ (अर्जुन) हसत हसत, तीक्ष्ण बाण सोडणाऱ्या त्या आचार्याला युद्धात रोखला.
7.92.15
अथ तौ वध्यमानौ तु द्रोणेन रथसत्तमौ ।
अवर्जयेतां दुर्धर्षं युगान्ताग्निमिवोत्थितम् ॥ ७.९२.१५ ॥
तेव्हा द्रोणाने पीडिलेले ते दोन श्रेष्ठ रथी, युगांताच्या अग्नीप्रमाणे उठलेल्या दुर्धर्षाला अडवू लागले.
7.92.16
वर्जयन्निशितान्बाणान्द्रोणचापविनिः सृतान् ।
किरीटमाली कौन्तेयो भोजानीकमथाविशत् ॥ ७.९२.१६ ॥
द्रोणाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या तीक्ष्ण बाणांना अडवत किरीटमाली कौंतेय (अर्जुन) भोजांच्या सैन्यात शिरला.
7.92.17
सोऽन्तरा कृतवर्माणं काम्भोजं च सुदक्षिणम् ।
अभ्ययाद्वर्जयन्द्रोणं मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ७.९२.१७ ॥
द्रोणाला टाळत, मैनाक पर्वतासारखा तो मध्ये कृतवर्मा आणि काम्बोज सुदक्षिणाकडे गेला.
7.92.18
ततो भोजो नरव्याघ्रो दुर्धर्षं कुरुसत्तमम् ।
अविध्यत्तूर्णमव्यग्रो दशभिः कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.९२.१८ ॥
तेव्हा नरव्याघ्र भोज, विचलित न होता, तत्काळ दुर्धर्ष कुरुश्रेष्ठाला कंकपत्री दहा बाणांनी भेदला.
7.92.19
तमर्जुनः शतेनाजौ राजन्विव्याध पत्रिणाम् ।
पुनश्चान्यैस्त्रिभिर्बाणैर्मोहयन्निव सात्वतम् ॥ ७.९२.१९ ॥
राजा, युद्धात अर्जुनाने त्याला शंभर बाणांनी विंधले; नंतर इतर तीन बाणांनी, सात्वताला मोहात पाडल्यासारखे करत, पुन्हा विंधले.
7.92.20
भोजस्तु प्रहसन्पार्थं वासुदेवं च माधवम् ।
एकैकं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत् ॥ ७.९२.२० ॥
पण भोज हसत पार्थाला, वासुदेवाला आणि माधवाला — प्रत्येकाला पंचवीस बाणांनी प्रहार केला.
7.92.21
तस्यार्जुनो धनुश्छित्त्वा वियाधैनं त्रिसप्तभिः ।
शरैरग्निशिखाकारैः क्रुद्धाशीविषसन्निभैः ॥ ७.९२.२१ ॥
अर्जुनाने त्याचे धनुष्य तोडून, अग्निज्वालांसारखे, कुद्ध विषारी सर्पांसारखे असलेल्या एकवीस बाणांनी त्याला विंधले.
7.92.22
अथान्यद्धनुरादाय कृतवर्मा महारथः ।
पञ्चभिः सायकैस्तूर्णं विव्याधोरसि भारत ॥ ७.९२.२२ ॥
मग दुसरे धनुष्य घेऊन महारथी कृतवर्म्याने, हे भारता, लगेच पाच बाणांनी त्याच्या छातीत विंधले.
7.92.23
पुनश्च निशितैर्बाणैः पार्थं विव्याध पञ्चभिः ।
तं पार्थो नवभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ७.९२.२३ ॥
पुन्हा तीक्ष्ण बाणांनी त्याने पार्थाला पाच बाणांनी विंधले. पार्थाने त्याला नऊ बाणांनी छातीच्या मध्यभागी प्रहार केला.
7.92.24
दृष्ट्वा विषक्तं कौन्तेयं कृतवर्मरथं प्रति ।
चिन्तयामास वार्ष्णेयो न नः कालात्ययो भवेत् ॥ ७.९२.२४ ॥
कृतवर्म्याच्या रथाकडे गुंतलेल्या कौंतेयाला पाहून वार्ष्णेयाने विचार केला, आपला वेळ वाया जाऊ नये.
7.92.25
ततः कृष्णोऽब्रवीत्पार्थं कृतवर्मणि मा दयाम् ।
कुरु सम्बन्धकं हित्वा प्रमथ्यैनं विशातय ॥ ७.९२.२५ ॥
तेव्हा कृष्ण पार्थाला म्हणाला, "कृतवर्म्यावर दया दाखवू नकोस. नातेसंबंध सोडून, याला चिरडून खाली पाडा."
7.92.26
ततः स कृतवर्माणं महोयित्वाऽर्जुनः शरैः ।
अभ्यगाज्जवनैरश्वैः काम्भोजानामनीकिनीम् ॥ ७.९२.२६ ॥
नंतर अर्जुनाने बाणांनी कृतवर्म्याला खूप पीडा देऊन, वेगवान घोड्यांसह कांबोजांच्या सेनेकडे प्रगती केली.
7.92.27
अमर्षितस्तु हार्दिक्यः प्रविष्टे श्वेतवाहने ।
विधुन्वन्सशरं चापं पाञ्चाल्याभ्यां समागतः ॥ ७.९२.२७ ॥
पण श्वेत अश्वांचा अर्जुन आत शिरल्यावर, संतप्त हार्दिक्याने बाणासह धनुष्य हलवत दोन पांचालांशी सामना केला.
7.92.28
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यावर्जुनस्य पदानुगौ ।
पर्यवारयदायान्तौ कृतवर्मा रथेषुभिः ॥ ७.९२.२८ ॥
पण अर्जुनाच्या पाठीमागे चालणारे, त्याचे चक्ररक्षक दोन पांचाल आले तेव्हा, कृतवर्म्याने आपल्या रथातून बाणांनी त्यांना वेढले.
7.92.29
तावविध्यत्ततो भोजः कृतवर्मा शितैः शरैः ।
त्रिभिरेव युधामन्युं चतुर्भिश्चोत्तमौजसम् ॥ ७.९२.२९ ॥
मग भोज कृतवर्म्याने तीक्ष्ण बाणांनी त्या दोघांना भेदले—युधामन्यूला तीन आणि उत्तमौजाला चार.
7.92.30
तावप्येनं विविधतुर्दशभिर्दशभिः शरैः ।
त्रिभिरेव युधामन्युरुत्तगौजास्त्रिभिस्तथा।
सञ्चिच्छिदतुरप्यस्य ध्वजं कार्मुकमेव च ॥ ७.९२.३० ॥
त्या दोघांनीही त्याला दहा-दहा बाणांनी भेदले; युधामन्यूने तीन आणि उत्तमौजानेही तीन बाणांनी त्याचा ध्वज व धनुष्य तोडले.
7.92.31
अथान्यद्धनुरादाय हार्दिक्यः क्रोधमूर्च्छितः ।
कृत्वा विधनुषौ वीरौ शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.९२.३१ ॥
नंतर हार्दिक्याने दुसरे धनुष्य घेऊन, क्रोधाने मूर्च्छित होऊन, त्या दोन्ही वीरांना धनुष्यहीन करून बाणांच्या वर्षावाने झाकले.
7.92.32
तावन्ये धनुषी सज्ये कृत्वा भोजं विजघ्नतुः ।
तेनान्तरेषु बीभत्सुर्विवेशामित्रवाहिनीम् ॥ ७.९२.३२ ॥
त्या दोघांनी दुसरी प्रत्यंचा चढवलेली धनुष्ये घेऊन भोजावर प्रहार केले; आणि त्या अंतरांमधून बीभत्सु (अर्जुन) शत्रुसैन्यात घुसला.
7.92.33
न लेभाते तु तौ द्वारं वारितौ कृतवर्मणा ।
धार्तराष्ट्रेष्वनीकेषु यतमानौ नरर्षभौ ॥ ७.९२.३३ ॥
कृतवर्म्याने अडवल्यामुळे त्या दोन नरश्रेष्ठांना धार्तराष्ट्रांच्या सैन्यांमध्ये मार्ग मिळाला नाही; प्रयत्न करूनही ते मार्ग मिळवू शकले नाहीत.
7.92.34
अनीकान्यर्दयन्युद्धे त्वरितः श्वेतवाहनः ।
नावधीत्कृतवर्माणं प्राप्तमप्यरिसूदनः ॥ ७.९२.३४ ॥
युद्धात सैन्यांना पीडा देत वेगाने आलेला श्वेतवाहन (अर्जुन), शत्रूंचा नाश करणारा असूनही, समोर आलेल्या कृतवर्म्याला मारले नाही.
7.92.35
तं दृष्ट्वा तु तथाऽऽयान्तंशूरो राजा श्रुतायुधः ।
अभ्यद्रवत्सुसङ्क्रुद्धो विधुन्वानो महद्धनुः ॥ ७.९२.३५ ॥
त्याला असा येताना पाहून शूर राजा श्रुतायुध अत्यंत संतापून आपले मोठे धनुष्य हलवत त्याच्यावर धावून गेला.
7.92.36
स पार्थं त्रिभिरानर्च्छत्सप्तत्या च जनार्दनम् ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन पार्थकेतुमताडयत् ॥ ७.९२.३६ ॥
त्याने अर्जुनाला तीन बाणांनी आणि जनार्दनाला सत्तर बाणांनी आघात केला; आणि अत्यंत तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणाने अर्जुनाच्या ध्वजावरही प्रहार केला.
7.92.37
ततोऽर्जुनो नवत्या तु शराणां नतपर्वणाम् ।
आजघान भृशं क्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ७.९२.३७ ॥
तेव्हा अर्जुनाने क्रोधाने वाकलेल्या पर्वांच्या नव्वद बाणांनी त्याच्यावर जोरदार प्रहार केला, अंकुशाने महाहत्तीला मारावे तसे.
7.92.38
स तन्न ममृषे राजन्पाण्डवेयस्य विक्रमम् ।
अथैनं सप्तसप्तत्या नाराचानां समार्पयत् ॥ ७.९२.३८ ॥
हे राजा! पांडुपुत्राचा पराक्रम त्याला सहन झाला नाही; मग त्याने सत्त्याहत्तर नाराच बाण त्याच्यावर सोडले.
7.92.39
तस्यार्जुनो धनुश्छित्त्वा शरावापं निकृत्य च ।
आजघानोरसि क्रुद्धः सप्तभिर्नतपर्वभिः ॥ ७.९२.३९ ॥
अर्जुनाने क्रोधाने त्याचे धनुष्य तोडून, भाता तोडून, वाकलेल्या पर्वांच्या सात बाणांनी त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
7.92.40
अथान्यद्धनुरादाय स राजा क्रोधमूर्च्छितः ।
वासविं नवभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ७.९२.४० ॥
मग तो राजा क्रोधाने मूर्च्छित होऊन दुसरे धनुष्य घेऊन वासवाला (अर्जुनाला) नऊ बाणांनी त्याच्या बाहूंवर आणि छातीवर प्रहार केला.
7.92.41
ततोऽर्जुनः स्मयन्नेव श्रुतायुधमरिन्दमः ।
शरैरनेकसाहस्रैः पीडयामास भारत ॥ ७.९२.४१ ॥
मग शत्रुदमन अर्जुनाने हसतच श्रुतायुधाला अनेक सहस्त्र बाणांनी पीडित केले, हे भारता!
7.92.42
अश्वांश्चास्यावधीत्तूर्णं सारथिं च महारथः ।
विव्याध चैनं सप्तत्या नाराचानां महाबलः ॥ ७.९२.४२ ॥
त्या महारथ्याने लगेच त्याचे घोडे आणि सारथी मारले; त्या महाबलाने त्याला सत्तर नाराच बाणांनी विद्ध केले.
7.92.43
हताश्वं रथमुत्सृज्य स तु राजा श्रुतायुधः ।
अभ्यद्रुवद्रुणे पार्थं गदामुद्यम्य वीर्यवान् ॥ ७.९२.४३ ॥
घोडे मारले गेल्यावर रथ सोडून राजा श्रुतायुध रणात पार्थावर गदा उगारून पराक्रमाने धावून गेला.
7.92.44
वरुणस्यत्मजो वीरः स तु राजा श्रुतायुधः ।
पर्णाशाजननी यस्य शीततोया महानदी ॥ ७.९२.४४ ॥
वरुणाचा वीर पुत्र राजा श्रुतायुध; ज्याची माता पर्णाशा, शीतल जलाची महानदी.
7.92.45
तस्य माताऽब्रवीद्राजन्वरुणं पुत्रकारणात् ।
अवध्योऽयं भवेल्लोके शत्रूणां तनयो मम ॥ ७.९२.४५ ॥
हे राजा, त्याची माता पुत्रासाठी वरुणाला म्हणाली — "जगात माझा हा पुत्र शत्रूंकडून अवध्य असो."
7.92.46
वरुणस्त्वब्रवीत्प्रीतो ददाम्यस्मै वरं हितम् ।
दिव्यमस्त्रं सुतस्तेऽयं येनावध्यो भविष्यति ॥ ७.९२.४६ ॥
वरुण प्रसन्न होऊन म्हणाला — "मी यास हितकारक वर देतो; तुझ्या या पुत्राला दिव्य अस्त्र मिळेल, ज्यामुळे तो अवध्य होईल."
7.92.47
नास्ति चाप्यमरत्वं वै मनुष्यस्य कथञ्चन ।
सर्वेणावश्यमर्तव्यं जातेन सरितां वरे ॥ ७.९२.४७ ॥
हे नदींमध्ये श्रेष्ठे, माणसाला कोणत्याही प्रकारे अमरत्व नाही; जन्मलेल्या सर्वांना अवश्य मरावे लागते.
7.92.48
दुर्धर्षस्त्वेष शत्रूणां रणेषु भविता सदा ।
अस्त्रस्यास्य प्रभावाद्वै व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ७.९२.४८ ॥
हा युद्धांत शत्रूंना सदैव दुर्धर्ष ठरेल; या अस्त्राच्या प्रभावाने तुझा मानसिक संताप दूर होवो.
7.92.49
इत्युक्त्वा वरुणः प्रादाद्गदां मन्त्रपुरस्कृताम् ।
यामासाद्य दुराधर्षः सर्वलोके श्रुतायुधः ॥ ७.९२.४९ ॥
असे सांगून वरुणाने मंत्रांनी संस्कारित केलेली ती गदा दिली; ती मिळवून सर्व लोकांत अजेय झालेला श्रुतायुध.
7.92.50
उवाच चैनं भगवान्पुनरेव जलेश्वरः ।
अयुध्यति न मोक्तव्या सा त्वय्येव पतेदिति ॥ ७.९२.५० ॥
भगवान जलेश्वर वरुण पुन्हा त्याला म्हणाला: 'निःशस्त्रावर हिचा प्रयोग करू नकोस; ती तुझ्यावरच पडेल.'
7.92.51
हन्यादेषा प्रतीपं हि प्रयोक्तारमपि प्रभो ।
न चाकरोत्स तद्वाक्यं प्राप्ते काले श्रुतायुधः ॥ ७.९२.५१ ॥
'हे प्रभो, ही उलटून प्रयोक्त्यालाही मारू शकते.' पण काळ आल्यावर श्रुतायुधाने त्याचे वचन पाळले नाही.
7.92.52
स तया वीरघातिन्या जनार्दनमताडयत् ।
प्रतिजग्राह तां कृष्णः पीनेनांसेन वीर्यवान्।
नाकम्पयत शौरिं सा विन्ध्यं गिरिमिवानिलः ॥ ७.९२.५२ ॥
त्याने त्या वीरघातिनी गदेने जनार्दनावर प्रहार केला. पराक्रमी कृष्णाने ती आपल्या जाड खांद्यावर झेलली; वारा जसा विंध्य पर्वताला हलवू शकत नाही, तसा तिने शौरीला हलवले नाही.
7.92.53
ततोऽर्जुनः क्षुरप्राभ्यां भुजौ परिघसन्निभौ ।
चिच्छेद पाण्डवः शीघ्रं जलेश्वरसुतस्य वै ॥ ७.९२.५३ ॥
मग पांडुपुत्र अर्जुनाने दोन क्षुरप्र बाणांनी परिघासारखे जलेश्वरपुत्राचे दोन्ही बाहू तत्काळ छेदले.
7.92.54
स ज्वलन्ती महोल्केव समासाद्य जनार्दनम् ।
प्रत्यागता महावेगा कृत्येव दुरधिष्ठिता ॥ ७.९२.५४ ॥
ती जळणाऱ्या महोल्केसारखी जनार्दनापर्यंत पोहोचून, चुकीने प्रयोजलेल्या कृत्येसारखी महावेगाने परत आली.
7.92.55
जघान चास्थितं वीरं श्रुतायुधममर्षणम् ।
स पपात हतो भूमौ विशिरा विभुजो बली।
सम्भग्न इव वातेन बहुशाखो वनस्पतिः ॥ ७.९२.५५ ॥
समोर उभ्या असलेल्या, क्रोधी श्रुतायुधावर त्याने प्रहार केला. मस्तक छिन्न होऊन दीर्घबाहू बलवान भूमीवर कोसळला, वाऱ्याने मोडलेल्या बहुशाखी वृक्षासारखा.
7.92.56
सा विस्फुरन्ती ज्वलिता वज्रवेगसमा गदा ।
हत्वा श्रुतायुधं वीरं धरणीमन्वपद्यत ॥ ७.९२.५६ ॥
थरथरणारी, प्रज्वलित, वज्रवेगाच्या बरोबरीची ती गदा वीर श्रुतायुधाला मारून भूमीवर पडली.
7.92.57
गदां निवर्तितां दृष्ट्वा निहतं च श्रुतायुधम् ।
हाहाकारो महांस्तत्र सैन्यानां समजायत।
स्वेनास्त्रेण हतं दृष्ट्वा श्रुतायुधमरिन्दमम् ॥ ७.९२.५७ ॥
परत आलेली गदा आणि मारला गेलेला श्रुतायुध पाहून तेथे सैन्यात मोठा हाहाकार उठला. स्वतःच्याच अस्त्राने मारल्या गेलेल्या शत्रुदमन श्रुतायुधाला पाहून—
7.92.58
अयुध्यमानाय ततः केशवाय नराधिप ।
क्षिप्ता श्रुतायुधेनाथ तस्मात्तमवधीद्गदा ॥ ७.९२.५८ ॥
हे नराधिपा, तेव्हा युद्ध न करणाऱ्या केशवावर श्रुतायुधाने गदा फेकली; त्या गदेने त्यालाच ठार मारले.
7.92.59
यथोक्तं वरुणेनाजौ तथा स निधनं गतः ।
व्यसुश्चाप्यपतद्भूमौ प्रेक्षतां सर्वधन्विनाम् ॥ ७.९२.५९ ॥
युद्धात वरुणाने सांगितल्याप्रमाणे तो मृत्यू पावला. प्राणहीन होऊन तो भूमीवर पडला, सर्व धनुर्धर पाहत असताना.
7.92.60
पतमानस्तु स बभौ पर्णाशायाः प्रियः सुतः ।
सम्भग्न इव वातेन बहुशाखो वनस्पतिः ॥ ७.९२.६० ॥
पडतानाही तो पर्णाशेचा लाडका पुत्र शोभत होता, वाऱ्याने मोडलेल्या बहुशाखी वृक्षासारखा.
7.92.61
ततः सर्वाणि सैन्यानि सेनामुख्याश्च सर्वशः ।
प्राद्रवन्त हतं दृष्ट्वा श्रुतायुधमरिन्दमम् ॥ ७.९२.६१ ॥
तेव्हा श्रुतायुधाला मारलेले पाहून सर्व सैन्ये आणि सेनापती सर्व दिशांना पळून गेले.
7.92.62
ततः काम्भोजराजस्य पुत्रः शूरः सुदक्षिणः ।
अभ्ययाज्जवनैरश्वैः फल्गुनं शत्रुसूदनम् ॥ ७.९२.६२ ॥
तेव्हा कांबोजराजाचा शूर पुत्र सुदक्षिण वेगवान घोड्यांसह शत्रुसंहारक फल्गुनावर चालून गेला.
7.92.63
तस्य पार्थः शरान्सप्त प्रेषयामास भारत ।
ते तं शूरं विनिर्भिद्य प्राविशन्धरणीतलम् ॥ ७.९२.६३ ॥
हे भारता! पार्थाने त्याच्यावर सात बाण सोडले. ते त्या शूराला भेदून पृथ्वीत घुसले.
7.92.64
सोऽतिविद्धः शरैस्तीक्ष्णैर्गाण्डीवप्रेषितैर्मृधे ।
अर्जुनं प्रतिविव्याध दशभिः कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.९२.६४ ॥
गांडिवातून सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी अत्यंत विद्ध झालेल्या त्याने युद्धात अर्जुनाला कंकपक्ष्यांच्या पंखांचे दहा बाण मारून प्रत्युत्तर दिले.
7.92.65
वासुदेवं त्रिभिर्विद्ध्वा पुनः पार्थं च पञ्चभिः ।
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा केतुं चिच्छेद मारिष ॥ ७.९२.६५ ॥
त्याने वासुदेवाला तीन बाणांनी आणि पुन्हा पार्थाला पाच बाणांनी विद्ध केले. हे मारिष! पार्थाने त्याचे धनुष्य तोडून त्याची ध्वजाही छेदली.
7.92.66
भल्लाभ्यां भृशतीक्ष्णाभ्यां तं च विव्याध पाण्डवः ।
स तु पार्थं त्रिभिर्विद्ध्वा सिंहनादमथानदत् ॥ ७.९२.६६ ॥
पांडवाने दोन अत्यंत तीक्ष्ण भल्ल बाणांनी त्यालाही विद्ध केले. तेव्हा त्याने पार्थाला तीन बाणांनी विद्ध करून सिंहनाद केला.
7.92.67
सर्वपारशवीं चैव शक्तिं शूरः सुदक्षिणः ।
सघण्टां प्राहिणोद्धोरां क्रुद्धो गाण्डीवधन्वने ॥ ७.९२.६७ ॥
शूर सुदक्षिणाने क्रुद्ध होऊन गाण्डीवधारी अर्जुनावर सर्वपारशवी शक्ती आणि घंटेसह भयंकर शक्ती फेकली.
7.92.68
सा ज्वलन्ती महोल्केव तमासाद्य महारथम् ।
सविस्फुलिङ्गा निर्भिद्य निपपात महीतले ॥ ७.९२.६८ ॥
जळणाऱ्या महान उल्केप्रमाणे ती त्या महारथापर्यंत पोहोचली, ठिणग्यांसह त्याला भेदून जमिनीवर कोसळली.
7.92.69
शक्या त्वभिहतो गाढं मूर्च्छयाऽभिपरिप्लुतः ।
समाश्वास्य महातेजाः सृक्विणी परिलेलिहन् ॥ ७.९२.६९ ॥
शक्तीच्या तडाख्याने खोल जखमी होऊन मूर्च्छेने ग्रासलेला, नंतर शुद्धीवर येऊन तो महातेजस्वी आपल्या ओठांच्या कोपऱ्यांना चाटू लागला.
7.92.70
तं चतुर्दशभिः पार्थो नाराचैः कङ्कपत्रिभिः ।
साश्वध्वजधनुःसूतं विव्याधाचिन्त्यविक्रमः ॥ ७.९२.७० ॥
अचिंत्य पराक्रमी पार्थाने कंकपक्षी असलेल्या चौदा नाराचांनी त्याला, घोडे, ध्वज, धनुष्य आणि सारथ्यासह भेदले.
7.92.71
रथं चान्यैः सुबहुभिश्चक्रे विशकलं शरैः ।
सुदक्षिणं तं काम्भोजं मोघसङ्कल्पविक्रमम्।
बिभेद हृदि बाणेन पृथुधारेण पाण्डवः ॥ ७.९२.७१ ॥
पाण्डवाने इतर अनेक बाणांनी त्याचा रथ तुकडे तुकडे केला, आणि व्यर्थ संकल्प व पराक्रम असलेल्या काम्बोज सुदक्षिणाला रुंद धारेच्या बाणाने छातीत भेदले.
7.92.72
स भिन्नवर्मा स्रस्ताङ्गः प्रभ्रष्टमुकुटाङ्गदः ।
पपाताभिमुखः शूरो यन्त्रमुक्त इव ध्वजः ॥ ७.९२.७२ ॥
त्याचे कवच तुटले, अवयव शिथिल झाले, मुकुट व बाजूबंद गळून पडले; तो शूर चेहरा पुढे करून यंत्रातून सुटलेल्या ध्वजाप्रमाणे कोसळला.
7.92.73
गिरेः शिखरजः श्रीमान्सुशाखः सुप्रतिष्ठितः ।
निर्भग्न इव वातेन कर्णिकारो हिमात्यये।
विशीर्णः पतितो राजा प्रसार्य विपुलौ भुजौ ॥ ७.९२.७३ ॥
पर्वताच्या शिखरावर उगवलेला, शोभिवंत, सुंदर फांद्यांचा आणि दृढ मुळांचा कर्णिकार वृक्ष हिवाळ्याच्या शेवटी वाऱ्याने मोडून पडावा तसा तो राजा तुटून आपले दोन विशाल बाहू पसरून पडला.
7.92.74
शेते स्म निहतो भूमौ काम्भोजास्तरणोचितः ।
महार्हाभरणोपेतः सानुमानिव पर्वतः ॥ ७.९२.७४ ॥
जमिनीवर मारला जाऊन पडला आहे; कांबोज बिछान्यांस योग्य, बहुमोल अलंकारांनी सजलेला, उतारांसह पर्वतासारखा.
7.92.75
सुदर्शनीयस्ताम्राक्षः कर्णिना स सुदक्षिणः ।
पुत्रः काम्भोजराजस्य पार्थेन विनिपातितः ॥ ७.९२.७५ ॥
पाहण्यास सुंदर, लाल डोळ्यांचा तो सुदक्षिण, कांबोजराजाचा पुत्र, कर्णीने — पृथेच्या पुत्राने — पाडला गेला.
7.92.76
धारयन्नग्निसङ्काशां शिरसा काञ्चनीं स्रजम् ।
अशोभत महाबाहुर्व्यसुर्भूमौ निपातितः ॥ ७.९२.७६ ॥
डोक्यावर अग्नीसारखी तेजस्वी सोन्याची माळ धारण केलेला तो महाबाहू प्राणहीन होऊन भूमीवर पडूनही शोभला.
7.92.77
ततः सर्वाणि सैन्यानि व्यद्रवन्त सुतस्य ते ।
हतं श्रुतायुधं दृष्ट्वा काम्भोजं च सुदक्षिणम् ॥ ७.९२.७७ ॥
तेव्हा आपल्या पुत्राचे सर्व सैन्य विखरून पळाले; श्रुतायुध मारला गेला आणि कांबोज सुदक्षिणही मारला गेला हे पाहून.