મહાભારત · અધ્યાય 7.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.95.1
प्रविष्टयोर्महाराज पार्थवार्ष्णेययो रणे ।
दुर्योधने प्रयाते च पृष्ठतः पुरुषर्षभे ॥ ७.९५.१ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં પાર્થ અને વાર્ષ્ણેય પ્રવેશ્યા ત્યારે, અને દુર્યોધન પાછળથી ચાલ્યો ગયો ત્યારે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
7.95.2
जवेनाभ्यद्रवन्द्रोणं महता निःस्वनेन च ।
पाण्डवाः सोमकैः सार्धं ततो युद्धमवर्तत ॥ ७.९५.२ ॥
મહાન ગર્જના સાથે પાંડવો અને સોમકો વેગથી દ્રોણ પર ધસી ગયા; ત્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું.
7.95.3
तद्युद्धमभवत्तीव्रं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च व्यूहस्य पुरतोऽद्भुतम् ॥ ७.९५.३ ॥
તે યુદ્ધ તીવ્ર, કોલાહલભર્યું અને રોમાંચક બન્યું; કૌરવો અને પાંડવોના વ્યૂહની સામે તે અદ્ભુત હતું.
7.95.4
राजन्कदाचिन्नास्माभिर्दृष्टं तादृङ्क च श्रुतम् ।
यादृङ्मध्यगते सूर्ये युद्धमासीद्विशाम्पते ॥ ७.९५.४ ॥
હે રાજન, સૂર્ય મધ્યાકાશે હતો ત્યારે થયું તેવું યુદ્ધ અમે કદી જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું, હે પ્રજાપતિ.
7.95.5
धृष्टद्युम्नमुखाः पार्था व्यूढानीकाः प्रहारिणः ।
द्रोणस्य सैन्यं ते सर्वे शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ७.९५.५ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્નની આગેવાનીમાં પાર્થો, વ્યૂહબદ્ધ સેના સાથે પ્રહાર કરતાં, દ્રોણની સેનાને બાણોની વર્ષાથી ઢાંકી દીધી.
7.95.6
वयं द्रोणं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
पार्षतप्रमुखान्पार्थानभ्यवर्षाम सायकैः ॥ ७.९५.६ ॥
સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણને આગળ રાખીને, પૃષતપુત્ર જેમાં મુખ્ય હતો તેવા પાર્થો પર અમે બાણવર્ષા કરી.
7.95.7
महामेघाविवोदीर्णौ मिश्रवातौ हिमात्यये ।
सेनाग्रे प्रचकाशेते रुचिरे रथभूषिते ॥ ७.९५.७ ॥
હેમંતના અંતે ઊઠેલા બે મહામેઘોની જેમ, મિશ્ર પવન સાથે, સેનાના અગ્રભાગે રથોથી શોભિત થઈને તે સુંદર રીતે ચમક્યા.
7.95.8
समेत्य तु महासेने चक्रतुर्वेगमुत्तमम् ।
जाह्नवीयमुने नद्यौ प्रावृषीवोल्बणोदके ॥ ७.९५.८ ॥
તે બંને મહાસેનાઓ મળીને ઉત્તમ વેગ ઉત્પન્ન કરી; વર્ષાઋતુમાં ગંગા અને યમુના ભયંકર ઉભરાતા જળ સાથે વહે તેમ.
7.95.9
नानाशस्त्रपुरोवातो द्विपाश्वरथसंवृतः ।
गदाविद्युन्महारौद्रः सङ्ग्रामजलदो महान् ॥ ७.९५.९ ॥
અનેક શસ્ત્રોનો પવન આગળ વાઈ રહ્યો છે; હાથી, ઘોડા અને રથોથી ઘેરાયેલો, ગદાઓ વીજળી સમાન એવો અતિ ભયંકર એક મહાન યુદ્ધમેઘ.
7.95.10
भारद्वाजानिलोद्भूतः शरधारासहस्रवान् ।
अभ्यवर्षन्महारौद्रं पाण्डुसेनाग्निमुद्धतम् ॥ ७.९५.१० ॥
ભારદ્વાજના પવનથી ઉઠેલો, હજારો બાણધારાઓ વરસાવતો, તેણે પાંડવ સેનાના અતિ ભયંકર, પ્રજ્વલિત અગ્નિ પર વર્ષા કરી.
7.95.11
समुद्रमिव घर्मान्ते विशन्घोरो महानिलः ।
व्यक्षोभयदनीकानि पाण्डवानां द्विजोत्तमः ॥ ७.९५.११ ॥
ઉનાળાના અંતે સમુદ્રમાં પ્રવેશતા ભયંકર મહાવાયુની જેમ, હે દ્વિજોત્તમ, તેણે પાંડવોની સેનાઓને સંપૂર્ણપણે ખળભળાવી દીધી.
7.95.12
तेऽपि सर्वप्रयत्नेन द्रोणमेव समाद्रवन् ।
बिभित्सन्तो महासेतुं वार्योघाः प्रबला इव ॥ ७.९५.१२ ॥
તેઓ પણ સર્વ પ્રયત્નથી દ્રોણ પર જ ધસી ગયા; પ્રબળ જળપ્રવાહો મહાન બંધ તોડવા ઈચ્છતા હોય તેમ.
7.95.13
वारयामास तान्द्रोणो जलौघमचलो यथा ।
पाण्डवान्समरे क्रुद्धान्पाञ्चालांश्च सकेकयान् ॥ ७.९५.१३ ॥
અચળ પર્વત જેમ જળપ્રવાહને રોકે, તેમ દ્રોણે યુદ્ધમાં ક્રોધિત પાંડવો અને કેકય સહિત પાંચાલોને અટકાવ્યા.
7.95.14
अथापरे च राजानः परिवृत्य समन्ततः ।
महाबला रणे शूराः पाञ्चालानन्ववारयन् ॥ ७.९५.१४ ॥
પછી બીજા મહાબળવાન અને શૂરવીર રાજાઓએ ચારેબાજુ ઘેરીને યુદ્ધમાં પાંચાલોને અટકાવ્યા.
7.95.15
ततो रणे नरव्याघ्रः पार्षतः पाण्डवैः सह ।
सञ्जघानासकृद्द्रोणं बिभित्सुररिवाहिनीम् ॥ ७.९५.१५ ॥
પછી રણમાં નરવ્યાઘ્ર પાર્ષતે પાંડવો સાથે શત્રુસેનાને ભેદવાની ઇચ્છાથી દ્રોણ પર વારંવાર પ્રહાર કર્યો.
7.95.16
यथैव शरवर्षाणि द्रोणो वर्षति पार्षते ।
तथैव शरवर्षाणि धृष्टद्युम्नोऽप्यवर्षत ॥ ७.९५.१६ ॥
જેમ દ્રોણ પાર્ષત પર બાણવર્ષા કરે છે, તેમ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને પણ બાણવર્ષા કરી.
7.95.17
सनिस्त्रिंशपुरोवातः शक्तिप्रासर्ष्टिसंवृतः ।
ज्याविद्युच्चापसंहादो धृष्टद्युम्नबलाहकः ॥ ७.९५.१७ ॥
તલવારોનો પવન આગળ ચલાવતો, શક્તિ, પ્રાસ અને ઋષ્ટિથી ઘેરાયેલો, પણછની વીજળી અને ધનુષ્યની ગર્જના ધરાવતો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન મેઘ બન્યો.
7.95.18
शरधाराश्मवर्षाणि व्यसृजत्सर्वतो दिशम् ।
निघ्नन्रथवराश्वौघान्प्लावयामास वाहिनीम् ॥ ७.९५.१८ ॥
બધી દિશાઓમાં બાણધારાઓ અને પથ્થરોની વર્ષા કરીને, શ્રેષ્ઠ રથો અને અશ્વસમૂહોને હણીને તેણે સેનાને પૂરમાં ડુબાડી દીધી.
7.95.19
यंयमार्च्छच्छरैर्द्रोणः पाण्डवानां रथव्रजम् ।
ततस्ततः शरैर्द्रोणमपाकर्षत पार्षतः ॥ ७.९५.१९ ॥
દ્રોણે પાંડવોના રથસમૂહમાંથી જેને જેને બાણોથી આક્રમ્યો, તેમને પૃષતના પુત્રે બાણોથી દ્રોણથી દૂર ખેંચી લીધા.
7.95.20
तथा तु यतमानस्य द्रोणस्य युधि भारत ।
धृष्टद्युम्नं समासाद्य त्रिधा सैन्यमभिद्यत ॥ ७.९५.२० ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં દ્રોણ પ્રયત્ન કરતા હતા ત્યારે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સામે આવતાં સૈન્ય ત્રણ ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું.
7.95.21
भोजमेकेऽभ्यवर्तन्त जलसन्धं तथाऽपरे ।
पाण्डवैर्हन्यमानाश्च द्रोणमेवापरे ययुः ॥ ७.९५.२१ ॥
કેટલાક ભોજ તરફ વળ્યા, કેટલાક જલસંધ તરફ ગયા, અને પાંડવોથી માર ખાતા બીજા દ્રોણ તરફ જ ગયા.
7.95.22
सङ्घट्टयति सैन्यानि द्रोणस्तु रथिनां वरः ।
व्यधमच्चापि तान्यस्य धृष्टद्युम्नो महारथः ॥ ७.९५.२२ ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ સૈન્યોને અથડાવે છે; મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તેમને વિખેરી નાખ્યાં.
7.95.23
धार्तराष्ट्रास्तथा भूता वध्यन्ते पाण्डुसृञ्जयैः ।
अगोपाः पशवोऽरण्ये बहुभिः श्वापदैरिव ॥ ७.९५.२३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પણ એ રીતે પાંડવો અને સૃંજયો દ્વારા વધ પામી રહ્યા છે, જેમ જંગલમાં ગોવાળ વિનાના પશુઓ ઘણા હિંસક પ્રાણીઓથી માર્યા જાય.
7.95.24
कालः स्म ग्रसते योधान्धृष्टद्युम्नेन मोहितान् ।
सङ्ग्रामे तुमुले तस्मिन्निति सम्मेनिरे जनाः ॥ ७.९५.२४ ॥
એ ભયંકર યુદ્ધમાં ધૃષ્ટદ્યુમ્ને મોહિત કરેલા યોદ્ધાઓને કાળ ગળી રહ્યો છે, એમ લોકોએ માન્યું.
7.95.25
कुनृपस्य यथा राष्ट्रं दुर्भिक्षव्याधितस्करैः ।
द्राव्यते तद्वदापन्ना पाण्डवैस्तव वाहिनी ॥ ७.९५.२५ ॥
દુષ્ટ રાજાનું રાષ્ટ્ર દુષ્કાળ, રોગ અને ચોરોથી નાશ પામે તેમ, તમારી સેના પાંડવોથી આપત્તિમાં પડી ભગાડાઈ રહી છે.
7.95.26
अर्करश्मिविमिश्रेषु शस्त्रेषु कवचेषु च ।
चक्षूंषि प्रत्यहन्यन्त सैन्येन रजसा तथा ॥ ७.९५.२६ ॥
સૂર્યકિરણોથી ચમકતા શસ્ત્રો અને બખ્તરો પર, અને સૈન્યએ ઉડાવેલી ધૂળથી આંખો ઘવાવા લાગી.
7.95.27
त्रिधा भूतेषु सैन्येषु वध्यमानेषु पाण्डवैः ।
अमर्षितस्ततो द्रोणः पाञ्चालान्व्यधमच्छरैः ॥ ७.९५.२७ ॥
સેનાઓ ત્રણ ભાગમાં વહેંચાઈ પાંડવોથી માર્યે જતી હતી, ત્યારે ક્રોધિત દ્રોણે બાણોથી પાંચાલોને હણી નાખ્યા.
7.95.28
मृद्गतस्तान्यनीकानि निघ्नतश्चापि सायकैः ।
बभूव रूपं द्रोणस्य कालाग्नेरिव दीप्यतः ॥ ७.९५.२८ ॥
સેનાઓને કચડી બાણોથી પ્રહાર કરતા દ્રોણનું રૂપ કાળાગ્નિ જેવું દીપી ઊઠ્યું.
7.95.29
रथं नागं हयं चापि पत्तिनश्च विशाम्पते ।
एकैकेनेषुणा सङ्ख्ये निर्बिभेद महारथः ॥ ७.९५.२९ ॥
હે પ્રજાપતિ! તે મહારથીએ યુદ્ધમાં એક-એક બાણથી રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળને વીંધી નાખ્યા.
7.95.30
पाण्डवानां तु सैन्येषु नास्ति कश्चित्स भारत ।
दधार यो रणे बाणान्द्रोणचापच्युतान्प्रभो ॥ ७.९५.३० ॥
હે ભારત! હે પ્રભો! પાંડવોની સેનાઓમાં દ્રોણના ધનુષ્યથી છૂટેલાં બાણ યુદ્ધમાં ઝીલી શકે એવો કોઈ ન હતો.
7.95.31
तत्पच्यमानमर्केण द्रोणसायकतापितम् ।
बभ्राम पार्षतं सैन्यं तत्रतत्रैव भारत ॥ ७.९५.३१ ॥
દ્રોણના બાણોથી તપેલું, સૂર્યથી શેકાતું તે પાર્ષત સૈન્ય ઠેકઠેકાણે ભટકવા લાગ્યું, હે ભારત.
7.95.32
हन्यमानं तु तत्सैन्यं भारद्वाजेन सर्वतः ।
शरैरग्निशिखाकारैर्दह्यते भरतर्षभ ॥ ७.९५.३२ ॥
ભારદ્વાજ દ્રોણ વડે ચારે બાજુથી મારવામાં આવતું તે સૈન્ય અગ્નિજ્વાળા જેવાં બાણોથી બળતું હતું, હે ભરતર્ષભ.
7.95.33
तथैव पार्षतेनापि काल्यमानं बलं तव ।
अभवत्सर्वतो दीप्तं शुष्कं वनमिवाग्निना ॥ ७.९५.३३ ॥
એ જ રીતે પાર્ષતે પણ બાળેલું તમારું સૈન્ય સૂકા વનની જેમ અગ્નિથી ચારે બાજુ બળતું થઈ ગયું.
7.95.34
बाध्यमानेषु सैन्येषु द्रोणपार्षतसायकैः ।
त्यक्त्वा प्राणान्परं शक्त्या युध्यन्ते स्वर्गलिप्सवः ॥ ७.९५.३४ ॥
દ્રોણ અને પાર્ષતના બાણોથી સૈન્યો પીડાતાં, સ્વર્ગની ઇચ્છાવાળા પ્રાણ ત્યજીને પૂરી શક્તિથી યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
7.95.35
तावकानां परेषां च युध्यतां भरतर्षभ ।
नासीत्कश्चिन्महाराज योऽत्याक्षीत्संयुगं भयात् ॥ ७.९५.३५ ॥
હે ભરતર્ષભ, મહારાજ, તમારા અને શત્રુઓના લડતા યોદ્ધાઓમાં ભયથી યુદ્ધમાંથી પીછેહઠ કરનાર કોઈ ન હતો.
7.95.36
भीमसेनं तु कौन्तेयं सोदर्याः पर्यवारयन् ।
विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च महारथः ॥ ७.९५.३६ ॥
પરંતુ કૌંતેય ભીમસેનને તેના સગા ભાઈઓએ ઘેરી લીધો — વિવિંશતિ, ચિત્રસેન અને મહારથી વિકર્ણ.
7.95.37
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ क्षेमधूर्तिश्च वीर्यवान् ।
त्रयाणां तव पुत्राणां त्रय एवानुयायिनः ॥ ७.९५.३७ ॥
અવંતિના બે રાજકુમાર વિંદ અને અનુવિંદ, અને પરાક્રમી ક્ષેમધૂર્તિ—તમારા ત્રણ પુત્રો; એ ત્રણેય અનુયાયીઓ હતા.
7.95.38
बाह्लीकराजस्तेजस्वी कुलपुत्रो महारथः ।
सहसेनः सहामात्यो द्रौपदेयानवारयत् ॥ ७.९५.३८ ॥
બાહ્લીકનો તેજસ્વી રાજા, કુળવાન પુત્ર મહારથી સહસેન, પોતાના અમાત્યો સહિત દ્રૌપદીના પુત્રોને રોકતો રહ્યો.
7.95.39
शैब्यो गोवासनो राजा योधैर्दशशतावरैः ।
काश्यस्याभिभुवः पुत्रं पराक्रान्तमवारयत् ॥ ७.९५.३९ ॥
શૈબ્ય ગોવાસન રાજાએ, હજારથી ઓછા યોદ્ધાઓ સાથે, કાશ્ય રાજાના પરાક્રમી પુત્રને રોક્યો.
7.95.40
अजातशत्रुं कौन्तेयं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
मद्राणामीश्वरः शल्यो राजा राजानमावृणोत्। ॥ ७.९५.४० ॥
મદ્રોના સ્વામી રાજા શલ્યે, સળગતી અગ્નિ જેવા કૌન્તેય અજાતશત્રુ રાજાને ઘેરી લીધો.
7.95.41
दुःशासनस्त्ववस्थाप्य स्वमनीकममर्षणः ।
सात्यकिं प्रययौ क्रुद्धः शूरो रथवरं युधि ॥ ७.९५.४१ ॥
પરંતુ અસહિષ્ણુ દુઃશાસને પોતાની સેના સ્થાપિત કરીને, ક્રોધે ભરાઈ, શૂર બનીને, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ રથી સાત્યકિ તરફ ધસી ગયો.
7.95.42
स्वकेनाहमनीकेन सन्नद्धः कवचावृतः ।
चतुःशतैर्महेष्वासैश्चेकितानमवारयम् ॥ ७.९५.४२ ॥
કવચથી આવૃત અને સજ્જ થઈને, મારી પોતાની સેના સાથે, ચારસો મહાધનુર્ધરો સહિત મેં ચેકિતાનને રોક્યો.
7.95.43
शकुनिस्तु सहानीको माद्रीपुत्राववारयत् ।
गान्धारकैः सप्तशतैश्चापशक्त्यसिपाणिभिः ॥ ७.९५.४३ ॥
શકુનિએ પોતાની સેના સાથે માદ્રીના બે પુત્રોને રોક્યા; ધનુષ્ય, શક્તિ અને તલવાર હાથમાં ધરનારા સાતસો ગાંધારો સાથે.
7.95.44
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ विराटं मत्स्यमार्च्छताम् ।
प्राणांस्तक्त्वा महेष्वासौ मित्रार्थेऽभ्युद्यतायुधौ ॥ ७.९५.४४ ॥
અવંતીના વિંદ અને અનુવિંદ, મિત્રના હેતુ માટે પ્રાણ ત્યજીને, શસ્ત્રો ઉગામીને મત્સ્યરાજ વિરાટ પર ધસી ગયા.
7.95.45
शिखण्डिनं याज्ञसेनिं रुन्धानमपराजितम् ।
बाह्लीकः प्रतिसंयत्तः पराक्रान्तमवारयत् ॥ ७.९५.४५ ॥
બાહ્લીકે સામનો કરવા તૈયાર થઈને અજેય યાજ્ઞસેની શિખંડીને રોક્યો; તે આગળ વધીને અવરોધ કરી રહ્યો હતો.
7.95.46
धृष्टद्युम्नं तु पाञ्चाल्यं क्रूरैः सार्धं प्रभद्रकैः ।
आवन्त्यः सहसौवीरैः क्रुद्धरूपमवारयत् ॥ ७.९५.४६ ॥
આવંત્યે પાંચાલ ધૃષ્ટદ્યુમ્નને રોક્યો; ક્રૂર પ્રભદ્રકો અને સૌવીરો તેની સાથે હતા; તે ક્રોધથી ભરાયેલો હતો.
7.95.47
घटोत्कचं तथा शूरं राक्षसं क्रूरकर्मिणम् ।
अलामुधोऽद्रवत्तूर्णं क्रुद्धमायान्तमाहवे ॥ ७.९५.४७ ॥
અલામુધ યુદ્ધમાં ક્રોધે ચડીને આવી રહેલા શૂર, ક્રૂરકર્મી રાક્ષસ ઘટોત્કચ તરફ ઝડપથી દોડ્યો.
7.95.48
अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं कुन्तिभोजो महारथः ।
सैन्येन महता युक्तः क्रुद्धरूपमवारयत् ॥ ७.९५.४८ ॥
મહારથી કુંતિભોજે વિશાળ સેના સાથે ક્રોધિત રૂપ ધરનાર રાક્ષસરાજ અલંબુષને રોક્યો.
7.95.49
सैन्धवः पृष्ठतस्त्वासीत्सर्वसैन्यस्य भारत ।
रक्षितः परमेष्वासैः कृपप्रभृतिभी रथैः ॥ ७.९५.४९ ॥
ભારત! સૈંધવ સર્વ સેનાની પાછળ હતો; કૃપ વગેરે પરમ ધનુર્ધર રથીઓ દ્વારા તે રક્ષિત હતો.
7.95.50
तस्यास्तां चक्ररक्षौ द्वौ सैन्धवस्य बृहत्तमौ ।
द्रौणिर्दक्षिणतो राजन्सूतपुत्रश्च वामतः ॥ ७.९५.५० ॥
રાજન! સૈંધવના બે અતિ મહાન ચક્રરક્ષકો હતા—જમણી બાજુ દ્રોણપુત્ર અને ડાબી બાજુ સૂતપુત્ર.
7.95.51
पृष्ठगोपास्तु तस्यासन्सौमदत्तिपुरोगमाः ।
कृपश्च वृषसेनश्च शलः शल्यश्च दुर्जयः ॥ ७.९५.५१ ॥
તેના પૃષ્ઠરક્ષકો સૌમદત્તિને આગળ રાખનારા હતા—કૃપ, વૃષસેન, શલ, શલ્ય અને દુર્જય.
7.95.52
नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः ।
सैन्धवस्य विधायैवं रक्षां युयुधिरे ततः ॥ ७.९५.५२ ॥
નીતિમાન, મહાન ધનુર્ધરો, યુદ્ધકુશળ સૌ—આ રીતે સૈંધવની રક્ષા ગોઠવીને પછી તેઓ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.