Mahābhārata · Adhyāya 8.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
शिबिराद्धास्तिनपुरं प्राप्य भारत सञ्जयः ।
प्रविवेश महाबाहुर्धृतराष्ट्रनिवेशनम्
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्
हते कर्णे महाराज निशि गावल्गणिस्तदा ।
दीनो ययौ नागपुरमश्वैर्वातसमैर्जवे
हते द्रोणे महेष्वासे तव पुत्रा महारथाः ।
बभूवुरस्वस्थमुखा विषण्णा गतचेतसः ॥ ८.१.१ ॥
Tras inclinarse ante Nārāyaṇa, y ante Nara, el mejor de los hombres, y ante la diosa Sarasvatī y ante Vyāsa, debe recitarse entonces el Jaya. Oh descendiente de Bharata, tras llegar a Hāstinapura desde el campamento, el de poderosos brazos Sañjaya entró en el palacio de Dhṛtarāṣṭra. Tras inclinarse ante Nārāyaṇa, y ante Nara, el mejor de los hombres, y también ante la diosa Sarasvatī, debe recitarse entonces el Jaya. Oh gran rey, cuando Karṇa fue muerto, por la noche Gāvalgaṇi (Sañjaya), afligido, partió hacia Nāgapura con caballos veloces como el viento. Cuando el gran arquero Droṇa fue muerto, tus hijos, grandes guerreros de carro, quedaron consternados, con los rostros abatidos y la mente perdida.
8.1.2
शोकेनापहतः सूतो विलपन्भृशदुःखितः ।
चिन्तयन्निधनं घोरं सूतपुत्रस्य पाण्डवैः
ततो द्रोणे हते राजन्दुर्योधनमुखा नृपाः ।
भृशमुद्विग्नमनसो द्रोणपुत्रमुपागमन्
स हास्तिनपुरं गत्वा भृशमुद्विग्नचेतनः ।
जगाम धृतराष्ट्रस्य क्षयं प्रक्षीणबान्धवम्
अवाङ्मुखाः शस्त्रभृतः सर्व एव विशाम्पते ।
अवेक्षमाणाः शोकार्ता नाभ्यभाषन्परस्परम् ॥ ८.१.२ ॥
Abrumado por el dolor, el auriga se lamentaba y, profundamente afligido, no dejaba de pensar en la terrible muerte de Karṇa, hijo del auriga, a manos de los Pāṇḍavas. Entonces, oh rey, tras la muerte de Droṇa, los reyes encabezados por Duryodhana, con la mente muy turbada, acudieron al hijo de Droṇa. Él llegó a Hāstinapura y, con el ánimo profundamente perturbado, entró en la casa de Dhṛtarāṣṭra, cuyos parientes habían disminuido. Oh señor de los hombres, todos los portadores de armas, con el rostro abatido y afligidos por la pena, se miraban unos a otros, pero no se dirigieron palabra.
8.1.3
अन्तःपुरं प्रविश्यैव सञ्जयो राजसत्तमम् ।
अश्रुपूर्णो भृशं त्रस्तो राजानमुपजग्मिवान्
ते द्रोणमनुशोचन्तः कश्मलाभिहतौजसः ।
पर्युपासन्त शोकार्तास्ततः शारद्वतीसुतम्
स तमुद्वीक्ष्य राजानं कश्मलाभिहतौजसम् ।
ववन्दे प्राञ्जलिर्भूत्वा मूर्ध्ना पादौ नृपस्य ह
तान्दृष्ट्वा व्यथिताकारान्सैन्यानि तव भारत ।
ऊर्ध्वमेव निरैक्षन्त दुःखत्रस्तान्यनेकशः ॥ ८.१.३ ॥
Al entrar en el palacio interior, Sañjaya llegó ante el rey, el mejor de los reyes, lleno de lágrimas y muy aterrorizado. Lamentando a Droṇa, con su vigor abatido por el desconcierto, los afligidos se sentaron alrededor del hijo de Śāradvatī. Al ver al rey, cuyo vigor estaba abatido por el desconcierto, se inclinó con las manos juntas, posando la cabeza en los pies del rey. Oh Bhārata, al ver a tus ejércitos con aspecto abatido, aterrorizados por el dolor, miraron hacia arriba una y otra vez.
8.1.4
उपस्थाय च राजानं विनिश्वस्य च सूतजः ।
नातिहृष्टमना राजन्निदं वचनमब्रवीत्
ते मुहूर्तं समाश्वस्य हेतुभिः शास्त्रसम्मितैः ।
रात्र्यागमे महीपालाः स्वानि वेश्मानि भेजिरे
सम्पूज्य च यथान्यायं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
हा कष्टमिति चोक्त्वा स ततो वचनमाददे
शस्त्राण्येषां तु राजेन्द्र शोणिताक्तानि सर्वशः ।
प्राभ्रश्यन्त कराग्रेभ्यो दृष्ट्वा द्रोणं हतं युधि ॥ ८.१.४ ॥
Sañjaya, el hijo del auriga, se acercó al rey, suspiró profundamente y, con el ánimo no alegre, oh rey, pronunció estas palabras. Tras consolarse por un momento con razones acordes a las escrituras, al llegar la noche aquellos reyes se retiraron a sus moradas. Entonces, habiendo honrado debidamente a Dhṛtarāṣṭra, señor de la tierra, y diciendo '¡Ay, qué dolor!', comenzó a hablar. Oh señor de reyes, al ver a Droṇa muerto en batalla, sus armas, manchadas de sangre por todas partes, se les resbalaron de las puntas de los dedos.
8.1.5
सञ्चयोऽहं महाराज नमस्ते भरतर्षभ ।
हतो वैकर्तनः कर्णः कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
ते वेश्मस्वपि कौरव्य पृथ्वीशा नाप्नुवन्सुखम् ।
चिन्तयन्तः क्षयं तीव्रं दुःखशोकसमन्विताः
सञ्जयोऽहं क्षितिपते कच्चिदास्ते सुखं भवान् ।
स्वदोषैरापदं प्राप्य कच्चिन्नाद्य विमुह्यति
तानि बद्वान्यरिष्टानि लम्बमानानि भारत ।
अदृश्यन्त महाराज नक्षत्राणि यथा दिवि ॥ ८.१.५ ॥
Sañjaya dijo: Reverencia a ti, gran rey, toro de los Bharatas. Karṇa, hijo de Vikartana, ha sido muerto tras realizar una hazaña muy difícil. Incluso en sus casas, oh descendiente de Kuru, los reyes no hallaron felicidad; pensando en la feroz destrucción, estaban llenos de dolor y pesar. Soy Sañjaya, oh señor de la tierra. ¿Estás bien? Habiendo caído en la calamidad por tus propias faltas, ¿no estás ahora confundido, oh Bhārata? Oh gran rey, aquellos presagios atados y colgantes aparecieron como estrellas en el cielo.
8.1.6
चेदिकाशिकरूशानां मत्स्यानां सोमकैः सह ।
कृत्वाऽसौ कदनं शेते वातनुन्न इव द्रुमः
विशेषतः सूतपुत्रो राजा चैव सुयोधनः ।
दुःशासनश्च शकुनिः सौबलश्च महाबलः
हितान्युक्तानि विदुरद्रोणगाङ्गेयकेशवैः ।
अगृहीतान्यनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तथा तु स्तिमितं दृष्ट्वा गतसत्वमवस्थितम् ।
बलं तव महाराज राजा दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.१.६ ॥
Tras causar la matanza junto a los cedis, los kāśis, los rūśas, los matsyas y los somakas, yace como un árbol derribado por el viento. Sobre todo el hijo del auriga, el rey Duryodhana, Duḥśāsana, Śakuni y el poderoso Saubala no aceptaron las palabras beneficiosas pronunciadas por Vidura, Droṇa, Gāṅgeya y Keśava. ¿No sientes tristeza al recordarlas? Al ver, gran rey, tu ejército inmóvil y sin vida, el rey Duryodhana habló así.
8.1.7
गोष्ठमध्येव ऋषभो गोव्रजैः परिवारितः ।
व्यालेन निहतो यद्वत्तथाऽसौ निहतः परैः
उषितास्ते निशां तां तु दुर्योधननिवेशने ।
चिन्तयन्तः परिक्लेशान्पाण्डवानां महात्मनाम्
रामनारदकण्वाद्यैर्हितमुक्तं सभातले ।
न गृहीतमनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
भवतां बाहुवीर्यं हि समाश्रित्य मया युधि ।
पाण्डवेयाः समाहूता युद्वं चेदं प्रवर्तितम् ॥ ८.१.७ ॥
Como un toro rodeado de manadas de vacas en medio del corral es derribado por una bestia salvaje, así fue derribado él por los enemigos. Quienes pasaron aquella noche en el campamento de Duryodhana seguían dándole vueltas a los sufrimientos de los magnánimos Pāṇḍavas. ¿No te afliges al recordar los consejos benéficos que pronunciaron en la sala de la asamblea Rāma, Nārada, Kaṇva y otros, y que no fueron aceptados? Confiando en el poder de vuestros brazos, desafié en batalla a los hijos de Pāṇḍu, y esta guerra se puso en marcha.
8.1.8
निराशान्पाण्डवान्कृत्वा दृढं राजन्ससात्यकान् ।
पाञ्चालानां रथांश्चैव विनिहत्य सहस्रशः
यत्तद्द्यूते परिक्लिष्टा कृष्णा चानायिता सभाम् ।
तत्स्मरन्तोऽनुशोचन्तो भृशमुद्विग्नचतेतसः
सुहृदस्त्वद्विते युक्तान्भीष्मद्रोणमुखान्परैः ।
निहतान्युधि संस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तदिदं निहते द्रोणे विषण्णमिव लक्ष्यते ।
युध्यमानाश्च समरे योधा वध्यन्ति सर्वशः ॥ ८.१.८ ॥
Oh rey, tras haber sumido en la desesperación a los Pāṇḍavas junto con Sātyaki, y tras haber destruido por miles los carros de los Pāñcālas, recordando cómo Kṛṣṇā, atormentada en el juego de dados, fue arrastrada a la sala de la asamblea, lamentándose una y otra vez con los ánimos turbados, ¿no sientes angustia al recordar que tus amigos devotos a tu bien, Bhīṣma y Droṇa, fueron muertos en batalla por los enemigos? Con Droṇa muerto, este ejército parece abatido, y los guerreros que combaten en la batalla son abatidos por todas partes.
8.1.9
जित्वा शूरान्महेष्वासान्विद्राव्य च दिशोदश ।
हतो वैकर्तनः कर्णः पाण्डवेन किरीटिना
तथा तु सञ्चिन्तयतां तान्क्लेशान्द्यूतकारितान् ।
दुःखेन क्षणदा राजञ्जगामाब्दशतोपमा
तमेवंवादिनं राजा सूतपुत्रं कृताजलिम् ।
सुदीर्घमथ निःश्वस्य दुःखार्त इदमब्रवीत्
जयो वाऽपि वधो वाऽपि युध्यमानस्य संयुगे ।
भवेत्किमत्र चित्रं वै युध्यध्वं सर्वतोमुखाः ॥ ८.१.९ ॥
Tras vencer a héroes y grandes arqueros, y poner en fuga a las diez direcciones, el Pāṇḍava Arjuna, el de la diadema, mató a Karṇa, hijo de Vikartana. Oh rey, para quienes meditaban en las aflicciones causadas por el juego de dados, aquella noche pasó con dolor como cien años. Al hijo del auriga, que hablaba así y estaba de pie con las manos juntas, el rey, abrumado por la pena, exhaló un suspiro muy largo y dijo: Para quien lucha en la batalla, sea victoria o muerte, ¿qué hay de extraño en ello? Luchad, oh guerreros de rostro en todas direcciones.
8.1.10
वैरस्य गत आनृण्यं दुर्गमस्य दुरात्मभिः ।
हत्वा कर्णं महाराज विशल्यः पाण्डवोऽभवत्
ततः प्रभाते विमले स्थिता दिष्टस्य शासने ।
चक्रुरावश्यकं सर्वे विधिदृष्टेन कर्मणा
आपगेये हते शूरे दिव्यास्त्रवति सञ्जय ।
द्रोणे च परमेष्वासे भृशं मे व्यथितं मनः
पश्यध्वं च महात्मानं कर्णं वैकर्तनं युधि ।
प्रचरन्तं महेष्वासं दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् ॥ ८.१.१० ॥
Habiendo saldado la deuda de enemistad, y con el héroe inexpugnable muerto por los malvados, oh gran rey, el hijo de Pāṇḍu quedó libre de espinas al matar a Karṇa. Entonces, en la clara aurora, de pie bajo el mandato del destino, todos realizaron los actos necesarios mediante la acción vista por el destino. Oh Sañjaya, con el heroico hijo de Āpgeya (Bhīṣma) y Droṇa, el supremo arquero conocedor de las armas divinas, muertos, mi mente está profundamente afligida. Mira en la batalla al magnánimo hijo de Vikartana, Karṇa, que se mueve como un poderoso arquero con armas divinas.
8.1.11
शोषणं सागराणां वा पतनं वा विवस्वतः ।
विशीर्णत्वं यथा मेरोस्तथा कर्णस्य पातनम्
ते कृत्वाऽवश्यकार्याणि समाश्वस्य च भारत ।
योगमाज्ञापयामासुर्युद्वाय च विनिर्ययुः
यो रथानां सहस्राणि दंशितानां दशैव तु ।
अहन्यहनि तेजस्वी निजघ्ने वसुसम्भवः
यस्य वै युधि सन्त्रासात्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
निवर्तते सदा मन्दः सिंहात्क्षुद्रमृगो यथा ॥ ८.१.११ ॥
Como sería imposible que se secaran los océanos, que cayera el sol o que el Meru se hiciera pedazos, así fue la caída de Karṇa. Habiendo cumplido sus deberes necesarios y recobrado el ánimo, oh Bhārata, ordenaron la formación de batalla y salieron a la guerra. El radiante hijo de Vasu, que cada día derribaba a diez mil carros blindados, ante quien Dhanañjaya, hijo de Kuntī, siempre retrocedía en la batalla, como un pequeño ciervo ante un león.
8.1.12
योधाश्च बहवो राजन्हतास्तत्र जयैषिणः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः
कर्णं सेनापतिं कृत्वा कृतकौतुकमङ्गलाः ।
पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठान्दधिपात्रघृताक्षतैः
तं हतं यज्ञसेनस्य पुत्रेणेह शिखण्डिना ।
पाण्डवेयाभिगुप्तेन श्रुत्वा मे व्यथितं मनः
येन नागायुतप्राणो भीमसेनो महाबलः ।
मानुषेणैव युद्धेन तामवस्थां प्रवेशितः ॥ ८.१.१२ ॥
Oh rey, muchos guerreros que buscaban la victoria, reyes y príncipes, héroes con brazos como barras de hierro, fueron muertos allí. Tras hacer a Karṇa comandante, tras realizar los ritos auspiciosos y los signos de buen augurio, y tras honrar a los mejores de los dos veces nacidos con cuajada, mantequilla clarificada y granos enteros, habían partido a la batalla. Al oír que fue muerto por Śikhaṇḍin, hijo de Yajñasena, protegido por los Pāṇḍavas, mi mente está turbada. El poderoso Bhīmasena, cuya fuerza era la de diez mil elefantes, lo llevó a ese estado mediante un mero combate humano.
8.1.13
रथौघाश्च नरौघाश्च हता राजन्सहस्रशः ।
वारणा निहतास्तत्र वाजिनश्च महाहवे
गोभिरश्वैश्च निष्कैश्च वासोभिश्च महाधनैः ।
वन्द्यमाना जयाशीर्भिः सूतमागधबन्दिभिः
भार्गवः प्रददौ यस्मै परमास्त्रं महाहवे ।
साक्षाद्रामणे यो बाल्ये धनुर्वेद उपाकृतः
येन दिव्यास्त्रविच्छूरो मायावी स घटोत्कचः ।
अमोघया रणे शक्त्या निहतो भैरवं नदन् ॥ ८.१.१३ ॥
Oh rey, allí en la gran batalla fueron muertos por miles carros y soldados de a pie; también fueron muertos elefantes y caballos. Karṇa, alabado con bendiciones de victoria por aurigas, panegiristas y bardos, y a quien se ofrecieron vacas, caballos, monedas de oro y ricas vestiduras, a quien Bhārgava (Paraśurāma) dio el arma suprema en la gran batalla, a quien el propio Rāma enseñó el arte del arco en la niñez, aquel Ghaṭotkaca, héroe, conocedor de las armas divinas e ilusionista, fue abatido en la batalla por una lanza infalible, rugiendo terriblemente.
8.1.14
क्षत्रियाश्च महाराज सेनयोरुभयोर्हताः ।
परस्परं वै वीक्ष्यात्र परस्परकृतागसः
तथैव पाण्डवा राजन्कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
शिबिरान्निर्ययुस्तूर्णं युद्वाय कृतनिश्चयाः
यस्य प्रसादात्कौन्तेया राजपुत्रा महारथाः ।
महारथत्वं सम्प्राप्तास्तथाऽन्ये वसुधाधिपाः
तस्य दुर्वारवीर्यस्य सत्यसन्धस्य धीमतः ।
बाह्वोर्द्रविणमक्षय्यमद्य द्रक्ष्यथ संयुगे ॥ ८.१.१४ ॥
Oh gran rey, los kṣatriyas de ambos ejércitos han sido muertos. Al verse unos a otros como culpables allí, también los Pāṇḍavas, oh rey, tras cumplir sus ritos matutinos y resueltos a la batalla, salieron rápidamente del campamento. Por cuya gracia los hijos de Kuntī y los príncipes se convirtieron en grandes guerreros de carro, y también otros señores de la tierra alcanzaron la condición de gran guerrero de carro: hoy veréis en sus brazos, en la batalla, la riqueza inagotable de aquel de valor invencible, de palabra verdadera y sabio.
8.1.15
किञ्चिच्छेषान्परान्कृत्वा तीर्त्वा पाण्डववाहिनीम् ।
पार्थवेलां समासाद्य हतो वैकर्तनो वृषा
ततः प्रववृते युद्वं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च परस्परजयैषिणाम्
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संयुगे ।
सत्यसन्धं महेष्वासं भृशं मे व्यथितं मनः
द्रोणपुत्रस्य विक्रान्तं राधेयस्यैव चोभयोः ।
पश्यन्तु पाण्डुपुत्रास्ते विष्णुवासवयोरिव ॥ ८.१.१५ ॥
Tras dejar vivos a algunos enemigos, habiendo cruzado el ejército pāṇḍava y llegado a la orilla de Pārtha, el toro Vaikartana (Karṇa) fue abatido. Entonces comenzó una batalla tumultuosa y espeluznante entre los Kurus y los Pāṇḍavas, cada uno buscando la victoria sobre el otro. Al oír que Droṇa, fiel a su palabra y gran arquero, fue abatido en combate por Dhṛṣṭadyumna, mi mente está profundamente afligida. Que los hijos de Pāṇḍu contemplen el valor del hijo de Droṇa y del hijo de Rādhā, como lo contemplan Viṣṇu y Vāsava.
8.1.16
जयाशा धार्तराष्ट्राणां वैरस्य च मुखं नृप ।
तीर्णं तत्पाण्डवै राजन्यत्पुरा नावबुध्यसे
तयोर्द्वौ दिवसौ युद्वं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
कर्णे सेनापतौ राजन्बभूवाद्भुतदर्शनम्
ययोर्लोके पुमानस्त्रे न समोऽस्ति चतुर्विधे ।
तौ द्रोणभीष्मौ श्रुत्वा तु हतौ मे व्यथितं मनः
सर्व एव भवन्तश्च शक्ताः प्रत्येकशोऽपि वा ।
पाण्डुपुत्रान्रणे हन्तुं ससैन्यान्किसु संहताः।
वीर्यवन्तः कृतास्त्राश्च द्रक्ष्यथाद्य परस्परम् ॥ ८.१.१६ ॥
Oh rey, la esperanza de victoria de los hijos de Dhṛtarāṣṭra y el rostro de la enemistad, que no percibiste antes, han sido cruzados por los Pāṇḍavas. Oh rey, la batalla entre los ejércitos de los Kurus y los Pāṇḍavas duró esos dos días, y, oh rey, se convirtió en un espectáculo maravilloso con Karṇa como comandante. Mi mente está turbada al oír que Droṇa y Bhīṣma, a quienes ningún hombre del mundo igualaba en la ciencia cuádruple de las armas, han sido abatidos. Todos vosotros, solos o juntos, podéis matar a los hijos de Pāṇḍu en batalla con sus ejércitos. Poderosos y diestros en las armas, hoy os veréis unos a otros.
8.1.17
प्रोच्यमानं महाराज बन्धुभिर्हितबुद्धिभिः ।
तदिदं समनुप्राप्तं व्यसनं त्वां महाभयम्
ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे वृषः ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां फल्गुनेन निपातितः
त्रैलोक्ये यस्य चास्त्रेषु न पुमान्विद्यते समः ।
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा किमकुर्वत मामकाः
एवमुक्त्वा ततः कर्णं चक्रे सेनापतिं तदा ।
तव पुत्रो महावीर्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ॥ ८.१.१७ ॥
Gran rey, esta gran calamidad de la que hablan tus parientes bienintencionados ha caído sobre ti. Entonces, tras causar la destrucción de los enemigos en la batalla, aquel gran toro (Karṇa) fue derribado por Phalguna (Arjuna) ante los ojos de los hijos de Dhṛtarāṣṭra. Al oír que Droṇa, a quien ningún hombre en los tres mundos iguala en las armas, había sido muerto, ¿qué hicieron mis hombres? Habiendo hablado así, tu hijo de gran valor, junto con sus hermanos, hizo entonces a Karṇa comandante del ejército, oh sin mancha.
8.1.18
पुत्राणां राज्यकामेन त्वया राजन्हितैषिणा ।
चरितान्यहितान्येव तेषां ते फलमागतम्
ततस्तु सञ्जयः सर्वं गत्वा नागपुरं द्रुतम् ।
आचष्ट धृतराष्ट्राय यद्वृत्तं कुरुजाङ्गले
संशप्तकानां च बले पाण्डवेन महात्मना ।
धनञ्जयेन विक्रम्य गमिते यमसादनम्
सैनापत्यमथावाप्य कर्णो राजन्महारथः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः प्रायुध्यत रणोत्कटः ॥ ८.१.१८ ॥
Oh rey, las acciones que realizaste, movido por el deseo del reino para tus hijos y fingiendo buscar su bien, fueron en verdad perjudiciales; ahora su fruto te ha llegado. Entonces Sañjaya fue rápidamente a Nāgapura y contó a Dhṛtarāṣṭra todo lo sucedido en el país de Kurujāṅgala: cómo, en el ejército de los Saṃśaptakas, el gran Pāṇḍava Dhanañjaya, con su valor, los envió a la morada de Yama; y cómo el gran auriga Karṇa, habiendo obtenido el mando del ejército, lanzó un rugido de león en voz alta y combatió, ardiente para la batalla.
8.1.19
हतो दुःशासनो राजन्यथोक्तं पाण्डवेन तु ।
प्रतिज्ञा भीमसेनेन निस्तीर्णा सा चमूमुखे
आपगेयं हतं श्रुत्वा द्रोणं चापि महारथम् ।
आजगाम परामार्तिं वृद्वो राजाऽम्बिकासुतः
नारायणास्त्रे च हते द्रोणपुत्रस्य धीमतः ।
विप्रद्रुतानहं मन्येनिमग्नाञ्शोकसागरे।
ससृञ्जयानां सर्वेषां पाञ्चालानां च मारिष ।
केकयानां विदेहानां चकार कदनं महत् ॥ ८.१.१९ ॥
Oh rey, Duḥśāsana fue muerto tal como había declarado el pāṇḍava Bhīmasena; al frente del ejército cumplió su voto. Al oír que Bhīṣma y el gran guerrero de carro Droṇa habían sido muertos, el anciano rey, hijo de Ambikā, cayó en suprema angustia. Cuando el arma Nārāyaṇa del sabio hijo de Droṇa fracasó, creo que las tropas en fuga quedaron sumergidas en un océano de dolor. Oh señor, él causó una gran matanza de todos los Sṛñjayas, Pāñcālas, Kekayas y Videhas.
8.1.20
पीतं च क्षतजं तस्य धार्तराष्ट्रस्य संयुगे ।
पाण्डवेन महाराज कर्म कृत्वा सुदुष्करम्
स श्रुत्वा निहतं कर्णं दुर्योधनहितैषिणम् ।
कथं द्विजवर प्राणानधारयत दुःखितः
प्लवमानान्हते द्रोणे सन्ननौकानिवार्णवे ।
दुर्योधनस्य कर्णस्य भोजस्य कृतवर्मणः।
तस्येषुधाराः शतशः प्रादुरासञ्छरासनात् ।
अग्रे पुङ्खेषु संसक्ता यथा भ्रमरपङ्क्तयः ॥ ८.१.२० ॥
Oh gran rey, la sangre del hijo de Dhṛtarāṣṭra fue bebida por el Pāṇḍava, quien realizó una hazaña muy difícil en la batalla. Al oír que Karṇa, bienqueriente de Duryodhana, había sido muerto, ¿cómo, afligido, sostuvo su vida, oh el mejor de los nacidos dos veces? Cuando Droṇa fue muerto, y Duryodhana, Karṇa, Bhoja y Kṛtavarman se debatían como hombres hundidos en el océano sin barca, de su arco surgieron cientos de corrientes de flechas, cuyas puntas emplumadas se aferraban como hileras de abejas.
8.1.21
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
शोकस्यान्तमपश्यन्वै हतं मत्वा सुयोधनम्।
विह्वलः पतितो भूमौ नष्टचेता इव द्विपः ।
यस्मिञ्जयाशां पुत्राणां सममन्यत पार्थिवः।
तस्मिन्हते स कौरव्यः कथं प्राणानधारयत् ।
मद्रराजस्य शल्यस्य द्रौणेश्चैव कृपस्य च
मत्पुत्रस्य च शेषस्य तथाऽन्येषां च सञ्जय ।
स पीडयित्वा पाञ्चालान्पाण्डवांश्च तरस्विनः।
हत्वा सहस्रशो योधानर्जुनेन निपातितः ॥ ८.१.२१ ॥
Oh gran rey, al oír esto, Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, no vio fin a su dolor. Creyendo muerto a Suyodhana, aturdido y con la mente perdida, cayó al suelo como un elefante. ¿Cómo pudo aquel Kaurava, en quien el rey había puesto por igual la esperanza de victoria de sus hijos, seguir con vida tras su muerte?
8.1.22
तस्मिन्निपतिते भूमौ विह्वले राजसत्तमे ।
आर्तनादो महानासीत्स्त्रीणां भरतसत्तम
दुर्मरं तदहं मन्ये नृणां कृच्छ्रेऽपि वर्तताम् ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा नात्यजज्जीवितं नृपः
विप्रद्रुतेष्वनीकेषु मुखवर्णोऽभवत्कथम् ।
एतत्सर्वं यथावृत्तं तथा गावल्गणे मम। ॥ ८.१.२२ ॥
Cuando aquel mejor de los reyes cayó al suelo, abrumado, oh mejor de los Bharatas, se alzó un gran lamento de las mujeres. Que el rey, al oír que Karṇa había sido muerto, no abandonara la vida, eso lo considero insoportable, incluso para hombres en la desgracia. Cuando los ejércitos fueron puestos en fuga, ¿cómo cambió el color de su rostro? Oh hijo de Gavalgaṇa, cuéntame todo esto tal como ocurrió.
8.1.23
श शब्दः पृथिवीं कृत्स्नां पूरयामास सर्वशः ।
तथा शान्तनवं वृद्वं ब्रह्मन्बाह्लीकमेव च।
द्रोणं च सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ।
आचक्ष्व पाण्डवेयानां मामकानां च विक्रमम् ॥ ८.१.२३ ॥
Aquel sonido llenó por completo la tierra por todos lados. Oh sabio, descríbeme el valor del anciano hijo de Śantanu, de Bāhlīka, de Droṇa, de Somadatta y de Bhūriśravas, y el valor de los Pāṇḍavas y de los míos.
8.1.24
शोकार्णवे महाघोरे निमग्ना भरतस्त्रियः ।
रुरुदुर्दुःखशोकार्ता भृशमुद्विग्नचेतसः
तथैव चान्यान्सुहृदः पुत्रान्पौत्रांश्च पातितान् ।
श्रुत्वा यन्नाजहात्प्राणांस्तन्मन्ये दुष्करं द्विज
तवापराधाद्यद्वृत्तं कौरवेयेषु मारिष ।
तच्छ्रुत्वा मा व्यथां कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुधः ॥ ८.१.२४ ॥
Sumergidas en un océano de dolor terrible, las mujeres de los Bharatas lloraron, afligidas por el sufrimiento y la pena, con sus mentes muy turbadas. Igualmente, al oír que otros amigos, hijos y nietos habían caído, creo que es difícil, oh dvija, que no hayan abandonado sus alientos vitales. Oh venerable, no te aflijas por lo ocurrido entre los Kauravas por tu falta; el sabio no se aflige ante el destino.
8.1.25
राजानं च समासाद्य गान्धारी भरतर्षभ ।
निःसंज्ञा पतिता भूमौ सर्वाण्यन्तः पुराणि च
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत्
यस्मादभावी भावी वा भवेदर्थो नरं प्रति ।
अप्राप्तौ तस्य वा प्राप्तौ न कश्चिद्यथते बुधः ॥ ८.१.२५ ॥
Al acercarse al rey, Gāndhārī y todas las mujeres de los aposentos interiores cayeron al suelo sin sentido. Oh toro de los Bharatas, oh gran sabio, cuéntamelo todo con detalle; no me canso de escuchar las grandes hazañas de nuestros antepasados. Pues, respecto a lo que ha de suceder o no suceder a un hombre, el sabio no se aflige por que se obtenga o no se obtenga.
8.1.26
ततस्ताः स़ञ्जयो राजन्समाश्वासयदातुराः ।
मुह्यामानाः सुबहुशो मुञ्चन्तीर्वारि नेत्रजम्
न व्यथाऽभ्यधिका काचिद्विद्यते मम सञ्जय ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये कथयस्य यथेच्छकम् ॥ ८.१.२६ ॥
Entonces Sañjaya, oh rey, consoló a aquellas mujeres afligidas, que se desmayaban una y otra vez derramando lágrimas de sus ojos. «Sañjaya, no conozco mayor angustia que esta. Creo que esto estaba destinado desde antiguo; cuéntalo como quieras.»
8.1.27
समाश्वस्ताः स्त्रियस्तास्तु वेपमाना मुहुर्मुहुः ।
कदल्य इव वातेन धूयमानाः समन्ततः ॥ ८.१.२७ ॥
Aunque consoladas, aquellas mujeres temblaban una y otra vez, como plataneros sacudidos por el viento por todos lados.
8.1.28
राजानं विदुरश्चापि प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
आश्वासयामास तदा सिञ्चंस्तोयेन कौरवम् ॥ ८.१.२८ ॥
Entonces Vidura también consoló al rey, el señor ciego de los Kauravas, rociándolo con agua.
8.1.29
स लब्ध्वा सनकैः संज्ञां ताश्च दृष्ट्वा स्त्रियो नृपः ।
उन्मत्त इव राजेन्द्र स्थितस्तूष्णीं विशाम्पते ॥ ८.१.२९ ॥
Él recobró lentamente el sentido, y al ver a aquellas mujeres, oh señor de reyes, oh señor del pueblo, quedó de pie en silencio como un enloquecido.
8.1.30
ततो ध्यात्वा चिरं कालं निःश्वस्य च पुनःपुनः ।
स्वान्पुत्रान्गर्हयामास बहुमेने च पाण्डवान् ॥ ८.१.३० ॥
Entonces, tras reflexionar largo rato y suspirar una y otra vez, reprochó a sus propios hijos y honró mucho a los Pāṇḍavas.
8.1.31
गर्हयंश्चात्मनो बुद्धिं शकुनेः सौबलस्य च ।
ध्यात्वा तु सुचिरं कालं वेपमानो मुहुर्मुहुः ॥ ८.१.३१ ॥
Reprochando su propio juicio y el de Śakuni, hijo de Subala, reflexionó durante mucho tiempo, temblando una y otra vez.
8.1.32
संस्तभ्य च मनो भूयो राजा धैर्यसमन्वितः ।
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छत सञ्जयम् ॥ ८.१.३२ ॥
Habiendo serenado de nuevo su mente, el rey, dotado de firmeza, volvió a preguntar a Sañjaya, el auriga, hijo de Gavalgaṇa.
8.1.33
न त्वया कथितं वाक्यं श्रुतं सञ्जय तन्मया ॥ ८.१.३३ ॥
Las palabras que dijiste, Sañjaya, yo no las escuché.
8.1.34
कच्चिद्दुर्योधनः सूत न गतो वै यमक्षयम् ।
जये निराशः पुत्रो मे सततं जयकामुकः।
ब्रूहि सञ्जय तत्त्वेन पुनरुक्तां कथामिमाम् ॥ ८.१.३४ ॥
Auriga, ¿no ha ido Duryodhana a la morada de Yama? ¿Mi hijo, que siempre deseaba la victoria, ha perdido la esperanza en la victoria? Sañjaya, cuenta esta historia con verdad una vez más.
8.1.35
एवमुक्तोऽब्रवीत्सूतो राजानं जनमेजय ।
हतो वैकर्तनो राजन्सहपुत्रैर्महारथः।
भ्रातृभिश्च महेष्वासैः सूतपुत्रैस्तनुत्यजैः ॥ ८.१.३५ ॥
Así interpelado, el auriga dijo al rey, oh Janamejaya: Vaikartana, el gran guerrero de carro, fue muerto, oh rey, junto con sus hijos; y sus hermanos y los grandes arqueros, hijos de aurigas, entregaron sus cuerpos.
8.1.36
दुःशासनश्च निहतः पाण्डवेन यशस्विना ।
पीतं च रुधिरं कोपाद्भीमसेनेन संयुगे ॥ ८.१.३६ ॥
Y Duḥśāsana fue muerto por el famoso Pāṇḍava, y en la batalla Bhīmasena bebió su sangre con ira.
8.1.37
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दह्यमानोऽब्रवीत्सूतं मुहूर्तं तिष्ठ सञ्जय।
व्याकुलं मे मनस्तात मा तावत्किंचिदुच्यताम् ॥ ८.१.३७ ॥
Al oír esto, oh gran rey, Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, ardiendo de dolor, dijo al auriga: Sañjaya, espera un momento. Mi mente está turbada, querido; no digas nada más por ahora.
8.1.38
राजापि नाब्रवीत्किञ्चित्सञ्जयो विदुरस्तथा ।
तूष्णीम्भूतस्तदा सोऽथ बभूव जगतीपतिः ॥ ८.१.३८ ॥
El rey tampoco dijo nada, y Sañjaya y Vidura igualmente; entonces aquel señor de la tierra quedó en silencio.