マハーバーラタ · 章 8.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
शिबिराद्धास्तिनपुरं प्राप्य भारत सञ्जयः ।
प्रविवेश महाबाहुर्धृतराष्ट्रनिवेशनम्
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्
हते कर्णे महाराज निशि गावल्गणिस्तदा ।
दीनो ययौ नागपुरमश्वैर्वातसमैर्जवे
हते द्रोणे महेष्वासे तव पुत्रा महारथाः ।
बभूवुरस्वस्थमुखा विषण्णा गतचेतसः ॥ ८.१.१ ॥
ナーラーヤナに、そして人の中の至上者ナラに礼拝し、女神サラスヴァティーとヴィヤーサに礼拝した後、勝利の詠唱を唱えるべきである。バラタの末裔よ、陣営からハースティナプラに到着した大腕のサンジャヤは、ドリタラーシュトラの宮殿に入った。ナーラーヤナに、そして人の中の至上者ナラに、また女神サラスヴァティーにも礼拝した後、勝利の詠唱を唱えるべきである。大王よ、カルナが殺された夜、悲しみに沈んだガーヴァルガニ（サンジャヤ）は風のように速い馬に乗ってナーガプラへ去った。偉大な弓の名手ドローナが殺されたとき、あなたの大戦車兵の息子たちは面目を失い、顔を曇らせ、心を失った。
8.1.2
शोकेनापहतः सूतो विलपन्भृशदुःखितः ।
चिन्तयन्निधनं घोरं सूतपुत्रस्य पाण्डवैः
ततो द्रोणे हते राजन्दुर्योधनमुखा नृपाः ।
भृशमुद्विग्नमनसो द्रोणपुत्रमुपागमन्
स हास्तिनपुरं गत्वा भृशमुद्विग्नचेतनः ।
जगाम धृतराष्ट्रस्य क्षयं प्रक्षीणबान्धवम्
अवाङ्मुखाः शस्त्रभृतः सर्व एव विशाम्पते ।
अवेक्षमाणाः शोकार्ता नाभ्यभाषन्परस्परम् ॥ ८.१.२ ॥
悲しみに打ちのめされた御者は嘆き悲しみ、深く苦しみながら、パーンダヴァ族の手にかかった御者の子カルナの恐ろしい死を思い続けた。そして王よ、ドローナが倒れた後、ドゥルヨーダナを先頭とする王たちは心を大いに乱して、ドローナの子のもとへ赴いた。彼はハースティナープラに着き、親族の減ってしまったドリタラーシュトラの館へ、深く動揺した心で入っていった。人の主よ、武器を持つ者たちはみな顔を伏せ、悲しみに沈んで互いを見つめ合ったが、言葉を交わすことはなかった。
8.1.3
अन्तःपुरं प्रविश्यैव सञ्जयो राजसत्तमम् ।
अश्रुपूर्णो भृशं त्रस्तो राजानमुपजग्मिवान्
ते द्रोणमनुशोचन्तः कश्मलाभिहतौजसः ।
पर्युपासन्त शोकार्तास्ततः शारद्वतीसुतम्
स तमुद्वीक्ष्य राजानं कश्मलाभिहतौजसम् ।
ववन्दे प्राञ्जलिर्भूत्वा मूर्ध्ना पादौ नृपस्य ह
तान्दृष्ट्वा व्यथिताकारान्सैन्यानि तव भारत ।
ऊर्ध्वमेव निरैक्षन्त दुःखत्रस्तान्यनेकशः ॥ ८.१.३ ॥
内宮に入ったサンジャヤは、涙に満ち、ひどく怯えた様子で、王の中の最善の王のもとに来た。ドローナを嘆き、迷いによって気力を打ちのめされた、悲嘆に暮れる者たちは、シャーラドヴァティーの子のまわりに座った。迷いによって気力を打ちのめされたその王を見て、彼は合掌し、頭で王の足に礼拝した。バーラタよ、あなたの軍勢が動揺した様子で、苦悩に怯えているのを見て、彼らは幾度も上を仰ぎ見た。
8.1.4
उपस्थाय च राजानं विनिश्वस्य च सूतजः ।
नातिहृष्टमना राजन्निदं वचनमब्रवीत्
ते मुहूर्तं समाश्वस्य हेतुभिः शास्त्रसम्मितैः ।
रात्र्यागमे महीपालाः स्वानि वेश्मानि भेजिरे
सम्पूज्य च यथान्यायं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
हा कष्टमिति चोक्त्वा स ततो वचनमाददे
शस्त्राण्येषां तु राजेन्द्र शोणिताक्तानि सर्वशः ।
प्राभ्रश्यन्त कराग्रेभ्यो दृष्ट्वा द्रोणं हतं युधि ॥ ८.१.४ ॥
御者の子サンジャヤは王のもとに近づき、深く溜息をついて、喜べぬ心で、おお王よ、この言葉を述べた。しばし聖典にかなう道理で慰められた後、夜が訪れると、それらの王たちはそれぞれの住まいへと去った。そして大地の主ドリタラーシュトラを正しく敬い、「ああ、なんと辛いことか」と言ってから、彼は話し始めた。おお王の中の王よ、戦場でドローナが殺されたのを見て、血にまみれた彼らの武器は、指先から次々と滑り落ちた。
8.1.5
सञ्चयोऽहं महाराज नमस्ते भरतर्षभ ।
हतो वैकर्तनः कर्णः कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
ते वेश्मस्वपि कौरव्य पृथ्वीशा नाप्नुवन्सुखम् ।
चिन्तयन्तः क्षयं तीव्रं दुःखशोकसमन्विताः
सञ्जयोऽहं क्षितिपते कच्चिदास्ते सुखं भवान् ।
स्वदोषैरापदं प्राप्य कच्चिन्नाद्य विमुह्यति
तानि बद्वान्यरिष्टानि लम्बमानानि भारत ।
अदृश्यन्त महाराज नक्षत्राणि यथा दिवि ॥ ८.१.५ ॥
サンジャヤは言った。大王よ、あなたに礼をいたします、バラタの牡牛よ。ヴィカルタナの子カルナは、極めて困難な行いをしたのち殺されました。クルの末裔よ、その館にあっても王たちは幸福を得られず、激しい破滅を思って苦しみと悲しみに満ちていました。私はサンジャヤです、大地の主よ。あなたはお元気ですか。自らの過ちによって災いに陥り、バーラタよ、あなたは今、惑っていないのですか。大王よ、結ばれて垂れ下がる不吉な兆しが、空の星々のように現れました。
8.1.6
चेदिकाशिकरूशानां मत्स्यानां सोमकैः सह ।
कृत्वाऽसौ कदनं शेते वातनुन्न इव द्रुमः
विशेषतः सूतपुत्रो राजा चैव सुयोधनः ।
दुःशासनश्च शकुनिः सौबलश्च महाबलः
हितान्युक्तानि विदुरद्रोणगाङ्गेयकेशवैः ।
अगृहीतान्यनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तथा तु स्तिमितं दृष्ट्वा गतसत्वमवस्थितम् ।
बलं तव महाराज राजा दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.१.६ ॥
チェーディ、カーシ、ルーシャ、マツヤ、ソーマカの者たちと共に彼は殺戮を行い、今は風に倒された木のように横たわっている。特にスータの子、王ドゥルヨーダナ、ドゥッシャーサナ、シャクニ、そして大力のサウバラは、ヴィドゥラ、ドローナ、ガーンゲーヤ、ケーシャヴァの有益な言葉を受け入れなかった。それらを思い起こして、あなたは苦しまないのか。偉大な王よ、あなたの軍が動かず命もないように立っているのを見て、王ドゥルヨーダナは言った。
8.1.7
गोष्ठमध्येव ऋषभो गोव्रजैः परिवारितः ।
व्यालेन निहतो यद्वत्तथाऽसौ निहतः परैः
उषितास्ते निशां तां तु दुर्योधननिवेशने ।
चिन्तयन्तः परिक्लेशान्पाण्डवानां महात्मनाम्
रामनारदकण्वाद्यैर्हितमुक्तं सभातले ।
न गृहीतमनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
भवतां बाहुवीर्यं हि समाश्रित्य मया युधि ।
पाण्डवेयाः समाहूता युद्वं चेदं प्रवर्तितम् ॥ ८.१.७ ॥
牛囲いの真ん中で、雌牛の群れに囲まれた雄牛が猛獣に打ち倒されるように、彼は敵に打ち倒されたのだ。その夜ドゥルヨーダナの陣営に留まった者たちは、高潔なパーンダヴァ兄弟の苦難について思い悩んでいた。集会の広間でラーマ、ナーラダ、カṇヴァらが語った有益な言葉が、受け入れられなかったことを思い出して、あなたは悲しまないのか。あなた方の腕力を頼みとして、私は戦いでパーンドゥの子らを挑発し、この戦争を始めさせたのだ。
8.1.8
निराशान्पाण्डवान्कृत्वा दृढं राजन्ससात्यकान् ।
पाञ्चालानां रथांश्चैव विनिहत्य सहस्रशः
यत्तद्द्यूते परिक्लिष्टा कृष्णा चानायिता सभाम् ।
तत्स्मरन्तोऽनुशोचन्तो भृशमुद्विग्नचतेतसः
सुहृदस्त्वद्विते युक्तान्भीष्मद्रोणमुखान्परैः ।
निहतान्युधि संस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तदिदं निहते द्रोणे विषण्णमिव लक्ष्यते ।
युध्यमानाश्च समरे योधा वध्यन्ति सर्वशः ॥ ८.१.८ ॥
王よ、サーティヤキとともにパーンダヴァたちを絶望させ、パーンチャーラの戦車を幾千と破壊し、賭博で苦しめられ会堂へ引きずり出されたクリシュナーを思い出しながら、絶えず嘆き、心を乱しているのに、あなたの利益に尽くした友であるビーシュマとドローナが敵によって戦場で殺されたことを思い起こして、あなたは苦しみを感じないのですか。ドローナが殺された今、この軍勢は打ちひしがれているように見え、戦う戦士たちはあらゆる方面で殺されています。
8.1.9
जित्वा शूरान्महेष्वासान्विद्राव्य च दिशोदश ।
हतो वैकर्तनः कर्णः पाण्डवेन किरीटिना
तथा तु सञ्चिन्तयतां तान्क्लेशान्द्यूतकारितान् ।
दुःखेन क्षणदा राजञ्जगामाब्दशतोपमा
तमेवंवादिनं राजा सूतपुत्रं कृताजलिम् ।
सुदीर्घमथ निःश्वस्य दुःखार्त इदमब्रवीत्
जयो वाऽपि वधो वाऽपि युध्यमानस्य संयुगे ।
भवेत्किमत्र चित्रं वै युध्यध्वं सर्वतोमुखाः ॥ ८.१.९ ॥
英雄や大弓の射手を征服し、十方に敗走させて、冠を戴くパーンダヴァのアルジュナは、ヴァイカルタナの子カルナを殺した。王よ、賭博から生じた苦難を思い返していた者にとって、その夜は悲しみの中で百年のように過ぎた。このように語り、合掌して立つ御者の子に、苦悩に打ちひしがれた王は長く深い溜息をついて言った。戦場で戦う者には勝利も死も——それの何の不思議があろうか。四方に顔を向けた勇士たちよ、戦え。
8.1.10
वैरस्य गत आनृण्यं दुर्गमस्य दुरात्मभिः ।
हत्वा कर्णं महाराज विशल्यः पाण्डवोऽभवत्
ततः प्रभाते विमले स्थिता दिष्टस्य शासने ।
चक्रुरावश्यकं सर्वे विधिदृष्टेन कर्मणा
आपगेये हते शूरे दिव्यास्त्रवति सञ्जय ।
द्रोणे च परमेष्वासे भृशं मे व्यथितं मनः
पश्यध्वं च महात्मानं कर्णं वैकर्तनं युधि ।
प्रचरन्तं महेष्वासं दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् ॥ ८.१.१० ॥
敵意の負債を返し、不屈の英雄が悪人たちに殺された後、大王よ、パーンドゥの子はカルナを殺して棘のない者となった。そして澄んだ夜明けに、運命の命令のもとに立ち、皆は運命によって見られた行為により必要なことを行った。おおサンジャヤよ、英雄アーパゲーヤ（ビーシュマ）と神器に通じた最高の弓手ドローナが殺され、私の心は深く苦しんでいる。戦場で神々の武器を持つ強大な弓手として動き回る、ヴァイカルタナの偉大なる子カルナを見よ。
8.1.11
शोषणं सागराणां वा पतनं वा विवस्वतः ।
विशीर्णत्वं यथा मेरोस्तथा कर्णस्य पातनम्
ते कृत्वाऽवश्यकार्याणि समाश्वस्य च भारत ।
योगमाज्ञापयामासुर्युद्वाय च विनिर्ययुः
यो रथानां सहस्राणि दंशितानां दशैव तु ।
अहन्यहनि तेजस्वी निजघ्ने वसुसम्भवः
यस्य वै युधि सन्त्रासात्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
निवर्तते सदा मन्दः सिंहात्क्षुद्रमृगो यथा ॥ ८.१.११ ॥
海が干上がること、太陽が落ちること、メール山が砕けることがありえないように、カルナの死もまたありえないことであった。必要な務めを果たし、心を落ち着けた彼らは、バーラタよ、陣形を命じて戦いに出発した。毎日、鎧をつけた戦車を一万両も打ち倒した、ヴァス神の子の輝かしき英雄。クンティーの子ダナンジャヤでさえ、彼の前では獅子を恐れる小鹿のように、戦いで常に退いたのだ。
8.1.12
योधाश्च बहवो राजन्हतास्तत्र जयैषिणः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः
कर्णं सेनापतिं कृत्वा कृतकौतुकमङ्गलाः ।
पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठान्दधिपात्रघृताक्षतैः
तं हतं यज्ञसेनस्य पुत्रेणेह शिखण्डिना ।
पाण्डवेयाभिगुप्तेन श्रुत्वा मे व्यथितं मनः
येन नागायुतप्राणो भीमसेनो महाबलः ।
मानुषेणैव युद्धेन तामवस्थां प्रवेशितः ॥ ८.१.१२ ॥
王よ、勝利を求めた多くの戦士、王と王子、鉄棍のような腕を持つ勇士たちが、そこで殺された。カルナを総司令官とし、吉祥の儀礼と印を行い、凝乳・ギー・無傷の穀粒で最上の再生族を供養して、彼らは戦いに出発したのだった。ヤジュニャセーナの子シカンディンに、パーンダヴァに守られた彼が殺されたと聞いて、私の心は乱れている。万頭の象の力を持つ大力ビーマセーナは、ただの人間同士の戦いで彼をその状態に至らしめたのだ。
8.1.13
रथौघाश्च नरौघाश्च हता राजन्सहस्रशः ।
वारणा निहतास्तत्र वाजिनश्च महाहवे
गोभिरश्वैश्च निष्कैश्च वासोभिश्च महाधनैः ।
वन्द्यमाना जयाशीर्भिः सूतमागधबन्दिभिः
भार्गवः प्रददौ यस्मै परमास्त्रं महाहवे ।
साक्षाद्रामणे यो बाल्ये धनुर्वेद उपाकृतः
येन दिव्यास्त्रविच्छूरो मायावी स घटोत्कचः ।
अमोघया रणे शक्त्या निहतो भैरवं नदन् ॥ ८.१.१३ ॥
王よ、そこで大戦において、幾千もの戦車兵と歩兵が殺され、象と馬も殺された。御者、讃歌詠者、語り部から勝利の祝福で讃えられ、牛、馬、金貨、高価な衣を捧げられたカルナ——バールガヴァ（パラシュラーマ）が大戦で至高の武器を授け、少年時代にラーマ自らが弓術を教えたその人。英雄で神聖な武器に通じ幻術を操るガトートカチャは、外れることのない槍に倒され、恐ろしく吠えながら死んだ。
8.1.14
क्षत्रियाश्च महाराज सेनयोरुभयोर्हताः ।
परस्परं वै वीक्ष्यात्र परस्परकृतागसः
तथैव पाण्डवा राजन्कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
शिबिरान्निर्ययुस्तूर्णं युद्वाय कृतनिश्चयाः
यस्य प्रसादात्कौन्तेया राजपुत्रा महारथाः ।
महारथत्वं सम्प्राप्तास्तथाऽन्ये वसुधाधिपाः
तस्य दुर्वारवीर्यस्य सत्यसन्धस्य धीमतः ।
बाह्वोर्द्रविणमक्षय्यमद्य द्रक्ष्यथ संयुगे ॥ ८.१.१४ ॥
偉大なる王よ、両軍のクシャトリヤたちは殺された。そこで互いを罪人と見て、またパーンドゥの子らも、王よ、晨の勤めを終え、戦いを決意して、速やかに陣営から出発した。その恩寵によってクンティーの息子たちと王子たちが大戦車兵となり、ほかの地上の王たちも大戦車兵の位を得た、その抗しがたい勇力を持つ、誓いに忠実な賢者の尽きざる富を、今日あなた方は戦いの中で彼の両腕に見るであろう。
8.1.15
किञ्चिच्छेषान्परान्कृत्वा तीर्त्वा पाण्डववाहिनीम् ।
पार्थवेलां समासाद्य हतो वैकर्तनो वृषा
ततः प्रववृते युद्वं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च परस्परजयैषिणाम्
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संयुगे ।
सत्यसन्धं महेष्वासं भृशं मे व्यथितं मनः
द्रोणपुत्रस्य विक्रान्तं राधेयस्यैव चोभयोः ।
पश्यन्तु पाण्डुपुत्रास्ते विष्णुवासवयोरिव ॥ ८.१.१५ ॥
敵の一部を残し、パーンダヴァ軍を渡り、パールタの岸に至ったところで、ヴァイカルタナの子、雄牛（カルナ）は討たれた。すると、クルとパーンダヴァの間に、互いの勝利を求める身の毛もよだつ凄まじい戦いが始まった。誓いに忠実な大弓の名手ドローナがドリシュタデュムナによって戦いで殺されたと聞き、私の心は深く苦しんでいる。ヴィシュヌとヴァーサヴァが見るように、パーンドゥの子らにドローナの子とラーダーの子、両者の武勇を見せよ。
8.1.16
जयाशा धार्तराष्ट्राणां वैरस्य च मुखं नृप ।
तीर्णं तत्पाण्डवै राजन्यत्पुरा नावबुध्यसे
तयोर्द्वौ दिवसौ युद्वं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
कर्णे सेनापतौ राजन्बभूवाद्भुतदर्शनम्
ययोर्लोके पुमानस्त्रे न समोऽस्ति चतुर्विधे ।
तौ द्रोणभीष्मौ श्रुत्वा तु हतौ मे व्यथितं मनः
सर्व एव भवन्तश्च शक्ताः प्रत्येकशोऽपि वा ।
पाण्डुपुत्रान्रणे हन्तुं ससैन्यान्किसु संहताः।
वीर्यवन्तः कृतास्त्राश्च द्रक्ष्यथाद्य परस्परम् ॥ ८.१.१६ ॥
王よ、ドリタラーシュトラの息子たちの勝利への望みと敵意の顔は、あなたが以前は気づかなかったものだが、パーンダヴァたちによって越えられた。王よ、クルとパーンダヴァの軍勢の戦いはその二日間続き、王よ、カルナを総司令官として驚くべき光景となった。四種の武器の学において世界に比肩する男がいなかったドローナとビーシュマが殺されたと聞き、私の心は乱れている。あなた方皆は、単独でも共同でも、軍勢とともにパーンドゥの息子たちを戦場で殺すことができる。勇猛で武器に熟練したあなた方は、今日互いに相まみえるだろう。
8.1.17
प्रोच्यमानं महाराज बन्धुभिर्हितबुद्धिभिः ।
तदिदं समनुप्राप्तं व्यसनं त्वां महाभयम्
ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे वृषः ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां फल्गुनेन निपातितः
त्रैलोक्ये यस्य चास्त्रेषु न पुमान्विद्यते समः ।
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा किमकुर्वत मामकाः
एवमुक्त्वा ततः कर्णं चक्रे सेनापतिं तदा ।
तव पुत्रो महावीर्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ॥ ८.१.१७ ॥
大王よ、好意ある親族たちが語っているこの大いなる災厄があなたに降りかかりました。そののち、敵を滅ぼした、あの偉大な雄牛（カルナ）は、ドリタラーシュトラの息子たちの目の前でパールグナ（アルジュナ）に打ち倒されました。三界において武器において比肩する者のないドローナが殺されたと聞いて、わが民は何をしたのか。このように語って、あなたの大勇の息子は兄弟たちとともに、カルナを軍の総司令官に任じたのです、罪なき者よ。
8.1.18
पुत्राणां राज्यकामेन त्वया राजन्हितैषिणा ।
चरितान्यहितान्येव तेषां ते फलमागतम्
ततस्तु सञ्जयः सर्वं गत्वा नागपुरं द्रुतम् ।
आचष्ट धृतराष्ट्राय यद्वृत्तं कुरुजाङ्गले
संशप्तकानां च बले पाण्डवेन महात्मना ।
धनञ्जयेन विक्रम्य गमिते यमसादनम्
सैनापत्यमथावाप्य कर्णो राजन्महारथः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः प्रायुध्यत रणोत्कटः ॥ ८.१.१८ ॥
大王よ、息子たちのために王国を望み、善意を装って行ったあなたの振る舞いは、実のところ有害なものでした。今やその報いがあなたに至ったのです。そこでサンジャヤはすみやかにナーガプラに赴き、クルジャーンガラの地で起こったことを、すべてドリタラーシュトラに語りました。サンシャプタカの軍勢の中で、偉大なるパーンドゥの息子ダナンジャヤが武勇によって彼らをヤマの館へ送ったこと、そして大王よ、大車将カルナが軍の指揮権を得て、大声で獅子吼し、戦いに燃えて戦ったことを。
8.1.19
हतो दुःशासनो राजन्यथोक्तं पाण्डवेन तु ।
प्रतिज्ञा भीमसेनेन निस्तीर्णा सा चमूमुखे
आपगेयं हतं श्रुत्वा द्रोणं चापि महारथम् ।
आजगाम परामार्तिं वृद्वो राजाऽम्बिकासुतः
नारायणास्त्रे च हते द्रोणपुत्रस्य धीमतः ।
विप्रद्रुतानहं मन्येनिमग्नाञ्शोकसागरे।
ससृञ्जयानां सर्वेषां पाञ्चालानां च मारिष ।
केकयानां विदेहानां चकार कदनं महत् ॥ ८.१.१९ ॥
王よ、パーンダヴァのビーマセーナが宣言した通り、ドゥフシャーサナは殺されました。前線で彼は誓いを果たしたのです。ビーシュマと大車戦士ドローナが殺されたと聞き、アンビカーの息子である老王は極度の苦悩に襲われました。ドローナの賢い息子のナーラーヤナ武器が効かなくなると、逃げる兵たちは悲しみの海に沈んだと私は思います。尊き方よ、彼はスリンジャヤ、パーンチャーラ、ケーカヤ、ヴィデーハの全員を大いに殺戮したのです。
8.1.20
पीतं च क्षतजं तस्य धार्तराष्ट्रस्य संयुगे ।
पाण्डवेन महाराज कर्म कृत्वा सुदुष्करम्
स श्रुत्वा निहतं कर्णं दुर्योधनहितैषिणम् ।
कथं द्विजवर प्राणानधारयत दुःखितः
प्लवमानान्हते द्रोणे सन्ननौकानिवार्णवे ।
दुर्योधनस्य कर्णस्य भोजस्य कृतवर्मणः।
तस्येषुधाराः शतशः प्रादुरासञ्छरासनात् ।
अग्रे पुङ्खेषु संसक्ता यथा भ्रमरपङ्क्तयः ॥ ८.१.२० ॥
大王よ、戦いでパーンダヴァが極めて困難な業を成し遂げ、ドリタラーシュトラの子の血を飲み干しました。ドゥルヨーダナの友であるカルナが殺されたと聞いて、悲しみに沈んだ彼はどうして命を保てたのでしょうか、二度生まれた者の中で最も優れた方よ。ドローナが殺され、船のない大海に沈む人々のようにドゥルヨーダナ、カルナ、ボージャ、クリタヴァルマンがもがいていた時、彼の弓から百の矢の流れが放たれ、その羽根の先は蜂の列のように付着していました。
8.1.21
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
शोकस्यान्तमपश्यन्वै हतं मत्वा सुयोधनम्।
विह्वलः पतितो भूमौ नष्टचेता इव द्विपः ।
यस्मिञ्जयाशां पुत्राणां सममन्यत पार्थिवः।
तस्मिन्हते स कौरव्यः कथं प्राणानधारयत् ।
मद्रराजस्य शल्यस्य द्रौणेश्चैव कृपस्य च
मत्पुत्रस्य च शेषस्य तथाऽन्येषां च सञ्जय ।
स पीडयित्वा पाञ्चालान्पाण्डवांश्च तरस्विनः।
हत्वा सहस्रशो योधानर्जुनेन निपातितः ॥ ८.१.२१ ॥
大王よ、これを聞いてアンビカーの息子ドリタラーシュトラは悲しみの終わりを見ず、スヨーダナが殺されたと思い、心を失った象のように取り乱して地に倒れた。王が息子たちの勝利の望みを等しく託した、そのカウラヴァが殺された後、どうして命を保てたであろうか。
8.1.22
तस्मिन्निपतिते भूमौ विह्वले राजसत्तमे ।
आर्तनादो महानासीत्स्त्रीणां भरतसत्तम
दुर्मरं तदहं मन्ये नृणां कृच्छ्रेऽपि वर्तताम् ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा नात्यजज्जीवितं नृपः
विप्रद्रुतेष्वनीकेषु मुखवर्णोऽभवत्कथम् ।
एतत्सर्वं यथावृत्तं तथा गावल्गणे मम। ॥ ८.१.२२ ॥
王者の中の最も優れた王が倒れて茫然自失となった時、バーラタ族の最良の者よ、女たちの大きな嘆きの叫びが上がった。カルナが殺されたと聞いてもなお王が命を捨てなかったこと、これは苦境にある人々にとってさえ耐えがたいことだと私は思う。軍勢が散り散りに逃げた時、彼の顔色はどうなったのか。ガーヴァルガナの子よ、これらすべてを起こったとおりに私に語れ。
8.1.23
श शब्दः पृथिवीं कृत्स्नां पूरयामास सर्वशः ।
तथा शान्तनवं वृद्वं ब्रह्मन्बाह्लीकमेव च।
द्रोणं च सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ।
आचक्ष्व पाण्डवेयानां मामकानां च विक्रमम् ॥ ८.१.२३ ॥
その音は四方から大地全体を満たした。ああ、学識ある者よ、老いたシャンタヌの子、バーフリーカ、ドローナ、ソーマダッタ、ブーリシュラヴァスの武勇、そしてパーンドゥの子らと我が側の者たちの武勇を私に語れ。
8.1.24
शोकार्णवे महाघोरे निमग्ना भरतस्त्रियः ।
रुरुदुर्दुःखशोकार्ता भृशमुद्विग्नचेतसः
तथैव चान्यान्सुहृदः पुत्रान्पौत्रांश्च पातितान् ।
श्रुत्वा यन्नाजहात्प्राणांस्तन्मन्ये दुष्करं द्विज
तवापराधाद्यद्वृत्तं कौरवेयेषु मारिष ।
तच्छ्रुत्वा मा व्यथां कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुधः ॥ ८.१.२४ ॥
恐ろしい悲しみの大海に沈んだバーラタ族の女たちは、苦しみと悲嘆に苦しめられ、心を大いに乱して泣き叫んだ。同様に、他の友や息子、孫たちが倒れたと聞いても命を捨てなかったことは、ドヴィジャよ、困難なことだと私は思う。尊き者よ、あなたの過ちによってクル族の間で起きたことを聞いて悲しむな。賢者は運命の前で苦しまない。
8.1.25
राजानं च समासाद्य गान्धारी भरतर्षभ ।
निःसंज्ञा पतिता भूमौ सर्वाण्यन्तः पुराणि च
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत्
यस्मादभावी भावी वा भवेदर्थो नरं प्रति ।
अप्राप्तौ तस्य वा प्राप्तौ न कश्चिद्यथते बुधः ॥ ८.१.२५ ॥
王のもとに近づいたガーンダーリーと後宮の女たちはすべて気を失って地に倒れた。バーラタの牡牛よ、大聖者よ、これらすべてを詳しく私に語ってください。先祖の偉大な行いを聞いても、私は満足しないのです。人にとって起こるべきこと、起こらぬことは、得られても得られなくても、賢者は嘆き悲しまないからです。
8.1.26
ततस्ताः स़ञ्जयो राजन्समाश्वासयदातुराः ।
मुह्यामानाः सुबहुशो मुञ्चन्तीर्वारि नेत्रजम्
न व्यथाऽभ्यधिका काचिद्विद्यते मम सञ्जय ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये कथयस्य यथेच्छकम् ॥ ८.१.२६ ॥
王よ、するとサンジャヤは、何度も気を失い涙を流す悲しみの女たちを慰めた。「サンジャヤよ、これ以上の苦しみは私にはない。これは昔から定められていたのだと思う。好きなように語れ。」
8.1.27
समाश्वस्ताः स्त्रियस्तास्तु वेपमाना मुहुर्मुहुः ।
कदल्य इव वातेन धूयमानाः समन्ततः ॥ ८.१.२७ ॥
慰められたものの、その女たちは何度も震えた。四方から風に揺らされるバナナの木のように。
8.1.28
राजानं विदुरश्चापि प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
आश्वासयामास तदा सिञ्चंस्तोयेन कौरवम् ॥ ८.१.२८ ॥
そのとき、ヴィドゥラもまた、盲目の王であり主であるクル族の王に水を振りかけて慰めた。
8.1.29
स लब्ध्वा सनकैः संज्ञां ताश्च दृष्ट्वा स्त्रियो नृपः ।
उन्मत्त इव राजेन्द्र स्थितस्तूष्णीं विशाम्पते ॥ ८.१.२९ ॥
彼は次第に意識を取り戻し、その女たちを見て、王の中の王よ、民の主よ、狂人のように黙して立ち尽くした。
8.1.30
ततो ध्यात्वा चिरं कालं निःश्वस्य च पुनःपुनः ।
स्वान्पुत्रान्गर्हयामास बहुमेने च पाण्डवान् ॥ ८.१.३० ॥
それから長く考え込み、何度もため息をついて、自分の息子たちを責め、パーンダヴァたちを大いに敬った。
8.1.31
गर्हयंश्चात्मनो बुद्धिं शकुनेः सौबलस्य च ।
ध्यात्वा तु सुचिरं कालं वेपमानो मुहुर्मुहुः ॥ ८.१.३१ ॥
自分の判断とスバラの子シャクニの判断を責めながら、彼は長く思い巡らし、何度も震えた。
8.1.32
संस्तभ्य च मनो भूयो राजा धैर्यसमन्वितः ।
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छत सञ्जयम् ॥ ८.१.३२ ॥
王は再び心を落ち着け、堅忍を備えて、御者でありガーヴァルガナの子であるサンジャヤに再び尋ねた。
8.1.33
न त्वया कथितं वाक्यं श्रुतं सञ्जय तन्मया ॥ ८.१.३३ ॥
サンジャヤよ、お前が語った言葉を私は聞かなかった。
8.1.34
कच्चिद्दुर्योधनः सूत न गतो वै यमक्षयम् ।
जये निराशः पुत्रो मे सततं जयकामुकः।
ब्रूहि सञ्जय तत्त्वेन पुनरुक्तां कथामिमाम् ॥ ८.१.३४ ॥
御者よ、ドゥルヨーダナはヤマの住処へ行ってしまったのではないか。常に勝利を望んだ我が子は勝利に絶望したのか。サンジャヤよ、この話を真実に従って再び語れ。
8.1.35
एवमुक्तोऽब्रवीत्सूतो राजानं जनमेजय ।
हतो वैकर्तनो राजन्सहपुत्रैर्महारथः।
भ्रातृभिश्च महेष्वासैः सूतपुत्रैस्तनुत्यजैः ॥ ८.१.३५ ॥
このように問われて、御者は王に言った。ジャナメージャヤよ。王よ、ヴァイカルタナ（カルナ）は大戦車兵であったが、息子たちとともに殺された。その兄弟たちや大弓手である御者の息子たちも身を捨てた。
8.1.36
दुःशासनश्च निहतः पाण्डवेन यशस्विना ।
पीतं च रुधिरं कोपाद्भीमसेनेन संयुगे ॥ ८.१.३६ ॥
ドゥッシャーサナは名高いパーンダヴァに殺され、戦いの中でビーマセナは怒りのあまり彼の血を飲んだ。
8.1.37
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दह्यमानोऽब्रवीत्सूतं मुहूर्तं तिष्ठ सञ्जय।
व्याकुलं मे मनस्तात मा तावत्किंचिदुच्यताम् ॥ ८.१.३७ ॥
これを聞いて、大王よ、アンビカーの子ドゥリタラーシュトラは、悲嘆に焼かれながら御者に言った。サンジャヤよ、しばし待て。我が心は乱れている、いとしい者よ。今はもう何も言うな。
8.1.38
राजापि नाब्रवीत्किञ्चित्सञ्जयो विदुरस्तथा ।
तूष्णीम्भूतस्तदा सोऽथ बभूव जगतीपतिः ॥ ८.१.३८ ॥
王もまた何も言わず、サンジャヤもヴィドゥラも同様であった。するとその大地の主は黙した。