ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 8.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
शिबिराद्धास्तिनपुरं प्राप्य भारत सञ्जयः ।
प्रविवेश महाबाहुर्धृतराष्ट्रनिवेशनम्
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्
हते कर्णे महाराज निशि गावल्गणिस्तदा ।
दीनो ययौ नागपुरमश्वैर्वातसमैर्जवे
हते द्रोणे महेष्वासे तव पुत्रा महारथाः ।
बभूवुरस्वस्थमुखा विषण्णा गतचेतसः ॥ ८.१.१ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନର ଓ ନରୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତା'ପରେ ଜୟ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଭାରତ, ଶିବିରରୁ ହସ୍ତିନାପୁର ପହଞ୍ଚି ମହାବାହୁ ସଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହେ ମହାରାଜ, କର୍ଣ୍ଣ ହତ ହେବାରୁ ରାତ୍ରିରେ ଗାବଲ୍ଗଣି (ସଞ୍ଜୟ) ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବାୟୁ ସମ ବେଗରେ ଘୋଡ଼ା ସହ ନାଗପୁର ଗଲେ। ମହାଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣ ହତ ହେବାରୁ ତୁମ ମହାରଥୀ ପୁତ୍ରମାନେ ମଳିନ ମୁଖ, ବିଷଣ୍ଣ ଓ ଚେତନାହୀନ ହେଲେ।
8.1.2
शोकेनापहतः सूतो विलपन्भृशदुःखितः ।
चिन्तयन्निधनं घोरं सूतपुत्रस्य पाण्डवैः
ततो द्रोणे हते राजन्दुर्योधनमुखा नृपाः ।
भृशमुद्विग्नमनसो द्रोणपुत्रमुपागमन्
स हास्तिनपुरं गत्वा भृशमुद्विग्नचेतनः ।
जगाम धृतराष्ट्रस्य क्षयं प्रक्षीणबान्धवम्
अवाङ्मुखाः शस्त्रभृतः सर्व एव विशाम्पते ।
अवेक्षमाणाः शोकार्ता नाभ्यभाषन्परस्परम् ॥ ८.१.२ ॥
ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ସୂତ ବିଳାପ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂତପୁତ୍ର (କର୍ଣ୍ଣ)ର ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ରୋଣ ନିହତ ହେବାପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପ୍ରମୁଖ ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାଇ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ ଚିତ୍ତରେ ଗଲେ। ହେ ବିଶାମ୍ପତେ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସମସ୍ତେ ମୁଖ ତଳକୁ କରି, ଶୋକାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ସହ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
8.1.3
अन्तःपुरं प्रविश्यैव सञ्जयो राजसत्तमम् ।
अश्रुपूर्णो भृशं त्रस्तो राजानमुपजग्मिवान्
ते द्रोणमनुशोचन्तः कश्मलाभिहतौजसः ।
पर्युपासन्त शोकार्तास्ततः शारद्वतीसुतम्
स तमुद्वीक्ष्य राजानं कश्मलाभिहतौजसम् ।
ववन्दे प्राञ्जलिर्भूत्वा मूर्ध्ना पादौ नृपस्य ह
तान्दृष्ट्वा व्यथिताकारान्सैन्यानि तव भारत ।
ऊर्ध्वमेव निरैक्षन्त दुःखत्रस्तान्यनेकशः ॥ ८.१.३ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସଞ୍ଜୟ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ହୋଇ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବା, ମୋହରେ ଓଜ ହତ ହୋଇଥିବା, ଶୋକାର୍ତ୍ତ ସେମାନେ ପରେ ଶାରଦ୍ୱତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ। ମୋହରେ ଓଜ ହତ ହୋଇଥିବା ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଯୋଡ଼ହାତରେ ମସ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ହେ ଭରତ, ତୁମ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟଥିତ ରୂପରେ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଭୀତ ସେମାନେ ଅନେକବାର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଚାହିଁଲେ।
8.1.4
उपस्थाय च राजानं विनिश्वस्य च सूतजः ।
नातिहृष्टमना राजन्निदं वचनमब्रवीत्
ते मुहूर्तं समाश्वस्य हेतुभिः शास्त्रसम्मितैः ।
रात्र्यागमे महीपालाः स्वानि वेश्मानि भेजिरे
सम्पूज्य च यथान्यायं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
हा कष्टमिति चोक्त्वा स ततो वचनमाददे
शस्त्राण्येषां तु राजेन्द्र शोणिताक्तानि सर्वशः ।
प्राभ्रश्यन्त कराग्रेभ्यो दृष्ट्वा द्रोणं हतं युधि ॥ ८.१.४ ॥
ସୂତପୁତ୍ର ସଞ୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦହୀନ ମନରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ। କ୍ଷଣେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ଯୁକ୍ତିରେ, ରାତ୍ରି ଆସିବାରୁ ସେ ମହୀପାଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ତା'ପରେ ଭୂପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରି, 'ହାୟ, କେତେ କଷ୍ଟ' ବୋଲି କହି ସେ ଆଗକୁ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ହତ ହେବାର ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରସବୁ ସର୍ବତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି ଅଗ୍ରଭାଗରୁ ଖସି ପଡ଼ିଲା।
8.1.5
सञ्चयोऽहं महाराज नमस्ते भरतर्षभ ।
हतो वैकर्तनः कर्णः कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
ते वेश्मस्वपि कौरव्य पृथ्वीशा नाप्नुवन्सुखम् ।
चिन्तयन्तः क्षयं तीव्रं दुःखशोकसमन्विताः
सञ्जयोऽहं क्षितिपते कच्चिदास्ते सुखं भवान् ।
स्वदोषैरापदं प्राप्य कच्चिन्नाद्य विमुह्यति
तानि बद्वान्यरिष्टानि लम्बमानानि भारत ।
अदृश्यन्त महाराज नक्षत्राणि यथा दिवि ॥ ८.१.५ ॥
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବିକର୍ତନପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଅତି ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରି ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ କୌରବ, ସେହି ଗୃହମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସୁଖ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭୀଷଣ କ୍ଷୟ ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ହେ ଭୂପତି, ମୁଁ ସଞ୍ଜୟ; ଆପଣ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ହେ ଭାରତ, ନିଜ ଦୋଷରୁ ବିପଦରେ ପଡ଼ି ଆଜି ଆପଣ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଉନାହାଁନ୍ତି କି? ହେ ମହାରାଜ, ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିବା, ଝୁଲୁଥିବା ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଆକାଶରେ ନକ୍ଷତ୍ର ପରି ଦେଖାଗଲା।
8.1.6
चेदिकाशिकरूशानां मत्स्यानां सोमकैः सह ।
कृत्वाऽसौ कदनं शेते वातनुन्न इव द्रुमः
विशेषतः सूतपुत्रो राजा चैव सुयोधनः ।
दुःशासनश्च शकुनिः सौबलश्च महाबलः
हितान्युक्तानि विदुरद्रोणगाङ्गेयकेशवैः ।
अगृहीतान्यनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तथा तु स्तिमितं दृष्ट्वा गतसत्वमवस्थितम् ।
बलं तव महाराज राजा दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.१.६ ॥
ଚେଦି, କାଶୀ, ରୂଶ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସୋମକମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ସେ ସଂହାର କରିଥିଲେ; ଏବେ ବାୟୁରେ ଉପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ସେ ଶୋଇଛନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ସୂତପୁତ୍ର, ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଦୁଃଶାସନ, ଶକୁନି ଓ ମହାବଳୀ ସୌବଳ ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ, ଗାଙ୍ଗେୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ହିତବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେସବୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ କି? ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ସେନାକୁ ସ୍ତବ୍ଧ, ପ୍ରାଣହୀନ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କହିଲେ।
8.1.7
गोष्ठमध्येव ऋषभो गोव्रजैः परिवारितः ।
व्यालेन निहतो यद्वत्तथाऽसौ निहतः परैः
उषितास्ते निशां तां तु दुर्योधननिवेशने ।
चिन्तयन्तः परिक्लेशान्पाण्डवानां महात्मनाम्
रामनारदकण्वाद्यैर्हितमुक्तं सभातले ।
न गृहीतमनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
भवतां बाहुवीर्यं हि समाश्रित्य मया युधि ।
पाण्डवेयाः समाहूता युद्वं चेदं प्रवर्तितम् ॥ ८.१.७ ॥
ଗୋଶାଳା ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ-ଗୋଠ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିବା ଷଣ୍ଢ ଯେପରି ଏକ ହିଂସ୍ର ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ମରେ, ସେପରି ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା। ସେହି ରାତ୍ରି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଶିବିରରେ ରହିଥିବା ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ କ୍ଲେଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସଭାରେ ରାମ, ନାରଦ, କଣ୍ୱ ପ୍ରଭୃତି ଯେଉଁ ହିତବାକ୍ୟ କହିଥିଲେ, ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ନ ଥିଲା, ତାହା ସ୍ମରଣ କରି ଆପଣ କ’ଣ ବ୍ୟଥିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ? ଆପଣଙ୍କ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲି, ଏବଂ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
8.1.8
निराशान्पाण्डवान्कृत्वा दृढं राजन्ससात्यकान् ।
पाञ्चालानां रथांश्चैव विनिहत्य सहस्रशः
यत्तद्द्यूते परिक्लिष्टा कृष्णा चानायिता सभाम् ।
तत्स्मरन्तोऽनुशोचन्तो भृशमुद्विग्नचतेतसः
सुहृदस्त्वद्विते युक्तान्भीष्मद्रोणमुखान्परैः ।
निहतान्युधि संस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तदिदं निहते द्रोणे विषण्णमिव लक्ष्यते ।
युध्यमानाश्च समरे योधा वध्यन्ति सर्वशः ॥ ८.१.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସାତ୍ୟକି ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନିରାଶ କରି ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ରଥ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବିନଷ୍ଟ କରି, ଦ୍ୟୂତରେ ପୀଡ଼ିତା ଓ ସଭାକୁ ଟାଣି ଅଣାଯାଇଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବାରମ୍ବାର ଶୋକ କରୁଥିବା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନମନା ସେମାନେ — ଆପଣଙ୍କ ହିତରେ ନିଯୁକ୍ତ ଭୀଷ୍ମ-ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରମୁଖ ସୁହୃଦ୍ମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ କି? ଦ୍ରୋଣ ନିହତ ହେବା ପରେ ଏହି ସେନା ବିଷଣ୍ଣ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସର୍ବତ୍ର ବଧ ହେଉଛନ୍ତି।
8.1.9
जित्वा शूरान्महेष्वासान्विद्राव्य च दिशोदश ।
हतो वैकर्तनः कर्णः पाण्डवेन किरीटिना
तथा तु सञ्चिन्तयतां तान्क्लेशान्द्यूतकारितान् ।
दुःखेन क्षणदा राजञ्जगामाब्दशतोपमा
तमेवंवादिनं राजा सूतपुत्रं कृताजलिम् ।
सुदीर्घमथ निःश्वस्य दुःखार्त इदमब्रवीत्
जयो वाऽपि वधो वाऽपि युध्यमानस्य संयुगे ।
भवेत्किमत्र चित्रं वै युध्यध्वं सर्वतोमुखाः ॥ ८.१.९ ॥
ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କୁ ଜିତି, ଦଶ ଦିଗରେ ପଳାଇ, କିରୀଟଧାରୀ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ ବୈକର୍ତନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ହେ ରାଜନ, ଦ୍ୟୂତରୁ ଜାତ ସେ କ୍ଳେଶଗୁଡ଼ିକ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ରାତି ଦୁଃଖରେ ଶହେ ବର୍ଷ ପରି ବିତିଗଲା। ଏହିପରି କହି ହାତ ଯୋଡ଼ି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ: ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ୁଥିବା ଲୋକର ଜୟ ବା ବଧ — ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଣ? ହେ ସର୍ବମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାଗଣ, ଯୁଦ୍ଧ କର।
8.1.10
वैरस्य गत आनृण्यं दुर्गमस्य दुरात्मभिः ।
हत्वा कर्णं महाराज विशल्यः पाण्डवोऽभवत्
ततः प्रभाते विमले स्थिता दिष्टस्य शासने ।
चक्रुरावश्यकं सर्वे विधिदृष्टेन कर्मणा
आपगेये हते शूरे दिव्यास्त्रवति सञ्जय ।
द्रोणे च परमेष्वासे भृशं मे व्यथितं मनः
पश्यध्वं च महात्मानं कर्णं वैकर्तनं युधि ।
प्रचरन्तं महेष्वासं दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् ॥ ८.१.१० ॥
ଶତ୍ରୁତାର ଋଣ ଶୋଧି, ଦୁର୍ଗମଙ୍କୁ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ବଧ କଲା ପରେ, ହେ ମହାରାଜ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର କଣ୍ଟକହୀନ ହେଲେ। ତା'ପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତରେ, ଦୈବର ଆଜ୍ଞାରେ ଠିଆ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଦୈବଦୃଷ୍ଟ କର୍ମରେ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଶୂର ଆପଗେୟ (ଭୀଷ୍ମ) ଏବଂ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ରୋଣ ହତ ହେବା ଯୋଗୁଁ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବୈକର୍ତନ ମହାତ୍ମା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ମହାବଳୀ ହୋଇ ମହାଧନୁର୍ଧର ପରି ବିଚରଣ କରୁଛି।
8.1.11
शोषणं सागराणां वा पतनं वा विवस्वतः ।
विशीर्णत्वं यथा मेरोस्तथा कर्णस्य पातनम्
ते कृत्वाऽवश्यकार्याणि समाश्वस्य च भारत ।
योगमाज्ञापयामासुर्युद्वाय च विनिर्ययुः
यो रथानां सहस्राणि दंशितानां दशैव तु ।
अहन्यहनि तेजस्वी निजघ्ने वसुसम्भवः
यस्य वै युधि सन्त्रासात्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
निवर्तते सदा मन्दः सिंहात्क्षुद्रमृगो यथा ॥ ८.१.११ ॥
ସମୁଦ୍ର ଶୁଖିଯିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଡ଼ିଯିବା କିମ୍ବା ମେରୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଯେପରି ଅସମ୍ଭବ, ସେପରି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପତନ ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା। ସେମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ହେ ଭାରତ, ବ୍ୟୂହ ରଚିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ କବଚଧାରୀ ଦଶ ହଜାର ରଥ ସଂହାର କରୁଥିବା ବସୁପୁତ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ — ଯାହାର ଭୟରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବଦା ପଛକୁ ହଟୁଥିଲେ, ସିଂହ ଦେଖି ସାନ ହରିଣ ଯେପରି।
8.1.12
योधाश्च बहवो राजन्हतास्तत्र जयैषिणः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः
कर्णं सेनापतिं कृत्वा कृतकौतुकमङ्गलाः ।
पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठान्दधिपात्रघृताक्षतैः
तं हतं यज्ञसेनस्य पुत्रेणेह शिखण्डिना ।
पाण्डवेयाभिगुप्तेन श्रुत्वा मे व्यथितं मनः
येन नागायुतप्राणो भीमसेनो महाबलः ।
मानुषेणैव युद्धेन तामवस्थां प्रवेशितः ॥ ८.१.१२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବିଜୟାକାଂକ୍ଷୀ ବହୁ ଯୋଦ୍ଧା, ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ର, ପରିଘ ପରି ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ଶୂରମାନେ ସେଠାରେ ନିହତ ହେଲେ। କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସେନାପତି କରି, ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ଓ ରୀତି କରି, ଦଧି, ଘୃତ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି (ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ)। ଯଜ୍ଞସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ନିହତ ହେଲେ ବୋଲି ଶୁଣି ମୋର ମନ ବ୍ୟଥିତ। ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ବଳ ଯାହାର ପ୍ରାଣରେ, ସେହି ମହାବଳ ଭୀମସେନ କେବଳ ମାନବ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଲେ।
8.1.13
रथौघाश्च नरौघाश्च हता राजन्सहस्रशः ।
वारणा निहतास्तत्र वाजिनश्च महाहवे
गोभिरश्वैश्च निष्कैश्च वासोभिश्च महाधनैः ।
वन्द्यमाना जयाशीर्भिः सूतमागधबन्दिभिः
भार्गवः प्रददौ यस्मै परमास्त्रं महाहवे ।
साक्षाद्रामणे यो बाल्ये धनुर्वेद उपाकृतः
येन दिव्यास्त्रविच्छूरो मायावी स घटोत्कचः ।
अमोघया रणे शक्त्या निहतो भैरवं नदन् ॥ ८.१.१३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ହଜାର ରଥୀ ଓ ପଦାତିକ ନିହତ ହେଲେ; ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ। ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରରେ ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ଜୟାଶୀର୍ବାଦରେ ପ୍ରଶଂସିତ କର୍ଣ୍ଣ — ଯାହାଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବ (ପରଶୁରାମ) ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ପରମାସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ରାମ ବାଲ୍ୟକାଳରେ ଧନୁର୍ବେଦ ଶିଖାଇଥିଲେ — ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଶୂର, ମାୟାବୀ ଘଟୋତ୍କଚ ଅମୋଘ ଶକ୍ତିରେ ରଣରେ ନିହତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
8.1.14
क्षत्रियाश्च महाराज सेनयोरुभयोर्हताः ।
परस्परं वै वीक्ष्यात्र परस्परकृतागसः
तथैव पाण्डवा राजन्कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
शिबिरान्निर्ययुस्तूर्णं युद्वाय कृतनिश्चयाः
यस्य प्रसादात्कौन्तेया राजपुत्रा महारथाः ।
महारथत्वं सम्प्राप्तास्तथाऽन्ये वसुधाधिपाः
तस्य दुर्वारवीर्यस्य सत्यसन्धस्य धीमतः ।
बाह्वोर्द्रविणमक्षय्यमद्य द्रक्ष्यथ संयुगे ॥ ८.१.१४ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଉଭୟ ସେନାର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ପରସ୍ପରକୁ ଅପରାଧୀ ଦେଖି, ଏବଂ ସେହିପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ, ହେ ରାଜନ, ପ୍ରଭାତ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି ଶୀଘ୍ର ଶିବିରରୁ ବାହାରିଲେ। ଯାହାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ କୌନ୍ତେୟ ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମହାରଥୀ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଭୂପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାରଥୀ ପଦ ପାଇଲେ, ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପରାକ୍ରମୀ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଆଜି ଆପଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ବାହୁରେ ଦେଖିବେ।
8.1.15
किञ्चिच्छेषान्परान्कृत्वा तीर्त्वा पाण्डववाहिनीम् ।
पार्थवेलां समासाद्य हतो वैकर्तनो वृषा
ततः प्रववृते युद्वं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च परस्परजयैषिणाम्
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संयुगे ।
सत्यसन्धं महेष्वासं भृशं मे व्यथितं मनः
द्रोणपुत्रस्य विक्रान्तं राधेयस्यैव चोभयोः ।
पश्यन्तु पाण्डुपुत्रास्ते विष्णुवासवयोरिव ॥ ८.१.१५ ॥
କିଛି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରଖି, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ପାର ହୋଇ, ପାର୍ଥଙ୍କ ତଟରେ ପହଞ୍ଚି, ବୈକର୍ତନ ବୃଷ (କର୍ଣ୍ଣ) ହତ ହେଲେ। ତା'ପରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ଜୟ ଇଚ୍ଛାରେ ରୋମାଞ୍ଚକର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୋଣ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି, ସତ୍ୟସନ୍ଧ ମହାଧନୁର୍ଧର ପାଇଁ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ। ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ରାଧେୟ (କର୍ଣ୍ଣ) ଉଭୟଙ୍କ ବିକ୍ରମ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବାସବ ଦେଖନ୍ତି।
8.1.16
जयाशा धार्तराष्ट्राणां वैरस्य च मुखं नृप ।
तीर्णं तत्पाण्डवै राजन्यत्पुरा नावबुध्यसे
तयोर्द्वौ दिवसौ युद्वं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
कर्णे सेनापतौ राजन्बभूवाद्भुतदर्शनम्
ययोर्लोके पुमानस्त्रे न समोऽस्ति चतुर्विधे ।
तौ द्रोणभीष्मौ श्रुत्वा तु हतौ मे व्यथितं मनः
सर्व एव भवन्तश्च शक्ताः प्रत्येकशोऽपि वा ।
पाण्डुपुत्रान्रणे हन्तुं ससैन्यान्किसु संहताः।
वीर्यवन्तः कृतास्त्राश्च द्रक्ष्यथाद्य परस्परम् ॥ ८.१.१६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବିଜୟର ଆଶା ଏବଂ ବୈରର ମୁଖ, ଯାହା ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝି ନ ଥିଲେ, ତାହା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାର କରିଦେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଦୁଇ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ହେ ରାଜନ୍, କର୍ଣ୍ଣ ସେନାପତି ହୋଇ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଚତୁର୍ବିଧ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଜଗତରେ ଯାହାଙ୍କ ସମକକ୍ଷ କେହି ନଥିଲେ, ସେହି ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି ମୋର ମନ ବ୍ୟଥିତ। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ, ଏକାକୀ ବା ମିଳିତ ଭାବରେ, ସୈନ୍ୟ ସହିତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ରଣରେ ବଧ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ। ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ଓ ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ଆପଣମାନେ ଆଜି ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିବେ।
8.1.17
प्रोच्यमानं महाराज बन्धुभिर्हितबुद्धिभिः ।
तदिदं समनुप्राप्तं व्यसनं त्वां महाभयम्
ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे वृषः ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां फल्गुनेन निपातितः
त्रैलोक्ये यस्य चास्त्रेषु न पुमान्विद्यते समः ।
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा किमकुर्वत मामकाः
एवमुक्त्वा ततः कर्णं चक्रे सेनापतिं तदा ।
तव पुत्रो महावीर्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ॥ ८.१.१७ ॥
ମହାରାଜ, ହିତବୁଦ୍ଧି ବନ୍ଧୁମାନେ କହୁଥିବା ଏହି ମହାଭୟ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଛି। ତା'ପରେ ଶତ୍ରୁକ୍ଷୟ କରି ସେ ମହାନ ବୃଷ (କର୍ଣ) ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ) ଦ୍ୱାରା ନିପାତିତ ହେଲେ। ତ୍ରିଲୋକରେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯାହାର ସମକକ୍ଷ କେହି ନାହାଁନ୍ତି, ସେହି ଦ୍ରୋଣ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି ମୋ ଲୋକମାନେ କ'ଣ କଲେ? ଏହା କହି ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ପୁତ୍ର ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସେନାପତି କଲେ, ହେ ଅନଘ।
8.1.18
पुत्राणां राज्यकामेन त्वया राजन्हितैषिणा ।
चरितान्यहितान्येव तेषां ते फलमागतम्
ततस्तु सञ्जयः सर्वं गत्वा नागपुरं द्रुतम् ।
आचष्ट धृतराष्ट्राय यद्वृत्तं कुरुजाङ्गले
संशप्तकानां च बले पाण्डवेन महात्मना ।
धनञ्जयेन विक्रम्य गमिते यमसादनम्
सैनापत्यमथावाप्य कर्णो राजन्महारथः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः प्रायुध्यत रणोत्कटः ॥ ८.१.१८ ॥
ହେ ରାଜନ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକାମନାରେ, ହିତୈଷୀ ସାଜି ଆପଣ ଯାହା କରିଥିଲେ ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଅହିତକର ଥିଲା; ତାହାର ଫଳ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ତା'ପରେ ସଞ୍ଜୟ ଶୀଘ୍ର ନାଗପୁର ଯାଇ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — ସଂଶପ୍ତକଙ୍କ ସେନାରେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ ପରାକ୍ରମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମହାରଥୀ କର୍ଣ୍ଣ ସେନାପତିତ୍ୱ ପାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ସିଂହନାଦ କରି ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସାହରେ ଲଢ଼ିଲେ।
8.1.19
हतो दुःशासनो राजन्यथोक्तं पाण्डवेन तु ।
प्रतिज्ञा भीमसेनेन निस्तीर्णा सा चमूमुखे
आपगेयं हतं श्रुत्वा द्रोणं चापि महारथम् ।
आजगाम परामार्तिं वृद्वो राजाऽम्बिकासुतः
नारायणास्त्रे च हते द्रोणपुत्रस्य धीमतः ।
विप्रद्रुतानहं मन्येनिमग्नाञ्शोकसागरे।
ससृञ्जयानां सर्वेषां पाञ्चालानां च मारिष ।
केकयानां विदेहानां चकार कदनं महत् ॥ ८.१.१९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଦୁଃଶାସନ ନିହତ ହେଲା; ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କଲେ। ଭୀଷ୍ମ ଓ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୋଣ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି ବୃଦ୍ଧ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟର୍ଥ ହେବାରୁ, ପଳାୟମାନ ସୈନ୍ୟମାନେ ଶୋକସାଗରରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ। ହେ ମାରିଷ, ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ ଓ ବିଦେହମାନଙ୍କର ସେ ମହାସଂହାର କଲେ।
8.1.20
पीतं च क्षतजं तस्य धार्तराष्ट्रस्य संयुगे ।
पाण्डवेन महाराज कर्म कृत्वा सुदुष्करम्
स श्रुत्वा निहतं कर्णं दुर्योधनहितैषिणम् ।
कथं द्विजवर प्राणानधारयत दुःखितः
प्लवमानान्हते द्रोणे सन्ननौकानिवार्णवे ।
दुर्योधनस्य कर्णस्य भोजस्य कृतवर्मणः।
तस्येषुधाराः शतशः प्रादुरासञ्छरासनात् ।
अग्रे पुङ्खेषु संसक्ता यथा भ्रमरपङ्क्तयः ॥ ८.१.२० ॥
ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦୁଷ୍କର କର୍ମରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରର ରକ୍ତ ପିଆଗଲା। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ହିତୈଷୀ କର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ହେ ଦ୍ୱିଜବର, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ କିପରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କଲା? ଦ୍ରୋଣ ନିହତ ହେବାରେ, ଡଙ୍ଗାବିହୀନ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ ଓ କୃତବର୍ମା ହାବୁଡ଼ୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଧନୁରୁ ଶହ ଶହ ବାଣଧାରା ବାହାରିଲା; ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗର ପକ୍ଷରେ ଭ୍ରମରପଙ୍କ୍ତି ପରି ଲାଗି ରହିଥିଲା।
8.1.21
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
शोकस्यान्तमपश्यन्वै हतं मत्वा सुयोधनम्।
विह्वलः पतितो भूमौ नष्टचेता इव द्विपः ।
यस्मिञ्जयाशां पुत्राणां सममन्यत पार्थिवः।
तस्मिन्हते स कौरव्यः कथं प्राणानधारयत् ।
मद्रराजस्य शल्यस्य द्रौणेश्चैव कृपस्य च
मत्पुत्रस्य च शेषस्य तथाऽन्येषां च सञ्जय ।
स पीडयित्वा पाञ्चालान्पाण्डवांश्च तरस्विनः।
हत्वा सहस्रशो योधानर्जुनेन निपातितः ॥ ८.१.२१ ॥
ମହାରାଜ, ଏହା ଶୁଣି ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶୋକର ଅନ୍ତ ନ ଦେଖି, ସୁଯୋଧନ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଚେତନା ହରାଇଥିବା ହାତୀ ପରି ବିହ୍ବଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରାଜା ଯାହାଙ୍କଠାରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଜୟ-ଆଶା ସମାନ ଭାବି ରଖିଥିଲେ, ସେ ହତ ହେବା ପରେ ସେଇ କୌରବ କିପରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କଲେ?
8.1.22
तस्मिन्निपतिते भूमौ विह्वले राजसत्तमे ।
आर्तनादो महानासीत्स्त्रीणां भरतसत्तम
दुर्मरं तदहं मन्ये नृणां कृच्छ्रेऽपि वर्तताम् ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा नात्यजज्जीवितं नृपः
विप्रद्रुतेष्वनीकेषु मुखवर्णोऽभवत्कथम् ।
एतत्सर्वं यथावृत्तं तथा गावल्गणे मम। ॥ ८.१.२२ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ମହା ଆର୍ତନାଦ ଉଠିଲା। କର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହୋଇଛି ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ରାଜା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ, ଏହା ସଂକଟରେ ଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃସହ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ। ସେନାମାନେ ଛତ୍ରଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଳାଇଲେ ତାଙ୍କ ମୁଖବର୍ଣ୍ଣ କିପରି ହେଲା? ହେ ଗାବଲ୍ଗଣି, ଏ ସବୁ ଯେପରି ଘଟିଲା ସେପରି ମୋତେ କୁହ।
8.1.23
श शब्दः पृथिवीं कृत्स्नां पूरयामास सर्वशः ।
तथा शान्तनवं वृद्वं ब्रह्मन्बाह्लीकमेव च।
द्रोणं च सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ।
आचक्ष्व पाण्डवेयानां मामकानां च विक्रमम् ॥ ८.१.२३ ॥
ସେହି ଶବ୍ଦ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ସବୁ ଆଡ଼ୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ବାହ୍ଲୀକ, ଦ୍ରୋଣ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ଭୂରିଶ୍ରବାଙ୍କର ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ଓ ମୋ ପକ୍ଷର ଲୋକମାନଙ୍କର ବିକ୍ରମ ମୋତେ କୁହ।
8.1.24
शोकार्णवे महाघोरे निमग्ना भरतस्त्रियः ।
रुरुदुर्दुःखशोकार्ता भृशमुद्विग्नचेतसः
तथैव चान्यान्सुहृदः पुत्रान्पौत्रांश्च पातितान् ।
श्रुत्वा यन्नाजहात्प्राणांस्तन्मन्ये दुष्करं द्विज
तवापराधाद्यद्वृत्तं कौरवेयेषु मारिष ।
तच्छ्रुत्वा मा व्यथां कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुधः ॥ ८.१.२४ ॥
ମହାଭୟଙ୍କର ଶୋକସାଗରରେ ନିମଗ୍ନ ଭରତବଂଶର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ କାନ୍ଦିଲେ। ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ମିତ୍ର, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଯେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତାହାକୁ ମୁଁ କଠିନ ମନେ କରେ। ହେ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମ ଅପରାଧରୁ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଘଟିଲା ତାହା ଶୁଣି ବ୍ୟଥିତ ହୁଅ ନାହିଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦୈବ ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ୟଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
8.1.25
राजानं च समासाद्य गान्धारी भरतर्षभ ।
निःसंज्ञा पतिता भूमौ सर्वाण्यन्तः पुराणि च
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत्
यस्मादभावी भावी वा भवेदर्थो नरं प्रति ।
अप्राप्तौ तस्य वा प्राप्तौ न कश्चिद्यथते बुधः ॥ ८.१.२५ ॥
ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଚେତନାହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମହାମୁନି, ଏ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ; ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମହାନ୍ ଚରିତ୍ର ଶୁଣି ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହେଉ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ବିଷୟ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଘଟିବ ବା ନ ଘଟିବ, ତାହାର ପ୍ରାପ୍ତି ବା ଅପ୍ରାପ୍ତିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ବ୍ୟଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
8.1.26
ततस्ताः स़ञ्जयो राजन्समाश्वासयदातुराः ।
मुह्यामानाः सुबहुशो मुञ्चन्तीर्वारि नेत्रजम्
न व्यथाऽभ्यधिका काचिद्विद्यते मम सञ्जय ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये कथयस्य यथेच्छकम् ॥ ८.१.२६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତା'ପରେ ସଞ୍ଜୟ ସେଇ ଦୁଃଖିତ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଢାଳୁଥିଲେ। ସଞ୍ଜୟ, ଏଥିରୁ ବଡ଼ ବ୍ୟଥା ମୋ'ର ନାହିଁ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ; ତୁମେ ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା କର ସେମିତି କୁହ।
8.1.27
समाश्वस्ताः स्त्रियस्तास्तु वेपमाना मुहुर्मुहुः ।
कदल्य इव वातेन धूयमानाः समन्ततः ॥ ८.१.२७ ॥
ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନାରୀମାନେ ବାରମ୍ବାର କମ୍ପୁଥିଲେ; ପବନରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଦୋହଲୁଥିବା କଦଳୀ ଗଛ ପରି।
8.1.28
राजानं विदुरश्चापि प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
आश्वासयामास तदा सिञ्चंस्तोयेन कौरवम् ॥ ८.१.२८ ॥
ସେତେବେଳେ ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅନ୍ଧ କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଣି ଛିଞ୍ଚି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
8.1.29
स लब्ध्वा सनकैः संज्ञां ताश्च दृष्ट्वा स्त्रियो नृपः ।
उन्मत्त इव राजेन्द्र स्थितस्तूष्णीं विशाम्पते ॥ ८.१.२९ ॥
ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚେତନା ଫେରି ସେଇ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ହେ ବିଶାମ୍ପତି, ପାଗଳ ପରି ନୀରବରେ ଠିଆ ହେଲେ।
8.1.30
ततो ध्यात्वा चिरं कालं निःश्वस्य च पुनःपुनः ।
स्वान्पुत्रान्गर्हयामास बहुमेने च पाण्डवान् ॥ ८.१.३० ॥
ତା'ପରେ ବହୁକ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
8.1.31
गर्हयंश्चात्मनो बुद्धिं शकुनेः सौबलस्य च ।
ध्यात्वा तु सुचिरं कालं वेपमानो मुहुर्मुहुः ॥ ८.१.३१ ॥
ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୁବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି, ବହୁକ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ବାରମ୍ବାର କମ୍ପିଲେ।
8.1.32
संस्तभ्य च मनो भूयो राजा धैर्यसमन्वितः ।
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छत सञ्जयम् ॥ ८.१.३२ ॥
ରାଜା ପୁଣି ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଗାବଲ୍ଗଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୂତ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପୁଣି ପଚାରିଲେ।
8.1.33
न त्वया कथितं वाक्यं श्रुतं सञ्जय तन्मया ॥ ८.१.३३ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ କହିଥିବା ସେହି ବାକ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣି ନାହିଁ।
8.1.34
कच्चिद्दुर्योधनः सूत न गतो वै यमक्षयम् ।
जये निराशः पुत्रो मे सततं जयकामुकः।
ब्रूहि सञ्जय तत्त्वेन पुनरुक्तां कथामिमाम् ॥ ८.१.३४ ॥
ସୂତ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କ'ଣ ଯମଲୋକକୁ ଯାଇ ନାହିଁ? ସର୍ବଦା ଜୟକାମୀ ମୋ ପୁତ୍ର କ'ଣ ଜୟରେ ନିରାଶ ହୋଇଛି? ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଏହି କଥା ସତ୍ୟରେ ପୁଣି କୁହ।
8.1.35
एवमुक्तोऽब्रवीत्सूतो राजानं जनमेजय ।
हतो वैकर्तनो राजन्सहपुत्रैर्महारथः।
भ्रातृभिश्च महेष्वासैः सूतपुत्रैस्तनुत्यजैः ॥ ८.१.३५ ॥
ଏପରି ପଚରାଯାଇ ସୂତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଜନମେଜୟ। ହେ ରାଜନ୍, ବୈକର୍ତନ (କର୍ଣ୍ଣ) ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେହି ମହାରଥୀ; ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଏବଂ ମହାଧନୁର୍ଧର ସୂତପୁତ୍ରମାନେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।
8.1.36
दुःशासनश्च निहतः पाण्डवेन यशस्विना ।
पीतं च रुधिरं कोपाद्भीमसेनेन संयुगे ॥ ८.१.३६ ॥
ଯଶସ୍ବୀ ପାଣ୍ଡବ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପାନ କରିଛନ୍ତି।
8.1.37
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दह्यमानोऽब्रवीत्सूतं मुहूर्तं तिष्ठ सञ्जय।
व्याकुलं मे मनस्तात मा तावत्किंचिदुच्यताम् ॥ ८.१.३७ ॥
ଏହା ଶୁଣି, ହେ ମହାରାଜ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦହମାନ ହୋଇ ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ। ହେ ତାତ, ମୋ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ; ଏବେ ଆଉ କିଛି କୁହ ନାହିଁ।
8.1.38
राजापि नाब्रवीत्किञ्चित्सञ्जयो विदुरस्तथा ।
तूष्णीम्भूतस्तदा सोऽथ बभूव जगतीपतिः ॥ ८.१.३८ ॥
ରାଜା ମଧ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ସଞ୍ଜୟ ଓ ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ସେତେବେଳେ ସେ ଜଗତ୍ପତି ମୌନ ହୋଇଗଲେ।