മഹാഭാരതം · അധ്യായം 8.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
शिबिराद्धास्तिनपुरं प्राप्य भारत सञ्जयः ।
प्रविवेश महाबाहुर्धृतराष्ट्रनिवेशनम्
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्
हते कर्णे महाराज निशि गावल्गणिस्तदा ।
दीनो ययौ नागपुरमश्वैर्वातसमैर्जवे
हते द्रोणे महेष्वासे तव पुत्रा महारथाः ।
बभूवुरस्वस्थमुखा विषण्णा गतचेतसः ॥ ८.१.१ ॥
നാരായണനെ നമസ്കരിച്ച്, നരനെയും നരോത്തമനെയും നമസ്കരിച്ച്, ദേവി സരസ്വതിയെയും വ്യാസനെയും നമസ്കരിച്ച ശേഷം ജയം ഉച്ചരിക്കണം. ഹേ ഭാരതാ, പാളയത്തിൽ നിന്ന് ഹാസ്തിനപുരത്തെത്തിയ മഹാബാഹുവായ സഞ്ജയൻ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഹേ മഹാരാജാവേ, കർണ്ണൻ വധിക്കപ്പെട്ട രാത്രിയിൽ ഗാവൽഗണി (സഞ്ജയൻ) ദുഃഖിതനായി കാറ്റിനു തുല്യം വേഗമുള്ള കുതിരകളോടെ നാഗപുരത്തേക്ക് പോയി. മഹാധനുർധരനായ ദ്രോണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിന്റെ മഹാരഥ പുത്രന്മാർ മുഖം വാടി, വിഷണ്ണരായി, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി.
8.1.2
शोकेनापहतः सूतो विलपन्भृशदुःखितः ।
चिन्तयन्निधनं घोरं सूतपुत्रस्य पाण्डवैः
ततो द्रोणे हते राजन्दुर्योधनमुखा नृपाः ।
भृशमुद्विग्नमनसो द्रोणपुत्रमुपागमन्
स हास्तिनपुरं गत्वा भृशमुद्विग्नचेतनः ।
जगाम धृतराष्ट्रस्य क्षयं प्रक्षीणबान्धवम्
अवाङ्मुखाः शस्त्रभृतः सर्व एव विशाम्पते ।
अवेक्षमाणाः शोकार्ता नाभ्यभाषन्परस्परम् ॥ ८.१.२ ॥
ദുഃഖത്താൽ ആക്രാന്തനായ സൂതൻ വിലപിച്ചും അത്യന്തം വ്യസനിച്ചും, പാണ്ഡവരാൽ സൂതപുത്രന്റെ (കർണന്റെ) ഭയങ്കരമായ മരണത്തെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നെ, രാജാവേ, ദ്രോണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ മുഖ്യരായ രാജാക്കന്മാർ അത്യന്തം ക്ഷോഭിതമനസ്സോടെ ദ്രോണപുത്രനെ സമീപിച്ചു. അവൻ ഹാസ്തിനപുരത്തിലെത്തി, ബന്ധുക്കൾ ക്ഷയിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് അത്യന്തം അസ്വസ്ഥചിത്തനായി പോയി. വിശാമ്പതേ, ആയുധധാരികളെല്ലാം മുഖം താഴ്ത്തി, ശോകാർത്തരായി പരസ്പരം നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു; എന്നാൽ അവർ പരസ്പരം സംസാരിച്ചില്ല.
8.1.3
अन्तःपुरं प्रविश्यैव सञ्जयो राजसत्तमम् ।
अश्रुपूर्णो भृशं त्रस्तो राजानमुपजग्मिवान्
ते द्रोणमनुशोचन्तः कश्मलाभिहतौजसः ।
पर्युपासन्त शोकार्तास्ततः शारद्वतीसुतम्
स तमुद्वीक्ष्य राजानं कश्मलाभिहतौजसम् ।
ववन्दे प्राञ्जलिर्भूत्वा मूर्ध्ना पादौ नृपस्य ह
तान्दृष्ट्वा व्यथिताकारान्सैन्यानि तव भारत ।
ऊर्ध्वमेव निरैक्षन्त दुःखत्रस्तान्यनेकशः ॥ ८.१.३ ॥
അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച സഞ്ജയൻ, രാജാക്കന്മാരിൽ ഉത്തമനായ രാജാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞവനായി, അത്യന്തം ഭയന്നവനായി എത്തി. ദ്രോണനെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, മോഹത്താൽ ഓജസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി ദുഃഖാർത്തരായ അവർ പിന്നീട് ശാരദ്വതീപുത്രന്റെ അടുത്ത് ഇരുന്നു. മോഹത്താൽ ഓജസ്സ് ഹതമായ ആ രാജാവിനെ കണ്ട്, കൈകൂപ്പി തലകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. ഭാരതാ, നിന്റെ സൈന്യങ്ങൾ വ്യഥിതരൂപത്തോടെ ഇരിക്കുന്നത് കണ്ട്, ദുഃഖത്താൽ ഭയന്നവർ പലവട്ടം മുകളിലേക്ക് നോക്കി.
8.1.4
उपस्थाय च राजानं विनिश्वस्य च सूतजः ।
नातिहृष्टमना राजन्निदं वचनमब्रवीत्
ते मुहूर्तं समाश्वस्य हेतुभिः शास्त्रसम्मितैः ।
रात्र्यागमे महीपालाः स्वानि वेश्मानि भेजिरे
सम्पूज्य च यथान्यायं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
हा कष्टमिति चोक्त्वा स ततो वचनमाददे
शस्त्राण्येषां तु राजेन्द्र शोणिताक्तानि सर्वशः ।
प्राभ्रश्यन्त कराग्रेभ्यो दृष्ट्वा द्रोणं हतं युधि ॥ ८.१.४ ॥
സൂതപുത്രനായ സഞ്ജയൻ രാജാവിനെ സമീപിച്ച് ദീർഘമായി നെടുവീർപ്പിട്ട്, സന്തോഷമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ, ഓ രാജാവേ, ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ഒരു നിമിഷം സമാധാനം കൈവരിച്ച്, ശാസ്ത്രസമ്മതമായ കാരണങ്ങളാൽ, രാത്രിയായപ്പോൾ ആ മഹീപാലന്മാർ തങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്ക് പോയി. പിന്നെ ഭൂപതിയായ ധൃതരാഷ്ട്രനെ യഥാവിധി ആദരിച്ച്, 'അയ്യോ, എത്ര കഷ്ടം' എന്ന് പറഞ്ഞ്, അവൻ പിന്നെ സംസാരം ആരംഭിച്ചു. ഓ രാജേന്ദ്രാ, യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ട്, രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ വിരൽത്തുമ്പുകളിൽ നിന്ന് വഴുതിവീണു.
8.1.5
सञ्चयोऽहं महाराज नमस्ते भरतर्षभ ।
हतो वैकर्तनः कर्णः कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
ते वेश्मस्वपि कौरव्य पृथ्वीशा नाप्नुवन्सुखम् ।
चिन्तयन्तः क्षयं तीव्रं दुःखशोकसमन्विताः
सञ्जयोऽहं क्षितिपते कच्चिदास्ते सुखं भवान् ।
स्वदोषैरापदं प्राप्य कच्चिन्नाद्य विमुह्यति
तानि बद्वान्यरिष्टानि लम्बमानानि भारत ।
अदृश्यन्त महाराज नक्षत्राणि यथा दिवि ॥ ८.१.५ ॥
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ. അതിദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്തശേഷം വികർത്തനപുത്രനായ കർണ്ണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു. കൗരവാ, ആ ഭവനങ്ങളിലും രാജാക്കന്മാർക്ക് സുഖം ലഭിച്ചില്ല; കഠിനമായ നാശത്തെ ചിന്തിച്ച് അവർ ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ഹേ ഭൂപതേ, ഞാൻ സഞ്ജയനാണ്; അങ്ങ് സുഖമായിരിക്കുന്നുവോ? ഹേ ഭാരത, സ്വന്തം ദോഷങ്ങളാൽ ആപത്തിലകപ്പെട്ട് ഇന്ന് അങ്ങ് മോഹിതനാകുന്നില്ലേ? ഹേ മഹാരാജാവേ, കെട്ടപ്പെട്ടതും തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നതുമായ അശുഭചിഹ്നങ്ങൾ ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു.
8.1.6
चेदिकाशिकरूशानां मत्स्यानां सोमकैः सह ।
कृत्वाऽसौ कदनं शेते वातनुन्न इव द्रुमः
विशेषतः सूतपुत्रो राजा चैव सुयोधनः ।
दुःशासनश्च शकुनिः सौबलश्च महाबलः
हितान्युक्तानि विदुरद्रोणगाङ्गेयकेशवैः ।
अगृहीतान्यनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तथा तु स्तिमितं दृष्ट्वा गतसत्वमवस्थितम् ।
बलं तव महाराज राजा दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.१.६ ॥
ചേദി, കാശി, രൂശ, മത്സ്യർ, സോമകർ എന്നിവരോടൊപ്പം അവൻ സംഹാരം നടത്തി; ഇപ്പോൾ കാറ്റിൽ വീണ വൃക്ഷം പോലെ കിടക്കുന്നു. വിശേഷിച്ച് സൂതപുത്രനും രാജാവായ ദുര്യോധനനും ദുഃശാസനനും ശകുനിയും മഹാബലനായ സൗബലനും വിദുരൻ, ദ്രോണൻ, ഗാംഗേയൻ, കേശവൻ എന്നിവർ പറഞ്ഞ ഹിതവാക്കുകൾ സ്വീകരിച്ചില്ല. അവ ഓർത്ത് അങ്ങേക്ക് വ്യസനം തോന്നുന്നില്ലേ? മഹാരാജാവേ, അങ്ങയുടെ സേന ചലനമറ്റ്, ജീവനില്ലാതെ നിൽക്കുന്നത് കണ്ട് രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
8.1.7
गोष्ठमध्येव ऋषभो गोव्रजैः परिवारितः ।
व्यालेन निहतो यद्वत्तथाऽसौ निहतः परैः
उषितास्ते निशां तां तु दुर्योधननिवेशने ।
चिन्तयन्तः परिक्लेशान्पाण्डवानां महात्मनाम्
रामनारदकण्वाद्यैर्हितमुक्तं सभातले ।
न गृहीतमनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
भवतां बाहुवीर्यं हि समाश्रित्य मया युधि ।
पाण्डवेयाः समाहूता युद्वं चेदं प्रवर्तितम् ॥ ८.१.७ ॥
കാലിക്കൂട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കാള, തൊഴുത്തിന്റെ നടുവിൽ ഒരു ക്രൂരമൃഗത്താൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നതുപോലെ, അവൻ ശത്രുക്കളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആ രാത്രി ദുര്യോധനന്റെ പാളയത്തിൽ കഴിഞ്ഞവർ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ ക്ലേശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. സഭയിൽ രാമനും നാരദനും കണ്വനും മറ്റുള്ളവരും പറഞ്ഞ ഹിതവചനങ്ങൾ, സ്വീകരിക്കപ്പെടാതിരുന്നവ, ഓർമ്മിച്ച് നിങ്ങൾ ദുഃഖിക്കുന്നില്ലേ? നിങ്ങളുടെ ബാഹുബലത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരെ വെല്ലുവിളിച്ചു; ഈ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
8.1.8
निराशान्पाण्डवान्कृत्वा दृढं राजन्ससात्यकान् ।
पाञ्चालानां रथांश्चैव विनिहत्य सहस्रशः
यत्तद्द्यूते परिक्लिष्टा कृष्णा चानायिता सभाम् ।
तत्स्मरन्तोऽनुशोचन्तो भृशमुद्विग्नचतेतसः
सुहृदस्त्वद्विते युक्तान्भीष्मद्रोणमुखान्परैः ।
निहतान्युधि संस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम्
तदिदं निहते द्रोणे विषण्णमिव लक्ष्यते ।
युध्यमानाश्च समरे योधा वध्यन्ति सर्वशः ॥ ८.१.८ ॥
രാജാവേ, സാത്യകിയോടൊപ്പമുള്ള പാണ്ഡവരെ നിരാശരാക്കി, പാഞ്ചാലരുടെ രഥങ്ങളെ ആയിരക്കണക്കിന് നശിപ്പിച്ച്, ചൂതാട്ടത്തിൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട് സഭയിലേക്ക് വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണയെ ഓർത്ത്, ആവർത്തിച്ച് ദുഃഖിച്ച്, മനസ്സ് വ്യാകുലമായവരായി, നിങ്ങളുടെ നന്മയിൽ നിരതരായ ഭീഷ്മരും ദ്രോണരും മുതലായ സുഹൃത്തുക്കൾ ശത്രുക്കളാൽ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതോർത്ത് നിങ്ങൾക്ക് വ്യസനമില്ലേ? ദ്രോണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനുശേഷം ഈ സൈന്യം വിഷാദിച്ചതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന യോദ്ധാക്കൾ എല്ലായിടത്തും വധിക്കപ്പെടുന്നു.
8.1.9
जित्वा शूरान्महेष्वासान्विद्राव्य च दिशोदश ।
हतो वैकर्तनः कर्णः पाण्डवेन किरीटिना
तथा तु सञ्चिन्तयतां तान्क्लेशान्द्यूतकारितान् ।
दुःखेन क्षणदा राजञ्जगामाब्दशतोपमा
तमेवंवादिनं राजा सूतपुत्रं कृताजलिम् ।
सुदीर्घमथ निःश्वस्य दुःखार्त इदमब्रवीत्
जयो वाऽपि वधो वाऽपि युध्यमानस्य संयुगे ।
भवेत्किमत्र चित्रं वै युध्यध्वं सर्वतोमुखाः ॥ ८.१.९ ॥
ശൂരന്മാരെയും മഹാ വില്ലാളികളെയും ജയിച്ച്, പത്തു ദിക്കുകളിലും ഓടിച്ച്, കിരീടധാരിയായ പാണ്ഡവൻ അർജുനൻ വൈകർത്തനൻ കർണ്ണനെ വധിച്ചു. രാജാവേ, ദ്യൂതം മൂലമുണ്ടായ ആ ക്ലേശങ്ങളെ ചിന്തിച്ചിരുന്നവർക്ക് ആ രാത്രി ദുഃഖത്താൽ നൂറു വർഷം പോലെ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കൈകൂപ്പി നിന്ന സൂതപുത്രനോട്, ദുഃഖാർത്തനായ രാജാവ് ദീർഘമായി നിശ്വസിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: യുദ്ധത്തിൽ പോരാടുന്നവന് ജയമോ വധമോ — ഇതിൽ എന്ത് അദ്ഭുതം? എല്ലാ ഭാഗത്തേക്കും മുഖമുള്ള വീരന്മാരേ, യുദ്ധം ചെയ്യുവിൻ.
8.1.10
वैरस्य गत आनृण्यं दुर्गमस्य दुरात्मभिः ।
हत्वा कर्णं महाराज विशल्यः पाण्डवोऽभवत्
ततः प्रभाते विमले स्थिता दिष्टस्य शासने ।
चक्रुरावश्यकं सर्वे विधिदृष्टेन कर्मणा
आपगेये हते शूरे दिव्यास्त्रवति सञ्जय ।
द्रोणे च परमेष्वासे भृशं मे व्यथितं मनः
पश्यध्वं च महात्मानं कर्णं वैकर्तनं युधि ।
प्रचरन्तं महेष्वासं दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् ॥ ८.१.१० ॥
ശത്രുതയുടെ കടം വീട്ടി, ദുർഗമനെ ദുരാത്മാക്കൾ കൊന്ന ശേഷം, മഹാരാജാവേ, കർണനെ വധിച്ച് പാണ്ഡവൻ മുള്ളില്ലാത്തവനായി. പിന്നെ തെളിഞ്ഞ പ്രഭാതത്തിൽ, വിധിയുടെ കല്പനയിൽ നിന്ന്, എല്ലാവരും വിധി കണ്ട കർമ്മത്താൽ ആവശ്യമായത് ചെയ്തു. ഓ സഞ്ജയാ, ശൂരനായ ആപഗേയൻ (ഭീഷ്മർ), ദിവ്യാസ്ത്രജ്ഞനായ ദ്രോണർ എന്നിവർ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനാൽ എന്റെ മനസ്സ് അതിയായി വ്യസനിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ വൈകർത്തനനായ മഹാത്മാവ് കർണനെ നോക്കൂ, ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളാൽ മഹാബലനായി മഹാധനുർധരനെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
8.1.11
शोषणं सागराणां वा पतनं वा विवस्वतः ।
विशीर्णत्वं यथा मेरोस्तथा कर्णस्य पातनम्
ते कृत्वाऽवश्यकार्याणि समाश्वस्य च भारत ।
योगमाज्ञापयामासुर्युद्वाय च विनिर्ययुः
यो रथानां सहस्राणि दंशितानां दशैव तु ।
अहन्यहनि तेजस्वी निजघ्ने वसुसम्भवः
यस्य वै युधि सन्त्रासात्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
निवर्तते सदा मन्दः सिंहात्क्षुद्रमृगो यथा ॥ ८.१.११ ॥
സമുദ്രങ്ങൾ വറ്റുന്നതോ സൂര്യൻ വീഴുന്നതോ മേരു തകരുന്നതോ പോലെയാണ് കർണ്ണന്റെ പതനവും. അവർ കർത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ച്, ആശ്വസിച്ച്, ഭാരതാ, വ്യൂഹം ഒരുക്കാൻ കല്പിച്ച് യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു. ദിവസംതോറും കവചധാരികളായ പതിനായിരം രഥങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച വസുവിന്റെ പുത്രനായ ആ തേജസ്വി — അവനെ ഭയന്ന് കുന്തീപുത്രൻ ധനഞ്ജയൻ യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും പിന്തിരിഞ്ഞു, സിംഹത്തെക്കണ്ട ചെറുമാൻ എന്നപോലെ.
8.1.12
योधाश्च बहवो राजन्हतास्तत्र जयैषिणः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः
कर्णं सेनापतिं कृत्वा कृतकौतुकमङ्गलाः ।
पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठान्दधिपात्रघृताक्षतैः
तं हतं यज्ञसेनस्य पुत्रेणेह शिखण्डिना ।
पाण्डवेयाभिगुप्तेन श्रुत्वा मे व्यथितं मनः
येन नागायुतप्राणो भीमसेनो महाबलः ।
मानुषेणैव युद्धेन तामवस्थां प्रवेशितः ॥ ८.१.१२ ॥
രാജാവേ, വിജയം ആഗ്രഹിച്ച അനേകം യോദ്ധാക്കളും രാജാക്കന്മാരും രാജകുമാരന്മാരും, പരിഘം പോലുള്ള ബാഹുക്കളുള്ള ശൂരന്മാരും അവിടെ വധിക്കപ്പെട്ടു. കർണ്ണനെ സേനാപതിയാക്കി, മംഗല ചിഹ്നങ്ങളും ആചാരങ്ങളും നടത്തി, തൈര്, നെയ്, അക്ഷതം എന്നിവകൊണ്ട് ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ച് (യുദ്ധത്തിന് പോയി). യജ്ഞസേനന്റെ പുത്രനായ ശിഖണ്ഡിയാൽ, പാണ്ഡവരാൽ സംരക്ഷിതനായി, അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ട് എന്റെ മനസ്സ് വ്യഥിതമായി. പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുള്ള മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ, കേവലം മനുഷ്യയുദ്ധത്താൽ അവനെ ആ അവസ്ഥയിലാക്കി.
8.1.13
रथौघाश्च नरौघाश्च हता राजन्सहस्रशः ।
वारणा निहतास्तत्र वाजिनश्च महाहवे
गोभिरश्वैश्च निष्कैश्च वासोभिश्च महाधनैः ।
वन्द्यमाना जयाशीर्भिः सूतमागधबन्दिभिः
भार्गवः प्रददौ यस्मै परमास्त्रं महाहवे ।
साक्षाद्रामणे यो बाल्ये धनुर्वेद उपाकृतः
येन दिव्यास्त्रविच्छूरो मायावी स घटोत्कचः ।
अमोघया रणे शक्त्या निहतो भैरवं नदन् ॥ ८.१.१३ ॥
രാജാവേ, അവിടെ മഹായുദ്ധത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് രഥികളും കാലാൾപ്പടയാളികളും കൊല്ലപ്പെട്ടു; ആനകളും കുതിരകളും ഹതരായി. പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ, വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സൂതർ, മാഗധർ, ബന്ദികൾ എന്നിവരാൽ ജയാശീർവാദത്തോടെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട കർണ്ണൻ — ഭാർഗവൻ (പരശുരാമൻ) മഹായുദ്ധത്തിൽ പരമാസ്ത്രം നൽകിയവൻ, സാക്ഷാൽ രാമൻ ബാല്യത്തിൽ ധനുർവേദം പഠിപ്പിച്ചവൻ — ദിവ്യാസ്ത്രജ്ഞനും ശൂരനും മായാവിയുമായ ഘടോത്കചൻ അമോഘമായ ശക്തിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ട് ഭയങ്കരമായി ഗർജ്ജിച്ചു.
8.1.14
क्षत्रियाश्च महाराज सेनयोरुभयोर्हताः ।
परस्परं वै वीक्ष्यात्र परस्परकृतागसः
तथैव पाण्डवा राजन्कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
शिबिरान्निर्ययुस्तूर्णं युद्वाय कृतनिश्चयाः
यस्य प्रसादात्कौन्तेया राजपुत्रा महारथाः ।
महारथत्वं सम्प्राप्तास्तथाऽन्ये वसुधाधिपाः
तस्य दुर्वारवीर्यस्य सत्यसन्धस्य धीमतः ।
बाह्वोर्द्रविणमक्षय्यमद्य द्रक्ष्यथ संयुगे ॥ ८.१.१४ ॥
ഓ മഹാരാജാവേ, ഇരു സേനകളിലെയും ക്ഷത്രിയന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു. അവിടെ പരസ്പരം അപരാധികളായി കണ്ട്, അതുപോലെ പാണ്ഡവരും, ഓ രാജാവേ, പ്രഭാതകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് യുദ്ധത്തിന് നിശ്ചയിച്ച് വേഗം പാളയത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ആരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ കൗന്തേയന്മാരും രാജപുത്രന്മാരും മഹാരഥന്മാരായോ, മറ്റ് ഭൂപതികളും മഹാരഥത്വം നേടിയോ, ആ അജയ്യ വീര്യനും സത്യസന്ധനും ബുദ്ധിമാനുമായവന്റെ അക്ഷയ സമ്പത്ത് ഇന്ന് നിങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ അവരുടെ ബാഹുക്കളിൽ കാണും.
8.1.15
किञ्चिच्छेषान्परान्कृत्वा तीर्त्वा पाण्डववाहिनीम् ।
पार्थवेलां समासाद्य हतो वैकर्तनो वृषा
ततः प्रववृते युद्वं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च परस्परजयैषिणाम्
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संयुगे ।
सत्यसन्धं महेष्वासं भृशं मे व्यथितं मनः
द्रोणपुत्रस्य विक्रान्तं राधेयस्यैव चोभयोः ।
पश्यन्तु पाण्डुपुत्रास्ते विष्णुवासवयोरिव ॥ ८.१.१५ ॥
ചിലരെ ശേഷിപ്പിച്ച്, പാണ്ഡവസേനയെ കടന്ന്, പാർത്ഥന്റെ തീരത്ത് എത്തി, വൈകർത്തനനായ വൃഷൻ (കർണ്ണൻ) കൊല്ലപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ കൗരവരും പാണ്ഡവരും പരസ്പരം ജയം ആഗ്രഹിച്ച് രോമാഞ്ചജനകമായ ഭയങ്കര യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനാൽ ദ്രോണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ട്, സത്യസന്ധനും മഹാധനുർദ്ധരനുമായ അവനെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സ് ഏറെ വ്യഥിതമായിരിക്കുന്നു. ദ്രോണപുത്രന്റെയും രാധേയന്റെയും (കർണ്ണന്റെ) ഇരുവരുടെയും വിക്രമം പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ കാണട്ടെ, വിഷ്ണുവും വാസവനും കാണുന്നതുപോലെ.
8.1.16
जयाशा धार्तराष्ट्राणां वैरस्य च मुखं नृप ।
तीर्णं तत्पाण्डवै राजन्यत्पुरा नावबुध्यसे
तयोर्द्वौ दिवसौ युद्वं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
कर्णे सेनापतौ राजन्बभूवाद्भुतदर्शनम्
ययोर्लोके पुमानस्त्रे न समोऽस्ति चतुर्विधे ।
तौ द्रोणभीष्मौ श्रुत्वा तु हतौ मे व्यथितं मनः
सर्व एव भवन्तश्च शक्ताः प्रत्येकशोऽपि वा ।
पाण्डुपुत्रान्रणे हन्तुं ससैन्यान्किसु संहताः।
वीर्यवन्तः कृतास्त्राश्च द्रक्ष्यथाद्य परस्परम् ॥ ८.१.१६ ॥
രാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ വിജയാശയും ശത്രുതയുടെ മുഖവും, നീ മുൻപ് അറിയാത്തത്, പാണ്ഡവർ കടന്നുപോയി. രാജാവേ, കൗരവ-പാണ്ഡവ സേനകൾ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ആ രണ്ടു ദിവസം നടന്നു; രാജാവേ, സേനാപതിയായ കർണൻ അദ്ഭുതകരമായ കാഴ്ചയായി. ലോകത്ത് നാലുവിധ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ആരും സമനില്ലാത്ത ആ ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും വധിക്കപ്പെട്ടെന്നു കേട്ട് എന്റെ മനസ്സ് വ്യഥിതമായിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളെല്ലാവരും, ഒറ്റയ്ക്കോ ഒന്നിച്ചോ, സൈന്യസമേതം പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലാൻ ശക്തരാണ്. വീര്യവാന്മാരും അസ്ത്രകുശലരുമായ നിങ്ങൾ ഇന്ന് പരസ്പരം കാണും.
8.1.17
प्रोच्यमानं महाराज बन्धुभिर्हितबुद्धिभिः ।
तदिदं समनुप्राप्तं व्यसनं त्वां महाभयम्
ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे वृषः ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां फल्गुनेन निपातितः
त्रैलोक्ये यस्य चास्त्रेषु न पुमान्विद्यते समः ।
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा किमकुर्वत मामकाः
एवमुक्त्वा ततः कर्णं चक्रे सेनापतिं तदा ।
तव पुत्रो महावीर्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ॥ ८.१.१७ ॥
മഹാരാജാവേ, ഹിതബുദ്ധികളായ ബന്ധുക്കൾ പറയുന്ന ഈ മഹാഭയം നിന്നെ ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ശത്രുക്ഷയം ചെയ്ത ആ മഹാവൃഷൻ (കർണൻ), ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ കൺമുന്നിൽ, ഫൽഗുനനാൽ (അർജുനനാൽ) വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അസ്ത്രങ്ങളിൽ ആരും അവനു സമനല്ലാത്ത ദ്രോണൻ വധിക്കപ്പെട്ടതു കേട്ട് എന്റെ ജനങ്ങൾ എന്തു ചെയ്തു? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അപ്പോൾ നിന്റെ മഹാവീര്യനായ പുത്രൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടി കർണനെ സേനാപതിയാക്കി, അനഘാ.
8.1.18
पुत्राणां राज्यकामेन त्वया राजन्हितैषिणा ।
चरितान्यहितान्येव तेषां ते फलमागतम्
ततस्तु सञ्जयः सर्वं गत्वा नागपुरं द्रुतम् ।
आचष्ट धृतराष्ट्राय यद्वृत्तं कुरुजाङ्गले
संशप्तकानां च बले पाण्डवेन महात्मना ।
धनञ्जयेन विक्रम्य गमिते यमसादनम्
सैनापत्यमथावाप्य कर्णो राजन्महारथः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः प्रायुध्यत रणोत्कटः ॥ ८.१.१८ ॥
രാജാവേ, പുത്രന്മാരുടെ രാജ്യമോഹത്താൽ, ഹിതം അന്വേഷിക്കുന്നവനായി നടിച്ച് നീ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ അഹിതകരമായിരുന്നു; അവയുടെ ഫലം ഇപ്പോൾ നിന്നിലേക്ക് എത്തി. അപ്പോൾ സഞ്ജയൻ വേഗം നാഗപുരത്തു ചെന്ന് കുരുജാംഗലത്തിൽ നടന്നതെല്ലാം ധൃതരാഷ്ട്രനോട് പറഞ്ഞു — സംശപ്തകരുടെ സൈന്യത്തിൽ മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവൻ ധനഞ്ജയൻ അവരെ യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചതും, മഹാരഥനായ കർണ്ണൻ സേനാപതിത്വം നേടി ഉച്ചത്തിൽ സിംഹനാദം മുഴക്കി യുദ്ധോത്സാഹത്തോടെ പോരാടിയതും.
8.1.19
हतो दुःशासनो राजन्यथोक्तं पाण्डवेन तु ।
प्रतिज्ञा भीमसेनेन निस्तीर्णा सा चमूमुखे
आपगेयं हतं श्रुत्वा द्रोणं चापि महारथम् ।
आजगाम परामार्तिं वृद्वो राजाऽम्बिकासुतः
नारायणास्त्रे च हते द्रोणपुत्रस्य धीमतः ।
विप्रद्रुतानहं मन्येनिमग्नाञ्शोकसागरे।
ससृञ्जयानां सर्वेषां पाञ्चालानां च मारिष ।
केकयानां विदेहानां चकार कदनं महत् ॥ ८.१.१९ ॥
രാജാവേ, പാണ്ഡവനായ ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ദുശ്ശാസനൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; സേനയുടെ മുൻനിരയിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റി. ഭീഷ്മരും മഹാരഥനായ ദ്രോണരും വധിക്കപ്പെട്ടു എന്നു കേട്ട് വൃദ്ധനായ അംബികാപുത്രൻ മഹാദുഃഖം പ്രാപിച്ചു. ബുദ്ധിമാനായ ദ്രോണപുത്രന്റെ നാരായണാസ്ത്രം നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, ഓടിയ സൈനികർ ശോകസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ഓ മാരിഷ, സൃഞ്ജയരോടൊപ്പം സകല പാഞ്ചാലരെയും കേകയരെയും വിദേഹരെയും അവർ മഹാസംഹാരത്തിനു വിധേയരാക്കി.
8.1.20
पीतं च क्षतजं तस्य धार्तराष्ट्रस्य संयुगे ।
पाण्डवेन महाराज कर्म कृत्वा सुदुष्करम्
स श्रुत्वा निहतं कर्णं दुर्योधनहितैषिणम् ।
कथं द्विजवर प्राणानधारयत दुःखितः
प्लवमानान्हते द्रोणे सन्ननौकानिवार्णवे ।
दुर्योधनस्य कर्णस्य भोजस्य कृतवर्मणः।
तस्येषुधाराः शतशः प्रादुरासञ्छरासनात् ।
अग्रे पुङ्खेषु संसक्ता यथा भ्रमरपङ्क्तयः ॥ ८.१.२० ॥
മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവൻ ചെയ്ത ദുഷ്കരകർമ്മത്താൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ രക്തം കുടിക്കപ്പെട്ടു. ദുര്യോധനന്റെ ഹിതൈഷിയായ കർണ്ണൻ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ട് ദുഃഖിതനായി, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ എങ്ങനെ പ്രാണൻ നിലനിർത്തി? തോണിയില്ലാത്ത സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവരെപ്പോലെ ദ്രോണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദുര്യോധനനും കർണ്ണനും ഭോജനും കൃതവർമ്മാവും ഉഴറിയപ്പോൾ, അവന്റെ വില്ലിൽനിന്ന് നൂറുകണക്കിന് അമ്പുധാരകൾ പുറപ്പെട്ടു; അവയുടെ അറ്റങ്ങളിലെ തൂവലുകളിൽ വണ്ടുകളുടെ നിര പോലെ പറ്റിയിരുന്നു.
8.1.21
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
शोकस्यान्तमपश्यन्वै हतं मत्वा सुयोधनम्।
विह्वलः पतितो भूमौ नष्टचेता इव द्विपः ।
यस्मिञ्जयाशां पुत्राणां सममन्यत पार्थिवः।
तस्मिन्हते स कौरव्यः कथं प्राणानधारयत् ।
मद्रराजस्य शल्यस्य द्रौणेश्चैव कृपस्य च
मत्पुत्रस्य च शेषस्य तथाऽन्येषां च सञ्जय ।
स पीडयित्वा पाञ्चालान्पाण्डवांश्च तरस्विनः।
हत्वा सहस्रशो योधानर्जुनेन निपातितः ॥ ८.१.२१ ॥
മഹാരാജാവേ, ഇതു കേട്ട് അംബികയുടെ പുത്രനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ദുഃഖത്തിന് അന്തം കാണാതെ, സുയോധനൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്നറിഞ്ഞ്, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട ആനയെപ്പോലെ വിഹ്വലനായി നിലത്തു വീണു. രാജാവ് തന്റെ പുത്രന്മാരുടെ വിജയപ്രതീക്ഷ ആരിൽ സമമായി കരുതിയോ, അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ കൗരവൻ എങ്ങനെ പ്രാണൻ നിലനിർത്തി?
8.1.22
तस्मिन्निपतिते भूमौ विह्वले राजसत्तमे ।
आर्तनादो महानासीत्स्त्रीणां भरतसत्तम
दुर्मरं तदहं मन्ये नृणां कृच्छ्रेऽपि वर्तताम् ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा नात्यजज्जीवितं नृपः
विप्रद्रुतेष्वनीकेषु मुखवर्णोऽभवत्कथम् ।
एतत्सर्वं यथावृत्तं तथा गावल्गणे मम। ॥ ८.१.२२ ॥
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ നിലത്തുവീണ് വിഹ്വലനായപ്പോൾ, ഓ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, സ്ത്രീകളുടെ മഹാവിലാപം ഉയർന്നു. കർണ്ണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ടിട്ടും രാജാവ് ജീവൻ വെടിഞ്ഞില്ല എന്നത്, ദുരിതത്തിലായ മനുഷ്യർക്കുപോലും സഹിക്കാനാവാത്തതെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. സേനകൾ ചിതറി ഓടിയപ്പോൾ അവന്റെ മുഖവർണ്ണം എങ്ങനെയായി? ഓ ഗാവൽഗണി, ഇതെല്ലാം നടന്നതുപോലെ എന്നോട് പറയൂ.
8.1.23
श शब्दः पृथिवीं कृत्स्नां पूरयामास सर्वशः ।
तथा शान्तनवं वृद्वं ब्रह्मन्बाह्लीकमेव च।
द्रोणं च सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ।
आचक्ष्व पाण्डवेयानां मामकानां च विक्रमम् ॥ ८.१.२३ ॥
ആ ശബ്ദം ഭൂമി മുഴുവൻ എല്ലാ വശങ്ങളിലും നിറച്ചു. ഓ ബ്രാഹ്മണാ, വൃദ്ധനായ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ, ബാഹ്ലീകൻ, ദ്രോണൻ, സോമദത്തൻ, ഭൂരിശ്രവസ്സ് എന്നിവരുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും എന്റെ പക്ഷക്കാരുടെയും വിക്രമം എനിക്ക് വിവരിച്ചു പറയൂ.
8.1.24
शोकार्णवे महाघोरे निमग्ना भरतस्त्रियः ।
रुरुदुर्दुःखशोकार्ता भृशमुद्विग्नचेतसः
तथैव चान्यान्सुहृदः पुत्रान्पौत्रांश्च पातितान् ।
श्रुत्वा यन्नाजहात्प्राणांस्तन्मन्ये दुष्करं द्विज
तवापराधाद्यद्वृत्तं कौरवेयेषु मारिष ।
तच्छ्रुत्वा मा व्यथां कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुधः ॥ ८.१.२४ ॥
മഹാഭയങ്കരമായ ശോകസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭരതവംശത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ പീഡിതരായി, അതീവ വ്യാകുല മനസ്സോടെ കരഞ്ഞു. അതുപോലെ മറ്റു സുഹൃത്തുക്കളും പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു എന്നു കേട്ടിട്ടും പ്രാണൻ വെടിയാതിരുന്നത്, ഹേ ദ്വിജാ, കഠിനമായ കാര്യമെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ഹേ പൂജ്യാ, നിന്റെ അപരാധത്താൽ കൗരവരിൽ സംഭവിച്ചത് കേട്ട് വ്യഥപ്പെടരുത്; ജ്ഞാനി വിധിക്കു മുന്നിൽ വ്യഥപ്പെടുന്നില്ല.
8.1.25
राजानं च समासाद्य गान्धारी भरतर्षभ ।
निःसंज्ञा पतिता भूमौ सर्वाण्यन्तः पुराणि च
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत्
यस्मादभावी भावी वा भवेदर्थो नरं प्रति ।
अप्राप्तौ तस्य वा प्राप्तौ न कश्चिद्यथते बुधः ॥ ८.१.२५ ॥
രാജാവിനെ സമീപിച്ച ഗാന്ധാരിയും അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകളെല്ലാം ബോധരഹിതരായി നിലത്തുവീണു. ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ മഹാമുനേ, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞുതരൂ; പൂർവ്വികരുടെ മഹത്തായ ചരിത്രം കേട്ടാൽ ഞാൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. മനുഷ്യനു സംഭവിക്കേണ്ടതോ സംഭവിക്കാത്തതോ ആയ കാര്യം, അതിന്റെ പ്രാപ്തിയിലോ അപ്രാപ്തിയിലോ ജ്ഞാനി വ്യഥപ്പെടുന്നില്ല.
8.1.26
ततस्ताः स़ञ्जयो राजन्समाश्वासयदातुराः ।
मुह्यामानाः सुबहुशो मुञ्चन्तीर्वारि नेत्रजम्
न व्यथाऽभ्यधिका काचिद्विद्यते मम सञ्जय ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये कथयस्य यथेच्छकम् ॥ ८.१.२६ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ സഞ്ജയൻ ദുഃഖിതരായ ആ സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; അവർ പലതവണ മോഹാലസ്യപ്പെട്ട് കണ്ണീരൊഴുക്കി. സഞ്ജയാ, ഇതിനേക്കാൾ വലിയ വേദന എനിക്കില്ല. ഇത് മുൻപേ വിധിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ പറയുക.
8.1.27
समाश्वस्ताः स्त्रियस्तास्तु वेपमाना मुहुर्मुहुः ।
कदल्य इव वातेन धूयमानाः समन्ततः ॥ ८.१.२७ ॥
ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ആ സ്ത്രീകൾ പലതവണ വിറച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; കാറ്റിൽ ചുറ്റും ഉലയുന്ന വാഴകളെപ്പോലെ.
8.1.28
राजानं विदुरश्चापि प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
आश्वासयामास तदा सिञ्चंस्तोयेन कौरवम् ॥ ८.१.२८ ॥
അപ്പോൾ വിദുരനും, കുരുവംശത്തിലെ ആ അന്ധനായ രാജാവിനെ വെള്ളം തളിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
8.1.29
स लब्ध्वा सनकैः संज्ञां ताश्च दृष्ट्वा स्त्रियो नृपः ।
उन्मत्त इव राजेन्द्र स्थितस्तूष्णीं विशाम्पते ॥ ८.१.२९ ॥
അവൻ പതുക്കെ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, ആ സ്ത്രീകളെ കണ്ട്, രാജേന്ദ്രാ, വിശാമ്പതേ, ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ മൗനമായി നിന്നു.
8.1.30
ततो ध्यात्वा चिरं कालं निःश्वस्य च पुनःपुनः ।
स्वान्पुत्रान्गर्हयामास बहुमेने च पाण्डवान् ॥ ८.१.३० ॥
പിന്നെ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച്, പലതവണ നെടുവീർപ്പിട്ട്, തന്റെ പുത്രന്മാരെ നിന്ദിച്ചു; പാണ്ഡവരെ വളരെ ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു.
8.1.31
गर्हयंश्चात्मनो बुद्धिं शकुनेः सौबलस्य च ।
ध्यात्वा तु सुचिरं कालं वेपमानो मुहुर्मुहुः ॥ ८.१.३१ ॥
തന്റെ ബുദ്ധിയെയും സുബലന്റെ പുത്രനായ ശകുനിയെയും നിന്ദിച്ച്, ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച്, പലതവണ വിറച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
8.1.32
संस्तभ्य च मनो भूयो राजा धैर्यसमन्वितः ।
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छत सञ्जयम् ॥ ८.१.३२ ॥
രാജാവ് വീണ്ടും മനസ്സിനെ ഉറപ്പിച്ച്, ധൈര്യത്തോടെ ഗാവല്ഗണിയുടെ പുത്രനായ സൂതൻ സഞ്ജയനോട് വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
8.1.33
न त्वया कथितं वाक्यं श्रुतं सञ्जय तन्मया ॥ ८.१.३३ ॥
സഞ്ജയാ, നീ പറഞ്ഞ ആ വാക്ക് ഞാൻ കേട്ടില്ല.
8.1.34
कच्चिद्दुर्योधनः सूत न गतो वै यमक्षयम् ।
जये निराशः पुत्रो मे सततं जयकामुकः।
ब्रूहि सञ्जय तत्त्वेन पुनरुक्तां कथामिमाम् ॥ ८.१.३४ ॥
സൂതാ, ദുര്യോധനൻ യമലോകത്തേക്ക് പോയില്ലേ? എപ്പോഴും ജയം ആഗ്രഹിച്ച എന്റെ പുത്രൻ ജയത്തിൽ നിരാശനായോ? സഞ്ജയാ, ഈ കഥ സത്യമായി വീണ്ടും പറയൂ.
8.1.35
एवमुक्तोऽब्रवीत्सूतो राजानं जनमेजय ।
हतो वैकर्तनो राजन्सहपुत्रैर्महारथः।
भ्रातृभिश्च महेष्वासैः सूतपुत्रैस्तनुत्यजैः ॥ ८.१.३५ ॥
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട സൂതൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു, ജനമേജയാ. രാജാവേ, വൈകർത്തനൻ (കർണൻ) പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൊല്ലപ്പെട്ടു, ആ മഹാരഥൻ; അവന്റെ സഹോദരന്മാരും മഹാധനുർധരരായ സൂതപുത്രന്മാരും ശരീരം വെടിഞ്ഞു.
8.1.36
दुःशासनश्च निहतः पाण्डवेन यशस्विना ।
पीतं च रुधिरं कोपाद्भीमसेनेन संयुगे ॥ ८.१.३६ ॥
യശസ്വിയായ പാണ്ഡവൻ ദുശ്ശാസനനെ കൊന്നു; യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനൻ കോപത്താൽ അവന്റെ രക്തം കുടിച്ചു.
8.1.37
एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दह्यमानोऽब्रवीत्सूतं मुहूर्तं तिष्ठ सञ्जय।
व्याकुलं मे मनस्तात मा तावत्किंचिदुच्यताम् ॥ ८.१.३७ ॥
ഇത് കേട്ട്, മഹാരാജാവേ, അംബികയുടെ പുത്രനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ വേദനിച്ചുകൊണ്ട് സൂതനോട് പറഞ്ഞു: സഞ്ജയാ, ഒരു നിമിഷം നിൽക്കൂ. പ്രിയനേ, എന്റെ മനസ്സ് ആകുലമാണ്; ഇപ്പോൾ മറ്റൊന്നും പറയരുതേ.
8.1.38
राजापि नाब्रवीत्किञ्चित्सञ्जयो विदुरस्तथा ।
तूष्णीम्भूतस्तदा सोऽथ बभूव जगतीपतिः ॥ ८.१.३८ ॥
രാജാവും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; സഞ്ജയനും വിദുരനും അങ്ങനെതന്നെ. അപ്പോൾ ആ ജഗത്പതി മൗനിയായി.