महाभारत · अध्याय 8.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.100.1
शरसङ्कृत्तवर्माणं रुधिरोक्षितवक्षसम् ।
गतासुमपि राधेयं नैव लक्ष्मीर्विमुञ्चति ॥ ८.१००.१ ॥
बाणांनी कवच तुटलेल्या, रक्ताने छाती भिजलेल्या, प्राण गेलेल्या राधेयालाही लक्ष्मीने सोडले नव्हते.
8.100.2
तप्तजाम्बूनदनिभं बालार्कसदृशद्युतिम् ।
जीवन्तमिव तं शूरं सर्वभूतानि मेनिरे ॥ ८.१००.२ ॥
तापवलेल्या सोन्यासारखा, उगवत्या सूर्यासारखी कांती असलेल्या त्या शूराला सर्व प्राणी जिवंत समजत होते.
8.100.3
हतस्यापि महाराज सूतपुत्रस्य संयुगे ।
वित्रेसुः सर्वतो योधाः सिंहस्येवेतरे मृगाः ॥ ८.१००.३ ॥
हे महाराज, युद्धात मारल्या गेलेल्या सूतपुत्रालाही पाहून सर्वत्रचे योद्धे सिंह पाहून इतर हरणांसारखे भयभीत झाले.
8.100.4
हतोऽपि पुरुषव्याघ्रो व्याहरन्निव लक्ष्यते ।
नाभवद्विकृतिः काचिन्मृतस्यापि महात्मनः ॥ ८.१००.४ ॥
मारला गेला तरीही तो पुरुषव्याघ्र बोलत असल्यासारखा दिसत होता; त्या महात्म्याच्या मृत्यूनंतरही कोणताही विकार दिसला नाही.
8.100.5
चारुवेषधरं राजंश्चारुमौलिशिरोधरम् ।
तन्मुखं सूतपुत्रस्य पूर्णचन्द्रसमद्युति ॥ ८.१००.५ ॥
हे राजा, सुंदर वेष धारण केलेल्या आणि डोक्यावर सुंदर मुकुट असलेल्या सूतपुत्राचे मुख पौर्णिमेच्या चंद्रासारख्या तेजाचे होते.
8.100.6
कनकोत्तमसह्काशो ज्वलन्निव विभावसुः ।
स शान्तः पुरुषव्याघ्रः पार्थसायकवारिणा ॥ ८.१००.६ ॥
उत्तम सोन्यासारखा, प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी तो पुरुषव्याघ्र पार्थाच्या बाणरूपी पाण्याने शांत झाला.
8.100.7
यथाऽग्निर्ज्वलनो दीप्तो जलमासाद्य शाम्यति ।
कर्णाग्निः समरे तद्वत्पार्थमेघेन शामितः ॥ ८.१००.७ ॥
पेटलेला अग्नी पाण्याला मिळाल्यावर शांत होतो, तसाच युद्धात कर्णरूपी अग्नी पार्थरूपी मेघाने शांत केला गेला.
8.100.8
आहृत्य स यशो दीप्तं सुयुद्धेनात्मनो भुवि ।
सपुत्रः समरे कर्णः प्रशान्तः पार्थतेजसा ॥ ८.१००.८ ॥
आपल्या सुयुद्धाने पृथ्वीवर तेजस्वी यश मिळवलेला कर्ण पुत्रांसह युद्धात पार्थाच्या तेजाने शांत झाला.
8.100.9
प्रताप्य पाण्डवान्सर्वान्पाञ्चालानस्त्रतेजसा ।
नानाभरणवान्रजंस्तप्तजाम्बूनदप्रभः ॥ ८.१००.९ ॥
अस्त्रतेजाने सर्व पांडवांना व पांचालांना तापवणारा, नाना अलंकार धारण करणारा, हे राजा, तापलेल्या जांबूनद सोन्यासारख्या प्रभेचा.
8.100.10
वर्षित्वा शरवर्षाणि प्रताप्य रिपुवाहिनीम् ।
श्रीमानिव सहस्रांशुर्ज्वलन्सर्वान्प्रताप्य च।
हतो वैकर्तनः कर्णः पादपोऽङ्कुरवानिव ॥ ८.१००.१० ॥
बाणांचा वर्षाव करून, शत्रुसेनेला तापवून, श्रीमान सहस्रांशू (सूर्य) प्रमाणे जळत सर्वांना तापवणारा वैकर्तन कर्ण मारला गेला—अंकुर असलेल्या वृक्षाप्रमाणे.
8.100.11
ददानीत्येव यः प्रादान्न नास्तीत्यर्थितोऽवदत् ।
सद्ध्यः सदा सत्पुरुषः स हतो द्वैरथे वृषा ॥ ८.१००.११ ॥
"देतो" असे म्हणूनच जो देत असे, मागितल्यावर "नाही" म्हणत नसे; सदैव दानास तत्पर असलेला तो सत्पुरुष, वृषभ कर्ण द्वंद्वयुद्धात मारला गेला.
8.100.12
यस्य ब्राह्मणसात्सर्वं वित्तमासीन्महात्मनः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीद्यस्य स्वमपि जीवितम् ॥ ८.१००.१२ ॥
ज्या महात्म्याचे सर्व धन ब्राह्मणांसाठी होते, ब्राह्मणांकडून काहीही घेण्यासारखे नव्हते, ज्याचे स्वतःचे प्राणसुद्धा (दानास योग्य होते).
8.100.13
स दातॄणां प्रियो राजन्दाता चैव मनोरथान् ।
स पार्थास्त्रविनिर्दग्धो गतः परमिकां गतिम् ॥ ८.१००.१३ ॥
हे राजा, तो दात्यांना प्रिय होता, दाता होता आणि इतरांच्या इच्छा पूर्ण करीत असे. पार्थाच्या अस्त्रांनी दग्ध होऊन तो परम गतीला पोहोचला.
8.100.14
यमाश्रित्याकरोद्वैरं सुतस्ते स गतो दिवम् ।
आदाय तव पुत्राणां जयाशां सर्म वर्म च ॥ ८.१००.१४ ॥
ज्याचा आश्रय घेऊन तुमच्या पुत्राने वैर केले, तो स्वर्गाला गेला. तुमच्या पुत्रांची विजयाची आशा, त्यांचे संरक्षण आणि कवच सर्व घेऊन.
8.100.15
हते च कर्णे सरितो न सस्रु… ।
र्जगाम चास्तं कलुषो दिवाकरः।
श्वेतो ग्रहश्च ज्वलितार्कवर्णो ।
यमस्य पुत्रोऽभ्युदितः स तिर्यक् ॥ ८.१००.१५ ॥
कर्ण मारला गेला तेव्हा नद्या वाहिल्या नाहीत… सूर्य मलिन होऊन मावळला. श्वेत ग्रह आणि प्रज्वलित सूर्यासारखा वर्ण असलेला यमपुत्र तिरका उदयाला आला.
8.100.16
नभश्चचालाथ ननाद चोर्वी ।
ववुश्च वाताः परुषाश्च घोराः।
दिशो बभूवुर्ज्वलिताः सधूमा ।
महार्णवाः सस्वनुश्चुक्षुभुश्च ॥ ८.१००.१६ ॥
तेव्हा आकाश कंपले आणि पृथ्वी गर्जली. कठोर व भयंकर वारे वाहिले. दिशा धुरासह पेटल्यासारख्या झाल्या; महासागर गर्जले आणि क्षुब्ध झाले.
8.100.17
सकाननाश्चाद्रिवराश्चकम्पिरे ।
प्रविव्यथुर्भूतगणाश्च मारिष।
बृहस्पतिः सम्परिवार्य रोहिणीं ।
बभूव चन्द्रार्कसमो विशाम्पते ॥ ८.१००.१७ ॥
वनांसह श्रेष्ठ पर्वत कंपले; हे मारिष, प्राणिसमूह व्यथित झाले. हे विशांपते, बृहस्पती रोहिणीला वेढून चंद्र आणि सूर्यासमान झाला.
8.100.18
हते कर्णे न दिशो विप्रचाराः ।
सचन्द्रार्का द्यौर्विचचाल भूमिः।
पपात चोल्का ज्वलनप्रभा च ।
निशाचरा हृष्टतरा बभूवुः ॥ ८.१००.१८ ॥
कर्ण मारला गेल्यावर दिशा गोंधळल्या; चंद्रसूर्यांसह आकाश कंपित झाले; पृथ्वी हादरली; अग्नीसारखे तेजस्वी उल्का पडल्या; निशाचर अधिकच आनंदित झाले.
8.100.19
शशिप्रकाशाननमर्जुनो यदा ।
जहार कर्णस्य शिरः शरेण।
ततोऽन्तरिक्षे सहसैव शब्दो ।
बभूव हाहेति सुरैर्विमुक्तः ॥ ८.१००.१९ ॥
चंद्रासारखे मुख असलेल्या कर्णाचे मस्तक अर्जुनाने बाणाने छाटले, तेव्हा आकाशात अचानक देवांनी उच्चारलेला 'हाहा' असा ध्वनी उठला.
8.100.20
सदेवगन्धर्वमनुष्यपूजितं ।
निहत्य कर्णं रिपुमाहवेऽर्जुनः।
रराज राजन्परमेण तेजसा ।
यथा पुरा वृत्रवधे शतक्रतुः ॥ ८.१००.२० ॥
देव, गंधर्व आणि मानवांनी पूजिलेला शत्रू कर्ण युद्धात मारून, हे राजा, अर्जुन आपल्या परम तेजाने तसा झळकला जसा पूर्वी वृत्रवधाच्या वेळी शतक्रतु (इंद्र) झळकला होता.
8.100.21
पताकिना भीमनिनादकेतुना ।
रथेन शङ्खस्फटिकावभासिना।
महेन्द्रवाहप्रतिमेन तावुभौ ।
महेन्द्रवीर्यप्रतिमानपौरुषौ ॥ ८.१००.२१ ॥
ध्वजायुक्त, ज्याची पताका भयंकर गर्जना करते, शंख व स्फटिकासारखा चमकणाऱ्या, महेंद्राच्या घोड्यांसारख्या रथात ते दोघे; त्यांचे पराक्रम व पौरुष महेंद्रासमान होते.
8.100.22
समानयोगाविव विष्णुवासवैः ॥ ८.१००.२२ ॥
ते दोघे जणू विष्णू आणि वासव (इंद्र) यांच्याशी समान योग असलेले होते.
8.100.23
मनांस्यरीणामुपतापयन्तौ ॥ ८.१००.२३ ॥
शत्रूंच्या मनांना पीडा देत.
8.100.24
सुवर्णजालावततौ महास्वनौ ।
हिमावदातौ परिगृह्य पाणिमिः।
चुचुम्बतुः शङ्खवरौ नृणां वरौ ।
विघोषयन्तौ विजयं जगत्त्रये ॥ ८.१००.२४ ॥
सोन्याच्या जाळ्याने सजलेले, महानादी, हिमासारखे शुभ्र, मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ असे ते दोघे हातात घेतलेल्या श्रेष्ठ शंखांचे चुंबन घेऊन त्रिभुवनात विजयाची घोषणा करीत होते.
8.100.25
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो देवदत्तस्य चोभयोः ।
पृथिवीमन्तरिक्षं च दिशश्च समपूरयत् ॥ ८.१००.२५ ॥
पाञ्चजन्य आणि देवदत्त या दोन्ही शंखांचा निनाद पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि सर्व दिशा भरून गेला.
8.100.26
वित्रस्ताश्चाभवन्सर्वे कुरवो राजसत्तम ।
शूरयोः शङ्खशब्देन माधवस्यार्जुनस्य च ॥ ८.१००.२६ ॥
हे राजश्रेष्ठा! माधव आणि अर्जुन या दोन्ही वीरांच्या शंखनादाने सर्व कौरव भयभीत झाले.
8.100.27
तौ शङ्खशब्देन निनादयन्तौ ।
वनानि शैलान्सरितो गुहाश्च।
वित्रासयन्तौ तव पुत्रसेनां ।
युधिष्ठिरं नन्दयितुं प्रयातौ ॥ ८.१००.२७ ॥
शंखनादाने वने, पर्वत, नद्या आणि गुहा निनादित करीत, आपल्या पुत्रांच्या सेनेला भयभीत करीत, युधिष्ठिराला आनंदित करण्यासाठी ते दोघे पुढे गेले.
8.100.28
ततः प्रजग्मुः कुरवो जवेन ।
श्रुत्वैव शङ्खस्वनमीर्यमाणम्।
विहाय मद्राधिपतिं पतिं च ।
दुर्योधनं भारत भारतानाम् ॥ ८.१००.२८ ॥
मग शंखनाद ऐकताच कौरव वेगाने निघाले. हे भारता! मद्रांचा अधिपती शल्य आणि आपला स्वामी दुर्योधन यांना सोडून, हे भारतांमधील श्रेष्ठा!
8.100.29
ततो रथेनाम्बुदबृन्दनादिना ।
शरद्वहर्मध्यदिवाकरत्विषा।
धनञ्जयस्याधिरथेश्च विस्मिताः ।
प्रशंसमानाः प्रययुस्तदाऽर्जुनम् ॥ ८.१००.२९ ॥
तेव्हा मेघगर्जनेसारख्या नादाच्या रथातून, शरद ऋतूच्या मध्याह्नसूर्यासारख्या तेजस्वी धनंजयाकडे आणि अधिरथपुत्र कर्णाकडे पाहून विस्मित होत, अर्जुनाची प्रशंसा करीत ते पुढे गेले.
8.100.30
महाहवे तं बहुशोभमानं ।
धनञ्जयं योधगणैः समेताः।
तावन्वमोदंश्च जनाः प्रकामं ।
प्रभाकरावभ्युदितौ यथैव ॥ ८.१००.३० ॥
महायुद्धात अत्यंत तेजस्वी दिसणाऱ्या त्या धनंजयाला (अर्जुनाला) योद्ध्यांच्या समूहांसह जमलेल्या लोकांनी अत्यंत आनंदाने दाद दिली, जणू दोन उगवलेले सूर्य.