મહાભારત · અધ્યાય 8.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.12.1
भीमसेनं ततो द्रौणी राजन्विव्याध पत्रिणा ।
परया त्वरया युक्तो दर्शयन्नस्त्रलाघवम् ॥ ८.१२.१ ॥
ત્યારે, હે રાજન, દ્રોણપુત્રે અતિ વેગથી યુક્ત થઈ, અસ્ત્રકૌશલ્ય બતાવતાં ભીમસેનને બાણથી વીંધ્યો.
8.12.2
अथैनं पुनराजघ्ने नवत्या निशितैः शरैः ।
सर्वमर्माणि सम्प्रेक्ष्य मर्मज्ञो लघुहस्तवत् ॥ ८.१२.२ ॥
પછી તેણે ફરીથી તીક્ષ્ણ નેવું બાણો વડે તેને ઘાયલ કર્યો; બધાં મર્મસ્થાનો સારી રીતે જોઈને, મર્મજ્ઞ હોવાથી, ચપળ હાથે.
8.12.3
भीमसेनः समाकीर्णो द्रौणिना निशितैः शरैः ।
रराज समरे राजन्रश्मिवानिव भास्करः ॥ ८.१२.३ ॥
દ્રોણપુત્રના તીક્ષ્ણ બાણોથી ઢંકાયેલો ભીમસેન યુદ્ધમાં, હે રાજન, કિરણોવાળા સૂર્યની જેમ શોભ્યો.
8.12.4
ततः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डवः ।
द्रोणपुत्रमवच्छाद्य सिंहनादममुञ्चत ॥ ८.१२.४ ॥
ત્યારે પાંડવે સારી રીતે પ્રયોજેલા હજાર બાણોથી દ્રોણપુત્રને ઢાંકી સિંહનાદ કર્યો.
8.12.5
शरैः सरांस्ततो द्रौणिः संवार्य युधि पाण्डवम् ।
ललाटेऽभ्याहनद्राजन्नाराचेन स्मयन्निव ॥ ८.१२.५ ॥
પછી દ્રોણપુત્રે બાણોથી બાણોને રોકીને, યુદ્ધમાં પાંડવને, હે રાજન, હસતાં હોય તેમ નારાચ વડે કપાળ પર પ્રહાર કર્યો.
8.12.6
ललाटस्थं ततो बाणं धारयामास पाण्डवः ।
यथा शृङ्गं वने दृप्तः खङ्गो धारयते नृप ॥ ८.१२.६ ॥
પછી પાંડવે કપાળમાં ખૂંપેલું બાણ પકડી રાખ્યું; હે નૃપ, વનમાં મદમસ્ત ગેંડો જેમ પોતાનું શિંગ ધારણ કરે તેમ.
8.12.7
ततो द्रौणिं रणे भीमो यतमानं पराक्रमी ।
त्रिभिर्विव्याध नाराचैर्ललाटे विस्मयन्निव ॥ ८.१२.७ ॥
ત્યારે યુદ્ધમાં પ્રયત્નશીલ દ્રૌણિને પરાક્રમી ભીમે ત્રણ નારાચ બાણોથી તેના લલાટે વીંધ્યો, જાણે આશ્ચર્યચકિત થઈને.
8.12.8
ललाटस्थैस्ततो बाणैर्ब्राह्मणोऽसौ व्यशोभत ।
प्रावृषीव यथा सिक्तस्त्रिशृङ्गः पर्वतोत्तमः ॥ ८.१२.८ ॥
ત્યારે લલાટે ખૂંપેલાં બાણોથી તે બ્રાહ્મણ (દ્રૌણિ) વરસાદમાં ભીંજાયેલા શ્રેષ્ઠ ત્રિશૃંગ પર્વતની જેમ શોભ્યો.
8.12.9
ततः शरशतैर्द्रौणिरर्दयामास पाण्डवम् ।
न चैनं कम्पयामास मातरिश्वेव पर्वतम् ॥ ८.१२.९ ॥
ત્યારે દ્રૌણિએ સેંકડો બાણોથી પાંડવને પીડિત કર્યો; પણ પવન પર્વતને હલાવી ન શકે તેમ તેને કંપાવી ન શક્યો.
8.12.10
तथैव पांण्डवो युद्धे द्रौणिं शरशतैः शितैः ।
नाकम्पयत संहृष्टो वार्योध इव पर्वतम् ॥ ८.१२.१० ॥
તેવી જ રીતે પાંડવે યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ સેંકડો બાણોથી દ્રૌણિને પીડિત કર્યો; હર્ષિત થઈને પણ તેને કંપાવી ન શક્યો, જેમ જળપ્રવાહ પર્વતને હલાવી ન શકે.
8.12.11
तावन्योन्यं शरैर्घोरैश्छादयानौ महारथौ ।
रथवर्यगतौ वीरौ शुशुभाते बलोत्कटौ ॥ ८.१२.११ ॥
તે બંને મહારથીઓ એકબીજાને ભયંકર બાણોથી ઢાંકતા, શ્રેષ્ઠ રથો પર ઊભા રહી, બળમાં પ્રચંડ વીરો તરીકે શોભ્યા.
8.12.12
आदित्याविव सन्दीप्तौ लोकक्षयकरावुभौ ।
स्वरश्मिभिरिवान्योन्यं तापयन्तौ शरोत्तमैः ॥ ८.१२.१२ ॥
બે આદિત્યો જેવા દીપ્ત, લોકનો ક્ષય કરનારા તે બંને, પોતાનાં કિરણો જેવા ઉત્તમ બાણોથી એકબીજાને તપાવતા હતા.
8.12.13
ततः प्रविकृते यत्नं कुर्वाणौ तौ महारणे ।
कृतप्रतिकृते यत्तौ शरसङ्घैरभीतवत् ॥ ८.१२.१३ ॥
પછી તે મહાયુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાઈને પ્રયત્ન કરતા, પ્રતિપ્રહાર પર પ્રતિપ્રહાર કરતા, નિર્ભય હોય તેમ બાણોના સમૂહોથી તેઓ લડ્યા.
8.12.14
व्याघ्राविव च सङ्ग्रामे चेरतुस्तौ नरोत्तमौ ।
शरदंष्ट्रौ दुराधर्षौ चापवक्रौ भयङ्करौ ॥ ८.१२.१४ ॥
યુદ્ધમાં તે બંને નરશ્રેષ્ઠ વાઘની જેમ વિચરતા હતા; બાણો જ તેમની દાઢો હતી, તેઓ અજેય, વાંકાં ધનુષ્યવાળા ભયંકર હતા.
8.12.15
अभूतां तावदृश्यौ च शरजालैः समन्ततः ।
मेघजालैरिव च्छनौ गगने चन्द्रभास्करौ ॥ ८.१२.१५ ॥
બાણોની જાળોથી ચારે બાજુથી તે બંને અદૃશ્ય થઈ ગયા; આકાશમાં મેઘજાળોથી ઢંકાયેલા ચંદ્ર-સૂર્ય જેવા.
8.12.16
चकाशेते मुहूर्तेन ततस्तावप्यरिन्दमौ ।
विमुक्तावभ्रजालेन अङ्गारकबुधाविव ॥ ८.१२.१६ ॥
પછી ક્ષણભરમાં શત્રુદમન તે બંને મેઘજાળમાંથી મુક્ત થયેલા મંગળ અને બુધની જેમ ચમક્યા.
8.12.17
अथ तत्रैव सङ्ग्रमे वर्तमाने सुदारुणे ।
अपसव्यं ततश्चक्रे द्रौणिस्तत्र वृकोदरम् ॥ ८.१२.१७ ॥
ત્યાં જ એ અતિ ભયંકર યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે દ્રોણપુત્રે ત્યાં વૃકોદર (ભીમ)ને અપસવ્ય કરીને ઘેર્યો.
8.12.18
किरञ्छरशतैरुग्रैर्धाराभिरिव पर्वतम् ।
न तु तन्ममृषे भीमः शत्रोर्विजलक्षणम् ॥ ८.१२.१८ ॥
ઉગ્ર સેંકડો બાણોનો વરસાદ કરતાં, પર્વત પર ધારાઓ જેમ; પરંતુ ભીમે શત્રુનું એ વિજયચિહ્ન સહન ન કર્યું.
8.12.19
प्रतिचक्रे ततो राजन्पाण्डवोऽप्यपसव्यतः ।
मण्डलानां विभागेन गतप्रत्यागतेन च ॥ ८.१२.१९ ॥
હે રાજા, ત્યારે પાંડવે પણ ડાબી બાજુથી ફરીને પ્રતિહુમલો કર્યો; મંડળોના વિભાગો અને જવા-આવવાની ગતિથી.
8.12.20
बभूव तुमुलं युद्धं तयोः पुरुषसिंहयोः ।
चरित्वा विविधान्मार्गान्मण्डलस्थानमेव च ॥ ८.१२.२० ॥
તે બે પુરુષસિંહો વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ થયું; વિવિધ માર્ગો પર ફરીને અને મંડળ-સ્થાનોમાં પણ તેઓ ફરતા રહ્યા.
8.12.21
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ।
अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम् ॥ ८.१२.२१ ॥
પૂરા ખેંચીને છોડેલા બાણોથી તેઓ એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા; એકબીજાના વધ માટે ઉત્તમ પ્રયત્ન કર્યો.
8.12.22
ईषतुर्विरथं चैव कर्तुमन्योन्यमाहवे ।
ततो द्रौणिर्महास्त्राणि प्रादुश्चक्रे महारथः ॥ ८.१२.२२ ॥
યુદ્ધમાં એકબીજાને રથહીન કરવાનો તેઓ પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા; ત્યારે મહારથી દ્રોણપુત્રે મહાસ્ત્રો પ્રગટ કર્યા.
8.12.23
तान्यस्त्रैरेव समरे प्रतिजघ्नेऽथ पाण्डवः ।
ततो घोरं महाराज अस्त्रयुद्धमवर्तत ॥ ८.१२.२३ ॥
ત્યારે પાંડવે એ જ અસ્ત્રોથી યુદ્ધમાં તેમનો પ્રતિકાર કર્યો; પછી, હે મહારાજ, ભયંકર અસ્ત્રયુદ્ધ શરૂ થયું.
8.12.24
ग्रहयुद्वं यथा घोरं प्रजासंहरणे ह्यभूत् ।
ते वाणाः समसज्जन्त मुक्तास्ताभ्यां तु भारत ॥ ८.१२.२४ ॥
પ્રજાના સંહાર સમયે ગ્રહોના ભયંકર યુદ્ધ જેવું, હે ભારત, તેઓ બંનેએ છોડેલા તે બાણો એકબીજા સાથે અથડાયા.
8.12.25
द्योतग्रन्तो दिशः सर्वास्तव सैन्यं समन्ततः ।
बाणसङ्घैर्वृतं घोरमाकाशं समपद्यत ॥ ८.१२.२५ ॥
તમારું સૈન્ય બધી દિશાઓને પ્રકાશિત કરતું, ચારેય બાજુ બાણોના સમૂહોથી ઘેરાયેલું ભયંકર આકાશ બન્યું.
8.12.26
उल्कापातावृतं युद्धं प्रजानां संक्षये नृप ।
बाणाभिघातात्सञ्जज्ञे तत्र भारत पावकः ॥ ८.१२.२६ ॥
હે રાજન, પ્રજાના સંહારમાં ઉલ્કાપાતથી ઘેરાયેલું એ યુદ્ધ થયું; હે ભારત, ત્યાં બાણોના આઘાતથી અગ્નિ પ્રગટ્યો.
8.12.27
सविस्फुलिङ्गो दीप्तार्चिर्योऽदहद्वाहिनीद्वयम् ।
तत्र सिद्धा महाराज सम्पतन्तोऽब्रुवन्वचः ॥ ८.१२.२७ ॥
તણખા અને પ્રજ્વલિત જ્વાળાઓ સાથે જે અગ્નિએ બંને સેનાઓને બાળી; હે મહારાજ, ત્યાં ઊતરી આવેલા સિદ્ધોએ આ વચન કહ્યાં.
8.12.28
युद्धानामति सर्वेषां युद्धमेतदिति प्रभो ।
सर्वयुद्धानि चैतस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ८.१२.२८ ॥
હે પ્રભો, બધાં યુદ્ધોથી પર આ યુદ્ધ છે; બીજાં બધાં યુદ્ધો તેના સોળમા ભાગને પણ લાયક નથી.
8.12.29
नेदृशं च पुनर्युद्धं भविष्यति कदाचन ।
अहो ज्ञानेन सम्पन्नावुभ ब्राह्मणक्षत्रियौ ॥ ८.१२.२९ ॥
આવું યુદ્ધ ફરી ક્યારેય થશે નહીં. અહો! જ્ઞાનથી સંપન્ન એ બંને, બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય!
8.12.30
अहो शौर्येण सम्पन्नावुभौ चोग्रपराक्रमौ ।
अहो भीमबलो भीम एतस्य च कृतास्त्रता ॥ ८.१२.३० ॥
અહો! શૌર્યથી સંપન્ન અને ઉગ્ર પરાક્રમી એ બંને! અહો! ભયાનક બળવાળો ભીમ, અને તેનું અસ્ત્રકૌશલ્ય!
8.12.31
अहो वीर्यस्य सारत्वमहो सौष्ठवमेतयोः ।
स्थितावेतौ हि समरे कालान्तकयमोपमौ ॥ ८.१२.३१ ॥
અહો! આ બંનેના પરાક્રમની શ્રેષ્ઠતા અને કૌશલ્ય કેટલું અદ્ભુત! યુદ્ધમાં ઊભેલા આ બંને જાણે કાળ, અંતક અને યમ સમાન છે.
8.12.32
रुद्रौ द्वावि सम्भूतौ यथा द्वाविव भास्करौ ।
यमौ वा पुरुषव्याघ्रौ घोररूपावुभौ रणे ॥ ८.१२.३२ ॥
જાણે બે રુદ્ર કે બે સૂર્ય જન્મ્યા હોય, અથવા જોડિયા યમ હોય—યુદ્ધમાં ભયંકર રૂપવાળા આ બંને પુરુષવ્યાઘ્ર.
8.12.33
इति वाचः स्म श्रूयन्ते सिद्धानां वै मुहुर्मुहुः ।
सिंहनादश्च सञ्जज्ञे समेतानां दिवौकसाम् ॥ ८.१२.३३ ॥
આ રીતે સિદ્ધોના શબ્દો વારંવાર સંભળાયા; ત્યાં એકઠા થયેલા દેવોનો સિંહનાદ પણ ઊઠ્યો.
8.12.34
अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च दृष्ट्वा कर्म तयो रणे ।
सिद्वचारणसङ्घानां विस्मयः समपद्यत ॥ ८.१२.३४ ॥
યુદ્ધમાં તે બંનેના અદ્ભુત અને અચિંત્ય કર્મો જોઈને સિદ્ધ અને ચારણોના સમૂહો વિસ્મિત થયા.
8.12.35
प्रशंसन्ति तदा देवाः सिद्वाश्च परमर्षयः ।
साधु द्रौणे महाबाहो साधु भीमेति चाब्रुवन् ॥ ८.१२.३५ ॥
ત્યારે દેવો, સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ પ્રશંસા કરવા લાગ્યા; બોલ્યા—'સાધુ, હે દ્રોણપુત્ર, હે મહાબાહુ! સાધુ, હે ભીમ!'
8.12.36
तौ शूरौ समरे राजन्परस्परकृतागसौ ।
परस्परमुदीक्षेतां क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी ॥ ८.१२.३६ ॥
હે રાજન! યુદ્ધમાં એકબીજાના અપરાધી તે બંને શૂરવીરો ક્રોધથી આંખો ફાડીને એકબીજા તરફ જોવા લાગ્યા.
8.12.37
क्रोधरक्तेक्षणौ तौ तु क्रोधात्प्रस्फुरिताधरौ ।
क्रोधात्संदष्टदशनौ तथैव दशनच्छदौ ॥ ८.१२.३७ ॥
ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા તે બંને ક્રોધથી હોઠ ફફડાવતા, ક્રોધથી દાંત ભીંસતા, એ જ રીતે હોઠ દબાવીને ઊભા હતા.
8.12.38
अन्योन्यं छादयन्तौ स्म शरवृष्ट्या महारथौ ।
शराम्बुधारो समरे शस्त्रविद्युत्प्रकाशिनौ ॥ ८.१२.३८ ॥
તે બંને મહારથીઓ યુદ્ધમાં બાણોની વર્ષાથી એકબીજાને ઢાંકતા હતા; બાણોની ધારાઓ પાણી જેવી અને શસ્ત્રોનો પ્રકાશ વીજળી જેવો હતો.
8.12.39
तावन्यन्यं ध्वजं विद्व्वा सारथिं च महारणे ।
अन्योन्यस्य हयान्विद्वा बिभिदाते परस्परम् ॥ ८.१२.३९ ॥
તે બંને મહાયુદ્ધમાં એકબીજાની ધ્વજા અને સારથિને વીંધીને, એકબીજાના ઘોડાઓને પણ વીંધીને પરસ્પરને ચીરવા લાગ્યા.
8.12.40
ततः क्रुद्धौ महाराज बाणौ गृह्य महाहवे ।
उभौ चिक्षिपतुस्तूर्ममन्योन्यस्य वधैषिणौ ॥ ८.१२.४० ॥
પછી, હે મહારાજ, ક્રોધિત થયેલા તે બંનેએ મહાયુદ્ધમાં બાણો લઈને, એકબીજાના વધની ઇચ્છાથી ઝડપથી એકબીજા પર છોડ્યા.
8.12.41
तौ सायकौ महाराज द्योतमानौ चमूमुखे ।
आजघ्नतुः समासाद्य वज्रवेगौ दुरासदौ ॥ ८.१२.४१ ॥
હે મહારાજ, સેનાના મોખરે ચમકતા તે બંને બાણો વજ્ર જેવા વેગવાળા, દુર્ધર્ષ થઈને પહોંચીને પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
8.12.42
तौ परस्परवेगाच्च शराभ्यां च भृशाहतौ ।
निपेततुर्महावीर्यौ रथोपस्थे तयोस्तदा ॥ ८.१२.४२ ॥
પરસ્પરના વેગથી અને તે બાણોથી અત્યંત ઘવાયેલા તે મહાપરાક્રમી બંને ત્યારે પોતાના રથના આસન પર પડી ગયા.
8.12.43
ततस्तु सारथिर्ज्ञात्वा द्रोणपुत्रमचेतनम् ।
अपोवाह रणाद्राजन्सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ८.१२.४३ ॥
પછી સારથિએ દ્રોણપુત્રને બેભાન જાણીને, હે રાજન્, આખી સેના જોતી હતી ત્યારે તેને રણભૂમિમાંથી દૂર લઈ ગયો.
8.12.44
तथैव पाण्डवं राजन्विह्वलन्तं मुहुर्मुहुः ।
अपोवाह रथेनाजौ विशोकः शत्रुतापनम् ॥ ८.१२.४४ ॥
એ જ રીતે, હે રાજન્, વારંવાર વ્યાકુળ થતા પાંડવપુત્રને શત્રુઓને તપાવનાર વિશોકે યુદ્ધમાં પોતાના રથમાં લઈ ગયો.