महाभारत · अध्याय 8.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.12.1
भीमसेनं ततो द्रौणी राजन्विव्याध पत्रिणा ।
परया त्वरया युक्तो दर्शयन्नस्त्रलाघवम् ॥ ८.१२.१ ॥
नंतर, हे राजा, द्रोणपुत्राने अत्यंत वेगाने, अस्त्रकौशल्य दाखवत, भीमसेनाला बाणाने विद्ध केले.
8.12.2
अथैनं पुनराजघ्ने नवत्या निशितैः शरैः ।
सर्वमर्माणि सम्प्रेक्ष्य मर्मज्ञो लघुहस्तवत् ॥ ८.१२.२ ॥
मग तो पुन्हा तीक्ष्ण नव्वद बाणांनी त्याला घायाळ करू लागला; सर्व मर्मस्थाने नीट पाहून, मर्मज्ञ असल्याने, चपळ हाताने.
8.12.3
भीमसेनः समाकीर्णो द्रौणिना निशितैः शरैः ।
रराज समरे राजन्रश्मिवानिव भास्करः ॥ ८.१२.३ ॥
द्रोणपुत्राच्या तीक्ष्ण बाणांनी आच्छादलेला भीमसेन युद्धात, हे राजा, किरणांनी युक्त सूर्यासारखा झळकला.
8.12.4
ततः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डवः ।
द्रोणपुत्रमवच्छाद्य सिंहनादममुञ्चत ॥ ८.१२.४ ॥
नंतर पांडवाने चांगल्या प्रकारे सोडलेल्या हजार बाणांनी द्रोणपुत्राला झाकून सिंहनाद केला.
8.12.5
शरैः सरांस्ततो द्रौणिः संवार्य युधि पाण्डवम् ।
ललाटेऽभ्याहनद्राजन्नाराचेन स्मयन्निव ॥ ८.१२.५ ॥
नंतर द्रोणपुत्राने बाणांनी बाण अडवून, युद्धात पांडवाला, हे राजा, हसत असल्यासारखा नाराचाने कपाळावर प्रहार केला.
8.12.6
ललाटस्थं ततो बाणं धारयामास पाण्डवः ।
यथा शृङ्गं वने दृप्तः खङ्गो धारयते नृप ॥ ८.१२.६ ॥
नंतर पांडवाने कपाळात रुतलेला बाण धरून ठेवला; हे नृपा, वनात उन्मत्त गेंडा जसा आपले शिंग धारण करतो तसा.
8.12.7
ततो द्रौणिं रणे भीमो यतमानं पराक्रमी ।
त्रिभिर्विव्याध नाराचैर्ललाटे विस्मयन्निव ॥ ८.१२.७ ॥
तेव्हा युद्धात प्रयत्न करणाऱ्या द्रौणीला पराक्रमी भीमाने तीन नाराच बाणांनी त्याच्या कपाळावर विद्ध केले, जणू आश्चर्यचकित होऊन.
8.12.8
ललाटस्थैस्ततो बाणैर्ब्राह्मणोऽसौ व्यशोभत ।
प्रावृषीव यथा सिक्तस्त्रिशृङ्गः पर्वतोत्तमः ॥ ८.१२.८ ॥
तेव्हा कपाळात रुतलेल्या बाणांनी तो ब्राह्मण (द्रौणी) पावसाळ्यात भिजलेल्या उत्तम त्रिशृंग पर्वतासारखा शोभला.
8.12.9
ततः शरशतैर्द्रौणिरर्दयामास पाण्डवम् ।
न चैनं कम्पयामास मातरिश्वेव पर्वतम् ॥ ८.१२.९ ॥
तेव्हा द्रौणीने शेकडो बाणांनी पांडवाला पीडले; पण वारा पर्वताला हलवू शकत नाही तसे त्याला हलवू शकला नाही.
8.12.10
तथैव पांण्डवो युद्धे द्रौणिं शरशतैः शितैः ।
नाकम्पयत संहृष्टो वार्योध इव पर्वतम् ॥ ८.१२.१० ॥
त्याचप्रमाणे पांडवाने युद्धात तीक्ष्ण शेकडो बाणांनी द्रौणीला पीडले; आनंदित होऊन त्याला हलवू शकला नाही, जसा पाण्याचा प्रवाह पर्वताला हलवत नाही.
8.12.11
तावन्योन्यं शरैर्घोरैश्छादयानौ महारथौ ।
रथवर्यगतौ वीरौ शुशुभाते बलोत्कटौ ॥ ८.१२.११ ॥
ते दोन्ही महारथी एकमेकांना भयंकर बाणांनी झाकत, श्रेष्ठ रथांवर उभे राहून, बलाने उग्र वीर म्हणून शोभले.
8.12.12
आदित्याविव सन्दीप्तौ लोकक्षयकरावुभौ ।
स्वरश्मिभिरिवान्योन्यं तापयन्तौ शरोत्तमैः ॥ ८.१२.१२ ॥
दोन आदित्यांसारखे तेजस्वी, लोकांचा नाश करणारे ते दोघे, आपल्या किरणांसारख्या उत्तम बाणांनी एकमेकांना तापवत होते.
8.12.13
ततः प्रविकृते यत्नं कुर्वाणौ तौ महारणे ।
कृतप्रतिकृते यत्तौ शरसङ्घैरभीतवत् ॥ ८.१२.१३ ॥
नंतर त्या महायुद्धात ते दोघे चिडून प्रयत्न करत, प्रतिकारावर प्रतिकार करत, निर्भयासारखे बाणांच्या समूहांनी लढत होते.
8.12.14
व्याघ्राविव च सङ्ग्रामे चेरतुस्तौ नरोत्तमौ ।
शरदंष्ट्रौ दुराधर्षौ चापवक्रौ भयङ्करौ ॥ ८.१२.१४ ॥
युद्धात ते दोघे नरश्रेष्ठ वाघांसारखे फिरत होते; बाणच त्यांच्या दाढा होत्या, ते अजिंक्य, वाकलेली धनुष्ये घेऊन भयंकर होते.
8.12.15
अभूतां तावदृश्यौ च शरजालैः समन्ततः ।
मेघजालैरिव च्छनौ गगने चन्द्रभास्करौ ॥ ८.१२.१५ ॥
बाणांच्या जाळ्यांनी सर्व बाजूंनी ते दोघे अदृश्य झाले; आकाशात मेघजालांनी झाकलेल्या चंद्र-सूर्याप्रमाणे.
8.12.16
चकाशेते मुहूर्तेन ततस्तावप्यरिन्दमौ ।
विमुक्तावभ्रजालेन अङ्गारकबुधाविव ॥ ८.१२.१६ ॥
मग क्षणार्धात शत्रुदमन ते दोघेही मेघजालातून मुक्त झालेल्या मंगळ व बुधाप्रमाणे चमकले.
8.12.17
अथ तत्रैव सङ्ग्रमे वर्तमाने सुदारुणे ।
अपसव्यं ततश्चक्रे द्रौणिस्तत्र वृकोदरम् ॥ ८.१२.१७ ॥
तेथेच ते अतिभयंकर युद्ध चालू असताना, द्रोणपुत्राने तेथे वृकोदराला (भीमाला) अपसव्य करून वेढले.
8.12.18
किरञ्छरशतैरुग्रैर्धाराभिरिव पर्वतम् ।
न तु तन्ममृषे भीमः शत्रोर्विजलक्षणम् ॥ ८.१२.१८ ॥
भयंकर शेकडो बाणांचा वर्षाव करत, पर्वतावर धारांसारखा; पण भीमाने शत्रूचे ते विजयचिन्ह सहन केले नाही.
8.12.19
प्रतिचक्रे ततो राजन्पाण्डवोऽप्यपसव्यतः ।
मण्डलानां विभागेन गतप्रत्यागतेन च ॥ ८.१२.१९ ॥
हे राजा, तेव्हा पाण्डवानेही डावीकडून वळसा घालून प्रत्युत्तर दिले; मंडलांच्या विभागांनी आणि जाण्या-येण्याच्या गतीने.
8.12.20
बभूव तुमुलं युद्धं तयोः पुरुषसिंहयोः ।
चरित्वा विविधान्मार्गान्मण्डलस्थानमेव च ॥ ८.१२.२० ॥
त्या दोन पुरुषसिंहांमध्ये भयंकर युद्ध झाले; विविध मार्गांवरून संचार करीत आणि मंडल-स्थानांतही ते फिरत राहिले.
8.12.21
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ।
अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम् ॥ ८.१२.२१ ॥
पूर्ण ताणून सोडलेल्या बाणांनी ते एकमेकांवर प्रहार करू लागले; एकमेकांच्या वधासाठी त्यांनी उत्तम प्रयत्न केला.
8.12.22
ईषतुर्विरथं चैव कर्तुमन्योन्यमाहवे ।
ततो द्रौणिर्महास्त्राणि प्रादुश्चक्रे महारथः ॥ ८.१२.२२ ॥
युद्धात एकमेकांना रथहीन करण्याचा ते प्रयत्न करू लागले; तेव्हा महारथी द्रोणपुत्राने महान अस्त्रे प्रकट केली.
8.12.23
तान्यस्त्रैरेव समरे प्रतिजघ्नेऽथ पाण्डवः ।
ततो घोरं महाराज अस्त्रयुद्धमवर्तत ॥ ८.१२.२३ ॥
तेव्हा पाण्डवाने त्याच अस्त्रांनी युद्धात त्यांना प्रतिकार केला; नंतर, हे महाराजा, भयंकर अस्त्रयुद्ध सुरू झाले.
8.12.24
ग्रहयुद्वं यथा घोरं प्रजासंहरणे ह्यभूत् ।
ते वाणाः समसज्जन्त मुक्तास्ताभ्यां तु भारत ॥ ८.१२.२४ ॥
प्रजासंहाराच्या वेळी ग्रहांचे भयंकर युद्ध होते, तसे, हे भारता, त्या दोघांनी सोडलेले ते बाण एकमेकांवर आदळले.
8.12.25
द्योतग्रन्तो दिशः सर्वास्तव सैन्यं समन्ततः ।
बाणसङ्घैर्वृतं घोरमाकाशं समपद्यत ॥ ८.१२.२५ ॥
आपले सैन्य सर्व दिशा उजळवत, सर्व बाजूंनी बाणांच्या समूहांनी व्यापलेले भयंकर आकाश बनले.
8.12.26
उल्कापातावृतं युद्धं प्रजानां संक्षये नृप ।
बाणाभिघातात्सञ्जज्ञे तत्र भारत पावकः ॥ ८.१२.२६ ॥
हे राजा, प्रजांच्या संहारात उल्कापातांनी व्यापलेले ते युद्ध झाले; हे भारता, तेथे बाणांच्या आघातातून अग्नी प्रकटला.
8.12.27
सविस्फुलिङ्गो दीप्तार्चिर्योऽदहद्वाहिनीद्वयम् ।
तत्र सिद्धा महाराज सम्पतन्तोऽब्रुवन्वचः ॥ ८.१२.२७ ॥
ठिणग्यांसह, प्रज्वलित ज्वालांसह जी अग्नी दोन्ही सैन्यांना जाळत होती; हे महाराजा, तेथे उतरलेल्या सिद्धांनी हे वचन उच्चारले.
8.12.28
युद्धानामति सर्वेषां युद्धमेतदिति प्रभो ।
सर्वयुद्धानि चैतस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ८.१२.२८ ॥
हे प्रभो, सर्व युद्धांना ओलांडणारे हे युद्ध आहे; इतर सर्व युद्धे याच्या सोळाव्या भागालाही पात्र नाहीत.
8.12.29
नेदृशं च पुनर्युद्धं भविष्यति कदाचन ।
अहो ज्ञानेन सम्पन्नावुभ ब्राह्मणक्षत्रियौ ॥ ८.१२.२९ ॥
असे युद्ध पुन्हा कधीही होणार नाही. अहो! ज्ञानाने संपन्न ते दोघे, ब्राह्मण आणि क्षत्रिय!
8.12.30
अहो शौर्येण सम्पन्नावुभौ चोग्रपराक्रमौ ।
अहो भीमबलो भीम एतस्य च कृतास्त्रता ॥ ८.१२.३० ॥
अहो! शौर्याने संपन्न आणि उग्र पराक्रमी ते दोघे! अहो! भयंकर बळाचा भीम, आणि त्याचे अस्त्रकौशल्य!
8.12.31
अहो वीर्यस्य सारत्वमहो सौष्ठवमेतयोः ।
स्थितावेतौ हि समरे कालान्तकयमोपमौ ॥ ८.१२.३१ ॥
अहो! यांच्या पराक्रमाची श्रेष्ठता आणि कौशल्य किती अद्भुत! युद्धात उभे असलेले हे दोघे जणू काळ, अंतक आणि यमासारखे आहेत.
8.12.32
रुद्रौ द्वावि सम्भूतौ यथा द्वाविव भास्करौ ।
यमौ वा पुरुषव्याघ्रौ घोररूपावुभौ रणे ॥ ८.१२.३२ ॥
जणू दोन रुद्र किंवा दोन सूर्य जन्मले आहेत, किंवा जुळे यम आहेत—युद्धात भयंकर रूप धारण केलेले हे दोघे पुरुषव्याघ्र.
8.12.33
इति वाचः स्म श्रूयन्ते सिद्धानां वै मुहुर्मुहुः ।
सिंहनादश्च सञ्जज्ञे समेतानां दिवौकसाम् ॥ ८.१२.३३ ॥
असे सिद्धांचे शब्द वारंवार ऐकू येत होते; तेथे जमलेल्या देवांचा सिंहनादही उठला.
8.12.34
अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च दृष्ट्वा कर्म तयो रणे ।
सिद्वचारणसङ्घानां विस्मयः समपद्यत ॥ ८.१२.३४ ॥
युद्धात त्या दोघांची अद्भुत व अचिंत्य कर्मे पाहून सिद्ध आणि चारण समूहांना आश्चर्य वाटले.
8.12.35
प्रशंसन्ति तदा देवाः सिद्वाश्च परमर्षयः ।
साधु द्रौणे महाबाहो साधु भीमेति चाब्रुवन् ॥ ८.१२.३५ ॥
तेव्हा देव, सिद्ध आणि परम ऋषी प्रशंसा करू लागले; म्हणाले—'साधु, हे द्रोणपुत्रा, हे महाबाहो! साधु, हे भीमा!'
8.12.36
तौ शूरौ समरे राजन्परस्परकृतागसौ ।
परस्परमुदीक्षेतां क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी ॥ ८.१२.३६ ॥
हे राजा! युद्धात एकमेकांचे अपराधी ठरलेले ते दोन शूर क्रोधाने डोळे विस्फारून एकमेकांकडे पाहू लागले.
8.12.37
क्रोधरक्तेक्षणौ तौ तु क्रोधात्प्रस्फुरिताधरौ ।
क्रोधात्संदष्टदशनौ तथैव दशनच्छदौ ॥ ८.१२.३७ ॥
क्रोधाने लाल डोळे झालेले ते दोघे क्रोधाने ओठ फडफडवत, क्रोधाने दात खात, तसेच ओठ दाबून उभे होते.
8.12.38
अन्योन्यं छादयन्तौ स्म शरवृष्ट्या महारथौ ।
शराम्बुधारो समरे शस्त्रविद्युत्प्रकाशिनौ ॥ ८.१२.३८ ॥
ते दोन्ही महारथी युद्धात बाणांच्या वर्षावाने एकमेकांना झाकत होते; बाणांच्या धारा पाण्यासारख्या आणि शस्त्रांची विजेसारखी चमक होती.
8.12.39
तावन्यन्यं ध्वजं विद्व्वा सारथिं च महारणे ।
अन्योन्यस्य हयान्विद्वा बिभिदाते परस्परम् ॥ ८.१२.३९ ॥
ते दोघे महायुद्धात एकमेकांचा ध्वज आणि सारथी भेदून, एकमेकांचे घोडेही भेदून परस्परांना विदीर्ण करू लागले.
8.12.40
ततः क्रुद्धौ महाराज बाणौ गृह्य महाहवे ।
उभौ चिक्षिपतुस्तूर्ममन्योन्यस्य वधैषिणौ ॥ ८.१२.४० ॥
मग, हे महाराजा, क्रुद्ध झालेल्या त्या दोघांनी महायुद्धात बाण घेऊन, एकमेकांच्या वधाची इच्छा धरून, त्वरेने एकमेकांवर सोडले.
8.12.41
तौ सायकौ महाराज द्योतमानौ चमूमुखे ।
आजघ्नतुः समासाद्य वज्रवेगौ दुरासदौ ॥ ८.१२.४१ ॥
हे महाराजा, सैन्याच्या अग्रभागी चमकणारे ते दोन बाण वज्रासारख्या वेगाने, दुर्धर होऊन पोहोचून प्रहार करते झाले.
8.12.42
तौ परस्परवेगाच्च शराभ्यां च भृशाहतौ ।
निपेततुर्महावीर्यौ रथोपस्थे तयोस्तदा ॥ ८.१२.४२ ॥
परस्परांच्या वेगाने आणि त्या बाणांनी अत्यंत घायाळ झालेले ते महापराक्रमी दोघे तेव्हा आपापल्या रथाच्या बैठकीवर कोसळले.
8.12.43
ततस्तु सारथिर्ज्ञात्वा द्रोणपुत्रमचेतनम् ।
अपोवाह रणाद्राजन्सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ८.१२.४३ ॥
नंतर सारथ्याने द्रोणपुत्राला बेशुद्ध असल्याचे जाणून, हे राजन्, सर्व सैन्य पाहत असताना त्याला रणांगणातून दूर नेले.
8.12.44
तथैव पाण्डवं राजन्विह्वलन्तं मुहुर्मुहुः ।
अपोवाह रथेनाजौ विशोकः शत्रुतापनम् ॥ ८.१२.४४ ॥
त्याचप्रमाणे, हे राजन्, वारंवार व्याकुळ होणाऱ्या पांडुपुत्राला शत्रूंना तापविणाऱ्या विशोकाने युद्धात आपल्या रथातून नेले.