महाभारत · अध्याय 8.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.15.1
नकुलं रभसं युद्धे द्रावयन्तं वरूथिनीम् ।
कर्णो वैकर्तनो राजन्वारयामास वै रुषा ॥ ८.१५.१ ॥
हे राजा! युद्धात वेगाने सैन्य पळवून लावणाऱ्या नकुलाला वैकर्तन कर्णाने रागाने अडवले.
8.15.2
नकुलस्तु ततः कर्णं प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
चिरस्य बत दृष्टोऽहं दैवतैः सौम्यचक्षुषा। ॥ ८.१५.२ ॥
तेव्हा नकुल हसत कर्णाला म्हणाला: "फार काळानंतर, देवांच्या कृपेने सौम्य दृष्टीने मी तुला पाहिले."
8.15.3
यस्य मे त्वं रणे पाप चक्षुर्विषयमागतः ।
त्वं हि मूलमनर्थानां वैरस्य कलहस्य च। ॥ ८.१५.३ ॥
"हे पापी! युद्धात तू माझ्या दृष्टीस पडला आहेस. तूच अनर्थ, वैर आणि कलह यांचे मूळ आहेस."
8.15.4
त्वद्दोषात्कुरवः क्षीणाः समासाद्य परस्परम् ।
त्वामद्य समरे हत्वा कृतकृत्योऽस्मि विज्वरः ॥ ८.१५.४ ॥
"तुझ्या दोषामुळे कौरव परस्परांशी भिडून क्षीण झाले. आज युद्धात तुला मारून मी कृतकृत्य आणि निश्चिंत झालो आहे."
8.15.5
एवमुक्तः प्रत्युवाच नकुलं सूतनन्दनः ।
सदृशं राजपुत्रस्य धन्विनश्च विशेषतः ॥ ८.१५.५ ॥
असे म्हटल्यावर सूतपुत्र कर्णाने नकुलाला उत्तर दिले; ते राजपुत्राला आणि विशेषतः धनुर्धराला साजेसे होते.
8.15.6
प्रहरस्व च मे वीर पश्यामस्तव पौरुषम् ।
कर्म कृत्वा रमे शूर ततः कत्थितुमर्हसि ॥ ८.१५.६ ॥
"हे वीरा! माझ्यावर प्रहार कर; आम्ही तुझा पराक्रम पाहू. हे शूरा! कर्म करूनच तुला बढाई मारणे योग्य आहे."
8.15.7
अनुक्त्वा समरे तात शूरा युध्यन्ति शक्तितः ।
प्रयुध्यस्व मया शक्त्या हनिष्ये दर्पमेव ते ॥ ८.१५.७ ॥
हे वत्सा, शूर वीर युद्धात बढाया न मारता आपल्या शक्तीनुसार लढतात. माझ्याशी लढ; माझ्या शक्तीने तुझा दर्पच मी नष्ट करीन.
8.15.8
इत्युक्त्वा प्राहरत्तूर्णं पाण्डुपुत्राय सूतजः ।
विव्याध चैनं समरे त्रिसप्तत्या शिलीमुखैः ॥ ८.१५.८ ॥
असे बोलून सूतपुत्राने तात्काळ पांडुपुत्रावर प्रहार केला आणि युद्धात त्र्याहत्तर बाणांनी त्याला विद्ध केले.
8.15.9
नकुलस्तु ततो विद्वः सूतपुत्रेण भारत ।
अशीत्याऽऽशीविषप्रख्यैः सूतपुत्रमविध्यत ॥ ८.१५.९ ॥
हे भारता, तेव्हा सूतपुत्राने विद्ध झालेल्या नकुलाने विषारी सर्पांसारख्या ऐंशी बाणांनी सूतपुत्राला विद्ध केले.
8.15.10
तस्य कर्णो धनुश्छित्त्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ।
त्रिंशता परमेष्वासः शरैः पाण्डवमर्दयत् ॥ ८.१५.१० ॥
त्याचे धनुष्य तोडून परम धनुर्धर कर्णाने दगडावर धार लावलेल्या सोनेरी पंखांच्या तीस बाणांनी पांडवाला पीडले.
8.15.11
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ।
आशीविषा यथा नागा भित्त्वा गां सलिलं पपुः ॥ ८.१५.११ ॥
ते बाण त्याचे कवच भेदून युद्धात रक्त प्याले, जसे विषारी नाग भूमी भेदून पाणी पितात.
8.15.12
अथान्यद्वनुरादाय हेमपृष्ठं दुरासदम् ।
कर्णं विव्याध सप्तत्या सारथिञ्च त्रिभिः शरैः ॥ ८.१५.१२ ॥
मग सोन्याच्या पाठीचे, दुर्जय असे दुसरे धनुष्य घेऊन त्याने कर्णाला सत्तर बाणांनी आणि सारथ्याला तीन बाणांनी विद्ध केले.
8.15.13
ततः क्रुद्धो महाराज नकुलः परवीहा ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन कर्णस्य धनुराच्छिनत् ॥ ८.१५.१३ ॥
तेव्हा हे महाराज, क्रुद्ध झालेल्या शत्रुसंहारक नकुलाने अत्यंत तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणाने कर्णाचे धनुष्य तोडले.
8.15.14
अथैनं छिन्नधन्वानं सायकानां शतैस्त्रिभिः ।
आजघ्ने प्रहसन्वीरः सर्वलोकमहारथम् ॥ ८.१५.१४ ॥
मग धनुष्य तुटलेल्या त्या सर्वलोकप्रसिद्ध महारथ कर्णावर त्या वीराने हसत हसत तीनशे बाणांनी प्रहार केला.
8.15.15
कर्णमभ्यर्दितं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रेण मारिष ।
विस्मयं परमं जग्मुर्ऋषयः सह दैवतैः ॥ ८.१५.१५ ॥
हे माननीय, पांडुपुत्राने कर्णाला पीडित झालेला पाहून ऋषी देवतांसह अत्यंत विस्मित झाले.
8.15.16
अथान्यद्वनुरादाय कर्णो वैकर्तनस्तदा ।
नकुलं पञ्छभिर्बाणैर्जत्रुदेशे समार्पयत् ॥ ८.१५.१६ ॥
तेव्हा वैकर्तन कर्णाने दुसरे धनुष्य घेऊन पाच बाणांनी नकुलाच्या जत्रुप्रदेशी प्रहार केला.
8.15.17
उरस्थैरथ तैर्बाणैर्माद्रीपुत्रो व्यरोचत ।
स्वरश्मिभिरिवादित्यो भुवने विसृजन्प्रभाम् ॥ ८.१५.१७ ॥
छातीत रुतलेल्या त्या बाणांनी माद्रीपुत्र नकुल, जगात स्वतःच्या किरणांनी प्रकाश पसरवणाऱ्या सूर्यासारखा शोभला.
8.15.18
नकुलस्तु ततः कर्णं विद्व्वा सप्तभिराशुगैः ।
अथास्य धनुषः कोटिं पुनश्चिच्छेद मारिष ॥ ८.१५.१८ ॥
मग नकुलाने कर्णाला सात वेगवान बाणांनी विद्ध करून, हे माननीय, त्याच्या धनुष्याचे टोक पुन्हा तोडले.
8.15.19
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय समरे वेगवत्तरम् ।
नकुलस्य ततो बैणैः समन्ताच्छादयद्दिशः ॥ ८.१५.१९ ॥
त्याने युद्धात दुसरे, अधिक वेगवान धनुष्य उचलले; मग नकुलाच्या बाणांनी सर्व दिशा झाकून टाकल्या.
8.15.20
सञ्छाद्यमानः सहसा कर्णचाप्युतैः सरैः ।
चिच्छेद स शरांस्तूर्णं शरैरेव महारथः ॥ ८.१५.२० ॥
कर्णाच्या तीक्ष्ण बाणांनी अचानक झाकला गेलेल्या त्या महारथाने तत्काळ बाणांनीच त्याचे बाण छेदले.
8.15.21
ततो बाणमयं जालं विततं व्योम्न्यदृश्यत ।
खद्योतानामिव व्रातैः सम्पतद्भिर्यथा नभः ॥ ८.१५.२१ ॥
तेव्हा आकाशात बाणांचे बनलेले जाळे पसरलेले दिसले, जसे उडणाऱ्या काजव्यांच्या थव्यांनी आकाश भरते.
8.15.22
तैर्विमुक्तैः शरशतैश्छादितं गगनं तदा ।
शलभानां यथा व्रातैस्तद्वदासीद्विशाम्पते ॥ ८.१५.२२ ॥
त्यांनी सोडलेल्या शेकडो बाणांनी तेव्हा आकाश झाकले गेले, हे राजा; जसे टोळधाडीच्या थव्यांनी झाकले जाते.
8.15.23
ते शरा हेमविकृताः सम्पन्तौ मुहुर्मुहुः ।
श्रेणीकृता व्यकाशान्त क्रौञ्चाः श्रेणीकृता इव ॥ ८.१५.२३ ॥
सोन्याने सजवलेले ते बाण वारंवार उडत रांगेत मांडलेल्या क्रौंच पक्ष्यांसारखे चमकले.
8.15.24
बाणजालवृते व्योम्नि च्छादिते च दिवाकरे ।
न स्म सम्पतते भूतं किञ्चिदप्यन्तरिक्षगम् ॥ ८.१५.२४ ॥
आकाश बाणांच्या जाळ्याने वेढले गेले आणि सूर्यही झाकला गेला, तेव्हा आकाशात संचार करणारा कोणताही प्राणीही उडू शकला नाही.
8.15.25
निरुद्वे तत्र मार्गे च शरसङ्घैः समन्ततः ।
व्यरोचेतां महात्मानौ कालसूर्याविवोदितौ ॥ ८.१५.२५ ॥
तेथे मार्ग सर्व बाजूंनी बाणांच्या समूहांनी अडवला गेला असता, ते दोन महात्मे उदयाला आलेल्या कालसूर्यांसारखे तेजस्वी दिसले.
8.15.26
कर्णचापच्युतैर्बाणैर्वध्यमानास्तु सोमकाः ।
अवालीयन्त राजेन्द्र वेदनार्ता भूशार्दिताः ॥ ८.१५.२६ ॥
कर्णाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी मारले जात असलेले सोमक, हे राजेंद्रा, वेदनेने पीडित होऊन अत्यंत जखमी होऊन माघारले.
8.15.27
नकुलस्य तथा बाणैर्हन्यमाना चमूस्तव ।
व्यशीर्यत दिशो राजन्वातनुन्ना इवाम्बुदाः ॥ ८.१५.२७ ॥
नकुलाच्या बाणांनी मारली जात असलेली आपली सेनाही, हे राजा, वाऱ्याने हाकलेल्या ढगांप्रमाणे दिशादिशांत विखुरली.
8.15.28
ते सेने हन्यमाने तु ताभ्यां दिव्यैर्महाशरैः ।
शरपातमपाक्रम्य तस्थतुः प्रेक्षिके तदा ॥ ८.१५.२८ ॥
त्या दोघांच्या दिव्य महाबाणांनी मारली जात असलेली ती दोन्ही सेना तेव्हा बाणांच्या टप्प्यातून बाजूला होऊन प्रेक्षक म्हणून उभी राहिली.
8.15.29
प्रोत्सारितजने तस्मिन्कर्णपाण्डवयोः शरैः ।
अविध्येतां महात्मानावन्योन्यं शरवृष्टिभिः ॥ ८.१५.२९ ॥
तेथील लोक दूर हटवले गेले असता, कर्ण आणि पांडव ते दोन महात्मे बाणांच्या वर्षावाने एकमेकांना विद्ध करू लागले.
8.15.30
विदर्शयन्तौ दिव्यानि शस्त्राणि रणमूर्धनि ।
छादयन्तौ च सहसा परस्परवधैषिणौ ॥ ८.१५.३० ॥
रणभूमीच्या अग्रभागी दिव्य शस्त्रे दाखवत, अचानक एकमेकांना झाकत, परस्परांच्या वधाची इच्छा धरणारे ते दोघे.
8.15.31
नकुलेन शरा मुक्ता कङ्कबर्हिणवाससः ।
सूतपुत्रमवच्छाद्य व्यतिष्ठन्त यथाऽम्बरे ॥ ८.१५.३१ ॥
नकुलाने सोडलेले बाण, कंक व मोराच्या पिसांचे, सूतपुत्राला झाकून आकाशात स्थिर राहिले.
8.15.32
तथैव सूतपुत्रेण प्रेषिताः परमाहवे ।
पाण्डुपुत्रमवच्छाद्य व्यतिष्ठन्ताम्बरे शराः ॥ ८.१५.३२ ॥
तसेच सूतपुत्राने परम युद्धात सोडलेले बाण पांडुपुत्राला झाकून आकाशात स्थिर राहिले.
8.15.33
शरवेश्मप्रविष्टौ तौ ददृशाते न कैश्चन ।
सूर्याचन्द्रमसौ राजञ्छाद्यमानौ घनैरिव ॥ ८.१५.३३ ॥
बाणांच्या गृहात प्रवेशलेले ते दोघे कोणालाही दिसले नाहीत, हे राजा; मेघांनी झाकलेल्या सूर्यचंद्राप्रमाणे.
8.15.34
ततः क्रुद्धो रणे कर्णः कृत्वा घोरतरं वपुः ।
पाण्डवं छादयामास समन्ताच्छरवृष्टिभिः ॥ ८.१५.३४ ॥
मग रणात क्रुद्ध झालेल्या कर्णाने आपले रूप अधिक भयंकर करून बाणांच्या वर्षावाने पांडवाला सर्व बाजूंनी झाकले.
8.15.35
सोऽतिच्छन्नो महाराज सूतपुत्रेण पाण्डवः ।
न चकार व्यथां राजन्भास्करो जलदैर्यथा ॥ ८.१५.३५ ॥
सूतपुत्राने पूर्ण झाकला गेला असतानाही, हे महाराजा, तो पांडुपुत्र व्यथित झाला नाही, हे राजा; मेघांनी झाकलेल्या सूर्याप्रमाणे.
8.15.36
ततः प्रहस्याधिरथिः शरजालानि मारिष ।
प्रेषयामास समरे शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.१५.३६ ॥
मग हसत अधिरथपुत्राने, हे मारिष, युद्धात शेकडो आणि हजारो बाणांचे जाळे सोडले.
8.15.37
एकच्छायमभूत्सर्वं तस्य बाणैर्महात्मनः ।
अभ्रच्छायेव सञ्जज्ञे सम्पतद्भिः शरोत्तमैः ॥ ८.१५.३७ ॥
त्या महात्म्याच्या बाणांनी सर्व काही एकाच छायेत झाकले गेले. पडणाऱ्या उत्तम बाणांनी ते मेघच्छायेसारखे दिसू लागले.
8.15.38
ततः कर्णो महाराज धनुश्छित्त्वा महात्मनः ।
सारथिं पातयामास रथनीडाद्वसन्निव ॥ ८.१५.३८ ॥
मग, हे महाराजा, कर्णाने त्या महात्म्याचे धनुष्य तोडून त्याच्या सारथ्याला रथाच्या आसनावरून बसलेल्यासारखे खाली पाडले.
8.15.39
ततोऽश्वांश्छतुरश्चास्य चतुर्भिर्निशितैः शरैः ।
यमस्य भवनं तूर्णं प्रेषयामास भारत ॥ ८.१५.३९ ॥
मग, हे भारता, त्याच्या चारही घोड्यांना चार तीक्ष्ण बाणांनी त्याने त्वरित यमलोकी पाठवले.
8.15.40
अथास्य तं रथं दिव्यं तिलशो व्यधमच्छरैः ।
पताकां चक्ररक्षांश्च गदां खङ्गं च मारिष ॥ ८.१५.४० ॥
मग त्याच्या त्या दिव्य रथाचे बाणांनी तिळाएवढे तुकडे करून टाकले; हे मारिषा, त्याची पताका, चक्ररक्षक, गदा आणि खड्गही.
8.15.41
शतचन्द्रं च तच्चर्म सर्वापकरणानि च ।
सुवर्णविकृतं तच्च धनुः शरमाहवे ॥ ८.१५.४१ ॥
त्याची ती शतचंद्र ढाल, सर्व सामग्री, सोन्याने सजवलेले ते धनुष्य आणि युद्धातील बाणही.
8.15.42
हताश्वो विरथश्चैव विवर्मा च विशाम्पते ।
अवतीर्य रथात्तूर्णं परिघं गृह्य धिष्ठितः ॥ ८.१५.४२ ॥
हे प्रजापते, घोडे मारले गेल्यामुळे, रथहीन आणि कवचहीन होऊन तो त्वरित रथातून उतरला आणि लोखंडी गदा हाती घेऊन दृढपणे उभा राहिला.
8.15.43
तमुद्यतं महारघोरं परिघं तस्य सूतजः ।
व्यहनत्सायकै राजन्सुतीक्ष्णैर्भारसाधनैः ॥ ८.१५.४३ ॥
राजा, सूतपुत्राने उगारलेला तो अत्यंत भयानक लोखंडी परिघ अतिशय तीक्ष्ण, भार सहन करणाऱ्या बाणांनी छिन्नभिन्न केला.
8.15.44
व्यायुधं चैनमालक्ष्य शरैः सन्नतपर्वभिः ।
आर्पयद्बहुभिः कर्णो न चैनं समपीडयत् ॥ ८.१५.४४ ॥
त्याला निःशस्त्र पाहून कर्णाने वाकलेल्या पेरांच्या अनेक बाणांनी त्याच्यावर प्रहार केला, पण त्याला पूर्णपणे पीडा दिली नाही.
8.15.45
स हन्यमानः समरे कृतास्त्रेण बलीयसा ।
प्राद्रवत्सहसा राजन्नकुलो व्याकुलेन्द्रियः ॥ ८.१५.४५ ॥
हे राजा, युद्धात अस्त्रकुशल बलवानाने प्रहार केल्यामुळे व्याकुल इंद्रिये असलेला नकुल अचानक पळून गेला.
8.15.46
तमभिद्रुत्य राधेयः प्रहसन्वै पुनःपुनः ।
सज्यमस्य धनुः कण्ठे व्यवासृजत भारत ॥ ८.१५.४६ ॥
त्याचा पाठलाग करून राधेय कर्ण वारंवार हसत, हे भारता, त्याचे प्रत्यंचायुक्त धनुष्य त्याच्या गळ्यात अडकवले.
8.15.47
ततः स शुशुभे राजन्कण्ठासक्तमहाधनुः ।
परिवेषमनुप्राप्तो यथा स्याद्व्योम्नि चन्द्रमाः ॥ ८.१५.४७ ॥
तेव्हा हे राजा, गळ्यात लोंबणाऱ्या महाधनुष्यासह तो आकाशात चंद्राला परिवेश प्राप्त झाल्यासारखा शोभला.
8.15.48
यथैव चासितो मेघः शक्रचापेन शोभितः ।
अशोभत महाराज पाण्डुपुत्रस्तथा रणे ॥ ८.१५.४८ ॥
काळा मेघ इंद्रधनुष्याने शोभतो तसा, हे महाराजा, रणात पांडुपुत्र शोभला.
8.15.49
तमब्रवीत्ततः कर्णो व्यर्थं व्याहृतवानसि ।
वदेदानीं पुनर्हृष्टो वध्यमानः पुनःपुनः ॥ ८.१५.४९ ॥
तेव्हा कर्ण त्याला म्हणाला: तू व्यर्थ बोललास. आता आनंदाने पुन्हा बोल, तू वारंवार मार खात आहेस.
8.15.50
मा योत्सीः कुरुभिः सार्धं बलवद्भिश्च पाण्डव ।
सदृशैस्तात युध्यस्व व्रीडां मा कुरु पाण्डव ॥ ८.१५.५० ॥
हे पाण्डवा, बलवान कौरवांशी युद्ध करू नकोस. हे तात, आपल्या बरोबरीच्यांशी युद्ध कर; हे पाण्डवा, लाज बाळगू नकोस.
8.15.51
गृहं वा गच्छ माद्रेय यत्र वा कृष्णफल्गुनौ ।
एवमुक्त्वा महाराज विससर्ज स तं तदा ॥ ८.१५.५१ ॥
घरी जा, हे माद्रेया, किंवा जिथे कृष्ण आणि फाल्गुन आहेत तिथे जा. हे महाराजा, असे म्हणून त्याने तेव्हा त्याला सोडून दिले.
8.15.52
वधप्राप्तं तु तं शूरो नाहनद्वर्मवित्तदा ।
स्मृत्वा कुन्त्या वचो राजंस्तत एनं व्यसर्जयत् ॥ ८.१५.५२ ॥
हे राजा, वधास पात्र असलेल्या त्याला त्या शूर, कवचज्ञ वीराने तेव्हा मारले नाही. कुन्तीचे वचन आठवून त्याने त्याला सोडून दिले.
8.15.53
विसृष्टः पाण्डवो राजन्सूतपुत्रेण धन्विना ।
व्रीडन्निव जगामाथ युधिष्ठिररथं प्रति ॥ ८.१५.५३ ॥
हे राजा, सूतपुत्र धनुर्धराने सोडलेला पाण्डव लाजल्यासारखा युधिष्ठिराच्या रथाकडे गेला.
8.15.54
आरुरोह रथं चापि सूतपुत्रप्रतापितः ।
निःश्वसन्दुःखसन्तप्तः कुम्भक्षिप्त इवोरगः ॥ ८.१५.५४ ॥
सूतपुत्राने पीडित होऊन तो रथावर चढला; दुःखाने संतप्त होऊन, उसासे टाकत, घड्यात टाकलेल्या सापासारखा झाला.
8.15.55
तं विजित्याथ कर्णोऽपि पाञ्चालांस्त्वरितो ययौ ।
रथेनातिपताकेन चन्द्रवर्णहयेन च ॥ ८.१५.५५ ॥
त्याला जिंकून कर्णही त्वरेने पांचालांकडे गेला; अनेक ध्वजांच्या रथाने आणि चंद्रवर्ण घोड्यांनी.
8.15.56
तत्राक्रन्दो महानासीत्पाण्डवानां विशाम्पते ।
दृष्ट्वा सेनापतिं यान्तं पाञ्चालानां रथव्रजान् ॥ ८.१५.५६ ॥
हे प्रजापते, तेथे पांडवांमध्ये मोठा आक्रोश झाला; पांचालांच्या रथसमूहांचा सेनापती पुढे जाताना पाहून.
8.15.57
तत्राकरोन्महाराज कदनं सूतनन्दनः ।
मध्यं प्राप्ते दिनकरे चक्रवद्विचरन्प्रभुः ॥ ८.१५.५७ ॥
हे महाराज, तेथे सूतपुत्राने संहार केला; सूर्य माध्याह्नी आल्यावर तो पराक्रमी चक्राप्रमाणे फिरत राहिला.
8.15.58
भग्नचक्रै रथैः कैश्चिच्छिन्नध्यवजपताकिभिः ।
हताश्वैर्हतसूतैश्च भग्नाक्षैश्चैव मारिष।
हियमाणानपश्याम पाञ्चालानां रथव्रजान् ॥ ८.१५.५८ ॥
हे मारिष, पांचालांचे रथसमूह मोडलेल्या चाकांचे, तुटलेल्या ध्वजांचे, मारलेल्या घोड्यांचे व सारथ्यांचे, तुटलेल्या धुऱ्यांचे वाहून नेले जाताना आम्ही पाहिले.
8.15.59
तत्रतत्र च सम्भ्रान्ता विचेरुरथ कुञ्जराः ।
दावाग्न्यभिपरीताङ्गा यथैव स्युर्महावने ॥ ८.१५.५९ ॥
इकडे-तिकडे गोंधळून युद्धहत्ती फिरू लागले, जणू महावनात वणव्याने वेढलेल्या देहांसारखे.
8.15.60
भिन्नकुम्भाः सरुधिराश्छिन्नहस्ताश्च वारणाः ।
छिन्नगात्रावराश्चैव च्छिन्नवालधयोऽपरे।
छिन्नाभ्राणीव सम्पेतुर्हन्यमाना महात्मना ॥ ८.१५.६० ॥
फुटलेली कुंभस्थळे, रक्तभरले देह, तुटलेल्या सोंडा असलेले हत्ती; इतरांचे अवयव, मागील भाग व शेपटी तुटलेले; महात्म्याच्या प्रहारांनी ते फाटलेल्या ढगांसारखे कोसळले.
8.15.61
अपरे त्रासिता नागा नाराचशरतोमरैः ।
तमेवाभिमुखं जग्मुः शलभा इव पावकम् ॥ ८.१५.६१ ॥
इतर हत्ती नाराच, बाण आणि तोमरांनी भयभीत होऊन, पतंग अग्नीकडे जातात तसे त्याच्याकडेच धावले.
8.15.62
अपरे निष्टनन्तश्च व्यदृश्यन्त महाद्विपाः ।
क्षरन्तः शोणितं गात्रैर्नगा इव जलस्रवाः ॥ ८.१५.६२ ॥
इतर महाहत्ती कण्हत दिसले; त्यांच्या अंगांतून रक्त वाहत होते, जणू पर्वत झरे वाहवत आहेत.
8.15.63
उरश्छदैर्वियुक्तांश्च वालबन्धैश्च वाजिनः ।
राजतैश्च तथा कांस्यैः सौवर्णैश्चैव भूषणैः ॥ ८.१५.६३ ॥
त्यांचे उरस्त्राण सुटले होते, शेपटीचे अलंकार गळले होते; चांदी, कांस्य आणि सोन्याची भूषणेही होती.
8.15.64
हीनांश्चाभरणैश्चैव खलीनैश्च विवर्जितान् ।
चामरैश्च कुथाभिश्च तूणीरैः पतितैरपि ॥ ८.१५.६४ ॥
अलंकाररहित, लगामरहित, चामरे, खोगीर आणि पडलेल्या भात्यांसह.
8.15.65
निहतैः सादिभिश्चैव शूरैराहवशोभितैः ।
अपश्याम रणे तत्र भ्राम्यमाणान्हयोत्तमान् ॥ ८.१५.६५ ॥
तेथे युद्धात मारल्या गेलेल्या स्वारांसह आणि शूरांसह, युद्धाने शोभलेले, फिरणारे उत्तम अश्व रणात आम्ही पाहिले.
8.15.66
प्रासैः खङ्गैश्च रहितानृष्टिभिश्चापि भारत ।
हयसादीनपश्याम कञ्चुकोष्णीषधारिणः ॥ ८.१५.६६ ॥
हे भारता, भाले, तलवारी व ऋष्टी नसलेले, अंगरखा व फेटा घातलेले अश्वस्वार आम्ही पाहिले.
8.15.67
निहतान्वध्यमानांश्च वेपमानांश्च भारत ।
नागाङ्गावयवैर्हीनांस्तत्रतत्रैव भारत ॥ ८.१५.६७ ॥
हे भरतवंशजा, तेथे तेथे मारले गेलेले, मारले जात असलेले आणि कापणारे, तसेच हत्तींच्या अवयवांनी रहित झालेले मी पाहिले.
8.15.68
रथान्हेमपरिष्कारान्संयुक्ताञ्जवनैर्हयैः ।
भ्राम्यमाणानपश्याम हतेषु रथिषु द्रुतम् ॥ ८.१५.६८ ॥
सोन्याने सजवलेले, वेगवान घोड्यांना जुंपलेले रथ, रथी मारले गेल्यावर वेगाने फिरताना आम्ही पाहिले.
8.15.69
भग्नाक्षकूबरान्कांश्चिद्भग्नचक्रांश्च भारत ।
विपताकध्वजांश्चान्याञ्छिन्नेषादण्डबन्धुरान् ॥ ८.१५.६९ ॥
हे भरतवंशजा, तुटलेल्या आस व कूबरांचे काही रथ, तुटलेल्या चाकांचे, पताका व ध्वज पडलेले, आणि ईषा-दंड तुटलेले इतर रथ.
8.15.70
विहीनान्रथिनस्तत्र धावमानांस्ततस्ततः ।
सूतपुत्रशरैस्तीक्ष्णैर्हन्यमानान्विशाम्पते ॥ ८.१५.७० ॥
तेथे रथीविना इकडे-तिकडे धावणारे, सूतपुत्राच्या (कर्णाच्या) तीक्ष्ण बाणांनी मारले जाणारे, हे प्रजापते.
8.15.71
विशस्त्रांश्च तथैवान्यान्सशस्त्रांश्च हतान्बहून् ।
तारकाजालसञ्छन्नान्वरघण्टाविशोभितान् ॥ ८.१५.७१ ॥
शस्त्रहीन आणि शस्त्रधारी तसेच मारले गेलेले पुष्कळ, तार्‍यांच्या जाळ्याने झाकलेले आणि उत्तम घंटांनी शोभणारे.
8.15.72
नानावर्णविचित्राभिः पताकाभिरलङ्कृतान् ।
वारमआननुपश्याम धावमानान्समन्ततः ॥ ८.१५.७२ ॥
नाना रंगांच्या विचित्र पताकांनी सजवलेले हत्ती चहूकडे धावताना आम्ही पाहिले.
8.15.73
शिरांसि बाहूनूरूंश्च च्छिन्नानन्यांस्तथैव च ।
कर्णचापच्युतैर्बाणैरपश्याम समन्ततः ॥ ८.१५.७३ ॥
कर्णाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी छिन्न झालेली डोकी, बाहू, मांड्या आणि इतर अवयव आम्ही सर्वत्र पाहिले.
8.15.74
महान्व्यतिकरो रौद्रो योधानामन्वपद्यत ।
कर्णसायकनुन्नानां युध्यतां च शितैः शरैः ॥ ८.१५.७४ ॥
कर्णाच्या तीक्ष्ण बाणांनी घायाळ झालेल्या लढणाऱ्या योद्ध्यांमध्ये भयंकर आणि मोठा गोंधळ माजला.
8.15.75
ते वध्यमानाः समरे सूतपुत्रेण सृञ्जयाः ।
तमेवाभिमुखं यान्ति पतङ्गा इव पावकम् ॥ ८.१५.७५ ॥
सूतपुत्राच्या हाती युद्धात मारले जाणारे सृंजय वीर, अग्नीकडे धावणाऱ्या पतंगांप्रमाणे त्याच्याकडेच सामोरे गेले.
8.15.76
तं दहन्तमनीकानि तत्रतत्र महारथम् ।
क्षत्रिया वर्जयामासुर्युगान्ताग्निमिवोल्बणम् ॥ ८.१५.७६ ॥
सैन्यांना इकडे-तिकडे जाळणाऱ्या त्या महारथापासून क्षत्रिय वीर युगांताच्या भयंकर अग्नीपासून दूर राहावे तसे दूर राहिले.
8.15.77
हतशेषास्तु ये वीराः पाञ्चालानां महारथाः ।
तान्प्रभग्रान्दुतान्वीरः पृष्ठो विकिऱञ्छरैः।
अभ्यधावत तेजस्वी विशीर्णवचनध्वजान् ॥ ८.१५.७७ ॥
पांचालांचे उरलेले महारथी वीर पराभूत होऊन पळत असताना, त्या तेजस्वी वीराने मागून बाणांचा वर्षाव करत त्यांचा पाठलाग केला; त्यांच्या ध्वजा तुटलेल्या होत्या.
8.15.78
तापयामास तान्बाणैः सूतपुत्रो महाबलः ।
मध्यन्दिनमनुप्राप्तो भूतानीव तमोनुदः ॥ ८.१५.७८ ॥
महाबलवान सूतपुत्राने बाणांनी त्यांना तापवले, जसा मध्यान्हाला पोहोचलेला अंधार दूर करणारा सूर्य प्राण्यांना तापवतो.