મહાભારત · અધ્યાય 8.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.17.1
धृष्टद्युम्नं कृपो राजन्वारयामास संयुगे ।
यथा दृष्ट्वा वने सिंहं शरभो वारयेद्युधि ॥ ८.१७.१ ॥
સંજય બોલ્યા: હે રાજા, વનમાં સિંહને જોઈને જેમ શરભ તેને રોકે, તેમ યુદ્ધમાં કૃપે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને રોક્યો.
8.17.2
निरुद्वः पार्षतस्तेन गौतमेन बलीयसा ।
पदात्पदं विचलितुं नाशकत्तत्र भारत ॥ ८.१७.२ ॥
હે ભારત, બળવાન ગૌતમે રોકેલો પાર્ષત ત્યાં એક ડગલું પણ આગળ વધી શક્યો નહીં.
8.17.3
गौतमस्य रथं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नरथं प्रति ।
वित्रेसुः सर्वभूतानि क्षयं प्राप्तं च मेनिरे ॥ ८.१७.३ ॥
ગૌતમનો રથ ધૃષ્ટદ્યુમ્નના રથ તરફ જતો જોઈ બધા જીવો કંપી ઊઠ્યા; તેમણે માન્યું કે વિનાશ આવી પહોંચ્યો છે.
8.17.4
तदा जल्पन्ति पाण्डूनां रथिनः सादिनस्तथा ।
द्रोणस्य निधनान्नूनं सङ्क्रुद्वो द्विपदां वरः ॥ ८.१७.४ ॥
ત્યારે પાંડવોના રથિકો અને અશ્વારોહીઓ બોલ્યા: દ્રોણના મૃત્યુથી ક્રોધિત મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ ચોક્કસ આવી રહ્યા છે.
8.17.5
शारद्वतो महातेजा दिव्यास्त्रविदुदारधीः ।
अपि स्वस्ति भवेदद्य धृष्टद्युम्नस्य गौतमात् ॥ ८.१७.५ ॥
મહાતેજસ્વી, દિવ્યાસ્ત્રોના જ્ઞાતા, ઉદારબુદ્ધિ શારદ્વત (કૃપ) — શું આજે ગૌતમથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નનું કલ્યાણ થશે?
8.17.6
अपीयं वाहिनी कृत्स्ना मुच्येत महतो भयात् ।
अप्ययं ब्राह्मणः सर्वान्न नो हन्यात्समागतान् ॥ ८.१७.६ ॥
શું આ આખી સેના મોટા ભયમાંથી મુક્ત થશે? અથવા આ બ્રાહ્મણ અહીં એકત્ર થયેલા આપણા સૌને નહીં મારે?
8.17.7
यादृशं दृश्यते रूपमन्तकप्रतिमं रणे ।
गमिष्यत्यद्य पदवीं भारद्वाजस्य गौतमः ॥ ८.१७.७ ॥
યુદ્ધમાં યમ સમાન જે રૂપ દેખાય છે, તે ગૌતમ (કૃપ) આજે ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના માર્ગે જશે.
8.17.8
आचार्यः क्षिप्रहस्तश्च विजयी च सदा युधि ।
अस्त्रवान्वीर्यसम्पन्नः क्रोधेन च समन्वितः ॥ ८.१७.८ ॥
આચાર્ય (દ્રોણ) ક્ષિપ્રહસ્ત, યુદ્ધમાં સદા વિજયી, અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, પરાક્રમસંપન્ન અને ક્રોધથી યુક્ત છે.
8.17.9
पार्षतश्च महायुद्वे विमुखोऽद्याभिलक्ष्यते ।
इत्येवं विविधा वाचस्तावकानां परैः सह।
व्यश्रूयन्त महाराज तयोस्तत्र समागमे ॥ ८.१७.९ ॥
પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) મહાયુદ્ધમાં આજે વિમુખ દેખાય છે. હે મહારાજ, તે બંનેના સમાગમમાં તમારા પક્ષના અને શત્રુઓના વિવિધ પ્રકારના વચનો સાંભળવા મળ્યાં.
8.17.10
विनिःश्वस्य ततः क्रोधात्कृपः शारद्वतो नृप ।
पार्षतं चार्दयामास निश्चेष्टं सर्वमर्मसु ॥ ८.१७.१० ॥
હે રાજન્, ત્યારે શારદ્વતના પુત્ર કૃપે ક્રોધથી લાંબો નિઃશ્વાસ લઈને પાર્ષતને (ધૃષ્ટદ્યુમ્નને) પ્રહાર કર્યો અને તેના સર્વ મર્મસ્થાનો પર આઘાત કરી તેને નિશ્ચેષ્ટ કરી દીધો.
8.17.11
स हन्यमानः समरे गौतमेन महात्मना ।
कर्तव्यं न स्म जानाति मोहेन महता वृतः ॥ ८.१७.११ ॥
મહાત્મા ગૌતમ (કૃપ) વડે યુદ્ધમાં પ્રહાર પામેલો તે, મહા મોહથી ઘેરાયેલો હોવાથી શું કરવું જોઈએ તે જાણતો નથી.
8.17.12
तमब्रवीत्ततो यन्ता कञ्चित्क्षेमं तु पार्षत ।
ईदृशं व्यसनं युद्धे न ते दृष्टं मया क्वचित् ॥ ८.१७.१२ ॥
ત્યારે સારથિએ તેને કહ્યું, 'હે પાર્ષત, તમે કુશળ તો છો ને? યુદ્ધમાં તમારી આવી વિપત્તિ મેં ક્યારેય જોઈ નથી.'
8.17.13
दैवयोगात्तु ते बाणा नापतन्मर्मभेदिनः ।
प्रेषिता द्विजमुख्येन मर्माण्युद्दिश्य सर्वतः ॥ ८.१७.१३ ॥
દૈવયોગે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ દ્વારા મર્મસ્થાનોને લક્ષ્ય કરીને ચારે બાજુથી છોડાયેલા તારા મર્મભેદી બાણો પડ્યા નહીં.
8.17.14
व्यावर्तये रथं तूर्णं नदीवेगमिवार्णवात् ।
अवध्यं ब्राह्मणं मन्ये येन ते विक्रमो हतः ॥ ८.१७.१४ ॥
નદીનો વેગ સમુદ્રથી પાછો વળે તેમ હું રથને ઝડપથી પાછો વાળું છું. જે બ્રાહ્મણે તારા પરાક્રમને હણ્યું તે અવધ્ય છે એમ હું માનું છું.
8.17.15
धृष्टद्युम्नस्ततो राजञ्शनकैरब्रवीद्वचः ।
मुह्यते मे मनस्तात गात्रस्वेदश्च जायते ॥ ८.१७.१५ ॥
ત્યારે, હે રાજન, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ધીમેથી કહ્યું — હે તાત, મારું મન મોહિત થાય છે અને મારા અંગોમાં પરસેવો થાય છે.
8.17.16
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च सारथे ।
वर्जयन्ब्राह्मणं युद्धे शनैर्याहि यतोऽर्जुनः ॥ ८.१७.१६ ॥
મારું શરીર કંપે છે, હે સારથિ, રોમાંચ થાય છે. યુદ્ધમાં બ્રાહ્મણને ટાળીને જ્યાં અર્જુન છે ત્યાં ધીમે રથ હાંકો.
8.17.17
अर्जुनं भीमसेनं वा समरे प्राप्य सारथे ।
क्षेममद्य भवेन्मह्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ ८.१७.१७ ॥
હે સારથિ, યુદ્ધમાં અર્જુન કે ભીમસેન સુધી પહોંચીને આજે મારું કલ્યાણ થાય — એ જ મારો દૃઢ નિશ્ચય છે.
8.17.18
ततः प्रायान्महाराज सारथिस्त्वरयन्हयान् ।
यतो भीमो महेष्वासो युयुधे तव सैनिकैः ॥ ८.१७.१८ ॥
ત્યારે, હે મહારાજ, સારથિ ઘોડાઓને ઝડપથી હાંકતો ત્યાં ગયો જ્યાં મહાધનુર્ધર ભીમ તારા સૈનિકો સાથે લડતો હતો.
8.17.19
प्रद्रुतं च रथं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नस्य मारिष ।
किरञ्शरशतान्येव गौतमोऽनुययौ तदा ॥ ८.१७.१९ ॥
હે મારિષ, ધૃષ્ટદ્યુમ્નનો રથ ભાગતો જોઈને ગૌતમ (કૃપ) ત્યારે સેંકડો બાણો વરસાવતા તેની પાછળ ગયા.
8.17.20
शङ्खं च पूरयामास मुहुर्मुहुररिन्दमः ।
पार्षतं त्रासयामास महेन्द्रो नमुचिं यथा ॥ ८.१७.२० ॥
શત્રુઓનું દમન કરનારે વારંવાર શંખ ફૂંક્યો; મહેન્દ્રે નમુચિને જેમ ભયભીત કર્યો હતો તેમ પાર્ષતને (ધૃષ્ટદ્યુમ્નને) ભયભીત કર્યો.
8.17.21
शिखण्डिनं तु समरे भीष्ममृत्युं दुरासदम् ।
हार्दिक्यो वारयामास स्मयन्निव मुहुर्मुहुः ॥ ८.१७.२१ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મના મૃત્યુરૂપ અને પાસે જવું મુશ્કેલ એવા શિખંડીને હાર્દિક્ય (કૃતવર્માએ) હસતાં હસતાં વારંવાર રોક્યો.
8.17.22
शिखण्डी तु समासाद्य हृदिकानां महारथम् ।
पञ्चभिर्निशितैर्भल्लैर्जत्रुदेशे समाहनत् ॥ ८.१७.२२ ॥
શિખંડીએ હૃદિકોના મહારથી (કૃતવર્મા) પાસે પહોંચી પાંચ તીક્ષ્ણ ભલ્લોથી તેના જત્રુ-પ્રદેશ પર પ્રહાર કર્યો.
8.17.23
कृतवर्मा तु सङ्क्रद्धो भित्त्वा षष्ट्या पतत्रिभिः ।
धनुरेकेन चिच्छेद हसन्राजन्महारथः ॥ ८.१७.२३ ॥
પરંતુ કૃતવર્મા ક્રોધે ભરાઈને, સાઠ પાંખવાળા બાણોથી તેને વીંધીને, હસતાં હસતાં, હે રાજન્, તે મહારથીએ એક જ બાણથી તેનું ધનુષ્ય કાપ્યું.
8.17.24
अथान्यद्वनुरादाय द्रुपदस्यात्मजो बली ।
तिष्ठतिष्ठेति सङ्क्रुद्धो हार्दिक्यं प्रत्यभाषत ॥ ८.१७.२४ ॥
ત્યારે દ્રુપદનો બળવાન પુત્ર બીજું ધનુષ્ય લઈને, ક્રોધે ભરાઈને હાર્દિક્યને બોલ્યો, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!'
8.17.25
ततोऽस्य नवतिं बाणान्रुक्मपुङ्खान्सुतेजनान् ।
प्रेषयामास राजेन्द्र तेऽस्याभ्रश्यन्त वर्मणः ॥ ८.१७.२५ ॥
ત્યારે તેણે તેના પર સોનેરી પીંછાવાળાં, અતિ તીક્ષ્ણ નેવું બાણ છોડ્યાં. હે રાજેન્દ્ર, તે તેના બખ્તર પરથી લપસી પડ્યાં.
8.17.26
वितथांस्तान्समालक्ष्य पतितांश्च महीतले ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन कार्मुकं चिच्छिदे भृशम् ॥ ८.१७.२६ ॥
તે બાણો નિષ્ફળ થઈ ભૂમિ પર પડેલાં જોઈને તેણે અતિ તીક્ષ્ણ ક્ષુરપ્ર બાણથી તેનું ધનુષ્ય સંપૂર્ણપણે કાપી નાખ્યું.
8.17.27
अथैनं छिन्नधन्वानं भग्नशृङ्गमिवर्षभम् ।
अशीत्या मार्गणैः क्रुद्धो बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ८.१७.२७ ॥
પછી ધનુષ્ય તૂટેલા, શિંગડાં ભાંગેલા બળદ જેવા તેને ક્રોધિત થઈને તેણે એંસી બાણોથી તેની ભુજાઓ અને છાતીમાં પ્રહાર કર્યો.
8.17.28
कृतवर्मा तु सङ्क्रुद्धो मार्गणैः क्षतविक्षतः ।
ववाम रुधिरं गात्रैः कुम्भवक्रादिवोदकम् ॥ ८.१७.२८ ॥
પરંતુ કૃતવર્મા બાણોથી ઘાયલ થઈ ક્રોધિત થયો. તેના અંગોમાંથી ઘડાના મોઢામાંથી પાણી વહે તેમ લોહી વહ્યું.
8.17.29
रुधिरेण परिक्लिन्नः कृतवर्मा त्वराजत ।
वर्षेण क्लेदितो राजन्यथा गैरिकपर्वतः ॥ ८.१७.२९ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલો કૃતવર્મા શોભ્યો, હે રાજન, વરસાદથી ભીંજાયેલા ગૈરિક પર્વત જેવો.
8.17.30
अथान्यद्वनुरादाय समार्गणगुणं प्रभुः ।
शिखण्डिनं बाणगणैः स्कन्धदेशे व्यताडयत् ॥ ८.१७.३० ॥
પછી પ્રભુએ બીજું ધનુષ્ય ઉપાડી, બાણ અને દોરી સહિત, શિખંડીના ખભા પર બાણોના સમૂહથી પ્રહાર કર્યો.
8.17.31
स्कन्धदेशस्थितैर्बाणैः शिखण्डी तु व्यराजत ।
शाखाप्रशाखाविपुलः सुमहान्पादपो यथा ॥ ८.१७.३१ ॥
ખભાના ભાગે વાગેલા બાણોથી શિખંડી શોભી ઊઠ્યો, ડાળીઓ અને પ્રશાખાઓથી ફેલાયેલા મહાન વૃક્ષ જેવો।
8.17.32
तावन्योन्यं भृशं विद्व्वा रुधिरेण समुक्षितौ ।
पोप्लुयमानौ हि यथा महान्तौ शोणितहदे।
तद्वद्विरेजतुर्वीरौ शोणितेन परिप्लुतौ ॥ ८.१७.३२ ॥
એકબીજાને ભારે રીતે વીંધી, લોહીથી ભીંજાયેલા તે બંને વીરો, લોહીના સરોવરમાં તરતા બે મહાન હાથીઓ જેવા શોભ્યા।
8.17.33
यथा च किंशुकौ फुल्लौ पुष्पमासे समागते ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ रक्तचन्दनरूषितौ।
भुजगाविव सङ्क्रुद्धौ रेजतुस्तौ नरोत्तमौ ॥ ८.१७.३३ ॥
વસંત ઋતુમાં ખીલેલા બે કેસૂડાના વૃક્ષો જેવા, લોહીથી સર્વાંગ ભીંજાયેલા અને લાલ ચંદનથી લેપાયેલા, ક્રોધિત બે સર્પો જેવા તે નરોત્તમો શોભ્યા।
8.17.34
तावुभौ शरवनुन्नाङ्गौ परस्परशरक्षतौ ।
अन्योन्यशृङ्गाभिहतौ रेजतुर्वृषभाविव ॥ ८.१७.३४ ॥
બાણોના વનથી ઢંકાયેલા શરીરવાળા એ બંને, એકબીજાના બાણોથી ઘાયલ, એકબીજાનાં શિંગડાંથી પ્રહાર પામેલા બે વૃષભો જેવા શોભ્યા।
8.17.35
अन्योन्यस्य वधे यत्नं कुर्वाणौ तौ महारथौ ।
रथाभ्यां चेरतुस्तत्र मण्डलानि सहस्रशः ॥ ८.१७.३५ ॥
એકબીજાને વધ કરવાનો પ્રયત્ન કરતા એ બંને મહારથીઓ, ત્યાં પોતાના રથો વડે હજારો વર્તુળો ફરતા રહ્યા.
8.17.36
कृतवर्मा महाराज पार्षतं निशितैः शरैः ।
रणे विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्गैः शिलाशितैः ॥ ८.१७.३६ ॥
હે મહારાજ! કૃતવર્માએ યુદ્ધમાં પાર્ષતને તીક્ષ્ણ બાણોથી, સોનેરી પીંછાવાળા અને પથ્થર પર ધાર કાઢેલા સિત્તેર બાણોથી વીંધ્યો.
8.17.37
ततोऽस्य समरे बाणं भोजः प्रहरतां वरः ।
जीवितान्तकरं घोरं व्यसृजत्त्वरयाऽन्वितः ॥ ८.१७.३७ ॥
ત્યારે યુદ્ધમાં પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભોજે તેના પર જીવનનો અંત કરનાર ભયંકર બાણ ઝડપથી છોડ્યું.
8.17.38
स तेनाभिहतो राजन्मूर्च्छामाशु समाविशत् ।
ध्वजयष्टिं च सहसा शिश्रिये कश्मलावृतः ॥ ८.१७.३८ ॥
હે રાજન, એ બાણથી ઘાયલ થઈને તે તરત મૂર્છામાં ડૂબી ગયો અને મોહથી ઘેરાઈને અચાનક ધ્વજદંડને વળગી પડ્યો.
8.17.39
अपोवाह रणात्तूर्णं सारथी रथिनां वरम् ।
हार्दिक्यशरसन्तप्तं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ॥ ८.१७.३९ ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠને હાર્દિક્યના બાણથી પીડિત થઈ વારંવાર નિસાસા નાખતા જોઈને સારથીએ ઝડપથી યુદ્ધમાંથી દૂર લઈ ગયો.
8.17.40
पराजिते ततः शूरे द्रुपदस्यात्मजे प्रभो ।
व्यद्रवत्पाण्डवी सेना व्यधमाना समन्ततः ॥ ८.१७.४० ॥
હે પ્રભુ, ત્યારે દ્રુપદના પુત્ર એ શૂરવીર પરાજિત થતાં પાંડવ સેના ચારે બાજુ વેરાઈને ભાગી ગઈ.