महाभारत · अध्याय 8.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.17.1
धृष्टद्युम्नं कृपो राजन्वारयामास संयुगे ।
यथा दृष्ट्वा वने सिंहं शरभो वारयेद्युधि ॥ ८.१७.१ ॥
संजय म्हणाला: हे राजा, वनात सिंह पाहून शरभ जसा त्याला अडवतो, तसा युद्धात कृपाने धृष्टद्युम्नाला अडवले.
8.17.2
निरुद्वः पार्षतस्तेन गौतमेन बलीयसा ।
पदात्पदं विचलितुं नाशकत्तत्र भारत ॥ ८.१७.२ ॥
हे भारता, बलवान गौतमाने अडवलेला पार्षत तेथे एक पावलही पुढे जाऊ शकला नाही.
8.17.3
गौतमस्य रथं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नरथं प्रति ।
वित्रेसुः सर्वभूतानि क्षयं प्राप्तं च मेनिरे ॥ ८.१७.३ ॥
गौतमाचा रथ धृष्टद्युम्नाच्या रथाकडे जात असलेला पाहून सर्व प्राणी थरथरले; त्यांना वाटले की विनाश आला आहे.
8.17.4
तदा जल्पन्ति पाण्डूनां रथिनः सादिनस्तथा ।
द्रोणस्य निधनान्नूनं सङ्क्रुद्वो द्विपदां वरः ॥ ८.१७.४ ॥
तेव्हा पांडवांचे रथी व घोडेस्वार बोलू लागले: द्रोणाच्या वधामुळे क्रुद्ध झालेला मनुष्यश्रेष्ठ निश्चितच येत आहे.
8.17.5
शारद्वतो महातेजा दिव्यास्त्रविदुदारधीः ।
अपि स्वस्ति भवेदद्य धृष्टद्युम्नस्य गौतमात् ॥ ८.१७.५ ॥
महातेजस्वी, दिव्यास्त्रांचा जाणकार, उदारबुद्धी शारद्वत (कृप) — आज गौतमाकडून धृष्टद्युम्नाचे कल्याण होईल का?
8.17.6
अपीयं वाहिनी कृत्स्ना मुच्येत महतो भयात् ।
अप्ययं ब्राह्मणः सर्वान्न नो हन्यात्समागतान् ॥ ८.१७.६ ॥
ही संपूर्ण सेना मोठ्या भयातून मुक्त होईल का? की हा ब्राह्मण येथे जमलेल्या आपणा सर्वांना मारणार नाही?
8.17.7
यादृशं दृश्यते रूपमन्तकप्रतिमं रणे ।
गमिष्यत्यद्य पदवीं भारद्वाजस्य गौतमः ॥ ८.१७.७ ॥
युद्धात यमासारखे जे रूप दिसत आहे, ते गौतम (कृप) आज भारद्वाजाच्या (द्रोणाच्या) मार्गाने जाईल.
8.17.8
आचार्यः क्षिप्रहस्तश्च विजयी च सदा युधि ।
अस्त्रवान्वीर्यसम्पन्नः क्रोधेन च समन्वितः ॥ ८.१७.८ ॥
आचार्य (द्रोण) जलद हस्तांचे, युद्धात नेहमी विजयी, अस्त्रविद्येत निपुण, पराक्रमी आणि क्रोधाने युक्त आहेत.
8.17.9
पार्षतश्च महायुद्वे विमुखोऽद्याभिलक्ष्यते ।
इत्येवं विविधा वाचस्तावकानां परैः सह।
व्यश्रूयन्त महाराज तयोस्तत्र समागमे ॥ ८.१७.९ ॥
पार्षत (धृष्टद्युम्न) महायुद्धात आज विमुख दिसत आहे. हे महाराज, त्या दोघांच्या भेटीत तुमच्या लोकांकडून आणि शत्रूंकडून अनेक प्रकारचे बोल ऐकू आले.
8.17.10
विनिःश्वस्य ततः क्रोधात्कृपः शारद्वतो नृप ।
पार्षतं चार्दयामास निश्चेष्टं सर्वमर्मसु ॥ ८.१७.१० ॥
हे नृपा, नंतर शरद्वानाचा पुत्र कृप क्रोधाने दीर्घ नि:श्वास टाकून पार्षताला (धृष्टद्युम्नाला) प्रहार करून त्याच्या सर्व मर्मस्थानी आघात करत त्याला निश्चेष्ट केले.
8.17.11
स हन्यमानः समरे गौतमेन महात्मना ।
कर्तव्यं न स्म जानाति मोहेन महता वृतः ॥ ८.१७.११ ॥
महात्मा गौतमाने (कृपाने) युद्धात प्रहार झालेला तो, महान मोहाने वेढलेला असल्यामुळे काय करावे हे जाणत नाही.
8.17.12
तमब्रवीत्ततो यन्ता कञ्चित्क्षेमं तु पार्षत ।
ईदृशं व्यसनं युद्धे न ते दृष्टं मया क्वचित् ॥ ८.१७.१२ ॥
तेव्हा सारथी त्याला म्हणाला, 'हे पार्षता, तुझे कुशल आहे ना? युद्धात तुझे असे संकट मी कधी पाहिले नाही.'
8.17.13
दैवयोगात्तु ते बाणा नापतन्मर्मभेदिनः ।
प्रेषिता द्विजमुख्येन मर्माण्युद्दिश्य सर्वतः ॥ ८.१७.१३ ॥
दैवयोगाने, द्विजश्रेष्ठाने मर्मस्थानांना लक्ष्य करून सर्वबाजूंनी सोडलेले तुझे मर्मभेदी बाण पडले नाहीत.
8.17.14
व्यावर्तये रथं तूर्णं नदीवेगमिवार्णवात् ।
अवध्यं ब्राह्मणं मन्ये येन ते विक्रमो हतः ॥ ८.१७.१४ ॥
नदीचा वेग समुद्रातून परत फिरावा तसा मी रथ त्वरेने परत वळवतो. तुझा पराक्रम ज्याने रोखला तो ब्राह्मण अवध्य आहे असे मला वाटते.
8.17.15
धृष्टद्युम्नस्ततो राजञ्शनकैरब्रवीद्वचः ।
मुह्यते मे मनस्तात गात्रस्वेदश्च जायते ॥ ८.१७.१५ ॥
तेव्हा, हे राजा, धृष्टद्युम्न हळूच म्हणाला — हे तात, माझे मन मोहित होत आहे आणि माझ्या अंगाला घाम फुटत आहे.
8.17.16
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च सारथे ।
वर्जयन्ब्राह्मणं युद्धे शनैर्याहि यतोऽर्जुनः ॥ ८.१७.१६ ॥
माझे शरीर थरथरत आहे, हे सारथी, अंगावर रोमांच उभे राहत आहेत. युद्धात ब्राह्मणाला टाळून जिथे अर्जुन आहे तिकडे हळू रथ चालव.
8.17.17
अर्जुनं भीमसेनं वा समरे प्राप्य सारथे ।
क्षेममद्य भवेन्मह्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ ८.१७.१७ ॥
हे सारथी, युद्धात अर्जुन किंवा भीमसेनापर्यंत पोहोचून आज माझे कल्याण होवो — हाच माझा निश्चित विचार आहे.
8.17.18
ततः प्रायान्महाराज सारथिस्त्वरयन्हयान् ।
यतो भीमो महेष्वासो युयुधे तव सैनिकैः ॥ ८.१७.१८ ॥
तेव्हा, हे महाराज, सारथी घोड्यांना वेगाने हाकत तिकडे गेला जिथे महाधनुर्धर भीम तुझ्या सैनिकांशी लढत होता.
8.17.19
प्रद्रुतं च रथं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नस्य मारिष ।
किरञ्शरशतान्येव गौतमोऽनुययौ तदा ॥ ८.१७.१९ ॥
हे मारिष, धृष्टद्युम्नाचा रथ पळताना पाहून गौतम (कृप) तेव्हा शेकडो बाण सोडत त्याच्या मागे गेला.
8.17.20
शङ्खं च पूरयामास मुहुर्मुहुररिन्दमः ।
पार्षतं त्रासयामास महेन्द्रो नमुचिं यथा ॥ ८.१७.२० ॥
शत्रूंचे दमन करणाऱ्याने वारंवार शंख फुंकला; महेंद्राने नमुचीला जसे भयभीत केले तसे पार्षताला (धृष्टद्युम्नाला) भयभीत केले.
8.17.21
शिखण्डिनं तु समरे भीष्ममृत्युं दुरासदम् ।
हार्दिक्यो वारयामास स्मयन्निव मुहुर्मुहुः ॥ ८.१७.२१ ॥
युद्धात भीष्माचा मृत्यू ठरलेल्या आणि जवळ जाण्यास कठीण अशा शिखंडीला हार्दिक्याने (कृतवर्म्याने) हसल्यासारखे वारंवार अडवले.
8.17.22
शिखण्डी तु समासाद्य हृदिकानां महारथम् ।
पञ्चभिर्निशितैर्भल्लैर्जत्रुदेशे समाहनत् ॥ ८.१७.२२ ॥
शिखंडी हृदिकांच्या महारथीजवळ (कृतवर्म्याजवळ) पोहोचून पाच तीक्ष्ण भल्लांनी त्याच्या जत्रुप्रदेशावर प्रहार केला.
8.17.23
कृतवर्मा तु सङ्क्रद्धो भित्त्वा षष्ट्या पतत्रिभिः ।
धनुरेकेन चिच्छेद हसन्राजन्महारथः ॥ ८.१७.२३ ॥
पण कृतवर्मा संतापून, साठ पंखी बाणांनी त्याला भेदून, हसत, हे राजन्, त्या महारथीने एकाच बाणाने त्याचे धनुष्य तोडले.
8.17.24
अथान्यद्वनुरादाय द्रुपदस्यात्मजो बली ।
तिष्ठतिष्ठेति सङ्क्रुद्धो हार्दिक्यं प्रत्यभाषत ॥ ८.१७.२४ ॥
मग द्रुपदाचा बलवान पुत्र दुसरे धनुष्य घेऊन, संतापून हार्दिक्याला म्हणाला, 'थांब, थांब!'
8.17.25
ततोऽस्य नवतिं बाणान्रुक्मपुङ्खान्सुतेजनान् ।
प्रेषयामास राजेन्द्र तेऽस्याभ्रश्यन्त वर्मणः ॥ ८.१७.२५ ॥
मग त्याने त्याच्यावर सोन्याच्या पंखांचे, अत्यंत धारदार नव्वद बाण सोडले. हे राजेंद्रा, ते त्याच्या चिलखतावरून घसरून पडले.
8.17.26
वितथांस्तान्समालक्ष्य पतितांश्च महीतले ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन कार्मुकं चिच्छिदे भृशम् ॥ ८.१७.२६ ॥
ते बाण व्यर्थ ठरून जमिनीवर पडलेले पाहून त्याने अत्यंत धारदार क्षुरप्र बाणाने त्याचे धनुष्य पूर्णपणे तोडले.
8.17.27
अथैनं छिन्नधन्वानं भग्नशृङ्गमिवर्षभम् ।
अशीत्या मार्गणैः क्रुद्धो बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ८.१७.२७ ॥
मग धनुष्य तुटलेल्या, शिंग मोडलेल्या वृषभासारख्या त्याला, क्रुद्ध झालेल्या त्याने ऐंशी बाणांनी त्याच्या बाहूंवर आणि छातीवर प्रहार केला.
8.17.28
कृतवर्मा तु सङ्क्रुद्धो मार्गणैः क्षतविक्षतः ।
ववाम रुधिरं गात्रैः कुम्भवक्रादिवोदकम् ॥ ८.१७.२८ ॥
परंतु कृतवर्मा बाणांनी जखमी होऊन संतापला. त्याच्या अवयवांतून घागरीच्या तोंडातून पाणी वाहावे तसे रक्त वाहिले.
8.17.29
रुधिरेण परिक्लिन्नः कृतवर्मा त्वराजत ।
वर्षेण क्लेदितो राजन्यथा गैरिकपर्वतः ॥ ८.१७.२९ ॥
रक्ताने भिजलेला कृतवर्मा शोभला, हे राजा, पावसाने भिजलेल्या गैरिक पर्वतासारखा.
8.17.30
अथान्यद्वनुरादाय समार्गणगुणं प्रभुः ।
शिखण्डिनं बाणगणैः स्कन्धदेशे व्यताडयत् ॥ ८.१७.३० ॥
मग प्रभूने दुसरे धनुष्य घेऊन, बाण आणि दोरीसह, शिखंडीच्या खांद्यावर बाणांच्या समूहांनी प्रहार केला.
8.17.31
स्कन्धदेशस्थितैर्बाणैः शिखण्डी तु व्यराजत ।
शाखाप्रशाखाविपुलः सुमहान्पादपो यथा ॥ ८.१७.३१ ॥
खांद्यांवर रुतलेल्या बाणांनी शिखंडी शोभू लागला, फांद्या-उपफांद्यांनी विस्तारलेल्या महावृक्षासारखा।
8.17.32
तावन्योन्यं भृशं विद्व्वा रुधिरेण समुक्षितौ ।
पोप्लुयमानौ हि यथा महान्तौ शोणितहदे।
तद्वद्विरेजतुर्वीरौ शोणितेन परिप्लुतौ ॥ ८.१७.३२ ॥
एकमेकांना तीव्रपणे विद्ध करून, रक्ताने भिजलेले ते दोन वीर, रक्ताच्या डोहात पोहणाऱ्या दोन महाकाय हत्तींप्रमाणे शोभले।
8.17.33
यथा च किंशुकौ फुल्लौ पुष्पमासे समागते ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ रक्तचन्दनरूषितौ।
भुजगाविव सङ्क्रुद्धौ रेजतुस्तौ नरोत्तमौ ॥ ८.१७.३३ ॥
वसंत ऋतूत फुललेल्या दोन पळस वृक्षांप्रमाणे, रक्ताने सर्वांग भिजलेले आणि लाल चंदनाने माखलेले, क्रुद्ध दोन सर्पांसारखे ते नरोत्तम शोभले।
8.17.34
तावुभौ शरवनुन्नाङ्गौ परस्परशरक्षतौ ।
अन्योन्यशृङ्गाभिहतौ रेजतुर्वृषभाविव ॥ ८.१७.३४ ॥
बाणांच्या अरण्याने झाकलेल्या शरीरांचे ते दोघे, एकमेकांच्या बाणांनी जखमी, एकमेकांच्या शिंगांनी आघात पावलेल्या दोन वृषभांप्रमाणे शोभले।
8.17.35
अन्योन्यस्य वधे यत्नं कुर्वाणौ तौ महारथौ ।
रथाभ्यां चेरतुस्तत्र मण्डलानि सहस्रशः ॥ ८.१७.३५ ॥
एकमेकांना वध करण्याचा प्रयत्न करणारे ते दोन महारथी, तिथे आपापल्या रथांनी हजारो वर्तुळे फिरत राहिले।
8.17.36
कृतवर्मा महाराज पार्षतं निशितैः शरैः ।
रणे विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्गैः शिलाशितैः ॥ ८.१७.३६ ॥
हे महाराजा! कृतवर्म्याने युद्धात पार्षताला तीक्ष्ण बाणांनी, सोन्याच्या पंखांच्या आणि दगडावर धार लावलेल्या सत्तर बाणांनी विद्ध केले.
8.17.37
ततोऽस्य समरे बाणं भोजः प्रहरतां वरः ।
जीवितान्तकरं घोरं व्यसृजत्त्वरयाऽन्वितः ॥ ८.१७.३७ ॥
तेव्हा युद्धात प्रहार करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भोजाने त्याच्यावर प्राणांतक भयंकर बाण त्वरेने सोडला.
8.17.38
स तेनाभिहतो राजन्मूर्च्छामाशु समाविशत् ।
ध्वजयष्टिं च सहसा शिश्रिये कश्मलावृतः ॥ ८.१७.३८ ॥
हे राजा, त्या बाणाने घायाळ होऊन तो लगेच मूर्च्छित झाला आणि मोहाने वेढला जाऊन अचानक ध्वजदंडाला धरून राहिला.
8.17.39
अपोवाह रणात्तूर्णं सारथी रथिनां वरम् ।
हार्दिक्यशरसन्तप्तं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ॥ ८.१७.३९ ॥
रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याला हार्दिक्याच्या बाणाने पीडित होऊन वारंवार निःश्वास टाकताना सारथ्याने त्वरेने रणातून दूर नेले.
8.17.40
पराजिते ततः शूरे द्रुपदस्यात्मजे प्रभो ।
व्यद्रवत्पाण्डवी सेना व्यधमाना समन्ततः ॥ ८.१७.४० ॥
हे प्रभो, तेव्हा द्रुपदपुत्र त्या शूराचा पराभव झाल्यावर पांडवांची सेना चहूकडे विखुरून पळाली.