महाभारत · अध्याय 8.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.18.1
श्वेताश्वोऽपि महाराज व्यधमत्तावकं बलम् ।
यथा वायुः समासाद्य तूलराशिं समन्ततः ॥ ८.१८.१ ॥
हे महाराज, श्वेताश्व अर्जुनानेही आपले सैन्य कापसाच्या राशीला वारा जसा सर्वत्र विखरून टाकतो तसे विखरून टाकले.
8.18.2
प्रत्युद्ययुस्त्रिगर्तास्तं शिबयः कौरवैः सह ।
वसातयोऽथ साल्वाश्च गोपालाश्च यशस्विनः ॥ ८.१८.२ ॥
त्रिगर्त, शिबि आणि कौरवांसह वसाती, साल्व आणि यशस्वी गोपाल त्याच्याशी सामना करण्यासाठी पुढे सरसावले.
8.18.3
सत्यदेवः सत्यकीर्तिर्मित्रदेवः श्रुतञ्जयः ।
सौश्रुतिश्चन्द्रदेवश्च मित्रवर्मा च भारत ॥ ८.१८.३ ॥
हे भारता, सत्यदेव, सत्यकीर्ती, मित्रदेव, श्रुतंजय, सौश्रुती, चंद्रदेव आणि मित्रवर्मा.
8.18.4
त्रिगर्तराजः समरे भ्रातृभिः परिवारितः ।
पुत्रैश्चैव महेष्वासैर्नानाशस्त्रविशारदैः ॥ ८.१८.४ ॥
त्रिगर्तांचा राजा युद्धात आपल्या भावांनी आणि अनेक शस्त्रांत निपुण महान धनुर्धर पुत्रांनी वेढलेला होता.
8.18.5
व्यसृजन्त शस्त्रातान्किरन्तोऽर्जुनमाहवे ।
अभ्यवर्तन्त सहसा वार्योघा इव सागरम् ॥ ८.१८.५ ॥
युद्धात अर्जुनावर शस्त्रांचा प्रवाह सोडत ते अचानक त्याच्यावर तुटून पडले, जसे जलप्रवाह समुद्राकडे धावतात.
8.18.6
ते त्वर्जुनं समासाद्य योधाः शतसहस्रशः ।
अगच्छन्विलयं सर्वे तार्क्ष्यं दृष्ट्वेव पन्नगाः ॥ ८.१८.६ ॥
परंतु ते शेकडो हजारो योद्धे अर्जुनाजवळ पोहोचून गरुडाला पाहून सर्प जसे नष्ट होतात तसे सर्व नष्ट झाले.
8.18.7
ते हन्यमानाः समरे न जहुः पाण्डवं रणे ।
हन्यमाना महाराज शलभा इव पावकम् ॥ ८.१८.७ ॥
युद्धात मारले जात असतानाही त्यांनी रणांगणात पांडवाला सोडले नाही. हे महाराज, पतंग अग्नीवर पडावेत तसे ते मारले जात होते.
8.18.8
सत्यदेवस्त्रिभिर्बाणैर्विव्याध युधि पाण्डवम् ।
मित्रदेवस्त्रिषष्ट्या तु चन्द्रदेवस्तु सप्तभिः ॥ ८.१८.८ ॥
सत्यदेवाने युद्धात तीन बाणांनी पांडवाला विंधले. मित्रदेवाने त्रेसष्ट बाणांनी आणि चंद्रदेवाने सात बाणांनी.
8.18.9
मित्रवर्मा त्रिसप्तत्या सौश्रुतिश्चापि सप्तभिः ।
श्रुतंजयस्तु विंशत्या सुशर्मा नवभिः शरैः ॥ ८.१८.९ ॥
मित्रवर्म्याने त्र्याहत्तराने, सौश्रुतीने सातांनी; श्रुतंजयाने वीसांनी, आणि सुशर्म्याने नऊ बाणांनी.
8.18.10
स विद्वो बहुभिः सङ्ख्ये प्रतिविव्याध तान्नृपान् ।
सौश्रुतिं सप्तभिर्विद्व्वा चन्द्रदेवं त्रिभिः शरैः ॥ ८.१८.१० ॥
तो युद्धात अनेकांनी विंधला गेला तरी त्याने त्या राजांना प्रतिविंधले. सौश्रुतीला सातांनी विंधून, चंद्रदेवाला तीन बाणांनी.
8.18.11
श्रुतंजयं च विंशत्या चन्द्रदेवं तथाऽष्टभिः ।
मित्रदेवं शतेनैव सत्यदेवं त्रिभिः शरैः ॥ ८.१८.११ ॥
श्रुतंजयाला वीसांनी आणि चंद्रदेवाला आठांनी; मित्रदेवाला शंभरानेच, आणि सत्यदेवाला तीन बाणांनी.
8.18.12
नवभिर्मित्रवर्माणं सुशर्माणं तथाऽष्टभिः ।
श्रुतञ्जयं च राजानं हत्वा तत्र शिलाशितैः ॥ ८.१८.१२ ॥
नऊ बाणांनी मित्रवर्म्याला, आणि सुशर्म्याला आठांनी; आणि राजा श्रुतंजयाला तेथे दगडावर धारदार केलेल्या बाणांनी मारून.
8.18.13
सौश्रुतेः सशिरस्त्राणं शिरः कायादपाहरत् ।
त्वरितश्चन्द्रदेवं च शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥ ८.१८.१३ ॥
सौश्रुतीचे शिरस्त्राणासह मस्तक त्याने देहापासून तोडले; वेगाने चंद्रदेवालाही बाणांनी यमलोकी पाठवले.
8.18.14
तथेतरान्महाराज यतमानान्महारथान् ।
पञ्चभिः पञ्चभिर्बाणैरेकैकं प्रत्यवारयत् ॥ ८.१८.१४ ॥
तसेच, हे महाराजा, इतर प्रयत्न करणाऱ्या महारथींपैकी प्रत्येकाला त्याने पाच-पाच बाणांनी अडवले.
8.18.15
सत्यदेवस्तु सङ्क्रुद्वस्तोमरं व्यसृजन्महत् ।
समुद्दिश्य रणे कृष्णं सिंहनादं ननाद च ॥ ८.१८.१५ ॥
सत्यदेवाने क्रोधाने एक मोठा तोमर फेकला; रणांगणात कृष्णाला लक्ष्य करून सिंहनाद केला.
8.18.16
स निर्भिद्य भुजं सव्यं माधवस्य महात्मनः ।
अयस्मयः स्वर्णदण्डो जगाम धरणीं तदा ॥ ८.१८.१६ ॥
ते लोखंडी तोमर महात्मा माधवाच्या डाव्या हाताला भेदून, सोन्याच्या दांड्यासह तेव्हा धरणीवर पडले.
8.18.17
माधवस्य तु विद्धस्य तोमरेण महारणे ।
प्रतोदः प्रापतद्वस्ताद्रश्मयश्च विशाम्पते ॥ ८.१८.१७ ॥
हे प्रजापते, त्या महायुद्धात तोमराने विद्ध झालेल्या माधवाच्या हातातून चाबूक आणि लगाम गळून पडले.
8.18.18
वासुदेवं विभिन्नाङ्गं दृष्ट्वा पार्थो धनञ्जयः ।
क्रोधमाहारयत्तीव्रं कृष्णं चेदमुवाच ह ॥ ८.१८.१८ ॥
वासुदेवाचे अवयव जखमी झालेले पाहून पार्थ धनंजय तीव्र क्रोधाने कृष्णाला असे म्हणाला.
8.18.19
प्रापयाश्वान्महाबाहो सत्यदेवं प्रति प्रभो ।
यावदेनं शरैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ॥ ८.१८.१९ ॥
हे महाबाहो, हे प्रभो, सत्यदेवाकडे घोडे न्या; तीक्ष्ण बाणांनी याला यमसदनी पाठवीपर्यंत.
8.18.20
प्रतोदं गृह्य सोऽन्यत्तु रश्मीन्सङ्गृह्य च द्रुतम् ।
वाहयामास तानश्वान्सत्यदेवरथं प्रति ॥ ८.१८.२० ॥
त्याने चाबूक घेऊन, लगाम आवरून त्वरेने ते घोडे सत्यदेवाच्या रथाकडे हाकले.
8.18.21
विष्वक्सेनं सुनिर्विद्वं दृष्ट्वा पार्थो धनञ्जयः ।
सत्यदेवं शरैस्तीक्ष्णैर्वारयित्वा महारथः ॥ ८.१८.२१ ॥
विष्वक्सेनाला (कृष्णाला) अत्यंत जखमी झालेले पाहून महारथी पार्थ धनंजयाने तीक्ष्ण बाणांनी सत्यदेवाला रोखले.
8.18.22
ततः सुनिशितैर्भल्लै राज्ञस्तस्य महच्छिरः ।
कुम्डलोपचितं कायाच्चकर्त पृतनान्तरे ॥ ८.१८.२२ ॥
मग्न अत्यंत तीक्ष्ण भल्लांनी, कुंडलांनी शोभणारे त्या राजाचे मोठे मस्तक सेनेच्या मध्यभागी धडावेगळे केले.
8.18.23
तन्निकृत्य शितैर्बाणैर्भित्रवर्माणमाक्षिपत् ।
वत्सदन्तेन तीक्ष्णेन सारथिं चास्य मारिष ॥ ८.१८.२३ ॥
ते मस्तक तोडून तीक्ष्ण बाणांनी कवच छेदलेल्याला त्याने पाडले; हे मारिष, तीक्ष्ण वत्सदंत बाणाने त्याच्या सारथीलाही.
8.18.24
ततः शरशतैर्भूयः संशप्तकगणान्बली ।
पातयामास सङ्क्रुद्वः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.१८.२४ ॥
मग्न क्रुद्ध झालेल्या बलवान वीराने शेकडो बाणांनी पुन्हा संशप्तकांचे गट शेकडो आणि हजारोंनी पाडले.
8.18.25
ततो रजतपुङ्खेन राजञ्शीर्षं महात्मनः ।
मित्रदेवस्य चिच्छेद क्षुरप्रेण महारथः।
सुशर्माणं सुसङ्क्रुद्धो जत्रुदेशे समाहनत् ॥ ८.१८.२५ ॥
राजा, तेव्हा त्या महारथाने चांदीच्या पंखांच्या क्षुरप्र बाणाने महात्मा मित्रदेवाचे मस्तक छेदले; अत्यंत क्रुद्ध होऊन सुशर्म्याला जत्रुप्रदेशी प्रहार केला.
8.18.26
ततः संशप्तकाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम् ।
शस्त्रौघैर्ममृदुः क्रुद्वा नादयन्तो दिशो दश ॥ ८.१८.२६ ॥
नंतर सर्व संशप्तक धनंजयाला वेढून क्रुद्ध होऊन शस्त्रांच्या लोटांनी त्याला पीडू लागले; दहा दिशा दुमदुमवत गर्जना करू लागले.
8.18.27
अभ्यर्दितस्तु तज्जिष्णुः शक्रतुल्यपराक्रमः ।
ऐन्द्रमस्त्रममेयात्मा प्रादुश्चक्रे महारथः ॥ ८.१८.२७ ॥
पीडित होऊनही इंद्रासमान पराक्रमी त्या विजयीने, अमेय आत्म्याच्या महारथाने ऐंद्र अस्त्र प्रकट केले.
8.18.28
ततः शरसहस्राणि प्रादुरासन्विशाम्पते ।
कार्मुकात्पाण्डुपुत्रस्य पार्थस्यामिततेजसः ॥ ८.१८.२८ ॥
नंतर हे प्रजापते, पांडुपुत्र अमिततेजस्वी पार्थाच्या धनुष्यातून हजारो बाण प्रकट झाले.
8.18.29
ततस्तु च्छिद्यमानानां ध्वजानां धनुषां तथा ।
रथानां सपताकानां तूणीराणां युगैः सह ॥ ८.१८.२९ ॥
नंतर ध्वज, धनुष्ये, पताकायुक्त रथ, भाते आणि जूं यांसह छिन्न होत असताना—
8.18.30
अक्षाणामथ चक्राणां योक्त्राणां रश्मिभिः सह ।
कूबराणां वरूथानां पृषत्कानां च संयुगे ॥ ८.१८.३० ॥
युद्धात अक्ष, चाके, जोखडांच्या दोऱ्या, लगाम, कूबर, रथकवच आणि ठिपक्यांचे बाण यांसह.
8.18.31
अश्वानां पततां चापि प्रासानामृष्टिभिः सह ।
गदानां परिघानां च शक्तितोमरपट्टसैः ॥ ८.१८.३१ ॥
पडणाऱ्या घोड्यांसह, भाल्यांसह, ऋष्टींसह, गदा, परिघ, शक्ती, तोमर आणि पट्टसांसह.
8.18.32
शतघ्नीनां सचक्राणां भुजानां चोरुभिः सह ।
कण्ठसूत्राङ्गदानां च केयूराणां च मारिष ॥ ८.१८.३२ ॥
शतघ्नी व चक्रांसह, बाहू व मांड्यांसह, कंठसूत्र, अंगद व केयूरांसह, हे मारिष.
8.18.33
हाराणामथ निष्काणां तनुत्राणां च भारत ।
छत्राणां व्यजनानां च शिरसां कुमुटैः सह।
राशयश्चात्र दृश्यन्ते पतितानां महीतले ॥ ८.१८.३३ ॥
हार, निष्क, कवच, छत्र, व्यजन यांसह, मुकुटांसह मस्तके; हे भारत, येथे भूमीवर पडलेल्यांचे ढीग दिसत आहेत.
8.18.34
सकुण्डलानि स्वक्षीमि पूर्णचन्द्रनिभानि च ।
शिरांस्युर्व्यामदृश्यन्त ताराजालमिवाम्बरे ॥ ८.१८.३४ ॥
कुंडलांसह, सुंदर नेत्रांची, पूर्णचंद्रासारखी मस्तके भूमीवर दिसली, आकाशातील ताऱ्यांच्या जाळ्याप्रमाणे.
8.18.35
सुस्रग्वीणि सुवासांसि चन्दनेनोक्षितानि च ।
शरीराणि व्यदृश्यन्त निहतानां महीतले ॥ ८.१८.३५ ॥
सुंदर माळा, चांगली वस्त्रे, चंदनलिप्त शरीरे, मारल्या गेलेल्यांची, भूमीवर दिसली.
8.18.36
रुद्रस्याक्रीडसदृशं घोरमायोधनं तदा ॥ ८.१८.३६ ॥
तेव्हा ते भयानक रणांगण रुद्राच्या क्रीडास्थळासारखे होते.
8.18.37
निहतै राजपुत्रैश्च क्षत्रियैश्च महाबलैः ।
अर्जुनेन महाराज तत्रतत्र महारणे ॥ ८.१८.३७ ॥
हे महाराजा, त्या महायुद्धात अर्जुनाने मारलेले राजपुत्र आणि महाबलवान क्षत्रिय सर्वत्र पडलेले होते.
8.18.38
हस्तिभिः पतितैश्चैव तुरङ्गैश्चाभवन्मही ।
अगम्यरूपा समरे विशीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ८.१८.३८ ॥
पडलेल्या हत्ती आणि घोड्यांनी ती भूमी युद्धात फुटलेल्या पर्वतांनी भरल्यासारखी दुर्गम झाली होती.
8.18.39
नासीद्रथपथस्तस्य पाण्डवस्य महात्मनः ।
निघ्नतः शात्रवान्भल्लैर्हस्त्यश्वं चास्यतो महत् ॥ ८.१८.३९ ॥
महात्मा पांडुपुत्र भल्लांनी शत्रू, हत्ती व घोडे मारत असताना त्याच्या रथाला मार्ग उरला नव्हता.
8.18.40
स्वानुगा इव सीदन्ति रथचक्राणि मारिष ।
चरतस्तस्य सङ्ग्रामे तस्मिंल्लोहितकर्दमे ॥ ८.१८.४० ॥
हे मारिष, त्या युद्धात रक्ताच्या चिखलात तो फिरत असताना त्याची रथचक्रे आपल्या सेवकांप्रमाणे रुतत होती.
8.18.41
सीदमानानि चक्राणि समुहूस्तुरगा भृशम् ।
श्रमेण महता युक्ता मनोमारुतरंहसः ॥ ८.१८.४१ ॥
रुतणाऱ्या चाकांमुळे मन आणि वाऱ्याच्या वेगाचे घोडे अत्यंत श्रमाने ओढले जात होते.
8.18.42
वध्यमानं तु तत्सैन्यं पाण्डुपुत्रेण धन्विना ।
प्रायशो विमुखं सर्वं नावतिष्ठत भारत ॥ ८.१८.४२ ॥
हे भारता, पांडुपुत्र धनुर्धराकडून मारल्या जाणाऱ्या त्या सैन्याला बहुतेक सर्वजण पाठ फिरवून उभे राहता येत नव्हते.
8.18.43
ताञ्जित्वा समरे जिष्णुः संशप्तकगणान्बहून् ।
विरराज तदा पार्थो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ८.१८.४३ ॥
युद्धात त्यांना आणि अनेक संशप्तक गणांना जिंकून जिष्णू पार्थ तेव्हा धुराविरहित प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसला.