મહાભારત · અધ્યાય 8.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.19.1
युधिष्ठिरं महाराज विसृजन्तं शरान्बहून् ।
स्वयं दुर्योधनो राजा प्रत्यगृह्णादभीतवत् ॥ ८.१९.१ ॥
હે મહારાજ, યુધિષ્ઠિર ઘણા બાણો છોડી રહ્યા હતા ત્યારે રાજા દુર્યોધન પોતે નિર્ભયની જેમ તેમનો સામનો કરવા લાગ્યા.
8.19.2
तमापतन्तं सहसा तव पुत्रं महारथम् ।
धर्मराजो द्रुतं विद्ध्वा तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.१९.२ ॥
અચાનક પોતાની તરફ દોડી આવતા તમારા મહારથી પુત્રને ધર્મરાજે તરત બાણથી વીંધીને કહ્યું, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!'
8.19.3
स तु तं प्रतिविव्याध नवभिर्निशितैः शरैः ।
सारथिं चास्य भल्लेन भृशं क्रुद्धोऽभ्यताडयत् ॥ ८.१९.३ ॥
પરંતુ તેણે ક્રોધે ભરાઈને યુધિષ્ઠિરને નવ તીક્ષ્ણ બાણો વડે સામે પ્રહાર કર્યો અને તેમના સારથિ પર ભલ્લ બાણથી જોરથી પ્રહાર કર્યો.
8.19.4
ततो युधिष्ठिरो राजन्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलीमुखान् ।
दुर्योधनाय चिक्षेप त्रयोदश शिलाशितान् ॥ ८.१९.४ ॥
પછી, હે રાજન, યુધિષ્ઠિરે સોનેરી પાંખોવાળા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા તેર બાણ દુર્યોધન તરફ ફેંક્યા.
8.19.5
चतुर्भिश्चतुरो वाहांस्तस्य हत्वा महारथः ।
पञ्चमेन शिरः कायात्सारथेश्च समाक्षिपत् ॥ ८.१९.५ ॥
ચાર બાણથી તેના ચાર ઘોડાઓને મારીને તે મહારથીએ પાંચમા બાણથી સારથિનું માથું શરીરથી કાપી નાખ્યું.
8.19.6
षष्ठेन तु ध्वजं राज्ञः सप्तमेन तु कार्मुकम् ।
अष्टमेन तथा खङ्गं पातयामास भूतले।
पञ्चभिर्नृपतिं चापि धर्मराजोऽर्दयद्भृशम् ॥ ८.१९.६ ॥
છઠ્ઠા બાણથી રાજાની ધ્વજા, સાતમાથી ધનુષ્ય અને આઠમાથી તલવાર તેણે ભૂમિ પર પાડી; અને પાંચ બાણોથી ધર્મરાજે રાજાને બહુ પીડ્યો.
8.19.7
हताश्वात्तु रथात्तस्मादवप्लुत्य सुतस्तव ।
उत्तमं व्यसनं प्राप्तो भूमावेवावतिष्ठत ॥ ८.१९.७ ॥
ઘોડા મરાયા પછી તારો પુત્ર તે રથ પરથી કૂદીને ઉતર્યો અને મોટી આપત્તિમાં પડીને જમીન પર જ ઊભો રહ્યો.
8.19.8
तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कर्णद्रौणिकृपादयः ।
अभ्यवर्तन्त सहसा परीप्सन्तो नराधिपम् ॥ ८.१९.८ ॥
તેને સંકટમાં પડેલો જોઈ કર્ણ, દ્રોણપુત્ર, કૃપ વગેરે તે નરાધિપનું રક્ષણ કરવા તરત ધસી ગયા.
8.19.9
अथ पाण्डुसुताः सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम् ।
अन्वयुः समरे राजंस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ८.१९.९ ॥
પછી પાંડુના બધા પુત્રોએ યુધિષ્ઠિરને ઘેરી લીધો અને તેની પાછળ યુદ્ધમાં આવ્યા; હે રાજન્, ત્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું.
8.19.10
ततस्तूर्यसहस्राणि प्रावाद्यन्त महामृधे ॥ ८.१९.१० ॥
ત્યારે તે મહાયુદ્ધમાં હજારો વાદ્યો વાગવા લાગ્યાં.
8.19.11
क्ष्वेलाः किलकिलाशब्दाः प्रादुरासन्महीपते ।
यत्राभ्यगच्छन्समरे पाञ्चालाः कौरवैः सह ॥ ८.१९.११ ॥
હે મહીપતિ, જ્યાં પાંચાલો કૌરવો સાથે યુદ્ધમાં ભેટ્યા ત્યાં ક્ષ્વેલ અને કિલકિલા ધ્વનિ ઊઠ્યા.
8.19.12
नरा नरैः समाजग्मुर्वारणा वरवारणैः ।
रथाश्च रथिभिः सार्धं हयाश्च हयसादिभिः ॥ ८.१९.१२ ॥
માણસો માણસો સાથે, શ્રેષ્ઠ હાથીઓ શ્રેષ્ઠ હાથીઓ સાથે, રથ રથીઓ સાથે અને ઘોડા ઘોડેસવારો સાથે ભેટ્યા.
8.19.13
द्वन्द्वान्यासन्महाराज प्रेक्षणीयानि संयुगे ।
विविधान्यप्यचिन्त्यानि शस्त्रवन्त्युत्तमानि च ॥ ८.१९.१३ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં અનેક પ્રકારના, કલ્પ્ય ન હોય એવા, શસ્ત્રધારી ઉત્તમ દ્વંદ્વયુદ્ધો થયાં; તે જોવા યોગ્ય હતાં.
8.19.14
ते शूराः समरे सर्वे चित्रं लघु च सुष्ठु च ।
अयुध्यन्त महावेगाः परस्परवधैषिणः ॥ ८.१९.१४ ॥
તે બધા શૂરવીરો યુદ્ધમાં અદ્ભુત રીતે, ઝડપથી અને કુશળતાથી લડ્યા; તેઓ મહાવેગવાળા હતા અને એકબીજાના વધની ઇચ્છા રાખતા હતા.
8.19.15
अन्योन्यं समरे जघ्नुर्योधव्रतमनुष्ठिताः ।
न हि ते समरं चक्रुः पृष्ठतो वै कथञ्चन ॥ ८.१९.१५ ॥
યોદ્ધાનું વ્રત પાળતા તેઓએ યુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કર્યા; તેઓ કોઈપણ રીતે પાછળથી યુદ્ધ કરતા ન હતા.
8.19.16
मुहूर्तमेव तद्युद्वमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥ ८.१९.१६ ॥
તે યુદ્ધ ક્ષણભર જ મધુર દેખાયું; હે રાજન્, પછી તે ગાંડાઓની જેમ, મર્યાદા વિના ચાલ્યું.
8.19.17
रथी नागं समासाद्य दारयन्निशितैः शरैः ।
प्रेषयामास कालाय शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.१९.१७ ॥
એક રથી હાથી પાસે પહોંચી, તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને વીંધી, નમેલા પર્વવાળા બાણોથી તેને કાળ પાસે મોકલ્યો.
8.19.18
नागा हयान्समासाद्य विक्षिपन्तो बहून्रणे ।
दारयामासुरत्युग्रं तत्रतत्र तदातदा ॥ ८.१९.१८ ॥
હાથીઓ ઘોડાઓ પાસે પહોંચી, યુદ્ધમાં ઘણાને ફેંકી દઈને, ત્યાં-ત્યાં, વારંવાર અત્યંત ભયંકર રીતે તેમને ચીરતા રહ્યા.
8.19.19
हयारोहाश्च बहवः परिवार्य हयोत्तमान् ।
तलशब्दरवांश्चक्रुः सम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ ८.१९.१९ ॥
ઘણા અશ્વારોહીઓએ ઉત્તમ ઘોડાઓને ઘેરીને હથેળીઓના તાળીના અવાજ કર્યા; તેઓ ઇધર-ઉધર દોડતા આગળ વધ્યા.
8.19.20
धावमानांस्ततस्तांस्तु द्रवमाणान्महागजान् ।
पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव निजघ्नुर्हयसादिनः ॥ ८.१९.२० ॥
પછી દોડતા, ભાગતા તે મહાગજોને અશ્વારોહીઓએ બાજુઓથી અને પાછળથી પ્રહાર કર્યો.
8.19.21
विद्राव्य च बहूनश्वान्नागा राजन्मदोत्कटाः ।
विषाणैश्चापरे जघ्नुर्ममृदुश्चापरे भृशम् ॥ ८.१९.२१ ॥
હે રાજન્, મદથી ઉન્મત્ત હાથીઓએ ઘણા ઘોડાઓને વિખેરી નાખ્યા; કેટલાકે દંતશૂળોથી પ્રહાર કર્યો અને બીજાઓએ અત્યંત જોરથી કચડી નાખ્યા.
8.19.22
साश्वारोहांश्च तुरगान्विषामैर्विव्यधू रुषा ।
अपरे चिक्षिपुर्वेगात्प्रगृह्यातिबलास्तदा ॥ ८.१९.२२ ॥
ક્રોધથી તેઓએ સવારો સહિત ઘોડાઓને ભાલાઓથી વીંધ્યા; બીજાઓ અતિ બળવાન થઈને તેમને પકડીને વેગથી ફેંકવા લાગ્યા.
8.19.23
पादातैराहता नागा विवरेषु समन्ततः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरं दुद्रुवुश्च दिशो दश ॥ ८.१९.२३ ॥
પાયદળ દ્વારા ચારે બાજુથી ઘવાયેલા હાથીઓ, ખાલી જગ્યાઓમાંથી ભયંકર આર્તનાદ કરીને દસ દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
8.19.24
पदातीनां तु सहसा प्रद्रुतानां महाहवे ।
उत्सृज्याभरणं तूर्णमववव्रू रणाजिरे ॥ ८.१९.२४ ॥
તે મહાયુદ્ધમાં પાયદળ અચાનક ભાગવા લાગ્યું; આભૂષણો ત્યજીને તેમણે ઝડપથી રણભૂમિમાં જ તેમને ફેંકી દીધાં.
8.19.25
निमित्तं मन्यमानास्तु परिणाम्य महागजाः ।
जगृहुर्बिभिदुश्चैव चित्राण्याभरणानि च ॥ ८.१९.२५ ॥
સંકેત માની મહાગજો પાછા ફરી વિચિત્ર આભૂષણો પકડીને ફાડવા લાગ્યા.
8.19.26
तांस्तु तत्र प्रसक्तान्वै परिन्वार्य पदातयः ।
हस्त्यारोहान्निजघ्नुस्ते महावेगा बलोत्कटाः ॥ ८.१९.२६ ॥
ત્યાં ચોંટેલા હાથીસવારોને પગપાળા સૈનિકોએ ઘેરી લઈને માર્યા; તેઓ મહાવેગી અને બળવાન હતા.
8.19.27
अपरे हस्तिभिर्हस्तैः खं विक्षिप्ता महाहवे ।
निपतन्तो विषाणाग्रैर्भृशं विद्वाः सुशिक्षितैः ॥ ८.१९.२७ ॥
બીજાઓ મહાયુદ્ધમાં હાથીઓની સૂંઢથી આકાશમાં ફેંકાયા, અને પડતાં સુશિક્ષિત હાથીઓના દાંતના અગ્રભાગોથી ભારે ઘાયલ થયા.
8.19.28
अपरे सहसा गृह्य विषाणैरेव सूदिताः ।
सेनान्तरं समासाद्य केचित्तत्र महागजैः ॥ ८.१९.२८ ॥
બીજાઓ અચાનક પકડાઈને દાંતોથી જ મરાયા; કેટલાક સેનાની મધ્યમાં પહોંચીને ત્યાં મહાગજો વડે મરાયા.
8.19.29
क्षुण्णगात्रा महाराज विक्षिप्य च पुनःपुनः ।
अपरे व्यजनानीव विभ्राम्य निहता मृधे ॥ ८.१९.२९ ॥
હે મહારાજ, તૂટેલા અંગો સાથે વારંવાર ફેંકાયા, અને બીજાઓ પંખાની જેમ ફેરવાઈને યુદ્ધમાં મરાયા.
8.19.30
पुरःसराश्च नागानामपरेषां विशाम्पते ।
शरीराण्यतिविद्वानि तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ८.१९.३० ॥
હે પ્રજાપતિ, કેટલાક અગ્રભાગમાં હતા; બીજા હાથીઓના શરીર ભારે વીંધાઈને યુદ્ધભૂમિમાં ઠેરઠેર પડ્યાં હતાં.
8.19.31
प्रतिमानेषु कुम्भेषु दन्तवेष्टेषु चापरे ।
निगृहीता भृशं नागाः प्रासतोमरशक्तिभिः ॥ ८.१९.३१ ॥
બીજા કેટલાક હાથીઓ બખ્તરની પટ્ટીઓ, કુંભસ્થળ અને દંતવેષ્ટન પર પ્રાસ, તોમર અને શક્તિઓથી સખત પકડાયા.
8.19.32
निगृह्य च गजाः केचित् पार्श्वस्थैर्भृशदारुणैः ।
रथाश्वसादिभिस्तत्र सम्भिन्ना न्यपतन्भुवि ॥ ८.१९.३२ ॥
કેટલાક હાથીઓ બાજુમાં ઊભેલા અતિ ભયંકર રથીઓ, ઘોડાઓ અને ઘોડેસવારો દ્વારા પકડાયા અને ઘાયલ થઈ ત્યાં ભૂમિ પર પડ્યા.
8.19.33
सहयाः सादिनस्तत्र तोमरेण महामृधे ।
भूमावमृद्रन्वेगेन सचर्माणं पदातिनम् ॥ ८.१९.३३ ॥
તે મહાયુદ્ધમાં ઘોડાઓ સાથેના ઘોડેસવારોએ તોમરથી વેગપૂર્વક ઢાલવાળા પદાતિઓને ભૂમિ પર કચડી નાખ્યા.
8.19.34
चछा सावरणान्कांश्चित्तत्रतत्र विशाम्पते ।
रथान्नागाः समासाद्य परिगृह्य च मारिष।
व्याक्षिपन्सहसा तत्र घोररूपे भयानके ॥ ८.१९.३४ ॥
હે પ્રજાપતિ, ત્યાં-ત્યાં કવચધારી કેટલાક રથોને હાથીઓએ નજીક જઈ પકડીને અચાનક તે ભયંકર, ભયાનક રણભૂમિમાં ફેંકી દીધા.
8.19.35
नाराचैर्निहताश्चापि गजाः पेतुर्महाबलाः ।
पर्वतस्येव शिखरं वज्ररुग्णं महीतले ॥ ८.१९.३५ ॥
નારાચ બાણોથી માર્યા ગયેલા મહાબળવાન હાથીઓ પણ વજ્રથી ભાંગેલા પર્વતશિખરની જેમ ભૂમિ પર પડ્યા.
8.19.36
योधा योधान्समासाद्य मुष्टिभिर्व्यहनन्युधि ।
केशेष्वन्योन्यमाक्षिप्य चिक्षिपुर्बिभिदुश्च ह ॥ ८.१९.३६ ॥
યોદ્ધાઓ યોદ્ધાઓ પાસે જઈ યુદ્ધમાં મુઠ્ઠીઓથી પ્રહાર કરતા; એકબીજાના વાળ પકડી ખેંચી, ફેંકી અને ફાડી નાખ્યા.
8.19.37
उद्यम्य च भुजानन्ये निक्षिप्य च महीतले ।
पदा चोरः समाक्रम्य स्फुरतोऽपाहरच्छिरः ॥ ८.१९.३७ ॥
કેટલાકે હાથ ઊંચા કરીને જમીન પર પટકીને, પગ વડે જાંઘ દબાવીને તરફડતાનું માથું કાપી લીધું.
8.19.38
पततश्चापरो राजन्विजहारासिना शिरः ।
मृतमन्यो महाराज पदा ताडितवांस्तदा ॥ ८.१९.३८ ॥
હે રાજન, કોઈએ પડતા માણસનું માથું તલવારથી ઉડાવ્યું; હે મહારાજ, કોઈએ મૃતને પગથી ઠોકર મારી.
8.19.39
जीवतश्च तथैवान्यः शस्त्रं काये न्यमज्जयत् ।
मुष्टियुद्धं महच्चासीद्योधानां तत्र भारत।
तथा केशग्रहश्चोग्रो बाहुयुद्धं च भैरवम् ॥ ८.१९.३९ ॥
એ જ રીતે, જીવતા માણસના શરીરમાં બીજાએ શસ્ત્ર ખોસી દીધું. હે ભારત, ત્યાં યોદ્ધાઓનું મોટું મુષ્ટિયુદ્ધ થયું, ઉગ્ર વાળ ખેંચવાનું અને ભયાનક બાહુયુદ્ધ પણ થયું.
8.19.40
समासक्तस्य चान्येन अविज्ञातस्तथाऽपरः ।
जहार समरे प्राणान्नानाशस्तैरनेकधा ॥ ८.१९.४० ॥
યુદ્ધમાં ફસાયેલા માણસના પ્રાણ બીજાએ, અને એ જ રીતે કોઈ અણદેખ્યા માણસે, અનેક શસ્ત્રોથી અનેક રીતે હરી લીધા.
8.19.41
संसक्तेषु च योधेषु वर्तमाने च सङ्कुले ।
कबन्धान्युत्थितानि स्युः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.१९.४१ ॥
યોદ્ધાઓ એકબીજામાં ફસાયેલા હતા અને એ ભીષણ ઘમસાણ ચાલુ હતું ત્યારે સેંકડો અને હજારો માથા વગરના ધડ ઊભા થઈ ગયા.
8.19.42
शोणितैः सिच्यमानानि शस्त्राणि कवचानि च ।
महारागानुरक्तानि वस्त्राणीव चकाशिरे ॥ ८.१९.४२ ॥
લોહીથી છંટાયેલાં શસ્ત્રો અને કવચ ઘેરા લાલ રંગે રંગેલાં વસ્ત્રો જેવાં ચમકતાં હતાં.
8.19.43
एवमेतन्महद्युद्वं दारुणं शस्त्रसङ्कुलम् ।
उन्मत्तगङ्गाप्रतिमं शब्देनापूरयज्जगत् ॥ ८.१९.४३ ॥
આ રીતે તે મહાન, ભયંકર, શસ્ત્રોથી ભરેલું યુદ્ધ ઉન્મત્ત ગંગા જેવું હતું; તેના શબ્દે જગતને ભરી દીધું.
8.19.44
नैव स्वे न परे राजन्विज्ञायन्ते शरातुराः ।
योद्वव्यमिति युध्यन्ते राजानो जयगृद्विनः ॥ ८.१९.४४ ॥
હે રાજન, બાણોથી પીડિત થયેલામાં સ્વજન અને શત્રુ ઓળખાતા નહોતા; 'યુદ્ધ કરવું જ છે' એમ વિચારી વિજયલોભી રાજાઓ લડતા હતા.
8.19.45
स्वान्स्वे जघ्नुर्महराज परांश्चैव समागतान् ।
उभयोः सेनयोर्वीरैर्व्याकुलं समपद्यत ॥ ८.१९.४५ ॥
હે મહારાજ, વીરોએ પોતાના લોકોને અને સામે આવેલા શત્રુઓને પણ માર્યા; બંને સેનાઓ વ્યાકુળ થઈ ગઈ.
8.19.46
रथैर्भग्नैर्महाराज वारणैश्च निपातितैः ।
हयैश्च पतितैस्तत्र नरैश्च विनिपातितैः ॥ ८.१९.४६ ॥
હે મહારાજ, ભાંગેલા રથો, પાડી દેવાયેલા હાથીઓ, પડેલા ઘોડાઓ અને ત્યાં માર્યા ગયેલા માણસોથી (ભૂમિ ભરાઈ ગઈ).
8.19.47
अगम्यरूपा पृथिवी क्षणेन समपद्यत ।
क्षणेनासीन्महीपाल क्षतजौघप्रवर्तिनी ॥ ८.१९.४७ ॥
ક્ષણમાં પૃથ્વી ઓળખી ન શકાય એવા રૂપની બની ગઈ; હે મહીપાલ, ક્ષણમાં તે લોહીના પ્રવાહો વહેવડાવતી થઈ ગઈ.
8.19.48
पाञ्चालानहतत्कर्णस्त्रिगर्तांश्च धनञ्जयः ।
भीमसेनः कुरून्राजन्हस्त्यनीकं च सर्वशः ॥ ८.१९.४८ ॥
કર્ણે પાંચાલોને, ધનંજય (અર્જુન)એ ત્રિગર્તોને, હે રાજન, ભીમસેને કુરુઓને અને હાથીદળને સંપૂર્ણપણે (માર્યા).
8.19.49
एवमेष क्षयो वृत्तः कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अपराह्णे गते सूर्ये काङ्क्षतां विपुलं यशः ॥ ८.१९.४९ ॥
આ રીતે કૌરવ અને પાંડવ સેનાઓ વચ્ચે આ સંહાર થયો. બપોર વીતી ગઈ અને સૂર્ય ઢળતો હતો, ત્યારે વિપુલ યશની ઇચ્છા રાખનારાઓ માટે આ બન્યું.