മഹാഭാരതം · അധ്യായം 8.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.19.1
युधिष्ठिरं महाराज विसृजन्तं शरान्बहून् ।
स्वयं दुर्योधनो राजा प्रत्यगृह्णादभीतवत् ॥ ८.१९.१ ॥
മഹാരാജാവേ, യുധിഷ്ഠിരൻ അനേകം അമ്പുകൾ അയയ്ക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ തന്നെ ഭയമില്ലാത്തവനെപ്പോലെ അവയെ നേരിട്ടു.
8.19.2
तमापतन्तं सहसा तव पुत्रं महारथम् ।
धर्मराजो द्रुतं विद्ध्वा तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.१९.२ ॥
പെട്ടെന്ന് തന്റെ നേരെ പാഞ്ഞടുത്ത നിങ്ങളുടെ പുത്രനായ മഹാരഥനെ ധർമ്മരാജൻ വേഗം അമ്പു കൊണ്ടു തുളച്ച് 'നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
8.19.3
स तु तं प्रतिविव्याध नवभिर्निशितैः शरैः ।
सारथिं चास्य भल्लेन भृशं क्रुद्धोऽभ्यताडयत् ॥ ८.१९.३ ॥
എന്നാൽ അവൻ കോപത്തോടെ യുധിഷ്ഠിരനെ ഒമ്പത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് തിരിച്ചടിച്ചു; അയാളുടെ സാരഥിയെ ഭല്ലംകൊണ്ട് കഠിനമായി അടിച്ചു.
8.19.4
ततो युधिष्ठिरो राजन्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलीमुखान् ।
दुर्योधनाय चिक्षेप त्रयोदश शिलाशितान् ॥ ८.१९.४ ॥
പിന്നെ, രാജാവേ, യുധിഷ്ഠിരൻ സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ളതും കല്ലിൽ മൂർച്ച കൂട്ടിയതുമായ പതിമൂന്ന് അമ്പുകൾ ദുര്യോധനന്റെ നേരെ എറിഞ്ഞു.
8.19.5
चतुर्भिश्चतुरो वाहांस्तस्य हत्वा महारथः ।
पञ्चमेन शिरः कायात्सारथेश्च समाक्षिपत् ॥ ८.१९.५ ॥
നാല് അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ നാല് കുതിരകളെ വധിച്ച്, ആ മഹാരഥൻ അഞ്ചാമത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് സാരഥിയുടെ തല ഉടലിൽനിന്ന് വെട്ടിമാറ്റി.
8.19.6
षष्ठेन तु ध्वजं राज्ञः सप्तमेन तु कार्मुकम् ।
अष्टमेन तथा खङ्गं पातयामास भूतले।
पञ्चभिर्नृपतिं चापि धर्मराजोऽर्दयद्भृशम् ॥ ८.१९.६ ॥
ആറാമത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ കൊടി, ഏഴാമത്തെതുകൊണ്ട് വില്ല്, എട്ടാമത്തെതുകൊണ്ട് വാൾ എന്നിവ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി; അഞ്ച് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ധർമ്മരാജൻ രാജാവിനെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ചു.
8.19.7
हताश्वात्तु रथात्तस्मादवप्लुत्य सुतस्तव ।
उत्तमं व्यसनं प्राप्तो भूमावेवावतिष्ठत ॥ ८.१९.७ ॥
കുതിരകൾ ചത്ത ആ രഥത്തിൽ നിന്ന് നിന്റെ പുത്രൻ ചാടിയിറങ്ങി, മഹാ ദുരിതത്തിൽ അകപ്പെട്ട് നിലത്തുതന്നെ നിന്നു.
8.19.8
तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कर्णद्रौणिकृपादयः ।
अभ्यवर्तन्त सहसा परीप्सन्तो नराधिपम् ॥ ८.१९.८ ॥
കഷ്ടത്തിൽ അകപ്പെട്ട അവനെ കണ്ട് കർണനും ദ്രോണപുത്രനും കൃപനും മറ്റുള്ളവരും ആ രാജാവിനെ രക്ഷിക്കാൻ പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞടുത്തു.
8.19.9
अथ पाण्डुसुताः सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम् ।
अन्वयुः समरे राजंस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ८.१९.९ ॥
അപ്പോൾ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെല്ലാം യുധിഷ്ഠിരനെ വളഞ്ഞ് അവനെ പിന്തുടർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ എത്തി; രാജൻ, അപ്പോൾ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
8.19.10
ततस्तूर्यसहस्राणि प्रावाद्यन्त महामृधे ॥ ८.१९.१० ॥
അപ്പോൾ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി.
8.19.11
क्ष्वेलाः किलकिलाशब्दाः प्रादुरासन्महीपते ।
यत्राभ्यगच्छन्समरे पाञ्चालाः कौरवैः सह ॥ ८.१९.११ ॥
ഹേ മഹീപതേ, പാഞ്ചാലന്മാർ കൗരവരോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടിയ ഇടത്ത് ആർപ്പുവിളികളും കിലകിലാ ശബ്ദങ്ങളും ഉയർന്നു.
8.19.12
नरा नरैः समाजग्मुर्वारणा वरवारणैः ।
रथाश्च रथिभिः सार्धं हयाश्च हयसादिभिः ॥ ८.१९.१२ ॥
മനുഷ്യർ മനുഷ്യരോടും, ശ്രേഷ്ഠ ആനകൾ ശ്രേഷ്ഠ ആനകളോടും, രഥങ്ങൾ രഥികളോടും, കുതിരകൾ കുതിരപ്പടയാളികളോടും ഏറ്റുമുട്ടി.
8.19.13
द्वन्द्वान्यासन्महाराज प्रेक्षणीयानि संयुगे ।
विविधान्यप्यचिन्त्यानि शस्त्रवन्त्युत्तमानि च ॥ ८.१९.१३ ॥
മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ പലതരം, സങ്കൽപ്പിക്കാനാവാത്ത, ആയുധധാരികളായ ഉത്തമമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധങ്ങൾ നടന്നു; അവ കാണേണ്ടതായിരുന്നു.
8.19.14
ते शूराः समरे सर्वे चित्रं लघु च सुष्ठु च ।
अयुध्यन्त महावेगाः परस्परवधैषिणः ॥ ८.१९.१४ ॥
ആ വീരന്മാരെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ അദ്ഭുതകരമായി, വേഗത്തിലും സമർത്ഥമായും പോരാടി; മഹാവേഗമുള്ള അവർ പരസ്പരം വധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
8.19.15
अन्योन्यं समरे जघ्नुर्योधव्रतमनुष्ठिताः ।
न हि ते समरं चक्रुः पृष्ठतो वै कथञ्चन ॥ ८.१९.१५ ॥
യോദ്ധാവിന്റെ വ്രതം പാലിച്ചുകൊണ്ട് അവർ യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചു; ഒരിക്കലും അവർ പിന്നിൽനിന്ന് യുദ്ധം ചെയ്തില്ല.
8.19.16
मुहूर्तमेव तद्युद्वमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥ ८.१९.१६ ॥
ആ യുദ്ധം ഒരു നിമിഷം മാത്രമേ മധുരമായി കാണപ്പെട്ടുള്ളൂ; രാജാവേ, പിന്നീട് അത് ഭ്രാന്തന്മാരെപ്പോലെ, അതിരുകളില്ലാതെ നടന്നു.
8.19.17
रथी नागं समासाद्य दारयन्निशितैः शरैः ।
प्रेषयामास कालाय शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.१९.१७ ॥
ഒരു രഥികൻ ആനയെ സമീപിച്ച്, മൂർച്ചയേറിയ അമ്പുകളാൽ അതിനെ പിളർത്തി, വളഞ്ഞ പർവങ്ങളുള്ള അമ്പുകളാൽ അതിനെ കാലന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു.
8.19.18
नागा हयान्समासाद्य विक्षिपन्तो बहून्रणे ।
दारयामासुरत्युग्रं तत्रतत्र तदातदा ॥ ८.१९.१८ ॥
ആനകൾ കുതിരകളെ സമീപിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ പലതിനെയും എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞ്, അവിടെയും ഇവിടെയും, ഓരോ നിമിഷവും അതിഭയങ്കരമായി അവയെ പിളർത്തി.
8.19.19
हयारोहाश्च बहवः परिवार्य हयोत्तमान् ।
तलशब्दरवांश्चक्रुः सम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ ८.१९.१९ ॥
അനേകം അശ്വാരൂഢർ ഉത്തമാശ്വങ്ങളെ വളഞ്ഞ് കൈയടിയൊച്ച മുഴക്കി; അവർ ഇവിടെയും അവിടെയും പാഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
8.19.20
धावमानांस्ततस्तांस्तु द्रवमाणान्महागजान् ।
पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव निजघ्नुर्हयसादिनः ॥ ८.१९.२० ॥
അപ്പോൾ ഓടിപ്പോകുന്ന ആ മഹാഗജങ്ങളെ അശ്വാരൂഢർ വശങ്ങളിൽനിന്നും പിന്നിൽനിന്നും പ്രഹരിച്ചു.
8.19.21
विद्राव्य च बहूनश्वान्नागा राजन्मदोत्कटाः ।
विषाणैश्चापरे जघ्नुर्ममृदुश्चापरे भृशम् ॥ ८.१९.२१ ॥
രാജാവേ, മദോന്മത്തരായ ആനകൾ ഏറെ കുതിരകളെ ചിതറിച്ചു; ചിലത് കൊമ്പുകൊണ്ട് കുത്തി, മറ്റുചിലത് കഠിനമായി ചവിട്ടിമെതിച്ചു.
8.19.22
साश्वारोहांश्च तुरगान्विषामैर्विव्यधू रुषा ।
अपरे चिक्षिपुर्वेगात्प्रगृह्यातिबलास्तदा ॥ ८.१९.२२ ॥
കോപത്തോടെ അവർ സവാരിക്കാരോടൊപ്പം കുതിരകളെ കുന്തങ്ങൾകൊണ്ട് കുത്തി; മറ്റുചിലർ അതിബലവാന്മാരായി അവയെ പിടിച്ച് വേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞു.
8.19.23
पादातैराहता नागा विवरेषु समन्ततः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरं दुद्रुवुश्च दिशो दश ॥ ८.१९.२३ ॥
കാലാൾപ്പടയാൽ എല്ലാവശത്തുനിന്നും മുറിവേറ്റ ആനകൾ വിടവുകളിലൂടെ ഭയങ്കരമായ ആർത്തനാദം മുഴക്കി പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി.
8.19.24
पदातीनां तु सहसा प्रद्रुतानां महाहवे ।
उत्सृज्याभरणं तूर्णमववव्रू रणाजिरे ॥ ८.१९.२४ ॥
ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ കാലാൾപ്പട പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോയി; ആഭരണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗത്തിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽത്തന്നെ അവ എറിഞ്ഞു.
8.19.25
निमित्तं मन्यमानास्तु परिणाम्य महागजाः ।
जगृहुर्बिभिदुश्चैव चित्राण्याभरणानि च ॥ ८.१९.२५ ॥
അടയാളമായി കരുതി മഹാഗജങ്ങൾ തിരിഞ്ഞ് വിചിത്രമായ ആഭരണങ്ങൾ പിടിച്ച് കീറി.
8.19.26
तांस्तु तत्र प्रसक्तान्वै परिन्वार्य पदातयः ।
हस्त्यारोहान्निजघ्नुस्ते महावेगा बलोत्कटाः ॥ ८.१९.२६ ॥
അവിടെ പറ്റിപ്പിടിച്ചിരുന്ന ആനപ്പുറത്തുള്ളവരെ കാലാളുകൾ വളഞ്ഞ് കൊന്നു; അവർ മഹാവേഗവും ബലവും ഉള്ളവരായിരുന്നു.
8.19.27
अपरे हस्तिभिर्हस्तैः खं विक्षिप्ता महाहवे ।
निपतन्तो विषाणाग्रैर्भृशं विद्वाः सुशिक्षितैः ॥ ८.१९.२७ ॥
മറ്റുചിലർ മഹായുദ്ധത്തിൽ ആനകളുടെ തുമ്പിക്കൈകളാൽ ആകാശത്തേക്ക് എറിയപ്പെട്ട്, വീഴുമ്പോൾ നന്നായി പരിശീലിപ്പിച്ച ആനകളുടെ കൊമ്പിന്റെ അറ്റങ്ങളാൽ കഠിനമായി കുത്തപ്പെട്ടു.
8.19.28
अपरे सहसा गृह्य विषाणैरेव सूदिताः ।
सेनान्तरं समासाद्य केचित्तत्र महागजैः ॥ ८.१९.२८ ॥
മറ്റുചിലർ പെട്ടെന്ന് പിടിക്കപ്പെട്ട് കൊമ്പുകളാൽത്തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ചിലർ സൈന്യത്തിന്റെ നടുവിലെത്തി അവിടെ മഹാഗജങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
8.19.29
क्षुण्णगात्रा महाराज विक्षिप्य च पुनःपुनः ।
अपरे व्यजनानीव विभ्राम्य निहता मृधे ॥ ८.१९.२९ ॥
മഹാരാജാവേ, ഒടിഞ്ഞ അവയവങ്ങളോടെ പലവട്ടം എറിയപ്പെട്ടും, മറ്റു ചിലർ വീശുകാറ്റുകൾ പോലെ ചുഴറ്റപ്പെട്ടും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
8.19.30
पुरःसराश्च नागानामपरेषां विशाम्पते ।
शरीराण्यतिविद्वानि तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ८.१९.३० ॥
ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, ചിലർ മുന്നണിയിലുണ്ടായിരുന്നവർ; മറ്റു ആനകളുടെ ശരീരങ്ങൾ കഠിനമായി കുത്തപ്പെട്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പലയിടത്തായി കിടന്നു.
8.19.31
प्रतिमानेषु कुम्भेषु दन्तवेष्टेषु चापरे ।
निगृहीता भृशं नागाः प्रासतोमरशक्तिभिः ॥ ८.१९.३१ ॥
മറ്റു ചില ആനകൾ കവചപ്പലകകളിലും, കുംഭസ്ഥലങ്ങളിലും, ദന്തവേഷ്ടനങ്ങളിലും പ്രാസം, തോമരം, ശക്തി എന്നിവയാൽ ദൃഢമായി പിടിക്കപ്പെട്ടു.
8.19.32
निगृह्य च गजाः केचित् पार्श्वस्थैर्भृशदारुणैः ।
रथाश्वसादिभिस्तत्र सम्भिन्ना न्यपतन्भुवि ॥ ८.१९.३२ ॥
ചില ആനകൾ പാർശ്വങ്ങളിൽ നിന്ന അതിഭീകരരായ രഥികളാലും കുതിരകളാലും അശ്വാരോഹികളാലും പിടിക്കപ്പെട്ട് മുറിവേറ്റ് അവിടെ നിലത്തു വീണു.
8.19.33
सहयाः सादिनस्तत्र तोमरेण महामृधे ।
भूमावमृद्रन्वेगेन सचर्माणं पदातिनम् ॥ ८.१९.३३ ॥
ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ കുതിരകളോടുകൂടിയ അശ്വാരോഹികൾ തോമരം കൊണ്ട് വേഗത്തിൽ, പരിചയോടുകൂടിയ കാലാളുകളെ നിലത്ത് ചവിട്ടിമെതിച്ചു.
8.19.34
चछा सावरणान्कांश्चित्तत्रतत्र विशाम्पते ।
रथान्नागाः समासाद्य परिगृह्य च मारिष।
व्याक्षिपन्सहसा तत्र घोररूपे भयानके ॥ ८.१९.३४ ॥
ജനാധിപാ, അവിടവിടെ കവചധാരികളായ ചില രഥങ്ങളെ ആനകൾ അടുത്തുചെന്നു പിടിച്ച് പെട്ടെന്ന് ആ ഭീകരവും ഭയാനകവുമായ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വലിച്ചെറിഞ്ഞു.
8.19.35
नाराचैर्निहताश्चापि गजाः पेतुर्महाबलाः ।
पर्वतस्येव शिखरं वज्ररुग्णं महीतले ॥ ८.१९.३५ ॥
നാരാചങ്ങളാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട മഹാബലരായ ആനകളും വജ്രമേറ്റ് തകർന്ന പർവതശിഖരം പോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു.
8.19.36
योधा योधान्समासाद्य मुष्टिभिर्व्यहनन्युधि ।
केशेष्वन्योन्यमाक्षिप्य चिक्षिपुर्बिभिदुश्च ह ॥ ८.१९.३६ ॥
യോദ്ധാക്കൾ യോദ്ധാക്കളെ അടുത്തുചെന്ന് യുദ്ധത്തിൽ മുഷ്ടികൊണ്ട് അടിച്ചു; പരസ്പരം മുടി പിടിച്ചു വലിച്ചെറിഞ്ഞ് കീറിമുറിച്ചു.
8.19.37
उद्यम्य च भुजानन्ये निक्षिप्य च महीतले ।
पदा चोरः समाक्रम्य स्फुरतोऽपाहरच्छिरः ॥ ८.१९.३७ ॥
ചിലർ കൈകൾ ഉയർത്തി നിലത്ത് എറിഞ്ഞ്, കാൽകൊണ്ട് തുട അമർത്തി, പിടയുന്നവന്റെ തല വെട്ടിയെടുത്തു.
8.19.38
पततश्चापरो राजन्विजहारासिना शिरः ।
मृतमन्यो महाराज पदा ताडितवांस्तदा ॥ ८.१९.३८ ॥
രാജാവേ, വീണുകൊണ്ടിരുന്നവന്റെ തല ഒരാൾ വാൾകൊണ്ട് വെട്ടി; മഹാരാജാവേ, മരിച്ചവനെ മറ്റൊരാൾ കാൽകൊണ്ട് ചവിട്ടി.
8.19.39
जीवतश्च तथैवान्यः शस्त्रं काये न्यमज्जयत् ।
मुष्टियुद्धं महच्चासीद्योधानां तत्र भारत।
तथा केशग्रहश्चोग्रो बाहुयुद्धं च भैरवम् ॥ ८.१९.३९ ॥
അതുപോലെ ജീവനോടിരുന്നവന്റെ ശരീരത്തിൽ മറ്റൊരാൾ ആയുധം ആഴ്ത്തി. ഭാരതാ, അവിടെ യോദ്ധാക്കളുടെ വലിയ മുഷ്ടിയുദ്ധവും, ഭീകരമായ മുടിപിടുത്തവും, ഭയങ്കരമായ ബാഹുയുദ്ധവും ഉണ്ടായി.
8.19.40
समासक्तस्य चान्येन अविज्ञातस्तथाऽपरः ।
जहार समरे प्राणान्नानाशस्तैरनेकधा ॥ ८.१९.४० ॥
യുദ്ധത്തിൽ കുരുങ്ങിയവനെ മറ്റൊരാൾ, അതുപോലെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാത്ത മറ്റൊരാൾ, പല ആയുധങ്ങളാൽ പലവിധത്തിൽ പ്രാണൻ അപഹരിച്ചു.
8.19.41
संसक्तेषु च योधेषु वर्तमाने च सङ्कुले ।
कबन्धान्युत्थितानि स्युः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.१९.४१ ॥
യോദ്ധാക്കൾ പരസ്പരം കുരുങ്ങി, ആ കലഹം നടക്കുമ്പോൾ, നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും തലയില്ലാത്ത ഉടലുകൾ എഴുന്നേറ്റു.
8.19.42
शोणितैः सिच्यमानानि शस्त्राणि कवचानि च ।
महारागानुरक्तानि वस्त्राणीव चकाशिरे ॥ ८.१९.४२ ॥
രക്തം തളിക്കപ്പെട്ട ആയുധങ്ങളും കവചങ്ങളും, ആഴത്തിൽ ചുവപ്പുചായം മുക്കിയ വസ്ത്രങ്ങൾപോലെ തിളങ്ങി.
8.19.43
एवमेतन्महद्युद्वं दारुणं शस्त्रसङ्कुलम् ।
उन्मत्तगङ्गाप्रतिमं शब्देनापूरयज्जगत् ॥ ८.१९.४३ ॥
ഇങ്ങനെ ആ മഹത്തായ, ഭയങ്കരമായ, ആയുധങ്ങൾ നിറഞ്ഞ യുദ്ധം ഉന്മത്തയായ ഗംഗയെപ്പോലെ ആയിരുന്നു; അതിന്റെ ശബ്ദം ലോകത്തെ നിറച്ചു.
8.19.44
नैव स्वे न परे राजन्विज्ञायन्ते शरातुराः ।
योद्वव्यमिति युध्यन्ते राजानो जयगृद्विनः ॥ ८.१९.४४ ॥
രാജാവേ, അമ്പുകളാൽ പീഡിതരായവരിൽ സ്വന്തക്കാരെയും ശത്രുക്കളെയും തിരിച്ചറിയാനായില്ല; 'യുദ്ധം ചെയ്യണം' എന്നു കരുതി ജയലോഭികളായ രാജാക്കന്മാർ പോരാടി.
8.19.45
स्वान्स्वे जघ्नुर्महराज परांश्चैव समागतान् ।
उभयोः सेनयोर्वीरैर्व्याकुलं समपद्यत ॥ ८.१९.४५ ॥
മഹാരാജാവേ, വീരന്മാർ സ്വന്തക്കാരെയും എത്തിയ ശത്രുക്കളെയും കൊന്നു; ഇരുസേനകളും കലങ്ങിപ്പോയി.
8.19.46
रथैर्भग्नैर्महाराज वारणैश्च निपातितैः ।
हयैश्च पतितैस्तत्र नरैश्च विनिपातितैः ॥ ८.१९.४६ ॥
മഹാരാജാവേ, തകർന്ന രഥങ്ങളാലും വീഴ്ത്തപ്പെട്ട ആനകളാലും വീണ കുതിരകളാലും അവിടെ വീണ മനുഷ്യരാലും (ഭൂമി നിറഞ്ഞു).
8.19.47
अगम्यरूपा पृथिवी क्षणेन समपद्यत ।
क्षणेनासीन्महीपाल क्षतजौघप्रवर्तिनी ॥ ८.१९.४७ ॥
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഭൂമി തിരിച്ചറിയാനാകാത്ത രൂപം പ്രാപിച്ചു; മഹീപാലാ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അത് രക്തപ്രവാഹം ഒഴുകുന്ന ഭൂമിയായി.
8.19.48
पाञ्चालानहतत्कर्णस्त्रिगर्तांश्च धनञ्जयः ।
भीमसेनः कुरून्राजन्हस्त्यनीकं च सर्वशः ॥ ८.१९.४८ ॥
കർണൻ പാഞ്ചാലരെയും, ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) ത്രിഗർത്തരെയും, രാജാവേ, ഭീമസേനൻ കൗരവരെയും ആനപ്പടയെയും പൂർണമായി (ആക്രമിച്ചു).
8.19.49
एवमेष क्षयो वृत्तः कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अपराह्णे गते सूर्ये काङ्क्षतां विपुलं यशः ॥ ८.१९.४९ ॥
ഇങ്ങനെ കൗരവ-പാണ്ഡവ സേനകൾക്കിടയിൽ ഈ സംഹാരം സംഭവിച്ചു. ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കാറായപ്പോൾ, വിപുലമായ യശസ്സ് ആഗ്രഹിച്ചവർക്ക് ഇത് സംഭവിച്ചു.