మహాభారతం · అధ్యాయం 8.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.19.1
युधिष्ठिरं महाराज विसृजन्तं शरान्बहून् ।
स्वयं दुर्योधनो राजा प्रत्यगृह्णादभीतवत् ॥ ८.१९.१ ॥
మహారాజా, యుధిష్ఠిరుడు అనేక బాణాలు ప్రయోగిస్తుండగా, రాజు దుర్యోధనుడు స్వయంగా భయం లేనివానిలా వాటిని ఎదుర్కొన్నాడు.
8.19.2
तमापतन्तं सहसा तव पुत्रं महारथम् ।
धर्मराजो द्रुतं विद्ध्वा तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.१९.२ ॥
అకస్మాత్తుగా తన వైపు పరుగెత్తి వస్తున్న మీ కుమారుడైన ఆ మహారథుడిని ధర్మరాజు త్వరగా బాణంతో గుచ్చి, 'ఆగు, ఆగు!' అన్నాడు.
8.19.3
स तु तं प्रतिविव्याध नवभिर्निशितैः शरैः ।
सारथिं चास्य भल्लेन भृशं क्रुद्धोऽभ्यताडयत् ॥ ८.१९.३ ॥
కాని అతడు కోపంతో యుధిష్ఠిరుని తొమ్మిది పదునైన బాణాలతో ప్రతిగా కొట్టి, అతని సారథిని భల్లంతో తీవ్రంగా కొట్టాడు.
8.19.4
ततो युधिष्ठिरो राजन्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलीमुखान् ।
दुर्योधनाय चिक्षेप त्रयोदश शिलाशितान् ॥ ८.१९.४ ॥
అప్పుడు, ఓ రాజా, యుధిష్ఠిరుడు బంగారు రెక్కలు, రాయిపై పదును పెట్టిన పదమూడు బాణాలను దుర్యోధనుని మీదికి ప్రయోగించాడు.
8.19.5
चतुर्भिश्चतुरो वाहांस्तस्य हत्वा महारथः ।
पञ्चमेन शिरः कायात्सारथेश्च समाक्षिपत् ॥ ८.१९.५ ॥
నాలుగు బాణాలతో అతని నాలుగు గుర్రాలను చంపి, ఆ మహారథుడు ఐదవ బాణంతో సారథి తలను శరీరం నుండి పూర్తిగా తెగవేశాడు.
8.19.6
षष्ठेन तु ध्वजं राज्ञः सप्तमेन तु कार्मुकम् ।
अष्टमेन तथा खङ्गं पातयामास भूतले।
पञ्चभिर्नृपतिं चापि धर्मराजोऽर्दयद्भृशम् ॥ ८.१९.६ ॥
ఆరవ బాణంతో రాజు ధ్వజాన్ని, ఏడవ బాణంతో విల్లును, ఎనిమిదవ బాణంతో ఖడ్గాన్ని నేలపై పడగొట్టాడు; ఐదు బాణాలతో ధర్మరాజు రాజును మిక్కిలిగా బాధించాడు.
8.19.7
हताश्वात्तु रथात्तस्मादवप्लुत्य सुतस्तव ।
उत्तमं व्यसनं प्राप्तो भूमावेवावतिष्ठत ॥ ८.१९.७ ॥
గుఱ్ఱాలు చచ్చిన ఆ రథం నుండి నీ కుమారుడు దూకి, ఘోర విపత్తులో పడి నేలపైనే నిలిచాడు.
8.19.8
तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कर्णद्रौणिकृपादयः ।
अभ्यवर्तन्त सहसा परीप्सन्तो नराधिपम् ॥ ८.१९.८ ॥
కష్టంలో చిక్కుకున్న అతడిని చూచి, కర్ణుడు, ద్రోణపుత్రుడు, కృపుడు మొదలైనవారు ఆ రాజును రక్షించాలని వెంటనే దూకారు.
8.19.9
अथ पाण्डुसुताः सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम् ।
अन्वयुः समरे राजंस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ८.१९.९ ॥
అప్పుడు పాండుపుత్రులందరూ యుధిష్ఠిరుని చుట్టుముట్టి అతని వెంట రణంలోకి వెళ్లారు; ఓ రాజా, అప్పుడు యుద్ధం మొదలైంది.
8.19.10
ततस्तूर्यसहस्राणि प्रावाद्यन्त महामृधे ॥ ८.१९.१० ॥
అప్పుడు ఆ మహా యుద్ధంలో వేలకొలది వాద్యాలు మ్రోగాయి.
8.19.11
क्ष्वेलाः किलकिलाशब्दाः प्रादुरासन्महीपते ।
यत्राभ्यगच्छन्समरे पाञ्चालाः कौरवैः सह ॥ ८.१९.११ ॥
ఓ మహీపతి, పాంచాలులు కౌరవులతో యుద్ధంలో తలపడిన చోట కేకలు, కిలకిల ధ్వనులు చెలరేగాయి.
8.19.12
नरा नरैः समाजग्मुर्वारणा वरवारणैः ।
रथाश्च रथिभिः सार्धं हयाश्च हयसादिभिः ॥ ८.१९.१२ ॥
మనుషులు మనుషులతో, శ్రేష్ఠ గజాలు శ్రేష్ఠ గజాలతో, రథాలు రథికులతో, గుఱ్ఱాలు అశ్వారోహులతో కలిసి తలపడ్డారు.
8.19.13
द्वन्द्वान्यासन्महाराज प्रेक्षणीयानि संयुगे ।
विविधान्यप्यचिन्त्यानि शस्त्रवन्त्युत्तमानि च ॥ ८.१९.१३ ॥
మహారాజా, యుద్ధంలో అనేక రకాల, ఊహకందని, ఆయుధాలు ధరించిన ఉత్తమమైన ద్వంద్వ యుద్ధాలు జరిగాయి; అవి చూడదగినవిగా ఉన్నాయి.
8.19.14
ते शूराः समरे सर्वे चित्रं लघु च सुष्ठु च ।
अयुध्यन्त महावेगाः परस्परवधैषिणः ॥ ८.१९.१४ ॥
ఆ శూరులందరూ యుద్ధంలో ఆశ్చర్యకరంగా, వేగంగా, నైపుణ్యంతో పోరాడారు; వారు గొప్ప వేగం కలవారు, ఒకరినొకరు చంపాలని కోరుకున్నారు.
8.19.15
अन्योन्यं समरे जघ्नुर्योधव्रतमनुष्ठिताः ।
न हि ते समरं चक्रुः पृष्ठतो वै कथञ्चन ॥ ८.१९.१५ ॥
యోధ-వ్రతాన్ని పాటిస్తూ వారు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు కొట్టారు; ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ వారు వెనుక నుండి యుద్ధం చేయలేదు.
8.19.16
मुहूर्तमेव तद्युद्वमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥ ८.१९.१६ ॥
ఆ యుద్ధం క్షణకాలమే మధురంగా కనిపించింది; రాజా, తరువాత అది ఉన్మత్తుల్లా, హద్దులు లేకుండా సాగింది.
8.19.17
रथी नागं समासाद्य दारयन्निशितैः शरैः ।
प्रेषयामास कालाय शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.१९.१७ ॥
ఒక రథికుడు ఏనుగును సమీపించి, పదునైన బాణాలతో దాన్ని చీల్చి, వంగిన కీళ్ళ బాణాలతో దాన్ని మృత్యువు వద్దకు పంపించాడు.
8.19.18
नागा हयान्समासाद्य विक्षिपन्तो बहून्रणे ।
दारयामासुरत्युग्रं तत्रतत्र तदातदा ॥ ८.१९.१८ ॥
ఏనుగులు గుర్రాలను సమీపించి, యుద్ధంలో అనేకం విసిరివేస్తూ, అక్కడక్కడ, ప్రతిసారీ అత్యంత భయంకరంగా వాటిని చీల్చాయి.
8.19.19
हयारोहाश्च बहवः परिवार्य हयोत्तमान् ।
तलशब्दरवांश्चक्रुः सम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ ८.१९.१९ ॥
అనేకమంది అశ్వారోహులు ఉత్తమ గుర్రాలను చుట్టుముట్టి, చేతులు చరిచే శబ్దాలు చేశారు; వారు అక్కడక్కడ పరుగెత్తుతూ ముందుకు సాగారు.
8.19.20
धावमानांस्ततस्तांस्तु द्रवमाणान्महागजान् ।
पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव निजघ्नुर्हयसादिनः ॥ ८.१९.२० ॥
అప్పుడు పరుగెత్తుతూ పారిపోతున్న ఆ మహా గజాలను అశ్వారోహులు పక్కల నుండి, వెనుక నుండి కొట్టారు.
8.19.21
विद्राव्य च बहूनश्वान्नागा राजन्मदोत्कटाः ।
विषाणैश्चापरे जघ्नुर्ममृदुश्चापरे भृशम् ॥ ८.१९.२१ ॥
ఓ రాజా, మదోన్మత్తులైన ఏనుగులు అనేక గుర్రాలను చెదరగొట్టాయి; కొన్ని దంతాలతో పొడిచాయి, మరికొన్ని తీవ్రంగా తొక్కాయి.
8.19.22
साश्वारोहांश्च तुरगान्विषामैर्विव्यधू रुषा ।
अपरे चिक्षिपुर्वेगात्प्रगृह्यातिबलास्तदा ॥ ८.१९.२२ ॥
కోపంతో వారు స్వారీదారులతో సహా గుర్రాలను ఈటెలతో గుచ్చారు; మరికొందరు అతి బలవంతులై వాటిని పట్టుకొని వేగంగా విసిరివేశారు.
8.19.23
पादातैराहता नागा विवरेषु समन्ततः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरं दुद्रुवुश्च दिशो दश ॥ ८.१९.२३ ॥
కాలిబంటుల చేత అన్ని వైపుల నుండి దెబ్బతిన్న ఏనుగులు, మధ్య మార్గాల నుండి భయంకర ఆర్తనాదం చేసి పది దిక్కులకు పారిపోయాయి.
8.19.24
पदातीनां तु सहसा प्रद्रुतानां महाहवे ।
उत्सृज्याभरणं तूर्णमववव्रू रणाजिरे ॥ ८.१९.२४ ॥
ఆ మహా యుద్ధంలో కాలిబంటులు అకస్మాత్తుగా పారిపోయారు; తమ ఆభరణాలను విడిచి వేగంగా యుద్ధభూమిలోనే వాటిని విసిరివేశారు.
8.19.25
निमित्तं मन्यमानास्तु परिणाम्य महागजाः ।
जगृहुर्बिभिदुश्चैव चित्राण्याभरणानि च ॥ ८.१९.२५ ॥
సూచనగా భావించి మహా గజాలు వెనుతిరిగి విచిత్రమైన ఆభరణాలను పట్టుకుని చీల్చాయి.
8.19.26
तांस्तु तत्र प्रसक्तान्वै परिन्वार्य पदातयः ।
हस्त्यारोहान्निजघ्नुस्ते महावेगा बलोत्कटाः ॥ ८.१९.२६ ॥
అక్కడ అతుక్కుపోయిన ఏనుగు స్వారీదారులను కాలిబంటులు చుట్టుముట్టి చంపారు; వారు మహా వేగమూ బలమూ కలవారు.
8.19.27
अपरे हस्तिभिर्हस्तैः खं विक्षिप्ता महाहवे ।
निपतन्तो विषाणाग्रैर्भृशं विद्वाः सुशिक्षितैः ॥ ८.१९.२७ ॥
మరికొందరు మహాయుద్ధంలో ఏనుగుల తొండాలతో ఆకాశంలోకి విసిరివేయబడి, పడుతూ సుశిక్షితమైన ఏనుగుల దంతాల కొనలతో తీవ్రంగా గుచ్చబడ్డారు.
8.19.28
अपरे सहसा गृह्य विषाणैरेव सूदिताः ।
सेनान्तरं समासाद्य केचित्तत्र महागजैः ॥ ८.१९.२८ ॥
మరికొందరు అకస్మాత్తుగా పట్టుకోబడి దంతాలతోనే చంపబడ్డారు; కొందరు సేనల మధ్యకు చేరి అక్కడ మహాగజాల చేత చంపబడ్డారు.
8.19.29
क्षुण्णगात्रा महाराज विक्षिप्य च पुनःपुनः ।
अपरे व्यजनानीव विभ्राम्य निहता मृधे ॥ ८.१९.२९ ॥
మహారాజా, విరిగిన అవయవాలతో పదే పదే విసిరివేయబడి, మరికొందరు విసనకర్రల వలె తిప్పబడి యుద్ధంలో చంపబడ్డారు.
8.19.30
पुरःसराश्च नागानामपरेषां विशाम्पते ।
शरीराण्यतिविद्वानि तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ८.१९.३० ॥
ప్రజల ప్రభువా, కొందరు ముందు వరుసలో ఉన్నవారు; ఇతర ఏనుగుల శరీరాలు తీవ్రంగా గుచ్చబడి యుద్ధభూమిలో అక్కడక్కడ పడి ఉన్నాయి.
8.19.31
प्रतिमानेषु कुम्भेषु दन्तवेष्टेषु चापरे ।
निगृहीता भृशं नागाः प्रासतोमरशक्तिभिः ॥ ८.१९.३१ ॥
మరికొన్ని ఏనుగులు కవచాలపైన, కుంభస్థలాలపైన, దంతవేష్టనాలపైన ప్రాస, తోమర, శక్తి ఆయుధాలతో గట్టిగా పట్టుబడ్డాయి.
8.19.32
निगृह्य च गजाः केचित् पार्श्वस्थैर्भृशदारुणैः ।
रथाश्वसादिभिस्तत्र सम्भिन्ना न्यपतन्भुवि ॥ ८.१९.३२ ॥
కొన్ని ఏనుగులు ప్రక్కల నిలిచిన అత్యంత భయంకర రథికులు, అశ్వికులు, సాదులచే పట్టుబడి, గాయపడి అక్కడ నేలపై పడ్డాయి.
8.19.33
सहयाः सादिनस्तत्र तोमरेण महामृधे ।
भूमावमृद्रन्वेगेन सचर्माणं पदातिनम् ॥ ८.१९.३३ ॥
ఆ మహాయుద్ధంలో గుర్రాలతో కూడిన అశ్వికులు తోమరంతో వేగంగా, డాలుతో ఉన్న పదాతులను నేలపై తొక్కివేశారు.
8.19.34
चछा सावरणान्कांश्चित्तत्रतत्र विशाम्पते ।
रथान्नागाः समासाद्य परिगृह्य च मारिष।
व्याक्षिपन्सहसा तत्र घोररूपे भयानके ॥ ८.१९.३४ ॥
ప్రభూ, అక్కడక్కడ కవచాలతో ఉన్న కొన్ని రథాలను ఏనుగులు చేరి పట్టి, ఆకస్మికంగా ఆ భయంకర, భీషణ రణభూమిలో విసిరివేశాయి.
8.19.35
नाराचैर्निहताश्चापि गजाः पेतुर्महाबलाः ।
पर्वतस्येव शिखरं वज्ररुग्णं महीतले ॥ ८.१९.३५ ॥
నారాచ బాణాలచే చంపబడిన మహాబలవంతమైన ఏనుగులు కూడా వజ్రంతో విరిగిన పర్వత శిఖరంలా భూమిపై కూలిపోయాయి.
8.19.36
योधा योधान्समासाद्य मुष्टिभिर्व्यहनन्युधि ।
केशेष्वन्योन्यमाक्षिप्य चिक्षिपुर्बिभिदुश्च ह ॥ ८.१९.३६ ॥
యోధులు యోధులను చేరి, యుద్ధంలో పిడికిళ్లతో కొట్టారు; ఒకరి జుట్టు మరొకరు పట్టుకుని లాగి విసిరి చింపివేశారు.
8.19.37
उद्यम्य च भुजानन्ये निक्षिप्य च महीतले ।
पदा चोरः समाक्रम्य स्फुरतोऽपाहरच्छिरः ॥ ८.१९.३७ ॥
కొందరు చేతులు పైకెత్తి నేలపై విసిరి, కాలితో తొడను అదిమి, కొట్టుకుంటున్న వాని తలను నరికారు.
8.19.38
पततश्चापरो राजन्विजहारासिना शिरः ।
मृतमन्यो महाराज पदा ताडितवांस्तदा ॥ ८.१९.३८ ॥
రాజా, పడిపోతున్నవాని తలను ఒకడు కత్తితో నరికాడు; మహారాజా, చనిపోయినవానిని మరొకడు కాలితో తన్నాడు.
8.19.39
जीवतश्च तथैवान्यः शस्त्रं काये न्यमज्जयत् ।
मुष्टियुद्धं महच्चासीद्योधानां तत्र भारत।
तथा केशग्रहश्चोग्रो बाहुयुद्धं च भैरवम् ॥ ८.१९.३९ ॥
అలాగే, బ్రతికి ఉన్నవాని శరీరంలో మరొకడు ఆయుధాన్ని దింపాడు. భారతా, అక్కడ యోధుల మధ్య గొప్ప ముష్టియుద్ధం జరిగింది, భయంకరమైన జుట్టు పట్టుకునే పోరాటం, భయానక బాహుయుద్ధం కూడా జరిగాయి.
8.19.40
समासक्तस्य चान्येन अविज्ञातस्तथाऽपरः ।
जहार समरे प्राणान्नानाशस्तैरनेकधा ॥ ८.१९.४० ॥
యుద్ధంలో చిక్కుకున్నవానిని మరొకడు, అలాగే గుర్తించబడని మరొకడు అనేక రకాల ఆయుధాలతో ప్రాణాలు తీశాడు.
8.19.41
संसक्तेषु च योधेषु वर्तमाने च सङ्कुले ।
कबन्धान्युत्थितानि स्युः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.१९.४१ ॥
యోధులు ఒకరితో ఒకరు పెనవేసుకుని పోరు కొనసాగుతుండగా, వందల, వేల తలలేని మొండెములు లేచి నిలిచాయి.
8.19.42
शोणितैः सिच्यमानानि शस्त्राणि कवचानि च ।
महारागानुरक्तानि वस्त्राणीव चकाशिरे ॥ ८.१९.४२ ॥
రక్తంతో తడిసిన ఆయుధాలు, కవచాలు, ముదురు ఎరుపు రంగులో ముంచిన వస్త్రాల్లా ప్రకాశించాయి.
8.19.43
एवमेतन्महद्युद्वं दारुणं शस्त्रसङ्कुलम् ।
उन्मत्तगङ्गाप्रतिमं शब्देनापूरयज्जगत् ॥ ८.१९.४३ ॥
ఇలా ఆ మహా, భయంకరమైన, ఆయుధాలతో నిండిన యుద్ధం ఉన్మత్త గంగలా ఉండి, తన శబ్దంతో లోకాన్ని నింపింది.
8.19.44
नैव स्वे न परे राजन्विज्ञायन्ते शरातुराः ।
योद्वव्यमिति युध्यन्ते राजानो जयगृद्विनः ॥ ८.१९.४४ ॥
రాజా, బాణాలతో బాధింపబడినవారిలో స్వకీయులూ శత్రువులూ గుర్తించబడలేదు; 'పోరాడాలి' అని విజయాకాంక్షగల రాజులు యుద్ధం చేశారు.
8.19.45
स्वान्स्वे जघ्नुर्महराज परांश्चैव समागतान् ।
उभयोः सेनयोर्वीरैर्व्याकुलं समपद्यत ॥ ८.१९.४५ ॥
మహారాజా, వీరులు తమవారినీ వచ్చిన శత్రువులనూ చంపారు; రెండు సేనలూ కలవరపడ్డాయి.
8.19.46
रथैर्भग्नैर्महाराज वारणैश्च निपातितैः ।
हयैश्च पतितैस्तत्र नरैश्च विनिपातितैः ॥ ८.१९.४६ ॥
మహారాజా, విరిగిన రథాలతో, కూలిన ఏనుగులతో, పడిపోయిన గుర్రాలతో, అక్కడ కూలిన మనుషులతో (నేల నిండిపోయింది).
8.19.47
अगम्यरूपा पृथिवी क्षणेन समपद्यत ।
क्षणेनासीन्महीपाल क्षतजौघप्रवर्तिनी ॥ ८.१९.४७ ॥
క్షణంలో భూమి గుర్తుపట్టలేని రూపం పొందింది; ఒక్క క్షణంలో, మహీపాలా, అది రక్తప్రవాహాలు పారే నేల అయ్యింది.
8.19.48
पाञ्चालानहतत्कर्णस्त्रिगर्तांश्च धनञ्जयः ।
भीमसेनः कुरून्राजन्हस्त्यनीकं च सर्वशः ॥ ८.१९.४८ ॥
కర్ణుడు పాంచాలులను, ధనంజయుడు (అర్జునుడు) త్రిగర్తులను, రాజా, భీమసేనుడు కురువులను, ఏనుగుల సేనను పూర్తిగా (కొట్టాడు).
8.19.49
एवमेष क्षयो वृत्तः कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अपराह्णे गते सूर्ये काङ्क्षतां विपुलं यशः ॥ ८.१९.४९ ॥
ఈ విధంగా కౌరవ, పాండవ సేనల మధ్య ఈ వినాశనం జరిగింది. మధ్యాహ్నం గడచి సూర్యుడు అస్తమిస్తుండగా, విపుల కీర్తిని కోరుకున్న వారికి ఇది సంభవించింది.