મહાભારત · અધ્યાય 8.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.20.1
अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च ।
त्वत्तोऽहं सञ्जयाश्रौषं पुत्राणां चैव सङ्क्षयम् ॥ ८.२०.१ ॥
સંજય, તારી પાસેથી મેં અતિ તીવ્ર, અસહ્ય એવાં અનેક દુઃખો અને પુત્રોના વિનાશ વિશે સાંભળ્યું છે.
8.20.2
यथा त्वं मे कथयसे यथा युद्वमवर्तत ।
न सन्ति सूत कौरव्या इति मे निश्चिता मतिः ॥ ८.२०.२ ॥
હે સૂત, તું મને યુદ્ધ કેવી રીતે થયું તે જે રીતે કહે છે, તેથી મારો નિશ્ચય છે કે કૌરવો જીવિત નથી.
8.20.3
दुर्योधनश्च विरथः कृतस्तत्र महारथः ।
धर्मपुत्रः कथं चक्रे तस्य वा नृपतिः कथम् ॥ ८.२०.३ ॥
ત્યાં દુર્યોધન રથવિહીન કરાયો; ધર્મપુત્રે તેની સાથે કેવી રીતે વર્તન કર્યું, અથવા તે રાજાએ શું કર્યું?
8.20.4
अपराह्णे कथं युद्वमभवद्रोमहर्षणम् ।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्यसि सञ्जय ॥ ८.२०.४ ॥
અપરાહ્ણે તે રોમાંચક યુદ્ધ કેવી રીતે થયું? તે મને યથાર્થ રીતે કહે, કારણ કે સંજય, તું તેમાં કુશળ છે.
8.20.5
संसक्तेषु तु सैन्येषु वध्यमानेषु भागशः ।
रथमन्यं समास्थाय पुत्रस्तव विशाम्पते ॥ ८.२०.५ ॥
હે પ્રજાપતિ, સૈન્યો એકબીજામાં ભળીને ટુકડે ટુકડે હણાતાં હતાં, ત્યારે તમારો પુત્ર બીજા રથ પર ચડ્યો.
8.20.6
क्रोधेन महता युक्तः सविषो भुजगो यथा ।
दुर्योधनः समालक्ष्य धर्मराजं युधिष्ठिरम्।
प्रोवाच सूतं त्वरितो याहियाहीति भारत ॥ ८.२०.६ ॥
મહાક્રોધથી ભરેલો દુર્યોધન, ઝેરી સાપની જેમ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને જોઈને ઝડપથી સારથિને બોલ્યો, 'ચાલ, ચાલ', હે ભારત!
8.20.7
तत्र मां प्रापय क्षिप्रं सारथे यत्र पाण्डवः ।
ध्रियमाणातप्रतेण राजा राजति दंशितः ॥ ८.२०.७ ॥
હે સારથિ, જ્યાં પાંડવ છે ત્યાં મને ઝડપથી લઈ જા; છત્ર ધારણ કરાયેલો રાજા કવચધારી થઈને શોભે છે.
8.20.8
स सूतश्चोदितो राज्ञा राज्ञः स्यन्दनमुत्तमम् ।
युधिष्ठिरस्याभिमुखं प्रेषयामास संयुगे ॥ ८.२०.८ ॥
રાજાથી પ્રેરાઈને તે સારથિએ રાજાનો ઉત્તમ રથ યુદ્ધમાં યુધિષ્ઠિર સામે હાંક્યો.
8.20.9
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्वः प्रभिन्न इव कुञ्जरः ।
सारथिं चोदयामास याहि यत्र सुयोधनः ॥ ८.२०.९ ॥
ત્યારે ક્રોધિત યુધિષ્ઠિરે મદમસ્ત હાથીની જેમ સારથિને ઉત્તેજિત કર્યો — "જ્યાં સુયોધન છે ત્યાં ચાલ."
8.20.10
तौ समाजग्मतुर्वीरौ भ्रातरौ रथसत्तमौ ॥ ८.२०.१० ॥
તે બંને વીર ભાઈઓ, શ્રેષ્ઠ રથી, એકબીજાની સામે આવી પહોંચ્યા.
8.20.11
समेत्य च महावीरौ संरब्धौ युद्वदुर्मदौ ।
ववर्षतुर्महेष्वासौ शरैरन्योन्यमाहवे ॥ ८.२०.११ ॥
મળીને તે મહાવીરો, ક્રોધ અને યુદ્ધમદથી ભરેલા, બંને મહાધનુર્ધર, યુદ્ધમાં એકબીજા પર બાણોની વર્ષા કરવા લાગ્યા.
8.20.12
ततो दुर्योधनो राजा धर्मशीलस्य मारिष ।
शिलाशितेन भल्लेन धनुश्चिच्छेद संयुगे ॥ ८.२०.१२ ॥
ત્યારે હે માનનીય, રાજા દુર્યોધને યુદ્ધમાં ધર્મશીલ (યુધિષ્ઠિર)નું ધનુષ્ય પથ્થર પર ધાર કાઢેલા ભલ્લ બાણથી કાપી નાખ્યું.
8.20.13
तं नामृष्यत सङ्क्रुद्धो ह्यवमानं युधिष्ठिरः ।
अपविध्य धनुश्छिन्नं क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ८.२०.१३ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાયેલા યુધિષ્ઠિરે એ અપમાન સહન ન કર્યું. તૂટેલું ધનુષ્ય ફેંકીને, ક્રોધથી લાલ આંખોવાળા તેમણે…
8.20.14
अन्यत्कार्मुकमादाय धर्मपुत्रश्चमूमुखे ।
दुर्योधनस्य चिच्छेद ध्वजं कार्मुकमेव च ॥ ८.२०.१४ ॥
બીજું ધનુષ્ય લઈને ધર્મપુત્રે સેનાના અગ્રભાગમાં દુર્યોધનનો ધ્વજ અને તેનું ધનુષ્ય પણ કાપી નાખ્યાં.
8.20.15
अथान्यद्वनुरादाय पुत्रस्ते भरतर्षभ ।
युधिष्ठिरस्य चिक्षेप शरान्कनकभूषणान्।
रुक्मपुङ्खान्प्रसन्नाग्रान्सविषानिव पन्नगान् ॥ ८.२०.१५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યારે તમારા પુત્રે બીજું ધનુષ્ય લઈને યુધિષ્ઠિર પર સોનાથી શણગારેલા બાણો છોડ્યા; સોનાની પાંખો અને ઉજ્જ્વળ અગ્રભાગવાળા તે બાણો ઝેરી સર્પો જેવા હતા.
8.20.16
तावन्योन्यं सुसङ्क्रुद्धौ शस्त्रवर्षाण्यमुञ्चताम् ।
सिंहाविव सुसंरब्धौ परस्परजिगीषया ॥ ८.२०.१६ ॥
તે બંનેએ એકબીજા પર અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, એકબીજાને જીતવાની ઇચ્છાથી, સિંહોની જેમ આવેશમાં શસ્ત્રવર્ષા કરી.
8.20.17
जघ्नतुस्तौ रणेऽन्योन्यं नर्दमानौ वृषाविव ।
अन्तरं मार्गमाणौ च चेरतुस्तौ महारथौ ॥ ८.२०.१७ ॥
તે બે મહારથીઓ યુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કરતા, બળદોની જેમ ગર્જતા, એકબીજામાં તક શોધતા ફરતા હતા.
8.20.18
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैस्तौ तु कृतव्रणौ ।
विरेजतुर्महाराज किंशुकाविव पुष्पितौ ॥ ८.२०.१८ ॥
પછી સંપૂર્ણ ખેંચીને છોડેલા બાણોથી ઘાયલ થયેલા તે બંને, હે મહારાજ, ખીલેલા કેસૂડાં વૃક્ષો જેવા શોભ્યા.
8.20.19
ततो राजन्विमुञ्चन्तौ सिंहनादान्मुहुर्मुहुः ।
तलयोश्च तथा शब्दान्धनुषश्च महाहवे ॥ ८.२०.१९ ॥
હે રાજન, તે બંને વારંવાર સિંહનાદ કરતા, એ મહાયુદ્ધમાં હથેળીઓના અને ધનુષ્યના અવાજ કરવા લાગ્યા.
8.20.20
शङ्खशब्दवरांश्चैव चक्रतुस्तौ नरेश्वरौ ।
अन्योन्यं तौ महाराज पीडयांचक्रतुर्भृशम् ॥ ८.२०.२० ॥
તે બે નરેશ્વરોએ શંખના શ્રેષ્ઠ નાદ પણ કર્યા. હે મહારાજ, તેમણે એકબીજાને અત્યંત પીડા આપી.
8.20.21
ततो युधिष्ठिरो राजा पुत्रं तव शरैस्त्रिभिः ।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रवेगैर्दुरासदैः ॥ ८.२०.२१ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે ક્રોધે ભરાઈને તમારા પુત્રની છાતી પર વજ્રવેગી, દુર્નિવાર ત્રણ બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
8.20.22
प्रतिविव्याध तं तूर्णं तव पुत्रो महीपतिः ।
पञ्चभिर्निशितैर्बाणैः स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ८.२०.२२ ॥
તમારા પુત્ર મહીપતિએ તરત તેમને સામો પ્રહાર કર્યો, સોનેરી પીંછાવાળા અને પથ્થર પર ધાર કાઢેલા પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી.
8.20.23
ततो दुर्योधनो राजा शक्तिं चिक्षेप भारत ।
सर्वपारशवीं तीक्ष्णां महोल्काप्रतिमां तदा ॥ ८.२०.२३ ॥
હે ભારત, ત્યારે રાજા દુર્યોધને સંપૂર્ણ લોખંડની, તીક્ષ્ણ, તે સમયે મહોલ્કા જેવી એક શક્તિ ફેંકી.
8.20.24
तामापतन्तीं सहसा धर्मराजः शितैः शरैः ।
त्रिभिश्चिच्छेद सहसा तं च विव्याध पञ्चभिः ॥ ८.२०.२४ ॥
તે અચાનક ધસી આવતી જોઈ ધર્મરાજે તીક્ષ્ણ ત્રણ બાણોથી તેને તરત કાપી નાખી, અને પાંચ બાણોથી તેને પણ વીંધ્યો.
8.20.25
निपपात ततः साऽथ स्वर्णदण्डा महास्वना ।
निपतन्ती महोल्केव व्यराजच्छिखिसन्निभा ॥ ८.२०.२५ ॥
ત્યારે સોનાના દંડવાળી તે મહાન અવાજ સાથે પડી; પડતાં તે અગ્નિજ્વાલા જેવી મોટી ઉલ્કાની જેમ ચમકી.
8.20.26
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशाम्पते ।
नवभिर्निशितैर्भल्लैर्निजघान युधिष्ठिरम् ॥ ८.२०.२६ ॥
શક્તિ નષ્ટ થયેલી જોઈને, હે પ્રજાપતિ, તમારા પુત્રે તીક્ષ્ણ નવ ભલ્લોથી યુધિષ્ઠિરને પ્રહાર કર્યો.
8.20.27
सोऽतिविद्वो बलवता शत्रुणआ शत्रुतापनः ।
दुर्योधनं समुद्दिश्य बाणं जग्राह सत्वरः ॥ ८.२०.२७ ॥
બળવાન શત્રુથી અત્યંત ઘાયલ થયેલા તે શત્રુતાપને દુર્યોધનને લક્ષ્ય બનાવી તરત એક બાણ ઉઠાવ્યું.
8.20.28
समाधत्त च तं बाणं धनुर्मध्ये महाबलः ।
चिक्षेप च महाराज ततः क्रुद्वः पराक्रमी ॥ ८.२०.२८ ॥
તે મહાબળવાને બાણને ધનુષ્યના મધ્યમાં ચડાવ્યું; મહારાજ, પછી ક્રોધિત અને પરાક્રમી થઈને તેને છોડ્યું.
8.20.29
स तु बाणः समासाद्य तव पुत्रं महारथम् ।
व्यामोहयत राजानं धरणीं च ददार ह ॥ ८.२०.२९ ॥
તે બાણ તમારા મહારથી પુત્ર સુધી પહોંચી રાજાને મૂર્છિત કરી ગયું અને ધરતીને પણ ચીરી નાખી.
8.20.30
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगितः ।
विधित्सुः कलहस्यान्तं धर्मराजमुपाद्रवत् ॥ ८.२०.३० ॥
ત્યારે ક્રોધિત દુર્યોધને ગદા ઉઠાવી વેગથી, કલહનો અંત લાવવાની ઇચ્છાથી, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર તરફ દોડ્યો.
8.20.31
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा दण्डहस्तमिवान्तकम् ।
धर्मराजो महाशक्तिं प्राहिणोत्तव सूनवे ॥ ८.२०.३१ ॥
દંડ હાથમાં લઈને ઊભેલા અંતક જેવા, ઉગામેલી ગદા સાથે આવતા તેને જોઈને ધર્મરાજે તમારા પુત્ર પર એક મહાશક્તિ ફેંકી.
8.20.32
दीप्यमानां महावेगां महोल्कां ज्वलितामिव ।
यमदण्डनिभां घोरां कालरात्रिमिवापराम् ॥ ८.२०.३२ ॥
ચમકતી, મહાવેગવાળી, સળગતી મહોલ્કા જેવી; યમદંડ સમાન ભયંકર, જાણે બીજી કાળરાત્રિ.
8.20.33
रथस्थः स तया विद्वो वर्म भित्त्वा स्तनान्तरे ।
भृशं संविग्नहृदयः पपात च मुमोह च ॥ ८.२०.३३ ॥
રથમાં ઊભેલો તે તેનાથી ઘાયલ થઈ, બખ્તર ભેદીને છાતીની વચ્ચે વીંધાઈ, અત્યંત વ્યથિત હૃદયે પડ્યો અને મૂર્છિત થયો.
8.20.34
नभस्तमाह च ततः प्रतिज्ञामनुपालय ।
नायं वध्यस्तव नृप इत्युक्तः स न्यवर्तत ॥ ८.२०.३४ ॥
ત્યારે તેને કહેવાયું, "તારી પ્રતિજ્ઞા પાળ; હે રાજન્, આ તારો વધ્ય નથી" — એમ કહેવાતાં તે પાછો ફર્યો.
8.20.35
ततस्त्वरितमागम्य कृतवर्मा तवात्मजम् ।
प्रत्यपद्यत राजानं निम्नं व्यसनार्णवे ॥ ८.२०.३५ ॥
ત્યારે ઝડપથી આવીને કૃતવર્માએ તમારા પુત્ર, આપત્તિના સાગરમાં ડૂબેલા રાજાને પહોંચીને સંભાળ્યો.
8.20.36
गदामादाय भीमोऽपि हेमपट्टपरिष्कृताम् ।
अभिदुद्राव वेगेन कृतवर्माणमाहवे ॥ ८.२०.३६ ॥
ભીમે પણ સોનાની પટ્ટીઓથી શણગારેલી ગદા લઈને યુદ્ધમાં વેગથી કૃતવર્મા પર ધસી ગયો.
8.20.37
एवं तदभवद्युद्धं त्वदीयानां परैः सह ।
अपराह्णे महाराज काङ्क्षतां विजयं युधि ॥ ८.२०.३७ ॥
હે મહારાજ, બપોરે તમારા યોદ્ધાઓ અને શત્રુઓ વચ્ચે આ રીતે યુદ્ધ થયું; યુદ્ધમાં બંને પક્ષ વિજયની ઇચ્છા રાખતા હતા.