महाभारत · अध्याय 8.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.20.1
अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च ।
त्वत्तोऽहं सञ्जयाश्रौषं पुत्राणां चैव सङ्क्षयम् ॥ ८.२०.१ ॥
संजया, तुझ्याकडून मी अत्यंत तीव्र, असह्य अशी अनेक दुःखे आणि पुत्रांचा विनाश ऐकला आहे.
8.20.2
यथा त्वं मे कथयसे यथा युद्वमवर्तत ।
न सन्ति सूत कौरव्या इति मे निश्चिता मतिः ॥ ८.२०.२ ॥
हे सूता, तू युद्ध कसे झाले ते ज्या प्रकारे सांगतोस त्यावरून कौरव जिवंत उरले नाहीत हीच माझी ठाम धारणा आहे.
8.20.3
दुर्योधनश्च विरथः कृतस्तत्र महारथः ।
धर्मपुत्रः कथं चक्रे तस्य वा नृपतिः कथम् ॥ ८.२०.३ ॥
तेथे दुर्योधनाला रथहीन करण्यात आले; धर्मपुत्राने त्याच्याशी कसे वर्तन केले, किंवा त्या राजाने काय केले?
8.20.4
अपराह्णे कथं युद्वमभवद्रोमहर्षणम् ।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्यसि सञ्जय ॥ ८.२०.४ ॥
अपराह्नी ते रोमांचकारी युद्ध कसे झाले? ते मला यथार्थपणे सांग, कारण संजया, तू त्यात कुशल आहेस.
8.20.5
संसक्तेषु तु सैन्येषु वध्यमानेषु भागशः ।
रथमन्यं समास्थाय पुत्रस्तव विशाम्पते ॥ ८.२०.५ ॥
हे प्रजापते, सैन्ये एकमेकांत मिसळून भागभागाने मारली जात असताना तुमचा पुत्र दुसऱ्या रथावर आरूढ झाला.
8.20.6
क्रोधेन महता युक्तः सविषो भुजगो यथा ।
दुर्योधनः समालक्ष्य धर्मराजं युधिष्ठिरम्।
प्रोवाच सूतं त्वरितो याहियाहीति भारत ॥ ८.२०.६ ॥
महाक्रोधाने भरलेला दुर्योधन विषारी सर्पासारखा धर्मराज युधिष्ठिराला पाहून त्वरेने सारथ्याला म्हणाला, 'चाल, चाल', हे भारता!
8.20.7
तत्र मां प्रापय क्षिप्रं सारथे यत्र पाण्डवः ।
ध्रियमाणातप्रतेण राजा राजति दंशितः ॥ ८.२०.७ ॥
हे सारथी, जिथे पाण्डुपुत्र आहे तिथे मला लवकर ने; छत्र धरलेला राजा कवच घालून शोभत आहे.
8.20.8
स सूतश्चोदितो राज्ञा राज्ञः स्यन्दनमुत्तमम् ।
युधिष्ठिरस्याभिमुखं प्रेषयामास संयुगे ॥ ८.२०.८ ॥
राजाच्या प्रेरणेने त्या सारथ्याने राजाचा उत्तम रथ युद्धात युधिष्ठिराच्या समोर हाकला.
8.20.9
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्वः प्रभिन्न इव कुञ्जरः ।
सारथिं चोदयामास याहि यत्र सुयोधनः ॥ ८.२०.९ ॥
तेव्हा क्रोधित झालेल्या युधिष्ठिराने, मदोन्मत्त हत्तीप्रमाणे, "जिथे सुयोधन आहे तिथे चल" असे सारथ्याला प्रेरले.
8.20.10
तौ समाजग्मतुर्वीरौ भ्रातरौ रथसत्तमौ ॥ ८.२०.१० ॥
ते दोन्ही वीर बंधू, श्रेष्ठ रथी, एकमेकांसमोर येऊन पोहोचले.
8.20.11
समेत्य च महावीरौ संरब्धौ युद्वदुर्मदौ ।
ववर्षतुर्महेष्वासौ शरैरन्योन्यमाहवे ॥ ८.२०.११ ॥
भेटून ते दोन महावीर, क्रोधाने आणि युद्धमदाने भरलेले, दोघेही महाधनुर्धर, युद्धात एकमेकांवर बाणांचा वर्षाव करू लागले.
8.20.12
ततो दुर्योधनो राजा धर्मशीलस्य मारिष ।
शिलाशितेन भल्लेन धनुश्चिच्छेद संयुगे ॥ ८.२०.१२ ॥
तेव्हा हे मान्यवरा, राजा दुर्योधनाने युद्धात धर्मशील (युधिष्ठिराचे) धनुष्य दगडावर धार लावलेल्या भल्ल बाणाने तोडले.
8.20.13
तं नामृष्यत सङ्क्रुद्धो ह्यवमानं युधिष्ठिरः ।
अपविध्य धनुश्छिन्नं क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ८.२०.१३ ॥
अत्यंत संतापलेल्या युधिष्ठिराने तो अपमान सहन केला नाही. तुटलेले धनुष्य फेकून, क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांनी…
8.20.14
अन्यत्कार्मुकमादाय धर्मपुत्रश्चमूमुखे ।
दुर्योधनस्य चिच्छेद ध्वजं कार्मुकमेव च ॥ ८.२०.१४ ॥
दुसरे धनुष्य घेऊन धर्मपुत्राने सैन्याच्या अग्रभागी दुर्योधनाचा ध्वज आणि धनुष्य तोडले.
8.20.15
अथान्यद्वनुरादाय पुत्रस्ते भरतर्षभ ।
युधिष्ठिरस्य चिक्षेप शरान्कनकभूषणान्।
रुक्मपुङ्खान्प्रसन्नाग्रान्सविषानिव पन्नगान् ॥ ८.२०.१५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, मग तुझ्या पुत्राने दुसरे धनुष्य घेऊन युधिष्ठिरावर सोन्याने अलंकृत बाण सोडले; सोन्याची पिसे आणि स्वच्छ टोके असलेले ते बाण विषारी सर्पांसारखे होते.
8.20.16
तावन्योन्यं सुसङ्क्रुद्धौ शस्त्रवर्षाण्यमुञ्चताम् ।
सिंहाविव सुसंरब्धौ परस्परजिगीषया ॥ ८.२०.१६ ॥
ते दोघे एकमेकांवर अत्यंत संतापून, एकमेकांना जिंकण्याच्या इच्छेने, सिंहांसारखे आवेशाने शस्त्रवर्षाव करू लागले.
8.20.17
जघ्नतुस्तौ रणेऽन्योन्यं नर्दमानौ वृषाविव ।
अन्तरं मार्गमाणौ च चेरतुस्तौ महारथौ ॥ ८.२०.१७ ॥
ते दोन्ही महारथी युद्धात एकमेकांवर प्रहार करत, बैलांसारखे गर्जना करत, एकमेकांमध्ये संधी शोधत फिरत होते.
8.20.18
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैस्तौ तु कृतव्रणौ ।
विरेजतुर्महाराज किंशुकाविव पुष्पितौ ॥ ८.२०.१८ ॥
मग पूर्ण ओढून सोडलेल्या बाणांनी जखमी झालेले ते दोघे, हे महाराज, फुललेल्या पळस वृक्षांसारखे शोभू लागले.
8.20.19
ततो राजन्विमुञ्चन्तौ सिंहनादान्मुहुर्मुहुः ।
तलयोश्च तथा शब्दान्धनुषश्च महाहवे ॥ ८.२०.१९ ॥
हे राजा, ते दोघे वारंवार सिंहनाद करत, त्या महायुद्धात तळहातांचे आणि धनुष्याचे आवाज काढू लागले.
8.20.20
शङ्खशब्दवरांश्चैव चक्रतुस्तौ नरेश्वरौ ।
अन्योन्यं तौ महाराज पीडयांचक्रतुर्भृशम् ॥ ८.२०.२० ॥
ते दोन्ही नरेश्वर शंखांचे उत्तम नादही करू लागले. हे महाराजा, त्यांनी एकमेकांना अतिशय पीडा दिली.
8.20.21
ततो युधिष्ठिरो राजा पुत्रं तव शरैस्त्रिभिः ।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रवेगैर्दुरासदैः ॥ ८.२०.२१ ॥
मग राजा युधिष्ठिराने रागावून तुमच्या पुत्राच्या छातीवर वज्रवेगी, दुर्निवार अशा तीन बाणांनी प्रहार केला.
8.20.22
प्रतिविव्याध तं तूर्णं तव पुत्रो महीपतिः ।
पञ्चभिर्निशितैर्बाणैः स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ८.२०.२२ ॥
तुमचा पुत्र महीपती याने तत्काळ त्याला प्रत्युत्तर दिले, सोनेरी पंख असलेल्या आणि दगडावर धारदार केलेल्या पाच तीक्ष्ण बाणांनी.
8.20.23
ततो दुर्योधनो राजा शक्तिं चिक्षेप भारत ।
सर्वपारशवीं तीक्ष्णां महोल्काप्रतिमां तदा ॥ ८.२०.२३ ॥
हे भारता, तेव्हा राजा दुर्योधनाने पूर्णपणे लोखंडाची, तीक्ष्ण, त्या वेळी महोल्केसारखी एक शक्ती फेकली.
8.20.24
तामापतन्तीं सहसा धर्मराजः शितैः शरैः ।
त्रिभिश्चिच्छेद सहसा तं च विव्याध पञ्चभिः ॥ ८.२०.२४ ॥
ती अचानक धावून येताना पाहून धर्मराजाने तीक्ष्ण तीन बाणांनी ती तत्काळ तोडली आणि पाच बाणांनी त्यालाही घायाळ केले.
8.20.25
निपपात ततः साऽथ स्वर्णदण्डा महास्वना ।
निपतन्ती महोल्केव व्यराजच्छिखिसन्निभा ॥ ८.२०.२५ ॥
तेव्हा सोन्याच्या दांड्याची ती महानादाने खाली पडली; पडताना ज्वालेसारखी मोठ्या उल्केप्रमाणे ती चमकली.
8.20.26
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशाम्पते ।
नवभिर्निशितैर्भल्लैर्निजघान युधिष्ठिरम् ॥ ८.२०.२६ ॥
शक्ती नष्ट झालेली पाहून, हे प्रजापते, तुमच्या पुत्राने तीक्ष्ण नऊ भल्लांनी युधिष्ठिराला प्रहार केला.
8.20.27
सोऽतिविद्वो बलवता शत्रुणआ शत्रुतापनः ।
दुर्योधनं समुद्दिश्य बाणं जग्राह सत्वरः ॥ ८.२०.२७ ॥
बलवान शत्रूने अत्यंत घायाळ झालेल्या त्या शत्रुतापनाने दुर्योधनाला लक्ष्य करून तत्काळ एक बाण उचलला.
8.20.28
समाधत्त च तं बाणं धनुर्मध्ये महाबलः ।
चिक्षेप च महाराज ततः क्रुद्वः पराक्रमी ॥ ८.२०.२८ ॥
त्या महाबलाने बाण धनुष्याच्या मध्यभागी जोडला; हे महाराज, मग क्रोधित आणि पराक्रमी होऊन त्याने तो सोडला.
8.20.29
स तु बाणः समासाद्य तव पुत्रं महारथम् ।
व्यामोहयत राजानं धरणीं च ददार ह ॥ ८.२०.२९ ॥
तो बाण तुमच्या महारथी पुत्रापर्यंत पोहोचून राजाला मूर्च्छित करून गेला आणि पृथ्वीलाही फाडून टाकला.
8.20.30
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगितः ।
विधित्सुः कलहस्यान्तं धर्मराजमुपाद्रवत् ॥ ८.२०.३० ॥
मग क्रोधित दुर्योधनाने गदा उचलून वेगाने, कलहाचा अंत करण्याच्या इच्छेने, धर्मराज युधिष्ठिराकडे धाव घेतली.
8.20.31
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा दण्डहस्तमिवान्तकम् ।
धर्मराजो महाशक्तिं प्राहिणोत्तव सूनवे ॥ ८.२०.३१ ॥
दंड हाती घेतलेल्या अंतकासारखा उगारलेली गदा घेऊन आलेला त्याला पाहून धर्मराजाने तुमच्या पुत्रावर एक महाशक्ती फेकली.
8.20.32
दीप्यमानां महावेगां महोल्कां ज्वलितामिव ।
यमदण्डनिभां घोरां कालरात्रिमिवापराम् ॥ ८.२०.३२ ॥
तेजस्वी, महावेगवान, जळत्या महोल्केसारखी; यमदंडासारखी भयंकर, जणू दुसरी कालरात्रीच.
8.20.33
रथस्थः स तया विद्वो वर्म भित्त्वा स्तनान्तरे ।
भृशं संविग्नहृदयः पपात च मुमोह च ॥ ८.२०.३३ ॥
रथात उभा असलेला तो त्याने विद्ध होऊन, कवच भेदून छातीच्या मध्यभागी घुसल्याने, अत्यंत व्याकुळ मनाने खाली पडला व मूर्छित झाला.
8.20.34
नभस्तमाह च ततः प्रतिज्ञामनुपालय ।
नायं वध्यस्तव नृप इत्युक्तः स न्यवर्तत ॥ ८.२०.३४ ॥
तेव्हा त्याला सांगितले, "तुझी प्रतिज्ञा पाळ; हे राजा, हा तुझा वध्य नाही" — असे सांगितल्यावर तो मागे फिरला.
8.20.35
ततस्त्वरितमागम्य कृतवर्मा तवात्मजम् ।
प्रत्यपद्यत राजानं निम्नं व्यसनार्णवे ॥ ८.२०.३५ ॥
मग त्वरेने येऊन कृतवर्म्याने तुमच्या पुत्र राजाला गाठले, जो संकटसागरात बुडाला होता.
8.20.36
गदामादाय भीमोऽपि हेमपट्टपरिष्कृताम् ।
अभिदुद्राव वेगेन कृतवर्माणमाहवे ॥ ८.२०.३६ ॥
भीमानेही सोन्याच्या पट्ट्यांनी सजवलेली गदा घेऊन युद्धात वेगाने कृतवर्म्यावर धाव घेतली.
8.20.37
एवं तदभवद्युद्धं त्वदीयानां परैः सह ।
अपराह्णे महाराज काङ्क्षतां विजयं युधि ॥ ८.२०.३७ ॥
हे महाराज, दुपारी आपल्या योद्ध्यांचे आणि शत्रूंचे असे युद्ध झाले; युद्धात विजयाची इच्छा बाळगणारे दोन्ही पक्ष होते.