महाभारत · अध्याय 8.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.21.1
ततः कर्णं पुरस्कृत्य त्वदीया युद्वदुर्मदाः ।
पुनरावृत्य सङ्ग्रामं चक्रुर्देवासुरोपमम् ॥ ८.२१.१ ॥
नंतर कर्णाला पुढे करून युद्धात मदोन्मत्त झालेल्या तुमच्या योद्ध्यांनी पुन्हा परतून देवासुरयुद्धासारखे संग्राम केले.
8.21.2
द्विरदनररथाश्वशङ्खशब्दैः ।
परिहृषिता विविधैश्च शस्त्रपातैः।
द्विरदरथपदातिसादिसङ्घाः ।
परिकुपिताभिमुखाः प्रजघ्निरे ते ॥ ८.२१.२ ॥
हत्ती, माणसे, रथ, घोडे यांच्या शंखनादाने आणि विविध शस्त्रप्रहारांनी हर्षित होऊन, हत्ती, रथ, पायदळ आणि घोडदळाच्या तुकड्या संतप्त होऊन समोरासमोर येऊन प्रहार करू लागल्या.
8.21.3
शितपरश्वथसासिपट्टसै… ।
रिषुभिरनेकविधैश्च सूदिताः।
द्विरदरथहया महाहवे ।
वरपुरुषैः पुरुषाश्च वाहनैः ॥ ८.२१.३ ॥
तीक्ष्ण परशू, भाले, तलवारी, पट्टिशांनी... अनेक प्रकारच्या बाणांनी चिरडले गेले; त्या महायुद्धात हत्ती, रथ, घोडे, श्रेष्ठ पुरुष, इतर माणसे आणि वाहने यांचा नाश झाला.
8.21.4
कमलदिनकरेन्दुसन्निभैः ।
सितदशनैः सुमुखाक्षिनासिकैः।
रुचिरमकुटकुण्डलैर्मही ।
पुरुषशिरोभिरुपस्तृता बभौ ॥ ८.२१.४ ॥
कमळ, सूर्य व चंद्राप्रमाणे, शुभ्र दातांच्या, सुंदर मुख, डोळे व नाक असलेल्या, सुंदर मुकुट-कुंडलधारी पुरुषांच्या मस्तकांनी व्यापलेली भूमी शोभून दिसली.
8.21.5
परिघमुसलशक्तितौमरै… ।
र्नखरभुशुण्डिगदाशतैर्हताः।
द्विरदनरहयाः सहस्रशो ।
रुधिरनदीप्रवहास्तदाऽभवन् ॥ ८.२१.५ ॥
लोखंडी परिघ, मुसळ, शक्ती, तोमरांनी... नखर, भुशुंडी व शेकडो गदांनी हजारो हत्ती, माणसे आणि घोडे मारले गेले; तेव्हा रक्ताच्या नद्या वाहू लागल्या.
8.21.6
प्रहतरथनराश्वकुञ्जरं ।
प्रतिभयदर्शनमुल्बणव्रणम्।
तदहितहतमाबभौ बलं ।
पितृपतिराष्ट्रमिव प्रजाक्षये ॥ ८.२१.६ ॥
रथ, माणसे, घोडे, हत्ती आघाताने पडलेले, पाहण्यास भयंकर, भीषण जखमांनी युक्त, शत्रूंनी मारलेले ते सैन्य, प्रजेच्या संहाराच्या वेळी यमराज्यासारखे शोभले.
8.21.7
अथ तव नरदेव सैनिका… ।
स्तव च सुताः सुरसूनुसन्निभाः।
अमितबलपुरः सरा रणे ।
कुरुवृषभाः शिनिपुत्रमभ्ययुः ॥ ८.२१.७ ॥
हे नरदेवा, तुमचे सैनिक… आणि देवपुत्रांसारखे तुमचे पुत्र, अमित बलवान नेत्यांच्या नेतृत्वाखाली रणात शिनीच्या पुत्रावर चालून गेले.
8.21.8
तदतिरुधिरभीममाबभौ ।
पुरुषवराश्वरथद्विपाकुलम्।
लवणजलसमुद्वतस्वनं ।
बलमसुरामरसैन्यसप्रभम् ॥ ८.२१.८ ॥
ते सैन्य अतिरक्ताने भयानक दिसत होते; श्रेष्ठ वीर, घोडे, रथ आणि हत्तींनी भरलेले; खाऱ्या पाण्याचा उसळलेला समुद्र गर्जावा तसे गर्जत; असुर व अमरांच्या सैन्यासारखे तेजस्वी.
8.21.9
सुरपतिसमविक्रमस्तत… ।
स्त्रिदशवरावरजोपमं युधि।
दिनकरकिरणप्रभैः पृषत्कै ।
रवितनयोऽभ्यहनच्छिनिप्रवीरम् ॥ ८.२१.९ ॥
देवेंद्रासमान पराक्रमी तो मग… देवांमधील श्रेष्ठाच्या धाकट्या भावासारखा, युद्धात सूर्यकिरणांसारख्या तेजस्वी बाणांनी सूर्यपुत्राने शिनींच्या प्रवीराला प्रहार केला.
8.21.10
तमपि सरथवाजिसारथिं ।
शिनिवृषभो विविधैः शरैस्त्वरन्।
भुजगविषसमप्रभै रणे ।
पुरुषवरं समवास्तृणोत्तदा ॥ ८.२१.१० ॥
शिनिवृषभानेही त्याला, त्याचा रथ, घोडे आणि सारथ्यासह, त्वरेने विविध बाणांनी—सर्पविषासारख्या तेजस्वी बाणांनी—रणात त्या पुरुषश्रेष्ठाला तेव्हा झाकून टाकले.
8.21.11
शिनिवृषभशरैर्निपीडितं ।
तव सुहृदो वसुषेणमभ्ययुः।
त्वरितमतिरथा रथर्षभं ।
द्विरदरथाश्वपदातिभिः सह ॥ ८.२१.११ ॥
शिनिवृषभाच्या बाणांनी पीडित वसुषेणाकडे तुझे मित्र त्वरेने गेले. अतिरथी हत्ती, रथ, घोडे आणि पायदळासह रथश्रेष्ठाकडे पुढे सरसावले.
8.21.12
तदुदधिनिभमाद्रवद्बलं ।
त्वरिततरैः समभिद्रुतं परैः।
द्रुपदसुतमुखैस्तदाऽभवत् ।
पुरुषरथाश्वगजक्षयो महान् ॥ ८.२१.१२ ॥
समुद्रासारखे ते सैन्य पुढे धावले; शत्रूंनी अतिशय वेगाने, द्रुपदपुत्रांच्या नेतृत्वाखाली हल्ला केला. तेव्हा माणसे, रथ, घोडे आणि हत्ती यांचा मोठा संहार झाला.
8.21.13
अथ पुरुषवरौ कृताह्निकौ ।
भवमभिपूज्य यथाविधि प्रभुम्।
अरिवधकृतनिश्चयौ द्रुतं ।
तव बलमर्जुनकेशवौ सृतौ ॥ ८.२१.१३ ॥
नंतर ते दोघे श्रेष्ठ पुरुष, नित्यकर्म आटोपून, यथाविधी प्रभू भवाची पूजा करून, शत्रुवधाचा निश्चय धरून तुमच्या सैन्याकडे त्वरेने निघाले — अर्जुन आणि केशव.
8.21.14
जलदनिनदनिःस्वनं रथं ।
पवनविधूतपताककेतनम्।
सितहयमुपयान्तमन्तिकं ।
कृतमनसो ददृशुस्तदाऽरयः ॥ ८.२१.१४ ॥
मेघगर्जनासारखा आवाज करत, वाऱ्याने हलणाऱ्या पताका व ध्वजांनी युक्त, पांढऱ्या घोड्यांचा रथ जवळ येताना निश्चयी शत्रूंनी पाहिला.
8.21.15
अथ विष्फार्य गाण्डीवं रथे नृत्यन्निवार्जुनः ।
शरसम्बाधमकरोत्खं दिशः प्रदिशस्तथा ॥ ८.२१.१५ ॥
मग अर्जुनाने गांडीव धनुष्य ताणून, रथावर नाचत असल्यासारखे, आकाश, दिशा आणि उपदिशा बाणांनी भरून टाकल्या.
8.21.16
रथान्विमानप्रतिमान्मज्जयन्सायुधध्वजान् ।
ससारथींस्तदा बाणैरभ्राणीवानिलोऽवधीत् ॥ ८.२१.१६ ॥
तेव्हा त्याने विमानासारखे रथ, आयुधे, ध्वज आणि सारथ्यांसह बाणांनी बुडवले, जसा वारा ढगांना विखुरतो तसा नष्ट केला.
8.21.17
गजान्गजप्रयन्तॄंश्च वैजयन्त्यायुधध्वजान् ।
सादिनोऽश्वांश्च पत्तींश्च शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥ ८.२१.१७ ॥
हत्ती, हत्तीचालक, विजयपताका, आयुधे व ध्वज यांसह, घोडेस्वार, घोडे आणि पायदळ यांना बाणांनी त्याने यमलोकी पाठवले.
8.21.18
तमन्तकमिव क्रुद्धमनिवार्यं महारथम् ।
दुर्योधनोऽभ्ययादेको निघ्नन्बाणैरजिह्मगैः ॥ ८.२१.१८ ॥
क्रोधित, यमासारख्या अनिवार्य त्या महारथीकडे दुर्योधन एकटाच सरळ उडणाऱ्या बाणांनी प्रहार करत पुढे गेला.
8.21.19
तस्यार्जुनो धनुः सूतमश्वान्केतुं च सायकैः ।
हत्वा सप्तभिरेकेन च्छत्रं चिच्छेद पत्रिणा ॥ ८.२१.१९ ॥
अर्जुनाने त्याचे धनुष्य, सारथी, घोडे आणि ध्वज बाणांनी घायाळ करून, एका पंखयुक्त बाणाने त्याचे छत्र तोडले.
8.21.20
नवमं च समाधाय व्यसृजत्प्राणघातिनम् ।
दुर्योधनायेषुवरं तं द्रौणिः सप्तधाऽच्छिनत् ॥ ८.२१.२० ॥
नवा, प्राणघातक बाण जोडून त्याने दुर्योधनावर सोडला; पण द्रोणपुत्राने तो श्रेष्ठ बाण सात तुकड्यांत तोडला.
8.21.21
ततो द्रौणेर्धनुश्छित्वा हत्वा चाश्वरथाञ्शरैः ।
कृपस्यापि तदत्युग्रं धनुश्चिच्छेद पाण्डवः ॥ ८.२१.२१ ॥
मग पांडवाने द्रोणपुत्राचे धनुष्य तोडले, बाणांनी घोडे व रथ घायाळ केले आणि कृपाचार्यांचे ते अत्यंत भयंकर धनुष्यही तोडले.
8.21.22
हार्दिक्यस्य धनुश्छित्त्वा ध्वजं चाश्वांस्तदाऽवधीत् ।
दुःशासनस्येष्वसनं छित्त्वा राधेयमभ्ययात् ॥ ८.२१.२२ ॥
हार्दिक्याचे (कृतवर्म्याचे) धनुष्य तोडून, त्याचा ध्वज व घोडे तेव्हाच पाडले; मग दुःशासनाचे धनुष्य तोडून तो राधेय कर्णाकडे चालून गेला.
8.21.23
अथ सात्यकिमुत्सृज्य त्वरन्कर्णोऽर्जुनं त्रिभिः ।
विद्व्वा विव्याध विंशत्या कृष्णं पार्थं पुनःपुनः ॥ ८.२१.२३ ॥
मग सात्यकीला सोडून वेगाने कर्णाने अर्जुनाला तीन बाणांनी विद्ध केले, आणि नंतर वीस बाणांनी कृष्ण व पार्थ यांना वारंवार विद्ध केले.
8.21.24
न ग्लानिरासीत्कर्णस्य क्षिपतः सायकान्बहून् ।
रणे विनिघ्नतः शत्रून्क्रुद्धस्येव शतक्रतोः ॥ ८.२१.२४ ॥
रणांगणात अनेक बाण सोडून शत्रूंना मारणाऱ्या कर्णाला थकवा नव्हता; तो जणू क्रुद्ध शतक्रतू (इंद्र) होता.
8.21.25
अथ सात्यकिरागत्य कर्णं विद्द्वा शितैः शरैः ।
नवत्या नवभिश्चोग्रैः शतेन पुनरार्पयत् ॥ ८.२१.२५ ॥
मग सात्यकी येऊन तीक्ष्ण बाणांनी कर्णाला विंधला; नव्वद आणि नऊ भयंकर बाणांनी आणि पुन्हा शंभर बाणांनी त्याला पुन्हा घायाळ केले.
8.21.26
ततः प्रवीराः पार्थानां सर्वे कर्णमपीडयन् ।
युधामन्युः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ॥ ८.२१.२६ ॥
मग पांडवांच्या सर्व वीरांनी कर्णाला पीडा दिली; युधामन्यू, शिखंडी, द्रौपदीचे पुत्र आणि प्रभद्रक.
8.21.27
उत्तमौजा युयुत्सुश्च यमौ पार्षत एव च ।
चेदिकारूशमात्स्यानां केकयानां च यद्बलं ॥ ८.२१.२७ ॥
उत्तमौजा, युयुत्सु, यमळ बंधू, पार्षत, तसेच चेदी, करूष, मत्स्य आणि केकयांचे जे बल होते.
8.21.28
चेकितानश्च बलवान्धर्मराजश्च सुव्रतः ।
एते रथाश्वद्विरदैः पत्तिभिश्चोग्रविक्रमैः ॥ ८.२१.२८ ॥
बलवान चेकितान आणि सुव्रत धर्मराज; हे सर्व रथ, घोडे, हत्ती आणि भयंकर पराक्रमी पायदळासह होते.
8.21.29
परिवार्य रणे कर्णं नानाशस्त्रैरवाकिरन् ।
भाषन्तो वाग्भिरुग्राभिः सर्वे कर्णवधे धृताः ॥ ८.२१.२९ ॥
युद्धात कर्णाला वेढून त्यांनी विविध शस्त्रांचा वर्षाव केला; कठोर शब्द बोलत सर्वजण कर्णवधासाठी निश्चयी होते.
8.21.30
तां शस्त्रवृष्टिं बहुधा कर्णश्छित्त्वा शितैः शरैः ।
अपोवाहास्त्रवीर्येण द्रुमं भङ्क्त्वेव मारुतः ॥ ८.२१.३० ॥
कर्णाने त्या शस्त्रवर्षावाला तीक्ष्ण बाणांनी अनेक प्रकारे छेदून आपल्या अस्त्रबलाने दूर हटवले, जसा वारा वृक्ष मोडतो.
8.21.31
रथिनः समहामात्रान्गजानश्वान्ससादिनः ।
पत्तिव्रातांश्च सङ्क्रुद्वो निघ्नन्कर्णो व्यदृश्यत ॥ ८.२१.३१ ॥
संतप्त कर्ण रथी, महामात्रांसह हत्ती, घोडे, त्यांचे स्वार आणि पायदळाचे समूह मारताना दिसला.
8.21.32
तद्वध्यमानं पाण्डूनां बलं कर्णास्त्रतेजसा ।
विशस्त्रपत्रदेहासु प्राय आसीत्पराङ्मुखम् ॥ ८.२१.३२ ॥
कर्णाच्या अस्त्रांच्या तेजाने मारले जाणारे ते पांडवांचे सैन्य, शस्त्रे व ध्वज गमावलेले, बहुतेकदा पाठ फिरवून पळाले.
8.21.33
अथ कर्णास्त्रमस्त्रेण प्रतिहत्यार्जुनः स्मयन् ।
दिशं खं चैव भूमिं च प्रावृणोच्छरवृष्टिभिः ॥ ८.२१.३३ ॥
मग अर्जुनाने हसत हसत कर्णाच्या अस्त्राला आपल्या अस्त्राने प्रतिहत करून, बाणांच्या वर्षावाने दिशा, आकाश आणि पृथ्वी झाकून टाकली.
8.21.34
मुसलानीव सम्पेतुः परिघा इव चेषवः ।
शतघ्न्य इव चाप्यन्ये वज्राण्युग्राणि चापरे ॥ ८.२१.३४ ॥
बाण मुसळांसारखे, लोखंडी परिघांसारखे पडले; काही शतघ्नींसारखे आणि काही भयंकर वज्रांसारखे पडले.
8.21.35
तैर्वध्यमानं तत्सैन्यं सपत्त्यश्वरथद्विपम् ।
निमीलिताक्षमत्यर्थं बभ्राम च ननाद च ॥ ८.२१.३५ ॥
त्या बाणांनी मारले जाणारे ते सैन्य, पायदळ, घोडे, रथ व हत्ती यांसह, डोळे मिटून अतिशय भटकले आणि गर्जले.
8.21.36
निष्कैवल्यं तदा युद्वं प्रापुरश्वनरद्विपाः ।
हन्यमानाः शरैरार्तास्तदा भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ ८.२१.३६ ॥
तेव्हा युद्ध निराश्रय झाले; घोडे, माणसे आणि हत्ती बाणांनी मारले जाऊन व्यथित व भयभीत होऊन पळाले.
8.21.37
त्वदीयानां तदा युद्वे संसक्तानां जयैषिणाम् ।
गिरिमस्तं समासाद्य प्रत्यपद्यत भानुमान् ॥ ८.२१.३७ ॥
तेव्हा युद्धात गुंतलेल्या, विजयाची इच्छा करणाऱ्या तुमच्या योद्ध्यांमध्ये, तेजस्वी सूर्य पर्वतशिखरापर्यंत पोहोचून अस्ताला गेला.
8.21.38
तमसा च महाराज रजसा च विशेषतः ।
न किञ्चित्प्रत्यपश्याम शुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ ८.२१.३८ ॥
हे महाराज, अंधाराने आणि विशेषतः धुळीमुळे आम्हाला शुभ किंवा अशुभ काहीही दिसत नव्हते.
8.21.39
ते त्रस्यन्तो महेष्वासा रात्रियुद्वस्य भारत ।
अपयानं ततश्चक्रुः सहिताः सर्वयोधिभिः ॥ ८.२१.३९ ॥
हे भारता, रात्रीच्या युद्धाने भयभीत झालेल्या त्या महान धनुर्धरांनी सर्व योद्ध्यांसह माघार घेतली.
8.21.40
कौरवेष्वपयातेषु तदा राजन्दिनक्षये ।
जयं सुमनसः प्राप्य पार्थाः स्वशिबिरं ययुः ॥ ८.२१.४० ॥
हे राजा, दिवसाच्या शेवटी कौरव माघारी गेले तेव्हा, विजय मिळवून प्रसन्न मनाचे पार्थ आपल्या छावणीकडे गेले.
8.21.41
वादित्रशब्दैर्विविधैः सिंहनादैः सगर्जितैः ।
परानुवहन्तश्च स्तुवन्तश्चाच्युतार्जुनौ ॥ ८.२१.४१ ॥
विविध वाद्यांच्या नादांनी, सिंहनादांनी आणि गर्जनांनी, शत्रूंना ऐकू जाईल अशा रीतीने, अच्युत आणि अर्जुनाची स्तुती करत ते गेले.
8.21.42
कृतेऽवहारे तैर्वीरैः सैनिकाः सर्व एव ते ।
आशीर्वाचः पाण्डवेषु प्रायुञ्जन्त नरेश्वराः ॥ ८.२१.४२ ॥
त्या वीरांनी माघार घेतल्यानंतर, ते सर्व सैनिक आणि राजे पांडवांवर आशीर्वचने उच्चारू लागले.
8.21.43
ततः कृतेऽवहारे च प्रहृष्टास्तत्र पाण्डवाः ।
निशायां शिबिरं गत्वा न्यवसन्त नरेश्वराः ॥ ८.२१.४३ ॥
नंतर युद्धविराम झाल्यावर तेथील पांडव आनंदित झाले. रात्री छावणीत जाऊन नरेश्वर तिथे राहिले.
8.21.44
ततो रक्षः पिशाचाश्च श्वापदाश्चैव सङ्घशः ।
जग्मुरायोधनं घोरं रुद्रस्याक्रीडसन्निभम् ॥ ८.२१.४४ ॥
नंतर राक्षस, पिशाच आणि हिंस्र श्वापदे टोळ्या करून त्या भयंकर रणभूमीकडे गेली; ती रुद्राच्या क्रीडाभूमीसारखी होती.