મહાભારત · અધ્યાય 8.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.24.1
भूय एव तु मद्रेश यत्त्वा वक्ष्यामि तच्छृणु ।
यथा पुरावृत्तमिदं युद्धे देवासुरे प्रभो ॥ ८.२४.१ ॥
હે મદ્રેશ, હવે હું તને જે કહીશ તે સાંભળ. હે પ્રભો, દેવાસુર યુદ્ધમાં બનેલો આ પ્રાચીન વૃત્તાંત.
8.24.2
यदुक्तवान्पितुर्मह्यं मार्कण्डेयो महातपाः ।
ब्रुवतस्तदशेषेण मम राजर्षिसत्तम।
निबोध मनसा चात्र न ते कार्या विचारणा ॥ ८.२४.२ ॥
મહાતપસ્વી માર્કંડેયે મારા પિતાને જે કહ્યું હતું, અને તેમણે મને તે સંપૂર્ણ કહ્યું હતું, હે રાજર્ષિશ્રેષ્ઠ, મન દઈને સમજ. આમાં તારે શંકા ન કરવી.
8.24.3
समुत्पन्नो हि राजानः प्रमोह इति निश्चयम् ।
कृत्वा चैव व्यवस्यन्ति सर्वे धर्मार्थनिश्चयान् ॥ ८.२४.३ ॥
રાજાઓમાં મોહ ઉત્પન્ન થાય છે એવો નિશ્ચય કરીને જ તેઓ બધા ધર્મ અને અર્થ વિશેના નિર્ણયો લે છે.
8.24.4
देवानामसुराणां च महानासीत्समुच्छ्रयः ।
सैंहिकेयास्तदोद्वृत्ता विबुधानवसूदयन्।
ते निरस्तः कृता देवैर्दानवा बलगर्विताः ॥ ८.२४.४ ॥
દેવો અને અસુરો વચ્ચે મોટો સંઘર્ષ થયો. ત્યારે સિંહિકાના પુત્રો ઉદ્ધત થઈને દેવોને કચડવા લાગ્યા; બળના ગર્વવાળા તે દાનવોને દેવોએ હરાવ્યા.
8.24.5
तत्रासीत्प्रथमो राजन्सङ्ग्रामस्तारकामयः ।
निर्जिताश्च ततो दैत्या दैवतैरिति नः श्रुतिः ॥ ८.२४.५ ॥
હે રાજન, ત્યાં પહેલું યુદ્ધ તારક-યુદ્ધ થયું. પછી દૈત્યો દેવોથી પરાજિત થયા, એવું અમે સાંભળ્યું છે.
8.24.6
भग्नदर्पा निरुत्साहाः पातालं विविशुस्तदा ॥ ८.२४.६ ॥
ત્યારે તેમનો ગર્વ ભાંગી ગયો, ઉત્સાહ ગુમાવીને તેઓ પાતાળમાં પ્રવેશ્યા.
8.24.7
निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास्त्रयः ।
ताराक्षः कमलाक्षश्च विद्युन्माली च पार्थिव ॥ ८.२४.७ ॥
હે રાજા, દૈત્યો પરાજિત થયા ત્યારે તારકના ત્રણ પુત્રો હતા: તારાક્ષ, કમલાક્ષ અને વિદ્યુન્માળી.
8.24.8
तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः ।
तपसा कर्णयामासुर्देहांस्ताञ्शत्रुकर्शनाः ॥ ८.२४.८ ॥
ઉગ્ર તપ આચરીને, પરમ નિયમમાં સ્થિત થઈને, તે શત્રુસંહારકોએ તપ વડે પોતાના દેહોને કષ્ટ આપ્યું.
8.24.9
दमेन तपसा चैव नियमेन समाधिना ।
तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् ॥ ८.२४.९ ॥
દમ, તપ, નિયમ અને સમાધિથી પ્રસન્ન થયેલા વરદાતા પિતામહે તેમને વર આપ્યો.
8.24.10
अवध्यत्वं च ते सर्वे सर्वभूतेषु सर्वदा ।
सहिता वरयामासः सर्वलोकपितामहम् ॥ ८.२४.१० ॥
તે સૌએ સાથે મળીને સર્વ ભૂતોમાં સદા અવધ્ય રહેવાનો વર સર્વલોકપિતામહ પાસે માગ્યો.
8.24.11
तानब्रवीत्तदा देवः सर्वलोकगुरुः प्रभुः ।
नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वमितोऽसुराः।
अन्यं वरं वृणीध्वं वै रोचते यादृशो हि वः ॥ ८.२४.११ ॥
ત્યારે સર્વલોકગુરુ પ્રભુ દેવે તેમને કહ્યું, "સંપૂર્ણ અમરત્વ નથી. હે અસુરો, પાછા ફરો. તમને ગમે તેવો બીજો વર માગો."
8.24.12
ततस्ते सहिता राजन्सम्प्रधार्यासकृद्बहुः ।
सर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनमथाऽब्रुवन् ॥ ८.२४.१२ ॥
હે રાજા, પછી તે સૌએ સાથે મળીને વારંવાર ઘણો વિચાર કર્યો, પછી સર્વલોકેશ્વરને પ્રણામ કરીને આ વચન કહ્યું.
8.24.13
वस्तुमिच्छाम नगरं कर्तुं कामगमं शुभम् ।
सर्वकामसमृद्वार्थमवध्यं देवदानवैः ॥ ८.२४.१३ ॥
અમે એક એવું નગર વસાવવા ઇચ્છીએ છીએ જે ઇચ્છા મુજબ ફરી શકે, શુભ હોય, બધી કામનાઓની સમૃદ્ધિથી ભરેલું હોય અને દેવ-દાનવોથી અવધ્ય હોય.
8.24.14
यक्षरक्षोरगगणैर्नानाजातिभिरेव च ।
न कृत्याभिर्न शस्त्रैश्च न शापैर्ब्रह्मवादिनाम्।
वध्येत त्रिपुरं देव प्रयच्छेः प्रपितामह ॥ ८.२४.१४ ॥
યક્ષ, રાક્ષસ, નાગગણો, વિવિધ જાતિઓ, કૃત્યાઓ, શસ્ત્રો કે બ્રહ્મવાદીઓના શાપથી એ ત્રિપુર વધ ન પામે. હે દેવ, હે પ્રપિતામહ, વરદાન આપો.
8.24.15
वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् ।
विचरिष्याम लोकेऽस्मिंस्त्वत्प्रसादपुरस्कृताः ॥ ८.२४.१५ ॥
અમે આ પૃથ્વી પર ત્રણ નગરોમાં જ નિવાસ કરીને, તમારી કૃપાને આગળ રાખીને આ લોકમાં વિચરીશું.
8.24.16
ततो वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् ।
एकीभावं गभिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ ॥ ८.२४.१६ ॥
પછી હજારો વર્ષે અમે એકબીજાને મળીશું; હે નિષ્પાપ, એ નગરો એકરૂપતા પામશે.
8.24.17
समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवांस्तदा ।
एकेषुणा देववरः स नो मृत्युर्भविष्यति ॥ ८.२४.१७ ॥
એ એકત્ર થયાં ત્યારે જે ભગવાન એક જ બાણથી એમનો વધ કરે, એ દેવશ્રેષ્ઠ જ અમારો મૃત્યુ થશે.
8.24.18
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवानां पितामहः ।
एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ॥ ८.२४.१८ ॥
એ દાનવોનું વચન સાંભળીને પિતામહ દેવે "એમ જ થાઓ" કહીને તેમને ઉત્તર આપ્યો અને સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો.
8.24.19
ते तु लब्धवराः प्रीताः सम्प्रधार्य परस्परम् ।
पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर्महारथाः।
विश्वकार्माणमजरं दैत्यदानवपूजितम् ॥ ८.२४.१९ ॥
વરદાન પામેલા તે મહારથીઓએ પ્રસન્ન થઈ પરસ્પર વિચારીને ત્રિપુર રચવા માટે મયને વર્યો; તે અજર વિશ્વકર્મા સમાન, દૈત્ય-દાનવોથી પૂજિત હતો.
8.24.20
ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान्पुराणि च ।
त्रीणि काञ्चनमेकं वै रौप्यं कार्ष्णायसं तथा ॥ ८.२४.२० ॥
પછી બુદ્ધિમાન મયે પોતાના તપના બળથી ત્રણ નગરો રચ્યાં — એક સોનાનું, એક ચાંદીનું અને એક કાળા લોખંડનું.
8.24.21
काञ्चनं दिवि तत्रासीदन्तरिक्षे च राजतम् ।
आयसं चाभवद्भौमं तदा तेषां परन्तप ॥ ८.२४.२१ ॥
સોનાનું નગર સ્વર્ગમાં હતું, ચાંદીનું અંતરિક્ષમાં, અને લોખંડનું નગર પૃથ્વી પર હતું — હે શત્રુતાપન.
8.24.22
एकैकं योजनशतं विस्तृतं तावदायतम् ।
दृढं चाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम् ॥ ८.२४.२२ ॥
દરેક નગર સો યોજન પહોળું અને એટલું જ લાંબું હતું; તે દૃઢ, અટ્ટાલકોથી યુક્ત, વિશાળ પ્રાકાર અને તોરણવાળું હતું.
8.24.23
गृहप्रवरसम्बाधमसम्बाधमहापथम् ।
प्रासादैर्विविधैश्चापि द्वारैश्चैवोपशोभितम् ॥ ८.२४.२३ ॥
તે નગર ઉત્તમ ગૃહોથી ભરેલું, વિશાળ મહામાર્ગોવાળું અને વિવિધ પ્રાસાદો તથા દ્વારોથી શોભિત હતું.
8.24.24
त्रिपुरं तेषु चाप्यासन्राजानो वै पृथक्पृथक् ।
दिव्यमाल्याम्बरधरा दैतेया राजसत्तम ॥ ८.२४.२४ ॥
તે ત્રણે નગરોમાં પણ જુદા જુદા રાજાઓ હતા, જે દિવ્ય માળા અને વસ્ત્ર ધારણ કરનારા દૈત્યો હતા — હે રાજશ્રેષ્ઠ.
8.24.25
काञ्चनं तारकाक्षस्य दिव्यमासीन्महात्मनः ।
राजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम् ॥ ८.२४.२५ ॥
મહાત્મા તારકાક્ષનું દિવ્ય સુવર્ણમય, કમલાક્ષનું રજતમય અને વિદ્યુન્માલીનું લોહમય હતું.
8.24.26
त्रयस्ते दैत्यराजानस्त्रीँल्लोकानाशु तेजसा ।
आक्रम्य तस्थुरूचुश्च कश्च नाम प्रजापतिः ॥ ८.२४.२६ ॥
તે ત્રણ દૈત્યરાજો પોતાના તેજથી ત્રણે લોકને તરત જ દબાવીને ઊભા રહ્યા અને બોલ્યા, 'પ્રજાપતિ કોણ છે?'
8.24.27
तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
कोट्याश्चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस्ततस्ततः ॥ ८.२४.२७ ॥
તે મુખ્ય દાનવોના પ્રયુત અને અર્બુદ તથા અપ્રતિવીરોના કરોડો ઠેર-ઠેરથી એકત્ર થઈ ગયા.
8.24.28
मांसाशिनः सुदृप्ताश्च सुरैर्विनिकृताः पुरा ।
महदैश्वर्यमिच्छन्तस्त्रिपुरं दुर्गमाश्रिताः ॥ ८.२४.२८ ॥
માંસભક્ષી અને અતિ ગર્વિષ્ઠ એવા તેઓ, જેમને પૂર્વે દેવોએ કાપ્યા હતા, મહાન ઐશ્વર્યની ઇચ્છાથી દુર્ગમ ત્રિપુરનો આશ્રય લીધો.
8.24.29
सर्वेषां च पुनश्चैषां सर्वयोगवहो मयः ।
तमाश्रित्य हि ते सर्वेऽवर्तयन्नकुतोभयाः ॥ ८.२४.२९ ॥
આ બધાનો, અને ફરીથી આમનો પણ, સર્વ યોગોનો ધારક મય હતો; તેનો આશ્રય લઈને તેઓ સર્વે ક્યાંયથી ભય વિના વર્તતા હતા.
8.24.30
यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयः ।
तस्मै तस्मै मयस्तं तं विदधे मायया तदा ॥ ८.२४.३० ॥
ત્રિપુરવાસી જે કામનાનું મનમાં ધ્યાન ધરતો, મયે ત્યારે પોતાની માયાથી તેના માટે તે જ રચી આપી.
8.24.31
तारकाक्षसुतश्चासीद्वरिर्नाम महाबलः ।
तपस्तेपे परमकं येनातुष्यत्पितामहः ॥ ८.२४.३१ ॥
તારકાક્ષનો પુત્ર વરી નામનો મહાબલી હતો. તેણે પરમ તપ કર્યું, જેથી પિતામહ પ્રસન્ન થયા.
8.24.32
सन्तुष्टमवृणोद्देवं वापी भवतुः नः पुरे ।
शस्त्रैर्विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर्बलवत्तराः ॥ ८.२४.३२ ॥
પ્રસન્ન થયેલા દેવ પાસે તેણે વર માગ્યો: અમારા નગરમાં એક વાવ હોય; જ્યાં શસ્ત્રોથી હણાયેલા નાખવામાં આવે તો તેઓ વધુ બળવાન થાય.
8.24.33
स तु लब्ध्वा वरं वीरस्तारकाक्षसुतो हरिः ।
ससृजे तत्र वापीं तां मृतसञ्जीविनीं प्रभो ॥ ८.२४.३३ ॥
તે વીર તારકાક્ષપુત્ર હરિએ વર મેળવીને, હે પ્રભો, ત્યાં મૃતસંજીવની એ વાવ સર્જી.
8.24.34
येन रूपेण यो दैत्यो येन वेषेण चाप्यथ ।
क्षिप्यते निहतो वाप्यां तादृशेनैव जायते।
सम्पूर्णबलवीर्यस्तु राजञ्छौर्यसमन्वितः ॥ ८.२४.३४ ॥
જે રૂપે અને જે વેશે હણાયેલો દૈત્ય વાવમાં નાખવામાં આવે છે, તે જ રૂપે તે જન્મે છે. હે રાજન, તે પૂર્ણ બળ-વીર્ય અને શૌર્યથી યુક્ત થાય છે.
8.24.35
एवं वीर्येण संयुक्तां कृतां तेन महात्मना ।
तां प्राप्य त्रैपुरा वापीं लोकान्सर्वान्बबाधिरे ॥ ८.२४.३५ ॥
આ રીતે વીર્યયુક્ત, તે મહાત્માએ બનાવેલી વાવ પામીને ત્રિપુરના દૈત્યોએ સર્વ લોકોને પીડ્યા.
8.24.36
महता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाः ।
एकस्मिन्निहते दैत्ये सृजन्ति स्म दशासुरान्।
न तेषां विद्यते युद्वे क्षयो राजन्कथञ्चन ॥ ८.२४.३६ ॥
મહાન તપથી સિદ્ધ થયેલા, દેવતાઓના ભયને વધારનારા તેઓ એક દૈત્ય હણાતાં દસ અસુરો સર્જતા. હે રાજન, યુદ્ધમાં તેમનો કોઈ પણ રીતે ક્ષય થતો નહોતો.
8.24.37
ततस्ते लोभमोहाभ्यामभिभूता विचेतसः ।
निर्भीकाः सहिताः सर्वे स्थापिताः समलोलुपाः ॥ ८.२४.३७ ॥
ત્યારે તેઓ લોભ અને મોહથી અભિભૂત, વિવેકહીન, નિર્ભય, સૌ એકઠા થઈ, સમાનપણે લોભી બનીને સ્થાપિત થયા.
8.24.38
विद्राव्य सगणान्देवांस्तत्रतत्र तदातदा ।
विचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः ॥ ८.२४.३८ ॥
દેવો અને તેમના ગણોને ઠેરઠેર, સમયે સમયે ભગાડીને, વરદાનથી ગર્વિત થઈ તેઓ પોતાની ઇચ્છાએ વિચરતા.
8.24.39
देवोद्यानानि सर्वाणि स्थानानि च दिवौकसाम् ।
ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्रम्याञ्चनपदांस्तथा।
उत्सादयन्त मर्यादां दानवा दुष्टचारिणः ॥ ८.२४.३९ ॥
દેવોના સર્વ ઉદ્યાનો, સ્થાનો, ઋષિઓના પવિત્ર અને રમણીય આશ્રમો તથા જનપદો, દુષ્ટ આચરણવાળા દાનવોએ મર્યાદા તોડીને ઉજાડી નાખ્યા.
8.24.40
निःस्थानाश्च कृता देवा ऋषयः पितृभिः सह ।
दैत्यैस्त्रिभिस्त्रयो लोका ह्याक्रान्तास्तैः सुरेतरैः ॥ ८.२४.४० ॥
દેવો, ઋષિઓ અને પિતૃઓ સ્થાનવિહોણા બન્યા; દેવવિરોધી દૈત્યોએ ત્રણેય લોકો પર આક્રમણ કરીને તેમને વશ કર્યા.
8.24.41
पीड्यमानेषु लोकेषु ततः शक्रो मरुद्वृतः ।
पुराण्यायोधयाञ्चक्रे वज्रहस्तः समन्ततः ॥ ८.२४.४१ ॥
લોકો પીડાતા હતા ત્યારે મરુતોથી ઘેરાયેલા વજ્રધારી ઇન્દ્રે ચારે બાજુથી નગરો પર યુદ્ધ કર્યું.
8.24.42
नाशकत्तान्यभेद्यानि यदा भेत्तुं पुरन्दरः ।
पुराणि वरदत्तानि धात्रा तेन नराधिप ॥ ८.२४.४२ ॥
હે નરાધિપ! પુરંદર ઇન્દ્ર એ અભેદ્ય નગરોને ભેદી શક્યા નહીં, કારણ કે તે બ્રહ્માએ વરદાનમાં આપેલાં હતાં.
8.24.43
तदा भीतः सुरपतिर्मुक्त्वा तानि पुराण्यथ ।
तैरेव विबुधैः सार्धं पितामहमरिन्दम।
जगामाथ तदाख्यातुं विप्रकारं सुरेतरैः ॥ ८.२४.४३ ॥
ત્યારે ભયભીત થયેલો સુરપતિ એ નગરોને છોડીને, એ જ દેવો સાથે, હે શત્રુદમન, પિતામહ પાસે ગયો; સુરેતરો દ્વારા થયેલો અપમાન કહેવા.
8.24.44
ते तत्त्वं सर्वमाख्याय शिरोभिः सम्प्रणम्य च ।
तद्वधोपायमाचक्ष्व भगवन्निति चाब्रुवन् ॥ ८.२४.४४ ॥
તેમણે બધું સત્ય કહીને, માથું નમાવીને પ્રણામ કર્યા અને કહ્યું, 'હે ભગવન્, તેમના વધનો ઉપાય કહો.'
8.24.45
श्रुत्वा तद्भगवान्देवो देवानिदमुवाच ह ।
श्रूयतां त्रिदशाः सर्वे यथेदं वाक्यगौरवम् ॥ ८.२४.४५ ॥
તે સાંભળીને ભગવાન દેવે દેવોને આ કહ્યું: 'હે ત્રિદશો, સર્વ સાંભળો, આ વચનનું ગાંભીર્ય.'
8.24.46
दुरात्मानोऽसुरा नित्यं ते चापि विबुधा मम ।
न शक्नुवन्ति ते सर्वे युष्मान्वै पीडयन्ति ते ॥ ८.२४.४६ ॥
દુરાત્મા અસુરો સદા, અને દેવો પણ મારા છે; તેઓ બધા તમને પીડે છે, તેઓ સમર્થ નથી.
8.24.47
अहं समस्तु सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः ।
अविनीता निहन्तव्या इत्येवं प्रब्रवीमि वः ॥ ८.२४.४७ ॥
હું બધાં પ્રાણીઓ પ્રત્યે સમાન છું, એમાં સંશય નથી. પણ અવિનીતોનો વધ કરવો જોઈએ, એવું હું તમને કહું છું.
8.24.48
एकेषुणा विभेद्यानि तानि दुर्गाणि नान्यथा ।
शक्तस्तु तानि बाणेन भेत्तुं कामं त्रिलोचनः ॥ ८.२४.४८ ॥
તે કિલ્લાઓને એક જ બાણથી ભેદી શકાય, બીજી રીતે નહીં. ત્રિલોચન જ એ બાણથી તેમને ઇચ્છા મુજબ ભેદવા સમર્થ છે.
8.24.49
ते यूयं स्थाणुमीशानं जिष्मुमक्लिष्टकारिणम् ।
योद्वारं वृणुत क्षिप्रं स तान्हन्ता सुरेतरान् ॥ ८.२४.४९ ॥
તમે બધા સ્થાણુ, ઈશાન, જિષ્ણુ, અનાયાસે કર્મ કરનારને ઝડપથી યોદ્ધા તરીકે વરો; તે એ સુરેતરોનો સંહાર કરશે.
8.24.50
ते देवास्तेन वाक्येन चोदिताः प्रणताः स्थिताः ।
दिव्यं वर्षसहस्रं वै तपस्तप्त्वा सुरर्षभाः।
शुभात्मानो महात्मानो जग्मुर्वै वृषभध्वजम् ॥ ८.२४.५० ॥
તે વચનથી પ્રેરાયેલા તે દેવો નમીને ઊભા રહ્યા; દિવ્ય હજાર વર્ષ તપ કરીને શુદ્ધાત્મા મહાત્મા સુરશ્રેષ્ઠો વૃષભધ્વજ પાસે ગયા.
8.24.51
ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा शरण्यं शरणागताः ।
तपः परममाजग्मुर्गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ॥ ८.२४.५१ ॥
બ્રહ્માને આગળ રાખીને, શરણ્યના શરણે આવીને આવ્યા; પરમ તપ સાથે, શાશ્વત બ્રહ્મની સ્તુતિ કરતાં તેઓ આવ્યા.
8.24.52
अनङ्गमथनं सर्वे भवं सर्वात्मना गताः ।
देवदेवं परं स्थाणुं वरदं त्र्यम्बकं शिवम् ॥ ८.२४.५२ ॥
બધાએ સર્વાત્મના અનંગમથન ભવની શરણ લીધી; દેવોના દેવ, પરમ, સ્થાણુ, વરદાતા, ત્ર્યંબક, શિવની.
8.24.53
शर्वमीड्यमजं रुद्रं शशाङ्काङ्कितमूर्धजम् ।
तुष्टुवुर्वाग्भिरुग्राभिर्भयेष्वभयमच्युतम्।
सर्वात्मानं महात्मानं येनाप्तं विश्वमात्मना ॥ ८.२४.५३ ॥
શર્વ, સ્તુત્ય, અજ, રુદ્ર, ચંદ્રાંકિત જટાધારીની તેમણે ઉગ્ર વાણીથી સ્તુતિ કરી; ભયોમાં અભય, અચ્યુત, સર્વાત્મા, મહાત્મા, જેમણે પોતાના આત્માથી વિશ્વ વ્યાપ્ત કર્યું છે.
8.24.54
तपोविशेषैर्विविधैर्योगं यो वेद चात्मनः ।
यः साङ्ख्यमात्मना वेत्ति यस्य चात्मा वेशे सदा ॥ ८.२४.५४ ॥
વિવિધ વિશેષ તપથી જે આત્મયોગ જાણે છે; જે આત્માથી સાંખ્ય જાણે છે, અને જેનો આત્મા સદા દેહમાં વસે છે.
8.24.55
तं ते ददृशुरीशानं तेजोराशिमुमापतिम् ।
परेण यत्नेन भवं त्रिदशाः शर्वमीश्वरम्।
अनन्यसदृशं लोके प्रतपन्तमकल्मषम् ॥ ८.२४.५५ ॥
દેવોએ તેમને — ઈશાનને, તેજોરાશિ, ઉમાપતિને — મોટા પ્રયત્નથી જોયા. ભવ, શર્વ, ઈશ્વરને, જે લોકમાં અનુપમ, પ્રતાપી અને નિષ્કલંક છે.
8.24.56
एकश्च भगवांस्तत्र नानारूपमकल्पयत् ।
आत्मनः प्रतिरूपाणि रूपाण्यथ महात्मनि।
परस्परस्य चापश्यन्सर्वे परमविस्मिताः ॥ ८.२४.५६ ॥
ત્યાં એકલા ભગવાને પોતાનાથી જ અનેક રૂપો રચ્યાં; પછી તે મહાત્મામાં એ રૂપો જોઈને સર્વે અત્યંત વિસ્મિત થઈ એકબીજાને જોવા લાગ્યા.
8.24.57
सर्वभूतमयं दृष्ट्वा तमजं जगतः परिम् ।
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव शिरोभिर्धरणीं गताः ॥ ८.२४.५७ ॥
સર્વભૂતમય, અજન્મા, જગતના સ્વામીને જોઈને દેવો અને બ્રહ્મર્ષિઓ માથાભેર ધરતી પર પડ્યા.
8.24.58
तान्स्वस्तिवाच्य चाभ्यर्च्य समुत्थाप्य च शङ्करः ।
ब्रूतब्रूतेति भगवान्स्मयमानोऽभ्यभाषत ॥ ८.२४.५८ ॥
તેમને સ્વસ્તિવાચન કરી, પૂજા કરી, ઊભા કરીને શંકર ભગવાને હસતાં કહ્યું, 'બોલો, બોલો.'
8.24.59
त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास्ततस्ते स्वस्थचेतसः ।
नमो नमो नमस्तेऽस्तु प्रभो इत्यब्रुवन्भवम् ॥ ८.२४.५९ ॥
ત્ર્યંબક તરફથી અનુમતિ મળ્યા પછી તેઓ સ્વસ્થચિત્ત થઈને બોલ્યા, 'નમો નમો નમસ્તે, હે પ્રભુ!' — ભવને આમ કહ્યું.
8.24.60
नमो देवाधिदेवाय प्रियाधाघ्नेऽतिमन्यवे ।
प्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिरीड्यते ॥ ८.२४.६० ॥
દેવાધિદેવને નમસ્કાર; પ્રિયનો નાશ કરનાર, અતિક્રોધી એવાને નમસ્કાર; પ્રજાપતિના યજ્ઞનો નાશ કરનારને નમસ્કાર, જેમની પ્રજાપતિઓ સ્તુતિ કરે છે.
8.24.61
नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय शम्भवे ।
विलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने ॥ ८.२४.६१ ॥
સ્તુત, સ્તુત્ય અને સ્તૂયમાન શંભુને નમસ્કાર. વિલોહિત, રુદ્ર, નીલગ્રીવ, શૂલધારીને નમસ્કાર.
8.24.62
अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिने ।
अर्हाय चैव शुद्वाय क्षयाय क्रथनाय च ॥ ८.२४.६२ ॥
અમોઘ, મૃગાક્ષ, શ્રેષ્ઠ આયુધધારી યોદ્ધા, અર્હ અને શુદ્ધને નમસ્કાર. ક્ષય અને ક્રથન કરનારને નમસ્કાર.
8.24.63
दुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे ।
ईशानायाप्रमेयाय निहन्त्रे चर्मवाससे ॥ ८.२४.६३ ॥
દુર્વારણ, શુક્ર, બ્રહ્મ, બ્રહ્મચારીને નમસ્કાર. ઈશાન, અપ્રમેય, નિહન્તા, ચર્મવસ્ત્રધારીને નમસ્કાર.
8.24.64
तपोरताय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे ।
कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणे ॥ ८.२४.६४ ॥
તપોરત, પિંગ, વ્રતી, કૃત્તિવાસને નમસ્કાર. કુમારના પિતા, ત્ર્યક્ષ, શ્રેષ્ઠ આયુધધારીને નમસ્કાર.
8.24.65
प्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्सङ्घघातिने ।
वनस्पतीनां पतये वनानां पतये नमः ॥ ८.२४.६५ ॥
શરણાગતોના દુઃખનાશક, બ્રહ્મદ્વેષીઓના સમૂહના સંહારકને નમસ્કાર. વનસ્પતિઓના પતિને નમસ્કાર, વનોના પતિને નમસ્કાર.
8.24.66
गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ।
नमोस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायामितौजसे।
मनोवाक्कर्मभिर्देव त्वां प्रपन्नान्भजस्व नः ॥ ८.२४.६६ ॥
ગાયોના પતિને અને યજ્ઞોના પતિને સદા નમસ્કાર. સેના સહિત ત્ર્યંબકને, અમિતતેજસ્વીને નમસ્કાર. હે દેવ, મન, વાણી અને કર્મથી શરણાગત અમારા પર કૃપા કરો.
8.24.67
ततः प्रसन्नो भगवान्स्वागतेनाभिनन्द्य च ।
प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः ॥ ८.२४.६७ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને સ્વાગતથી તેમનું અભિનંદન કરીને કહ્યું: ભય છોડો; કહો, હું તમારા માટે શું કરું?
8.24.68
देवाः शर्वस्य वचनं श्रुत्वा हर्षमुपागताः ॥ ८.२४.६८ ॥
શર્વ (શિવ)નું વચન સાંભળીને દેવો હર્ષ પામ્યા.