महाभारत · अध्याय 8.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.24.1
भूय एव तु मद्रेश यत्त्वा वक्ष्यामि तच्छृणु ।
यथा पुरावृत्तमिदं युद्धे देवासुरे प्रभो ॥ ८.२४.१ ॥
हे मद्रेशा, आता मी तुला जे सांगणार आहे ते ऐक. हे प्रभो, देवासुर युद्धात घडलेला हा प्राचीन वृत्तांत.
8.24.2
यदुक्तवान्पितुर्मह्यं मार्कण्डेयो महातपाः ।
ब्रुवतस्तदशेषेण मम राजर्षिसत्तम।
निबोध मनसा चात्र न ते कार्या विचारणा ॥ ८.२४.२ ॥
महातपस्वी मार्कंडेयांनी माझ्या पित्याला जे सांगितले, आणि त्यांनी ते मला पूर्णपणे सांगितले, हे राजर्षीश्रेष्ठा, मन लावून समज. यात तुला शंका घेऊ नये.
8.24.3
समुत्पन्नो हि राजानः प्रमोह इति निश्चयम् ।
कृत्वा चैव व्यवस्यन्ति सर्वे धर्मार्थनिश्चयान् ॥ ८.२४.३ ॥
राजांमध्ये मोह उत्पन्न होतो असा निश्चय करूनच ते सर्व धर्म व अर्थ यांबाबत निर्णय घेतात.
8.24.4
देवानामसुराणां च महानासीत्समुच्छ्रयः ।
सैंहिकेयास्तदोद्वृत्ता विबुधानवसूदयन्।
ते निरस्तः कृता देवैर्दानवा बलगर्विताः ॥ ८.२४.४ ॥
देव आणि असुर यांच्यात मोठा संघर्ष झाला. तेव्हा सिंहिकेचे पुत्र उद्धट होऊन देवांना चिरडू लागले; बलगर्वित त्या दानवांना देवांनी पराभूत केले.
8.24.5
तत्रासीत्प्रथमो राजन्सङ्ग्रामस्तारकामयः ।
निर्जिताश्च ततो दैत्या दैवतैरिति नः श्रुतिः ॥ ८.२४.५ ॥
हे राजा, तेथे पहिले युद्ध तारक-युद्ध झाले. नंतर दैत्य देवांकडून पराभूत झाले, असे आम्ही ऐकले आहे.
8.24.6
भग्नदर्पा निरुत्साहाः पातालं विविशुस्तदा ॥ ८.२४.६ ॥
तेव्हा त्यांचा गर्व मोडला, उत्साह गेला, आणि ते पाताळात प्रवेश करते झाले.
8.24.7
निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास्त्रयः ।
ताराक्षः कमलाक्षश्च विद्युन्माली च पार्थिव ॥ ८.२४.७ ॥
हे राजा, दैत्य पराजित झाल्यावर तारकाचे तीन पुत्र होते: ताराक्ष, कमलाक्ष आणि विद्युन्माली.
8.24.8
तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः ।
तपसा कर्णयामासुर्देहांस्ताञ्शत्रुकर्शनाः ॥ ८.२४.८ ॥
कठोर तप स्वीकारून, परम नियमात स्थित होऊन, त्या शत्रुसंहारकांनी तपाने आपल्या देहांना पीडा दिली.
8.24.9
दमेन तपसा चैव नियमेन समाधिना ।
तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् ॥ ८.२४.९ ॥
दम, तप, नियम आणि समाधी यांनी प्रसन्न झालेल्या वरदाता पितामहांनी त्यांना वर दिला.
8.24.10
अवध्यत्वं च ते सर्वे सर्वभूतेषु सर्वदा ।
सहिता वरयामासः सर्वलोकपितामहम् ॥ ८.२४.१० ॥
त्या सर्वांनी एकत्र येऊन सर्व भूतांमध्ये सदैव अवध्य राहण्याचा वर सर्वलोकपितामहांकडे मागितला.
8.24.11
तानब्रवीत्तदा देवः सर्वलोकगुरुः प्रभुः ।
नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वमितोऽसुराः।
अन्यं वरं वृणीध्वं वै रोचते यादृशो हि वः ॥ ८.२४.११ ॥
तेव्हा सर्वलोकगुरु प्रभु देव त्यांना म्हणाले, "पूर्ण अमरत्व असे काही नाही. हे असुरांनो, परत जा. तुम्हाला आवडेल असा दुसरा वर मागा."
8.24.12
ततस्ते सहिता राजन्सम्प्रधार्यासकृद्बहुः ।
सर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनमथाऽब्रुवन् ॥ ८.२४.१२ ॥
हे राजा, मग त्या सर्वांनी एकत्र येऊन वारंवार बराच विचार केला, नंतर सर्वलोकेश्वरांना नमस्कार करून हे शब्द म्हटले.
8.24.13
वस्तुमिच्छाम नगरं कर्तुं कामगमं शुभम् ।
सर्वकामसमृद्वार्थमवध्यं देवदानवैः ॥ ८.२४.१३ ॥
आम्हांस इच्छेप्रमाणे फिरणारे, शुभ, सर्व कामनांच्या समृद्धीने भरलेले आणि देव-दानवांनाही अवध्य असे नगर वसवून राहावयाचे आहे.
8.24.14
यक्षरक्षोरगगणैर्नानाजातिभिरेव च ।
न कृत्याभिर्न शस्त्रैश्च न शापैर्ब्रह्मवादिनाम्।
वध्येत त्रिपुरं देव प्रयच्छेः प्रपितामह ॥ ८.२४.१४ ॥
यक्ष, राक्षस, नागगणांकडून, नाना जातींकडून, कृत्यांकडून, शस्त्रांकडून किंवा ब्रह्मवाद्यांच्या शापांकडून ते त्रिपुर वधले जाऊ नये. हे देवा, हे प्रपितामहा, वर द्यावा.
8.24.15
वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् ।
विचरिष्याम लोकेऽस्मिंस्त्वत्प्रसादपुरस्कृताः ॥ ८.२४.१५ ॥
आम्ही या पृथ्वीवर केवळ तीन नगरांत वास्तव्य करून, आपली कृपा पुढे ठेवून, या लोकात संचार करू.
8.24.16
ततो वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् ।
एकीभावं गभिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ ॥ ८.२४.१६ ॥
मग हजारो वर्षांनंतर आम्ही एकमेकांस भेटू; हे निष्पाप, ही नगरे एकत्व पावतील.
8.24.17
समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवांस्तदा ।
एकेषुणा देववरः स नो मृत्युर्भविष्यति ॥ ८.२४.१७ ॥
ही नगरे एकत्र झाल्यावर जो भगवान एकाच बाणाने त्यांचा नाश करील, तो देवश्रेष्ठच आमचा मृत्यू ठरेल.
8.24.18
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवानां पितामहः ।
एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ॥ ८.२४.१८ ॥
त्या दानवांचे ते बोलणे ऐकून पितामह देवाने "असेच होवो" असे म्हणून त्यांना उत्तर दिले व स्वर्गात प्रवेश केला.
8.24.19
ते तु लब्धवराः प्रीताः सम्प्रधार्य परस्परम् ।
पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर्महारथाः।
विश्वकार्माणमजरं दैत्यदानवपूजितम् ॥ ८.२४.१९ ॥
वर प्राप्त झालेल्या त्या महारथींनी आनंदाने परस्पर विचार करून त्रिपुर निर्माणासाठी मयाची निवड केली; तो अजर विश्वकर्म्यासारखा, दैत्य-दानवांनी पूजलेला होता.
8.24.20
ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान्पुराणि च ।
त्रीणि काञ्चनमेकं वै रौप्यं कार्ष्णायसं तथा ॥ ८.२४.२० ॥
नंतर बुद्धिमान मयाने आपल्या तपाच्या बळाने तीन नगरे निर्माण केली — एक सोन्याचे, एक चांदीचे आणि एक काळ्या लोखंडाचे.
8.24.21
काञ्चनं दिवि तत्रासीदन्तरिक्षे च राजतम् ।
आयसं चाभवद्भौमं तदा तेषां परन्तप ॥ ८.२४.२१ ॥
सोन्याचे नगर स्वर्गात होते, चांदीचे अंतरिक्षात, आणि लोखंडाचे नगर पृथ्वीवर होते — हे शत्रुतापना.
8.24.22
एकैकं योजनशतं विस्तृतं तावदायतम् ।
दृढं चाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम् ॥ ८.२४.२२ ॥
प्रत्येक नगर शंभर योजने रुंद आणि तितकेच लांब होते; ते दृढ, अट्टालकांनी युक्त, मोठे तट आणि तोरणे असलेले होते.
8.24.23
गृहप्रवरसम्बाधमसम्बाधमहापथम् ।
प्रासादैर्विविधैश्चापि द्वारैश्चैवोपशोभितम् ॥ ८.२४.२३ ॥
ते नगर उत्तम घरांनी गजबजलेले, विस्तीर्ण राजमार्गांनी युक्त, विविध प्रासाद आणि दरवाजांनी शोभिवंत होते.
8.24.24
त्रिपुरं तेषु चाप्यासन्राजानो वै पृथक्पृथक् ।
दिव्यमाल्याम्बरधरा दैतेया राजसत्तम ॥ ८.२४.२४ ॥
त्या तीन नगरांतही वेगवेगळे राजे होते, जे दिव्य माळा आणि वस्त्रे धारण करणारे दैत्य होते — हे श्रेष्ठ राजा.
8.24.25
काञ्चनं तारकाक्षस्य दिव्यमासीन्महात्मनः ।
राजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम् ॥ ८.२४.२५ ॥
महात्मा तारकाक्षाचे दिव्य सुवर्णमय, कमलाक्षाचे रौप्यमय आणि विद्युन्मालीचे लोहमय होते.
8.24.26
त्रयस्ते दैत्यराजानस्त्रीँल्लोकानाशु तेजसा ।
आक्रम्य तस्थुरूचुश्च कश्च नाम प्रजापतिः ॥ ८.२४.२६ ॥
ते तीन दैत्यराज आपल्या तेजाने तिन्ही लोकांवर त्वरित आक्रमण करून उभे राहिले आणि म्हणाले, 'प्रजापती कोण?'
8.24.27
तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
कोट्याश्चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस्ततस्ततः ॥ ८.२४.२७ ॥
त्या प्रमुख दानवांचे प्रयुत व अर्बुद, आणि अप्रतिवीरांचे कोटी असे सैन्य इकडून तिकडून एकत्र जमले.
8.24.28
मांसाशिनः सुदृप्ताश्च सुरैर्विनिकृताः पुरा ।
महदैश्वर्यमिच्छन्तस्त्रिपुरं दुर्गमाश्रिताः ॥ ८.२४.२८ ॥
मांसभक्षक आणि अत्यंत गर्विष्ठ असे ते, पूर्वी देवांनी पराभूत केलेले; महान ऐश्वर्याची इच्छा करीत त्यांनी दुर्गम त्रिपुराचा आश्रय घेतला.
8.24.29
सर्वेषां च पुनश्चैषां सर्वयोगवहो मयः ।
तमाश्रित्य हि ते सर्वेऽवर्तयन्नकुतोभयाः ॥ ८.२४.२९ ॥
यांच्या सर्वांचा, आणि पुन्हा यांचाही, सर्व युक्त्यांचा वाहक मय होता; त्याचा आश्रय घेऊन ते सर्व कोणत्याही दिशेने भयरहित राहत होते.
8.24.30
यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयः ।
तस्मै तस्मै मयस्तं तं विदधे मायया तदा ॥ ८.२४.३० ॥
त्रिपुरवासी जी इच्छा मनात चिंतीत असे, ती मयाने तेव्हा आपल्या मायेने त्याच्यासाठी निर्माण केली.
8.24.31
तारकाक्षसुतश्चासीद्वरिर्नाम महाबलः ।
तपस्तेपे परमकं येनातुष्यत्पितामहः ॥ ८.२४.३१ ॥
तारकाक्षाचा पुत्र वरी नावाचा महाबली होता. त्याने परम तप केले, ज्यामुळे पितामह प्रसन्न झाले.
8.24.32
सन्तुष्टमवृणोद्देवं वापी भवतुः नः पुरे ।
शस्त्रैर्विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर्बलवत्तराः ॥ ८.२४.३२ ॥
प्रसन्न झालेल्या देवाकडे त्याने वर मागितला: आमच्या नगरात एक बावडी असावी; जिथे शस्त्रांनी मारलेल्यांना टाकल्यास ते अधिक बलवान होतील.
8.24.33
स तु लब्ध्वा वरं वीरस्तारकाक्षसुतो हरिः ।
ससृजे तत्र वापीं तां मृतसञ्जीविनीं प्रभो ॥ ८.२४.३३ ॥
तो वीर तारकाक्षपुत्र हरी वर मिळवून, हे प्रभो, तेथे मृतसंजीविनी ती बावडी निर्माण केली.
8.24.34
येन रूपेण यो दैत्यो येन वेषेण चाप्यथ ।
क्षिप्यते निहतो वाप्यां तादृशेनैव जायते।
सम्पूर्णबलवीर्यस्तु राजञ्छौर्यसमन्वितः ॥ ८.२४.३४ ॥
ज्या रूपाने आणि ज्या वेषाने मारला गेलेला दैत्य बावडीत टाकला जातो, त्याच रूपाने तो जन्म घेतो. हे राजा, तो पूर्ण बल, वीर्य आणि शौर्याने युक्त होतो.
8.24.35
एवं वीर्येण संयुक्तां कृतां तेन महात्मना ।
तां प्राप्य त्रैपुरा वापीं लोकान्सर्वान्बबाधिरे ॥ ८.२४.३५ ॥
असे वीर्यसंपन्न, त्या महात्म्याने निर्मिलेली ती बावडी मिळवून त्रिपुरातील दैत्यांनी सर्व लोकांना पीडा दिली.
8.24.36
महता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाः ।
एकस्मिन्निहते दैत्ये सृजन्ति स्म दशासुरान्।
न तेषां विद्यते युद्वे क्षयो राजन्कथञ्चन ॥ ८.२४.३६ ॥
महान तपाने सिद्ध झालेले, देवांचे भय वाढवणारे ते एक दैत्य मारला गेल्यावर दहा असुर निर्माण करीत. हे राजा, युद्धात त्यांचा कोणत्याही प्रकारे नाश होत नसे.
8.24.37
ततस्ते लोभमोहाभ्यामभिभूता विचेतसः ।
निर्भीकाः सहिताः सर्वे स्थापिताः समलोलुपाः ॥ ८.२४.३७ ॥
तेव्हा ते लोभ आणि मोहाने पराभूत, विवेकशून्य, निर्भय, सर्व एकत्र होऊन, समानपणे लोभी होऊन स्थिरावले.
8.24.38
विद्राव्य सगणान्देवांस्तत्रतत्र तदातदा ।
विचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः ॥ ८.२४.३८ ॥
देवतांना आणि त्यांच्या गणांना इकडे-तिकडे, वेळोवेळी पळवून लावून, वरदानाने गर्विष्ठ होऊन ते स्वेच्छेने विहार करत.
8.24.39
देवोद्यानानि सर्वाणि स्थानानि च दिवौकसाम् ।
ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्रम्याञ्चनपदांस्तथा।
उत्सादयन्त मर्यादां दानवा दुष्टचारिणः ॥ ८.२४.३९ ॥
देवांची सर्व उद्याने, स्थाने, ऋषींचे पवित्र आणि रम्य आश्रम तसेच जनपदे, दुष्ट आचरण करणाऱ्या दानवांनी मर्यादा मोडून उद्ध्वस्त केली.
8.24.40
निःस्थानाश्च कृता देवा ऋषयः पितृभिः सह ।
दैत्यैस्त्रिभिस्त्रयो लोका ह्याक्रान्तास्तैः सुरेतरैः ॥ ८.२४.४० ॥
देव, ऋषी आणि पितर स्थानहीन झाले; त्या देवविरोधी दैत्यांनी तिन्ही लोकांवर आक्रमण करून त्यांना व्यापले.
8.24.41
पीड्यमानेषु लोकेषु ततः शक्रो मरुद्वृतः ।
पुराण्यायोधयाञ्चक्रे वज्रहस्तः समन्ततः ॥ ८.२४.४१ ॥
लोक पीडित होत असताना मरुतांनी वेढलेल्या वज्रहस्त इंद्राने चहुबाजूंनी नगरांवर युद्ध केले.
8.24.42
नाशकत्तान्यभेद्यानि यदा भेत्तुं पुरन्दरः ।
पुराणि वरदत्तानि धात्रा तेन नराधिप ॥ ८.२४.४२ ॥
हे नराधिपा! पुरंदर इंद्राला ती अभेद्य नगरे भेदता आली नाहीत; कारण ती ब्रह्मदेवाने वरदान म्हणून दिली होती.
8.24.43
तदा भीतः सुरपतिर्मुक्त्वा तानि पुराण्यथ ।
तैरेव विबुधैः सार्धं पितामहमरिन्दम।
जगामाथ तदाख्यातुं विप्रकारं सुरेतरैः ॥ ८.२४.४३ ॥
तेव्हा भयभीत झालेला सुरपती ती नगरे सोडून, त्याच देवांसह, हे शत्रुदमना, पितामहाकडे गेला; सुरेतरांनी केलेला अपमान सांगण्यासाठी.
8.24.44
ते तत्त्वं सर्वमाख्याय शिरोभिः सम्प्रणम्य च ।
तद्वधोपायमाचक्ष्व भगवन्निति चाब्रुवन् ॥ ८.२४.४४ ॥
त्यांनी सर्व सत्य सांगितले, मस्तक लवून नमस्कार केला आणि म्हणाले, 'हे भगवन्, त्यांच्या वधाचा उपाय सांगा.'
8.24.45
श्रुत्वा तद्भगवान्देवो देवानिदमुवाच ह ।
श्रूयतां त्रिदशाः सर्वे यथेदं वाक्यगौरवम् ॥ ८.२४.४५ ॥
ते ऐकून भगवान देव देवांना म्हणाला: 'हे त्रिदशांनो, सर्वजण ऐका, या वाक्याचे गांभीर्य.'
8.24.46
दुरात्मानोऽसुरा नित्यं ते चापि विबुधा मम ।
न शक्नुवन्ति ते सर्वे युष्मान्वै पीडयन्ति ते ॥ ८.२४.४६ ॥
दुरात्मे असुर सदा, आणि देवही माझे आहेत; ते सर्व तुम्हाला पीडा देतात, त्यांना शक्य होत नाही.
8.24.47
अहं समस्तु सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः ।
अविनीता निहन्तव्या इत्येवं प्रब्रवीमि वः ॥ ८.२४.४७ ॥
मी सर्व प्राण्यांबाबत समान आहे, यात शंका नाही. परंतु अविनीतांचा वध करावा, असे मी तुम्हाला सांगतो.
8.24.48
एकेषुणा विभेद्यानि तानि दुर्गाणि नान्यथा ।
शक्तस्तु तानि बाणेन भेत्तुं कामं त्रिलोचनः ॥ ८.२४.४८ ॥
ती दुर्गे एकाच बाणाने भेदता येतात, अन्यथा नाही. त्रिलोचनच त्या बाणाने ती इच्छेनुसार भेदण्यास समर्थ आहे.
8.24.49
ते यूयं स्थाणुमीशानं जिष्मुमक्लिष्टकारिणम् ।
योद्वारं वृणुत क्षिप्रं स तान्हन्ता सुरेतरान् ॥ ८.२४.४९ ॥
तुम्ही सर्वजण स्थाणू, ईशान, जिष्णू, अनायासे कर्म करणाऱ्याला लवकर योद्धा म्हणून वरा; तो त्या सुरेतरांचा वध करील.
8.24.50
ते देवास्तेन वाक्येन चोदिताः प्रणताः स्थिताः ।
दिव्यं वर्षसहस्रं वै तपस्तप्त्वा सुरर्षभाः।
शुभात्मानो महात्मानो जग्मुर्वै वृषभध्वजम् ॥ ८.२४.५० ॥
त्या शब्दांनी प्रेरित झालेले ते देव नमस्कार करून उभे राहिले; दिव्य हजार वर्षे तप करून शुद्धात्मे व महात्मे सुरश्रेष्ठ वृषभध्वजाकडे गेले.
8.24.51
ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा शरण्यं शरणागताः ।
तपः परममाजग्मुर्गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ॥ ८.२४.५१ ॥
ब्रह्मदेवांना पुढे ठेवून, शरण्यास शरण येऊन आले; परम तपाने, शाश्वत ब्रह्माचे स्तवन करीत ते आले.
8.24.52
अनङ्गमथनं सर्वे भवं सर्वात्मना गताः ।
देवदेवं परं स्थाणुं वरदं त्र्यम्बकं शिवम् ॥ ८.२४.५२ ॥
सर्वांनी पूर्ण मनाने अनंगमथन भवाला शरण घेतले; देवांचा देव, परम, स्थाणू, वरदाता, त्र्यंबक, शिव.
8.24.53
शर्वमीड्यमजं रुद्रं शशाङ्काङ्कितमूर्धजम् ।
तुष्टुवुर्वाग्भिरुग्राभिर्भयेष्वभयमच्युतम्।
सर्वात्मानं महात्मानं येनाप्तं विश्वमात्मना ॥ ८.२४.५३ ॥
शर्व, स्तुत्य, अज, रुद्र, चंद्रांकित जटाधारी यांची त्यांनी उग्र वाणीने स्तुती केली; भयांत अभय, अच्युत, सर्वात्मा, महात्मा, ज्यांनी आपल्या आत्म्याने विश्व व्यापले आहे.
8.24.54
तपोविशेषैर्विविधैर्योगं यो वेद चात्मनः ।
यः साङ्ख्यमात्मना वेत्ति यस्य चात्मा वेशे सदा ॥ ८.२४.५४ ॥
विविध विशेष तपांनी जो आत्म्याचा योग जाणतो; जो आत्म्याने सांख्य जाणतो, आणि ज्याचा आत्मा सदा देहात वास करतो.
8.24.55
तं ते ददृशुरीशानं तेजोराशिमुमापतिम् ।
परेण यत्नेन भवं त्रिदशाः शर्वमीश्वरम्।
अनन्यसदृशं लोके प्रतपन्तमकल्मषम् ॥ ८.२४.५५ ॥
देवांनी त्यांना — ईशानाला, तेजोराशीला, उमापतीला — मोठ्या प्रयत्नाने पाहिले. भवाला, शर्वाला, ईश्वराला, जो जगात अनुपम, तेजस्वी व निष्कलंक आहे.
8.24.56
एकश्च भगवांस्तत्र नानारूपमकल्पयत् ।
आत्मनः प्रतिरूपाणि रूपाण्यथ महात्मनि।
परस्परस्य चापश्यन्सर्वे परमविस्मिताः ॥ ८.२४.५६ ॥
तेथे एकटाच भगवंतांनी स्वतःपासूनच नाना रूपे निर्माण केली; मग त्या महात्म्यात ती रूपे पाहून सर्व अत्यंत विस्मित होऊन एकमेकांकडे पाहू लागले.
8.24.57
सर्वभूतमयं दृष्ट्वा तमजं जगतः परिम् ।
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव शिरोभिर्धरणीं गताः ॥ ८.२४.५७ ॥
सर्वभूतमय, अजन्मा, जगाचा स्वामी त्यांना पाहून देव आणि ब्रह्मर्षी मस्तक जमिनीवर टेकून खाली पडले.
8.24.58
तान्स्वस्तिवाच्य चाभ्यर्च्य समुत्थाप्य च शङ्करः ।
ब्रूतब्रूतेति भगवान्स्मयमानोऽभ्यभाषत ॥ ८.२४.५८ ॥
त्यांना स्वस्तिवाचन करून, पूजून व उठवून शंकर भगवान हसत म्हणाले, 'बोला, बोला.'
8.24.59
त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास्ततस्ते स्वस्थचेतसः ।
नमो नमो नमस्तेऽस्तु प्रभो इत्यब्रुवन्भवम् ॥ ८.२४.५९ ॥
त्र्यंबकाची अनुज्ञा मिळाल्यावर ते स्वस्थचित्त होऊन म्हणाले, 'नमो नमो नमस्ते, हे प्रभो!' — भवाला असे म्हणाले.
8.24.60
नमो देवाधिदेवाय प्रियाधाघ्नेऽतिमन्यवे ।
प्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिरीड्यते ॥ ८.२४.६० ॥
देवाधिदेवाला नमस्कार; प्रियाचा नाश करणाऱ्या, अतिक्रोधी अशाला नमस्कार; प्रजापतीचा यज्ञ नष्ट करणाऱ्या अशाला नमस्कार, ज्याचे प्रजापतींकडून स्तवन होते.
8.24.61
नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय शम्भवे ।
विलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने ॥ ८.२४.६१ ॥
स्तुत, स्तुत्य आणि स्तूयमान शंभूला नमस्कार. विलोहित, रुद्र, नीलग्रीव, शूलधारी यांना नमस्कार.
8.24.62
अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिने ।
अर्हाय चैव शुद्वाय क्षयाय क्रथनाय च ॥ ८.२४.६२ ॥
अमोघ, मृगाक्ष, श्रेष्ठ आयुधधारी योद्धा, अर्ह आणि शुद्ध यांना नमस्कार. क्षय आणि क्रथन करणाऱ्यांना नमस्कार.
8.24.63
दुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे ।
ईशानायाप्रमेयाय निहन्त्रे चर्मवाससे ॥ ८.२४.६३ ॥
दुर्वारण, शुक्र, ब्रह्म, ब्रह्मचारी यांना नमस्कार. ईशान, अप्रमेय, निहन्ता, चर्मवस्त्रधारी यांना नमस्कार.
8.24.64
तपोरताय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे ।
कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणे ॥ ८.२४.६४ ॥
तपोरत, पिंग, व्रती, कृत्तिवासा यांना नमस्कार. कुमाराचे पिता, त्र्यक्ष आणि श्रेष्ठ आयुधधारी यांना नमस्कार.
8.24.65
प्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्सङ्घघातिने ।
वनस्पतीनां पतये वनानां पतये नमः ॥ ८.२४.६५ ॥
शरणागतांचे दुःख नाशक, ब्रह्मद्वेषी समूहाचा संहारक यांना नमस्कार. वनस्पतींच्या पतीला नमस्कार, वनांच्या पतीला नमस्कार.
8.24.66
गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ।
नमोस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायामितौजसे।
मनोवाक्कर्मभिर्देव त्वां प्रपन्नान्भजस्व नः ॥ ८.२४.६६ ॥
गायींच्या पतीला आणि यज्ञांच्या पतीला सदैव नमस्कार. सैन्यासह त्र्यंबक, अमित तेजस्वी यांना नमस्कार. हे देवा, मन, वाणी व कर्माने शरण आलेल्या आम्हांवर कृपा करा.
8.24.67
ततः प्रसन्नो भगवान्स्वागतेनाभिनन्द्य च ।
प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः ॥ ८.२४.६७ ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या भगवंतांनी स्वागताने त्यांचे अभिनंदन करून म्हटले, भय सोडा; सांगा, मी तुमच्यासाठी काय करू?
8.24.68
देवाः शर्वस्य वचनं श्रुत्वा हर्षमुपागताः ॥ ८.२४.६८ ॥
शर्वाचे (शिवाचे) वचन ऐकून देव आनंदित झाले.