મહાભારત · અધ્યાય 8.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.26.1
तेजसोऽर्धं सुरा दत्त्वा शङ्कराय महात्मने ।
पशुत्वमपि चोपेत्य विश्वकर्माणमव्ययम् ॥ ८.२६.१ ॥
દેવોએ મહાત્મા શંકરને પોતાના તેજનો અર્ધો ભાગ આપીને, અને અવ્યય વિશ્વકર્માની પાસે જઈને.
8.26.2
ऊचुः सर्वे समाभाष्य रथः सङ्कल्प्यतामिति ।
विश्वकर्माऽपि सञ्चिन्त्य रथं दिव्यमकल्पयत् ॥ ८.२६.२ ॥
બધાએ મળીને કહ્યું, 'એક રથની રચના કરવામાં આવે.' વિશ્વકર્માએ પણ વિચારીને દિવ્ય રથ બનાવ્યો.
8.26.3
समेतां पृथिवीं देवी विशालां पुरमालिनीम् ।
सपर्वतवनद्वीपां चक्रे भूतधरां रथम् ॥ ८.२६.३ ॥
સમેત, વિશાળ, નગરમાળા ધારણ કરનારી, પર્વત-વન-દ્વીપ સહિત દેવી પૃથ્વીને તેણે પ્રાણીઓને ધારણ કરનાર રથ બનાવ્યો.
8.26.4
ईषां नक्षत्रवंशं च छत्रं मेरुमहागिरिम् ।
अनेकद्रुसञ्छन्नं रत्नाकरमनुत्तमम् ॥ ८.२६.४ ॥
નક્ષત્રવંશ (ધરી) અને ઈષા, મેરુ મહાપર્વત છત્ર, અનેક વૃક્ષોથી ઢંકાયેલો, ઉત્તમ રત્નાકર (સાગર).
8.26.5
हिमवन्तं च विन्ध्यं च नानाद्रुमलताकुलम् ।
अवस्करं प्रतिष्ठानं कल्पयामास वै तदा ॥ ८.२६.५ ॥
હિમાલય અને વિંધ્ય, અનેક વૃક્ષ-લતાઓથી ભરેલા, ત્યારે તેણે રથનો તળભાગ અને પાયો બનાવ્યો.
8.26.6
अस्तंगिरिमधिष्ठानं नानाद्विजगणायुतम् ।
चकार भगवांस्त्वष्टा उदयं रथकूबरम् ॥ ८.२६.६ ॥
અસ્તગિરિને આધાર બનાવી, અનેક પક્ષીગણોથી ભરેલા, ભગવાન ત્વષ્ટાએ ઉદયગિરિને રથનો કૂબર (મધ્યભાગ) બનાવ્યો.
8.26.7
मीननक्रझषावासं दानवालयमुत्तमम् ।
समुद्रमक्षं विदधे पत्तनाकरशोभितम् ॥ ८.२६.७ ॥
માછલી, મગર અને જળજીવોનું નિવાસસ્થાન, દાનવોનું ઉત્તમ આલય, નગરો અને ખાણોથી શોભિત સમુદ્રને તેમણે ધરી બનાવ્યો.
8.26.8
चक्रं चक्रे चन्द्रमसं तारकागणमण्डितम् ।
दिवाकरं चाप्यपरं चक्रं चक्रेंऽशुमालिनम् ॥ ८.२६.८ ॥
એક ચક્ર તરીકે તારાગણથી શોભિત ચંદ્ર, અને બીજું ચક્ર તરીકે કિરણમાળાધારી સૂર્ય તેમણે બનાવ્યા.
8.26.9
गङ्गां सरस्वतीं तूणीं चक्रे विश्वकृदव्ययः ।
अलङ्कारा रथस्यासन्नापगाः सरितस्तथा ॥ ८.२६.९ ॥
વિશ્વકર્તા અવ્યયે ગંગા અને સરસ્વતીને ભાથું બનાવ્યું; રથના અલંકાર તરીકે નદીઓ અને સરિતાઓ થઈ.
8.26.10
त्रीनग्नीन्मन्त्रवच्चक्रे रथस्याथ त्रिवेणुकम् ।
अनुकर्षान्रथे दीप्तान्वरूथांश्चापि तारकाः ॥ ८.२६.१० ॥
મંત્રપૂર્વક ત્રણ અગ્નિઓને રથનો ત્રિવેણુ બનાવ્યો; રથના ચમકતા અનુકર્ષ અને વરૂથ પણ તારા બન્યા.
8.26.11
ओषधीर्वीरुधश्चैव घण्टाजालं च भानुमत् ।
अलञ्चकार च रथं मासपक्षर्तुभिर्विभुः ॥ ८.२६.११ ॥
ઔષધિઓ, વેલાઓ અને ઝગમગતા ઘંટાજાળથી તે વિભુએ રથને શણગાર્યો; માસ, પક્ષ અને ઋતુઓથી પણ તેમણે રથને અલંકૃત કર્યો.
8.26.12
अहोरात्रैः कलाभिश्च काष्ठाभिरयनैस्तथा ।
द्यां युगं युगपर्वाणि संवर्तकबलाहरकान् ॥ ८.२६.१२ ॥
દિવસ-રાત, કલાઓ, કાષ્ઠાઓ અને અયનોથી; દ્યૌ, યુગ, યુગસંધિઓ અને સંવર્તક મેઘોથી...
8.26.13
शम्यां धृतिं च मेधां च स्थितिं सन्नतिमेव च ।
ऋग्वेदं सामवेदं च धुर्यावश्वावकल्पयत् ॥ ८.२६.१३ ॥
શમ્યા, ધૃતિ, મેધા, સ્થિતિ, સન્નતિ અને ઋગ્વેદ તથા સામવેદ — એમને તેણે ધુરાના બે ઘોડા બનાવ્યા.
8.26.14
पृष्ठाश्वौ तु यजुर्वेदः कल्पितोऽथर्वणस्तथा ।
अश्वानां चाप्यलङ्कारं विदधे पदसञ्चयम् ॥ ८.२६.१४ ॥
પૃષ્ઠ-અશ્વો તરીકે યજુર્વેદ અને અથર્વવેદ ગોઠવાયા; ઘોડાનાં શણગાર અને તેમની ચાલનો સંચય પણ તેણે રચ્યો.
8.26.15
सिनीवालीमनुमतिं कुहूं राकां च सुप्रभाम् ।
योक्ताणि चक्रे चाश्वानां कूश्माण्डांश्चापि पन्नगान्। ॥ ८.२६.१५ ॥
સિનીવાલી, અનુમતિ, કુહૂ, રાકા અને સુપ્રભા — એમને તેણે ઘોડાની લગામો બનાવી; કૂષ્માંડો અને સર્પોને પણ.
8.26.16
तालपृष्ठोऽथ नहुषः कार्कोटकधनञ्जयौ ।
इतरे चाभवन्नागा हयानां वाहबन्धनम् ॥ ८.२६.१६ ॥
તાલપૃષ્ઠ, પછી નહુષ, કાર્કોટક, ધનંજય; બીજા નાગો ઘોડાઓનું વાહન-બંધન બન્યા.
8.26.17
अभीशवः षडङ्गानि कल्पितानि महीपते ।
ओङ्कारः कल्पितस्तस्य प्रतोदो विश्वकर्मणा ॥ ८.२६.१७ ॥
હે મહીપતિ, અભીશુ (લગામો) અને ષડંગો રચાયાં; ઓંકાર તેની રચના બન્યો; વિશ્વકર્માએ તેનો પ્રતોદ (ચાબુક) રચ્યો.
8.26.18
यज्ञाः सर्वे पृथक्लृप्ता रथाङ्गानि च भागशः ।
अधिष्ठानं मनश्चासीत्परिरथ्या सरस्वती ॥ ८.२६.१८ ॥
બધા યજ્ઞો અલગ અલગ રચાયા; રથનાં અંગો પણ ભાગ ભાગે રચાયાં; મન તેનું અધિષ્ઠાન થયું અને સરસ્વતી તેની પરિરથ્યા (રથમાર્ગ).
8.26.19
नानावर्णानि शस्त्राणि पताकाः पवनेरिताः ।
विद्युदिन्द्रधनुर्युक्तं रथं दीप्त्या व्यदीपयत् ॥ ८.२६.१९ ॥
અનેક રંગોનાં શસ્ત્રો અને પવનથી ફરકતી પતાકાઓ, વીજળી અને ઇન્દ્રધનુષથી યુક્ત તે રથને તેમણે પોતાની દીપ્તિથી ઝળહળાવ્યો.
8.26.20
वर्म योद्धुं च विहितं नमो ग्रहगणाकुलम् ।
अभेद्यं भानुमच्चित्रं कालचक्रपरिक्षतम् ॥ ८.२६.२० ॥
યુદ્ધ માટે રચાયેલું કવચ ગ્રહગણોથી ભરેલું હતું; તે અભેદ્ય, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, અદ્ભુત અને કાલચક્રના ચિહ્નોથી અંકિત હતું.
8.26.21
एवमस्मिन्महाराज कल्पिते रथसत्तमे ।
त्वष्ट्रा मनुजशार्दूल द्विषतां भयवर्धने ॥ ८.२६.२१ ॥
હે મહારાજ, આ રીતે ત્વષ્ટાએ રચેલા તે ઉત્તમ રથ પર, હે નરશાર્દૂલ, શત્રુઓનો ભય વધારનાર (એ સજ્જ થયો).
8.26.22
स्वान्यायुधानि दिव्यानि न्यदधाच्छङ्करो रथे ।
ध्वजयष्टिं वियत्कृत्वा स्थापयामास गोवृषम् ॥ ८.२६.२२ ॥
શંકરે પોતાનાં દિવ્ય આયુધો તે રથ પર મૂક્યાં; આકાશને જ ધ્વજદંડ બનાવીને તેના પર ગોવૃષભ (નંદી) ચિહ્ન સ્થાપ્યું.
8.26.23
ब्रह्मदण्डः कालदम्डो रुद्रदण्डश्च ते ज्वराः ।
परिष्कारा र्थस्यासन्समन्ताद्दिशमुद्धताः ॥ ८.२६.२३ ॥
બ્રહ્મદંડ, કાલદંડ અને રુદ્રદંડ, એ જ્વરરૂપ (દાહક) આયુધો એ રથના અલંકાર હતા; તે ચારેય દિશાઓમાં ઊંચા ઊભેલા હતા.
8.26.24
विचित्रमृतुभिः षड्भिः कृत्वा संवत्सरं धनुः ।
छायामेवात्मनश्चक्रे धनुर्ज्यामक्षयां ध्रुवाम् ॥ ८.२६.२४ ॥
છ ઋતુઓ વડે સંવત્સર રૂપે રચાયેલું તે વિચિત્ર ધનુષ્ય બનાવીને તેમણે પોતાની જ છાયા (રૂપ) સર્જી; ધનુષ્યની દોરી અક્ષય અને અચળ હતી.
8.26.25
कालो हि भगवान्रुद्रस्तच्च संवत्सरं धनुः ।
तस्माद्रौद्री कालरात्री ज्या कृता धनुषो जरा ॥ ८.२६.२५ ॥
કાળ જ ભગવાન રુદ્ર છે, અને તે સંવત્સર ધનુષ્ય છે. તેથી રૌદ્રી કાળરાત્રિ ધનુષ્યની પ્રત્યંચા, એટલે કે જરા, બનાવવામાં આવી.
8.26.26
ततो रथे रथाश्वांस्तानृषयः समयोजयन् ।
एकैकशः सुसंहृष्टानादाय सुधृतव्रताः ॥ ८.२६.२६ ॥
પછી દૃઢવ્રત ઋષિઓએ અત્યંત પ્રસન્ન થઈને, તે રથાશ્વોને એક પછી એક લઈ રથમાં જોડ્યા.
8.26.27
दक्षिणस्यां धुरि कृत ऋग्वेदो मन्त्रपारगैः ।
सव्यतः सामवेदश्च युक्तो राजन्महर्षिभिः ॥ ८.२६.२७ ॥
હે રાજન્, મંત્રપારંગતોએ જમણી ધૂરામાં ઋગ્વેદ મૂક્યો; અને ડાબી બાજુએ મહર્ષિઓએ સામવેદ જોડ્યો.
8.26.28
पार्ष्ठिदक्षिणतो युक्तो यजुर्वेदः सुरद्विजैः ।
इतरस्यां तथा पार्ष्ठ्यां युक्तो राजन्नथर्वणः ॥ ८.२६.२८ ॥
પાછળની જમણી બાજુએ દેવો અને દ્વિજોએ યજુર્વેદ જોડ્યો; હે રાજન્, બીજી બાજુ પાછળના ભાગે તેવી જ રીતે અથર્વવેદ જોડાયો.
8.26.29
एवं ते वाजिनो युक्ता यज्ञविद्भिस्तथा रथे ।
अशोभन्त तथा युक्ता यथैवाध्वरमध्यगाः ॥ ८.२६.२९ ॥
આ રીતે યજ્ઞજ્ઞોએ રથમાં જોડેલા તે અશ્વો યજ્ઞની મધ્યમાં જતા હોય તેમ શોભી ઊઠ્યા.
8.26.30
कल्पयित्वा रथं दिव्यं ततो बाणमकल्पयत् ।
चिन्तयित्वा हरिं विष्णुमव्ययं यज्ञवाहनम् ॥ ८.२६.३० ॥
દિવ્ય રથ સજાવીને, યજ્ઞ જેનું વાહન છે એવા અવ્યય હરિ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને પછી તેણે બાણ ઘડ્યું.
8.26.31
शरं सङ्कल्पयाञ्चक्रे विश्वकर्मा महामनाः ।
तस्य वाजांश्च पुङ्खं च कल्पयामास वै तदा ॥ ८.२६.३१ ॥
મહામના વિશ્વકર્માએ એક બાણ સંકલ્પ્યું. તેના પીંછાં અને પુંખ પણ ત્યારે તેણે બનાવ્યાં.
8.26.32
पुण्यगन्धवहं राजञ्श्वसनं राजसत्तम ।
अग्नीषोमौ शरमुखे कल्पयामास वै तदा ॥ ८.२६.३२ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ! પુણ્યગંધ વહન કરતો વાયુ અને અગ્નિ-સોમને ત્યારે તેણે બાણના મુખ પર સ્થાપ્યા.
8.26.33
अग्नीषोमात्मकं कृत्स्नमुच्यते वैष्णवं जगत् ।
विष्णुरात्मा भगवतो भवस्यामिततेजसः ॥ ८.२६.३३ ॥
અગ્નિ-સોમાત્મક સમગ્ર જગત વૈષ્ણવ કહેવાય છે. અમિત તેજસ્વી ભગવાન ભવનો આત્મા વિષ્ણુ છે.
8.26.34
तस्माद्धनुर्ज्यासंस्पर्शं स विषेहे शरस्य वै ।
तस्मिञ्शरे तीक्ष्णमन्युममुञ्चद्दुःसहं प्रभुः ॥ ८.२६.३४ ॥
તેથી તે પ્રભુએ ધનુષ્યની પણછનો સ્પર્શ સહન કર્યો. તે બાણમાં તેણે તીક્ષ્ણ, અસહ્ય ક્રોધ છોડ્યો.
8.26.35
भृग्वङ्गिरोमन्युभवः क्रोधाग्निरतिदुःसहः ।
स नीललोहितो धूम्रः कृत्तिवासा भयानकः ॥ ८.२६.३५ ॥
ભૃગુ અને અંગિરાના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલો, અતિ દુઃસહ ક્રોધાગ્નિ તે હતો. તે નીલલોહિત, ધૂમ્ર, કૃત્તિવાસા અને ભયાનક હતો.
8.26.36
आदित्यायुतसङ्काशस्तेजोज्वालावृतो भवः ।
दुश्चर्यच्यावको जेता हन्ता ब्रह्मद्विषां वरः ॥ ८.२६.३६ ॥
દસ હજાર સૂર્ય સમાન, તેજની જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલો ભવ. દુશ્ચર્યચ્યાવક, વિજેતા, બ્રહ્મદ્વેષીઓનો સંહારક અને શ્રેષ્ઠ.
8.26.37
तस्याङ्गानि समाश्रित्य स्थितं विश्वमिदं जगत् ।
जङ्गमाजङ्गमं राजञ्छुशुभेऽद्भुतदर्शनम् ॥ ८.२६.३७ ॥
તેમના અંગોનો આશ્રય લઈને આ ચરાચર જગત સ્થિત છે; હે રાજન, તે અદ્ભુત દર્શન રૂપે શોભ્યું.
8.26.38
दृष्टा तु तं रथं दिव्यं कवची स शरासनी ।
आददे स शरं दिव्यं सोमविष्ण्वग्निवायुजम् ॥ ८.२६.३८ ॥
તે દિવ્ય રથ જોઈને કવચધારી અને ધનુર્ધર તેણે સોમ, વિષ્ણુ, અગ્નિ અને વાયુથી ઉત્પન્ન દિવ્ય બાણ ઉપાડ્યું.
8.26.39
तमादाय महादेवस्त्रासयन्दैत्यदानवान् ।
आरुरोह तदा यत्तः कम्पयन्निव रोदसी ॥ ८.२६.३९ ॥
તે બાણ લઈને મહાદેવે દૈત્ય-દાનવોને ભયભીત કરતાં, તત્પર થઈને, જાણે દ્યુલોક અને પૃથ્વીને ધ્રુજાવતા રથ પર ચઢ્યા.
8.26.40
महर्षिभिः स्तूयमानो वन्द्यमानश्च वन्दिभिः ।
उपनृत्तश्चाप्सरसां गणैर्नृत्तविशारदैः ॥ ८.२६.४० ॥
મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામેલા, વંદીઓ દ્વારા વંદન પામેલા, અને નૃત્યકુશળ અપ્સરાઓના સમૂહો દ્વારા નૃત્યથી સન્માનિત થયેલા (તેઓ ચઢ્યા).
8.26.41
स शोभमानो वरदः खङ्गी बाणी शरासनी ।
हसन्निवाब्रवीद्देवः सारथिः को भवेदिति ॥ ८.२६.४१ ॥
શોભતા, વરદાતા, ખડ્ગધારી, બાણધારી અને ધનુર્ધર તે દેવ જાણે હસતાં બોલ્યા, "સારથિ કોણ થશે?"