महाभारत · अध्याय 8.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.29.1
एवं स भगवान्देवः सर्वलोकपितामहः ।
सारथ्यमकरोत्तत्र ब्रह्मा रुद्रोऽभवद्रथी ॥ ८.२९.१ ॥
अशा प्रकारे तो भगवान देव, सर्वलोकांचे पितामह, तेथे सारथ्य करता झाला; ब्रह्मा सारथी झाला आणि रुद्र रथी झाला.
8.29.2
रथिनोऽभ्यधिको वीर कर्तव्यो रथसारथिः ।
तस्मात्त्वं पुरुषव्याघ्र नियच्छ तुरगान्युधि ॥ ८.२९.२ ॥
हे वीरा, सारथी रथीपेक्षा श्रेष्ठ असावा; म्हणून हे पुरुषव्याघ्रा, युद्धात तू घोड्यांना आवर.
8.29.3
यथा देवगणैस्तत्र वृतो यत्नात्पितामहः ।
तथाऽस्माभिर्भवान्यत्नात्कर्णादभ्यधिको वृतः ॥ ८.२९.३ ॥
जसे तेथे देवगणांनी यत्नपूर्वक पितामहांना वेढले होते, तसेच आम्ही कर्णापेक्षा श्रेष्ठ मानून तुम्हाला यत्नपूर्वक निवडले आहे.
8.29.4
यथा देवैर्महाराज ईश्वरादधिको वृतः ।
तथा देवैर्महाराज क्षिप्रं रुद्रस्यव पितामहः।
नियच्छ तुरगान्युद्वे राधेयस्य महाद्युते ॥ ८.२९.४ ॥
हे महाराजा, देवांनी ईश्वरापेक्षाही श्रेष्ठ निवडले, तसेच देवांनी लवकरच रुद्राच्या पितामहांनाच निवडले. हे महातेजस्वी, युद्धात राधेयाचे (कर्णाचे) घोडे आवर.
8.29.5
मयाप्येतन्नरश्रेष्ठ बहुशो नरसिंहयोः ।
कथ्यमानं श्रुतं दिव्यमाख्यानमतिमानुषम् ॥ ८.२९.५ ॥
हे नरश्रेष्ठा, दोन्ही नरसिंहांविषयी वारंवार सांगितले जाणारे हे दिव्य, अतिमानुषी आख्यान मीही ऐकले आहे.
8.29.6
यथा च चक्रे सारथ्यं भवस्य प्रपितामहः ।
यथाऽसुराश्च निहता इषुणैकेन भारत ॥ ८.२९.६ ॥
भवाचे (शिवाचे) प्रपितामह कसे सारथ्य करते झाले, आणि एकाच बाणाने असुर कसे मारले गेले, हे भारता.
8.29.7
कृष्णस्य चापि विदितं सर्वमेतत्पुरा ह्यभूत् ॥ ८.२९.७ ॥
हे सर्व कृष्णालाही पूर्वीच ठाऊक होते.
8.29.8
यथा पितामहो जज्ञे भगवान्सारथिस्तदा ।
अनागतमतिक्रान्तं वेद कृष्णोऽपि तत्त्वतः ॥ ८.२९.८ ॥
तेव्हा पितामह भगवान जसे सारथी झाले, तसेच कृष्णही भविष्य आणि भूत तत्त्वतः जाणतो.
8.29.9
एतदर्थं विदित्वाऽपि सारथ्यमुपजग्मिवान् ।
स्वयम्भूरिव रुद्रस्य कृष्णः पार्थस्य भारत ॥ ८.२९.९ ॥
हे जाणूनही, हे भारता, कृष्ण पार्थाचे सारथ्य करण्यास आला, जसा स्वयंभू रुद्राचा सारथी झाला होता.
8.29.10
यदि हन्याच्च कौन्तेयं सूतपुत्रः कथञ्चनः ।
दृष्ट्वा पार्थं हि निहतं स्वयं योत्स्यति केशवः ॥ ८.२९.१० ॥
सूतपुत्राने कसेही करून कौंतेयाला मारले, तर पार्थ मेलेला पाहून केशव स्वतः युद्ध करील.
8.29.11
शङ्खचक्रगदापाणिर्धक्ष्यते तव वाहिनीम् ।
न चापि तस्य क्रुद्धस्य वार्ष्णेयस्य महात्मनः।
स्थास्यते प्रत्यनीकेषु कश्चिदत्र नृपस्तव ॥ ८.२९.११ ॥
शंख, चक्र, गदा हातात घेऊन तो तुझे सैन्य जाळील. क्रुद्ध झालेल्या त्या महात्मा वार्ष्णेयासमोर शत्रूंच्या रांगेत तुझ्या एकाही राजाला उभे राहता येणार नाही.
8.29.12
सञ्जय उवाच ।
तं तथा भाषमाणं तु मद्रराजमरिन्दमः।
प्रत्युवाच महाबाहुरदीनात्मा सुतस्तव ॥ ८.२९.१२ ॥
संजय म्हणाला: मद्रराज असे बोलत असताना शत्रूंचे दमन करणारा, महाबाहू, अदीन मनाचा तुझा पुत्र उत्तर देता झाला.
8.29.13
मावमंस्था महाबाहो कर्णं वैकर्तनं रणे ।
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठं सर्वशास्त्रार्थपरागम् ॥ ८.२९.१३ ॥
हे महाबाहो, रणांगणात वैकर्तन कर्णाचा अपमान करू नकोस; तो सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ आणि सर्व शास्त्रार्थात पारंगत आहे.
8.29.14
यस्य ज्यातलनिर्घोषं श्रुत्वा भयकरं महत् ।
पाण्डवेयानि सैन्यानि विद्रवन्ति दिशो दश ॥ ८.२९.१४ ॥
ज्याच्या धनुष्यतलाचा भयंकर घोष ऐकून पांडवांची सेना दहा दिशांना पळून जाते.
8.29.15
प्रत्यक्ष ते महाबाहो यथा रात्रौ घटोत्कचः ।
मायाशतानि कुर्वाणो हतो मायापुरस्कृतः ॥ ८.२९.१५ ॥
हे महाबाहो, रात्री घटोत्कच शेकडो माया करीत असताना मायेला पुढे करून जसा मारला गेला, ते तुझ्यासमोरच घडले.
8.29.16
न चातिष्ठत बीभत्सुः प्रत्यनीके कथञ्चन ।
एतांश्च दिवसान्सर्वान्भयेन महता वृतः ॥ ८.२९.१६ ॥
या सर्व दिवसांत महाभयाने वेढलेला बीभत्सु (अर्जुन) शत्रुसैन्यासमोर कोणत्याही प्रकारे उभा राहिला नाही.
8.29.17
भीमसेनश्च बलवान्धनुष्कोट्याभिचोदितः ।
उक्तश्च संज्ञया राजन्मूढ औदरिको यथा ॥ ८.२९.१७ ॥
आणि बलवान भीमसेन धनुष्याच्या टोकाने प्रेरित होऊन, हे राजा, मूर्ख पोटभरू माणसाप्रमाणे खुणेने संबोधिला गेला.
8.29.18
माद्रीपुत्रौ तथा शूरौ येन जित्वा महारणे ।
कमप्यर्थं पुरस्कृत्य न हतौ युधि मारिष ॥ ८.२९.१८ ॥
हे मारिष, महायुद्धात मादीच्या दोन शूर पुत्रांना जिंकून कोणत्याही हेतूने पुढे करून ज्याने त्यांना युद्धात मारले नाही.
8.29.19
येन वृष्णिप्रवीरस्तु सात्यकिः सात्वतां वरः ।
निर्जित्य समरे शूरो विस्थश्च बलात्कृतः ॥ ८.२९.१९ ॥
वृष्णिवीरांमध्ये श्रेष्ठ आणि सात्वतांमध्ये उत्तम अशा सात्यकीला ज्याने युद्धात जिंकले, आणि शूर विस्थालाही बळाने वश केले.
8.29.20
सृञ्जयाश्चेतरे सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
असकृन्निर्जिताः सङ्ख्ये स्मयमानेन संयुगे ॥ ८.२९.२० ॥
धृष्टद्युम्नाला पुढे ठेवलेले सृंजय आणि इतर सर्व युद्धात हसतमुख वीराने वारंवार पराभूत केले गेले.
8.29.21
तं कथं पाण्डवा युद्वे विजेष्यन्ति महारथम् ।
यो हन्यात्समरे क्रुद्वो वज्रहस्तं पुरन्दरम् ॥ ८.२९.२१ ॥
युद्धात क्रोधाने वज्रहस्त पुरंदराला (इंद्राला) ज्याने मारले असते, त्या महारथाला पांडव युद्धात कसे जिंकतील?
8.29.22
त्वं च सर्वास्त्रविद्वीरः सर्वविद्यास्त्रपारगः ।
बाहुवीर्येण ते तुल्यः पृथिव्यां नास्ति कश्चन ॥ ८.२९.२२ ॥
तू सर्व शस्त्रांना जाणणारा वीर आणि सर्व विद्या व अस्त्रांत पारंगत आहेस; बाहुबलात पृथ्वीवर तुझ्यासारखा कोणीही नाही.
8.29.23
त्वं शल्यभूतः शत्रूणामविषह्यः पराक्रमे ।
ततस्त्वमुच्यसे राजञ्शल्य इत्यरिसूदन ॥ ८.२९.२३ ॥
तू शत्रूंसाठी काट्याप्रमाणे आहेस, पराक्रमात असह्य आहेस; म्हणून हे राजा, हे अरिसूदना, तुला शल्य असे म्हणतात.
8.29.24
तव बाहुबलं प्राप्य न शेकुः सर्वसात्वताः ।
तव बाहुबलाद्राजन्किं नु कृष्णो बलाधिकः ॥ ८.२९.२४ ॥
तुझ्या बाहुबलासमोर सर्व सात्वत टिकू शकले नाहीत; हे राजा, तुझ्या बाहुबलापेक्षा कृष्ण खरोखर अधिक बलवान आहे काय?
8.29.25
यथा हि कृष्णेन बलं धार्यं वै फल्गुने हते ।
तथा कर्णात्ययीभावे त्वया धार्यं महद्बलम् ॥ ८.२९.२५ ॥
फल्गुन (अर्जुन) मारला गेल्यावर कृष्णाला जसे बल धारण करावे लागले, तसेच कर्ण पडल्यावर तुला महान बल धारण करावे लागेल.
8.29.26
किमर्थं समरे सैन्यं वासुदेवो न्यवारयत् ।
किमर्थं च भवान्सैन्यं न हनिष्यति मारिष ॥ ८.२९.२६ ॥
युद्धात वासुदेवाने सैन्याला का रोखले? हे मारिष, तू सैन्याला का मारणार नाहीस?
8.29.27
त्वत्कृते पदवीं गन्तुमिच्छेयं युधि मारिष ।
सोदराणां च वीराणां सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ ८.२९.२७ ॥
हे मारिष, युद्धात तुझ्यासाठी बंधू, वीर आणि सर्व राजे गेलेल्या मार्गाने मी जाऊ इच्छितो.
8.29.28
यन्मां ब्रवीषि गान्धारे अग्रे सैन्यस्य मानद ।
विशिष्टं देवकीपुत्रात्प्रीतिमानस्म्यहं त्वयि ॥ ८.२९.२८ ॥
हे गांधारा, हे मानदात्या, सैन्याच्या अग्रभागी मी देवकीपुत्रापेक्षा श्रेष्ठ आहे असे तू म्हणतोस, त्यामुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे.
8.29.29
एष सारथ्यमातिष्ठे राधेयस्य यशस्विनः ।
युध्यतः पाण्डवाग्र्येण यथा त्वं वीर मन्यसे ॥ ८.२९.२९ ॥
हे वीरा, तू समजतोस त्याप्रमाणे, पांडवांत अग्रणी असलेल्याशी युद्ध करणाऱ्या यशस्वी राधेयाचे (कर्णाचे) सारथ्य मी स्वीकारतो.
8.29.30
समयश्च हि मे वीर कश्चिद्वैकर्तनं प्रति ।
उत्सृजेयं यथाश्रद्वमहं वाचोऽस्य सन्निधौ ॥ ८.२९.३० ॥
हे वीरा, वैकर्तन (कर्ण) याबाबत माझी एक अट आहे: या शब्दांच्या साक्षीने मी माझ्या इच्छेनुसार बोलू शकेन.
8.29.31
तथेति राजन्पुत्रस्ते सह कर्णेन मारिष ।
अब्रवीत्मद्रराजानं सर्वक्षत्रस्य सन्निधौ ॥ ८.२९.३१ ॥
राजा, तुमचा पुत्र कर्णासह "तसेच होवो" असे म्हणाला आणि सर्व क्षत्रियांसमोर मद्रराजाला म्हणाला.
8.29.32
सारथ्यस्याभ्युपगमाच्छल्येनाश्वासितस्तदा ।
दुर्योधनस्तदा हृष्टः कर्णं तमभिषस्वजे ॥ ८.२९.३२ ॥
शल्याने सारथ्य स्वीकारल्यामुळे आश्वस्त होऊन दुर्योधन आनंदित झाला आणि त्याने कर्णाला आलिंगन दिले.
8.29.33
अब्रवीच्च पुनः कर्णं स्तूयमानः सुतस्तव ।
जहि पार्थान्रणे सर्वान्महेन्द्रो दानवानिव ॥ ८.२९.३३ ॥
स्तुती होत असलेला तुमचा पुत्र पुन्हा कर्णाला म्हणाला, "जसा महेंद्र दानवांना मारतो, तसे रणात सर्व पार्थांना मार."
8.29.34
स शल्येनाभ्युपगते हयानां सन्नियच्छने ।
कर्णो हृष्टमना भूयो दुर्योधनभाषत ॥ ८.२९.३४ ॥
शल्याने घोडे हाकण्यास होकार दिल्यावर मनात आनंदित झालेला कर्ण पुन्हा दुर्योधनाला म्हणाला.
8.29.35
नातिहृष्टमना ह्येष मद्रराजोऽभिभाषते ।
राजन्मधुरया वाचा पुनरेनं ब्रवीहि वै ॥ ८.२९.३५ ॥
हा मद्रराजा अतिशय आनंदित मनाने बोलत नाही. राजा, गोड वाणीने त्याच्याशी पुन्हा बोल.
8.29.36
ततो राजा महाप्राज्ञः सर्वास्त्रकुशलो बली ।
दुर्योधनोऽब्रवीच्छल्यं मद्रराजं महीपतिम् ॥ ८.२९.३६ ॥
मग महाप्राज्ञ, सर्व अस्त्रांत कुशल, बलवान राजा दुर्योधन मद्रराजा शल्याला, महीपतीला म्हणाला.
8.29.37
पूरयन्निव घोषेण मेघगम्भीरया गिरा ।
शल्य कर्णोऽर्जुनेनाद्य योद्वव्यमिति मन्यते ॥ ८.२९.३७ ॥
मेघासारख्या गंभीर वाणीने जणू घोष भरून टाकत (दुर्योधन म्हणाला): "हे शल्या, कर्ण मानतो की आज त्याला अर्जुनाशी युद्ध करावे लागेल."
8.29.38
तस्य त्वं पुरुषव्याघ्र नियच्छ तुरगान्युधि ।
कर्णो हत्वेतरान्सर्वान्फल्गुनं हन्तुमिच्छति।
तस्याभीषुग्रहे राजन्प्रयाचे त्वां पुनः पुनः ॥ ८.२९.३८ ॥
"हे पुरुषव्याघ्रा, युद्धात त्याचे घोडे आवर. बाकीच्या सर्वांना मारून कर्ण फाल्गुनाला (अर्जुनाला) मारू इच्छितो. हे राजा, त्याची लगाम धरण्यासाठी मी तुला वारंवार विनवतो."
8.29.39
पार्थस्य सचिवः कृष्णो यथाऽभीषुग्रहो वरः ।
तथा त्वमपि राधेयं सर्वतः परिपालय ॥ ८.२९.३९ ॥
"पार्थाचा सखा कृष्ण जसा उत्तम लगाम धरणारा आहे, तसाच तूही राधेयाचे (कर्णाचे) सर्व बाजूंनी रक्षण कर."
8.29.40
ततः शल्यः परिष्वज्य सुतं ते वाक्यमब्रवीत् ।
दुर्योधनममित्रघ्नं प्रीतो मद्राधिपस्तदा ॥ ८.२९.४० ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या मद्रराज शल्याने तुमचा पुत्र, शत्रुघाती दुर्योधनाला आलिंगन देऊन हे वचन म्हटले.
8.29.41
एवं चेन्मन्यसे राजन्गान्धारे प्रियदर्शन ।
तस्मात्ते यत्प्रियं किञ्चित्तत्सर्वं करवाण्यहम् ॥ ८.२९.४१ ॥
"हे राजा, हे गांधारीपुत्रा, हे प्रियदर्शना, जर तुला असे वाटत असेल, तर तुला जे जे प्रिय आहे ते सर्व मी करीन."
8.29.42
यत्रास्मि भरतश्रेष्ठ योग्यः कर्मणि कर्हिचित् ।
तत्र सर्वात्मना युक्तो वक्ष्ये कार्यं परन्तप ॥ ८.२९.४२ ॥
"हे भरतश्रेष्ठा, ज्या कामासाठी मी कधीही योग्य आहे, त्यात पूर्ण मनाने गुंतून, हे परंतपा, ते काम मी सांगेन."
8.29.43
यत्तु कर्णमहं ब्रूयां हितकामः प्रियाप्रिये ।
मम तत्क्षमतां सर्वं भवान्कर्णश्च सर्वशः ॥ ८.२९.४३ ॥
कर्णाला हितकामनेने मी जे प्रिय किंवा अप्रिय सांगेन, ते सर्व तुम्ही आणि कर्ण सर्व प्रकारे मला क्षमा करा.
8.29.44
ईशानस्य यथा ब्रह्मा यथा पार्थस्य केशवः ।
तथा नित्यं हिते युक्तो मद्रराज भवस्व नः ॥ ८.२९.४४ ॥
ईशानासाठी ब्रह्मा आणि पार्थासाठी केशव जसे, तसेच हे मद्रराजा, तू नेहमी आमच्या हितात तत्पर राहा.
8.29.45
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः ।
अनाचरितमार्याणां वृत्तमेतच्चतुर्विधम् ॥ ८.२९.४५ ॥
आत्मनिंदा, आत्मप्रशंसा, परनिंदा आणि परप्रशंसा — हे चार प्रकारचे आचरण आर्य आचरत नाहीत.
8.29.46
यत्तु विद्वन्प्रवक्ष्यामि प्रत्ययार्थमहं तव ।
आत्मनः स्तवसंयुक्तं तन्निबोध यथातथम् ॥ ८.२९.४६ ॥
हे विद्वाना, तुला विश्वास वाटावा म्हणून मी स्वतःच्या स्तुतीने युक्त जे सांगेन, ते यथार्थपणे ऐक.
8.29.47
अहं शक्रस्य सारथ्ये योग्यो मातलिवत्प्रभो ।
अप्रमादात्प्रयोगाच्च ज्ञानविद्याचिकित्सनैः ॥ ८.२९.४७ ॥
हे प्रभो, मी इंद्राच्या सारथ्यासाठी मातलीप्रमाणे योग्य आहे; सावधानता, सराव, ज्ञान, विद्या आणि कौशल्य यांच्या योगे.
8.29.48
ततः पार्थेन सङ्ग्रामे युध्यमानस्य तेऽनघ ।
वाहयिष्यामि तुरगान्विज्वरो भव सूतज ॥ ८.२९.४८ ॥
मग हे निष्पाप, तू पार्थाशी युद्ध करत असताना मी घोडे हाकीन; हे सूतपुत्रा, चिंतामुक्त राहा.