મહાભારત · અધ્યાય 8.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.35.1
मारिषाधिरथेः श्रुत्वा वाचो युद्धाभिनन्दिनः ।
शल्योऽब्रवीत्पुनः कर्णं निदर्शनमुदाहरन् ॥ ८.३५.१ ॥
યુદ્ધને વધાવતા અધિરથપુત્ર કર્ણના વચનો સાંભળીને શલ્યે ફરી કર્ણને એક દૃષ્ટાંત કહ્યો.
8.35.2
जातोऽहं यज्वनां वंशे सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनाम् ।
राज्ञां मूर्धाभिषिक्तानां स्वयं धर्मपरायणः ॥ ८.३५.२ ॥
યજ્ઞ કરનારા, યુદ્ધમાં પીછેહઠ ન કરનારા, મૂર્ધાભિષિક્ત રાજાઓના વંશમાં હું જન્મ્યો છું; હું પોતે ધર્મપરાયણ છું.
8.35.3
यथैव मत्तो मद्येन त्वं तथा लक्ष्यसे वृष ।
तथाऽद्य त्वां प्रमाद्यन्तं चिकित्सेयं सुहृत्तया ॥ ८.३५.३ ॥
હે વૃષ, જેમ તું મદિરાથી મદમત્ત દેખાય છે, તેમ આજે મિત્રભાવે તારી બેદરકારીને હું સુધારવા ઇચ્છું છું.
8.35.4
इमां काकोपमां कर्ण प्रोच्यमानां निबोध मे ।
श्रुत्वा यथेष्टं कुर्यास्त्वं निहीन कुलपांसन ॥ ८.३५.४ ॥
હે કર્ણ, મારા વડે કહેવાતી આ કાગ-ઉપમા સાંભળ. સાંભળીને જે ઇચ્છે તે કર, હે નીચ, કુળને કલંકિત કરનાર!
8.35.5
नाहमात्मनि किञ्चिद्वै किल्बिषं कर्ण संस्मरे ।
येन मां त्वं महाबाहो हन्तुमिच्चस्यनागसम् ॥ ८.३५.५ ॥
હે કર્ણ, મારામાં કોઈ દોષ હું યાદ કરતો નથી; હે મહાબાહો, જેના કારણે તું નિર્દોષ એવા મને મારવા ઇચ્છે છે?
8.35.6
अवश्यं तु मया वाच्यं बुद्ध्वा तव हिताहितम् ।
विशेषतो रथस्थेन राज्ञश्चैव हितैषिणा ॥ ८.३५.६ ॥
પરંતુ તારું હિત-અહિત સમજીને મારે અવશ્ય કહેવું જોઈએ—ખાસ કરીને રથમાં ઊભો રહીને રાજાનું હિત ઇચ્છનાર તરીકે.
8.35.7
समं च विषमं चैव रथिनश्च बलाबलम् ।
श्रमः खेदश्च सततं हयानां रथिना सह ॥ ८.३५.७ ॥
સમતલ અને વિષમ ભૂમિ, રથીનું બળ અને નિર્બળતા, રથી સાથેના ઘોડાઓનો થાક અને સતત ખેદ.
8.35.8
आयुधस्य परिज्ञानं रुतं च मृगपक्षिणाम् ।
सारं चैवाप्यासरं च शल्यानां च प्रतिक्रिया ॥ ८.३५.८ ॥
શસ્ત્રોનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન, મૃગ અને પક્ષીઓના અવાજ, સાર અને સમીપતા, તથા બાણોનો પ્રતિકાર.
8.35.9
अस्त्रयोगं च युद्वं च निमित्तानि तथैव च ।
सर्वमेतन्मया ज्ञेयं रथस्यास्य कुटुम्बिना।
अतस्त्वां कथये कर्ण निदर्शनमिदं पुनः ॥ ८.३५.९ ॥
અસ્ત્રપ્રયોગ, યુદ્ધ અને શકુન — આ બધું આ રથના સારથિ તરીકે મારે જાણવું જોઈએ. તેથી, હે કર્ણ, હું તને આ દૃષ્ટાંત ફરી કહું છું.
8.35.10
वैश्यः किल समुद्रान्ते प्रभूतधनधान्यवान् ।
यज्वा दानपतिः क्षान्तः स्वकर्मस्थोऽभवच्छुचिः ॥ ८.३५.१० ॥
સમુદ્રકિનારે એક વૈશ્ય હતો એમ કહેવાય છે; તેની પાસે અપાર ધનધાન્ય હતું. તે યજ્ઞ કરનાર, દાનનો સ્વામી, ક્ષમાશીલ, પોતાના કર્મમાં સ્થિર અને શુદ્ધ હતો.
8.35.11
बहुपुत्रः प्रियापत्यः सर्वभूतानुकम्पकः ।
राज्ञो धर्मप्रधानस्य राष्ट्रे वसति निर्भयः ॥ ८.३५.११ ॥
તેને ઘણા પુત્રો અને પ્રિય સંતાનો હતાં; તે સર્વ પ્રાણીઓ પર કરુણા રાખનાર હતો. ધર્મપ્રધાન રાજાના રાજ્યમાં તે નિર્ભય થઈને વસતો.
8.35.12
पुत्राणां तस्य बालानां कुमाराणां यशस्विनाम् ।
काको बहूनामभवदुच्छिष्टकृतभोजनः ॥ ८.३५.१२ ॥
તેના યશસ્વી બાળકો અને કુમાર પુત્રોની વચ્ચે એક કાગડો હતો, જે તેમનું એઠું ભોજન ખાઈને જીવતો.
8.35.13
तस्मैसदा प्रयच्छन्ति वैश्यपुत्राः कुमारकाः ।
मांसोदनं दधि क्षीरं पायसं मधुसर्पिषी ॥ ८.३५.१३ ॥
વૈશ્યપુત્ર બાળકો તેને હંમેશાં માંસોદન, દહીં, દૂધ, પાયસ, મધ અને ઘી આપતા.
8.35.14
स चोच्छिष्टभृतः काको वैश्यपुत्रैः कुमारकैः ।
सदृशान्पक्षिणो दृप्तः श्रेयससश्चावमन्यते ॥ ८.३५.१४ ॥
વૈશ્યપુત્ર બાળકોના એંઠા ખોરાકથી પોષાયેલો તે કાગડો ગર્વથી પોતાના સમાન પક્ષીઓનો અને શ્રેષ્ઠ પક્ષીઓનો પણ અનાદર કરવા લાગ્યો.
8.35.15
अथ हंसाः समुद्रान्ते प्रजग्मुरतिपातिनः ।
गरुडस्य गतौ तुल्याश्चक्राङ्गा हृष्टचेतसः ॥ ८.३५.१५ ॥
પછી સમુદ્રકિનારે ગરુડની ગતિ સમાન ઝડપથી ઊડતા, ચક્રચિહ્નિત અંગોવાળા, હર્ષિત ચિત્તવાળા હંસો ઊડી ગયા.
8.35.16
कुमरारकास्तदा हंसान्दृष्ट्वा काकमथाब्रुवन् ।
भवानेव विशिष्टोऽसि पतत्रिभ्यो विहङ्गम ॥ ८.३५.१६ ॥
ત્યારે બાળકોએ હંસોને જોઈને કાગડાને કહ્યું, 'હે પક્ષી, પક્ષીઓમાં તું જ શ્રેષ્ઠ છે.'
8.35.17
एतेऽतिपातिनः पश्य विहङ्गान्वियदाश्रितान् ।
एहि त्वमपि शक्तो हि कस्मान्न पतितं त्वया ॥ ८.३५.१७ ॥
'જુઓ, આકાશમાં વિહરતાં આ ઝડપથી ઊડતાં પક્ષીઓને. તું પણ સમર્થ છે, તેં કેમ ઉડાન ન ભરી?'
8.35.18
प्रतार्यमाणस्तैः सर्वैरल्पबुद्धिभइरण्डजः ।
तद्वचः सत्यमित्येव मौर्ख्याद्दर्पाच्च जज्ञिवान् ॥ ८.३५.१८ ॥
તે બધાએ છેતરેલો, અલ્પબુદ્ધિવાળો તે અંડજ પક્ષી, મૂર્ખતા અને ગર્વથી, 'એ વચનો સાચાં જ છે' એમ માનીને (ઉડવા) તૈયાર થયો.
8.35.19
तान्सोनुपत्य जिज्ञासुः क एषां श्रेष्ठभागिति ।
उच्छिष्टदर्पितः काको बहूनामेकपातिनाम् ॥ ८.३५.१९ ॥
તેમની પાસે જઈને, આમાંથી શ્રેષ્ઠ ભાગનો અધિકારી કોણ તે જાણવા ઇચ્છતા, ઉચ્છિષ્ટથી ગર્વિત કાગડાએ ઘણા એકપાતી પક્ષીઓને પૂછ્યું.
8.35.20
तेषां यं प्रवरं मेने हंसानां दूरपातिनाम् ।
स तमाह्वत दुर्बुद्धिः पताव इति पक्षिणम्।
तच्छ्रुत्वा प्राहसन्हंसा ये तत्रासन्समागताः ॥ ८.३५.२० ॥
દૂર ઊડતા હંસોમાંથી જેને તેણે શ્રેષ્ઠ માન્યો, તે દુર્બુદ્ધિએ તે પક્ષીને જ 'હે ઊડનારાઓ!' કહીને બોલાવ્યો. તે સાંભળીને ત્યાં એકઠા થયેલા હંસો હસ્યા.
8.35.21
भाषतो बहु काकस्य बालिश्यात्पततां वराः ।
इदमूचुः स्म चक्राङ्गावचः काकं विङ्गमाः ॥ ८.३५.२१ ॥
કાગડાની ઘણી વાતો સાંભળીને, બાળકતાને કારણે, ઊડનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ ચક્રાંગ પક્ષીઓ ઉદાસ થઈને કાગડાને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
8.35.22
वयं हंसाश्चरामेमां पृथिवीं मानसौकसः ।
पक्षिणां च वयं नित्यं दूरपातेन पूजिताः ॥ ८.३५.२२ ॥
અમે હંસ છીએ, માનસ સરોવરમાં વસનારા; આ પૃથ્વી પર વિચરીએ છીએ. પક્ષીઓમાં અમે હંમેશાં દૂર ઉડાનને કારણે સન્માનિત છીએ.
8.35.23
कथं हंसं नु बलिनं चक्राङ्गं दूरपातिनम् ।
काको भूत्वा निपतने समाह्वयसि दुर्मते।
कथं त्वं पतिता काक सहास्माभिर्ब्रवीहि तत् ॥ ८.३५.२३ ॥
હે દુર્બુદ્ધિ કાગડા! કાગડો થઈને તું દૂર ઊડતા બળવાન હંસ કે ચક્રાંગ પક્ષીને ઉડાનમાં કેવી રીતે પડકારે છે? હે કાગડા, તું અમારી સાથે કેવી રીતે પડ્યો? તે કહે.
8.35.24
अथ हंसवचो मूढः कुत्सयित्वा पुनः पुनः ।
प्रजगादोत्तरं काकः कत्थनो जातिलाघवात् ॥ ८.३५.२४ ॥
ત્યારે મૂર્ખ કાગડો, હંસોના વચનની વારંવાર નિંદા કરીને, પોતાની જાતની હીનતાથી બડાઈ મારતો જવાબમાં બોલ્યો.
8.35.25
शतमेकं च पातानां पतिताऽस्मि न संशयः ।
शतयोजनमेकैकं विचित्रं विविधं तथा ॥ ८.३५.२५ ॥
મેં સો પ્રકારની ઉડાનો ભરી છે, એમાં શંકા નથી. દરેક સો યોજન, વિચિત્ર અને વિવિધ પ્રકારની.
8.35.26
उड्डीनमवडीनं च प्रडीनं डीनमेव च ।
निडीनमथ संडीनं तिर्यक्डीनगतानि च ॥ ८.३५.२६ ॥
ઊંચે ઉડવું, નીચે ઉતરવું, આગળ ઉડવું, ઉડવું, બેસવું, સાથે ઉડવું અને ત્રાંસી ઉડાનની ગતિઓ પણ.
8.35.27
विडीनं परिडीनं च पराडीनं सुडीनकम् ।
अभिडीनं महाडीनं निर्डीनमतिडीनकम् ॥ ८.३५.२७ ॥
વિખેરાઈને ઉડવું, ચોતરફ ઉડવું, દૂર ઉડી જવું, સુંદર ઉડાન, સામે ઉડવું, મહાન ઉડાન, બહાર ઉડવું અને અતિ ઉડાન.
8.35.28
अवडीनं प्रडीनं च संडीनं डीनडीनकम् ।
संडीनोड्डीनडीनं च पुनर्डीनविडीनकम् ॥ ८.३५.२८ ॥
નીચે ઉતરવું, આગળ ઉડવું, સાથે ઉડવું, ઉડાન પર ઉડાન, સાથે ઉડવું, ઊંચે ઉછળીને ઉડવું અને ફરી બેસીને અલગ ઉડવું.
8.35.29
संपातं समुदीषं च ततोऽन्यद्व्यतिरिक्तकम् ।
गतागतं प्रतिगतं बह्वीश्च निकुलीनकाः।
कर्ताऽस्मि मिषतां वोऽद्य ततो द्रक्षयथ मे बलम् ॥ ८.३५.२९ ॥
ઝપટ મારવી, સાથે ઊંચે ઉછળવું, પછી બીજો પ્રકાર, જવું-આવવું, પાછું ફરવું અને માળામાં બેસતી ઘણી ઉડાનો. આજે તમારી આંખો સામે કરીશ; ત્યારે મારું બળ જોશો.
8.35.30
तेषामन्यतमेनाहं पतिष्यामि विहायसम् ।
प्रदिशध्वं यथान्यायं केन हंसाः पताम्यहम् ॥ ८.३५.३० ॥
તેમાંથી એક વડે હું આકાશમાં ઉડીશ. હે હંસો, યોગ્ય રીતે કહો, હું કયા પ્રકારથી ઉડું?
8.35.31
ते वै ध्रुवं विनिश्चित्य सम्पतध्वं मया सह ।
पातैरेभिः खलु खगाः पतितुं खे निराश्रये ॥ ८.३५.३१ ॥
તમે નિશ્ચય કરીને મારી સાથે ઊડો. હે પક્ષીઓ, આ પતનો વડે નિરાધાર આકાશમાં ખરેખર પડો.
8.35.32
एवमुक्ते तु काकेन प्रहस्यैको विहंगमः ।
उवाच काकं राधेय वचनं तन्निबोध मे ॥ ८.३५.३२ ॥
કાગડો આમ કહેતાં, એક પક્ષી હસીને કાગડાને બોલ્યું. હે રાધેય, મારું તે વચન સાંભળ.
8.35.33
शतमेकं च पातानां त्वं काक पतिता ध्रुवम् ।
एकमेव तु यं पातं विदुः सर्वे विहङ्गमाः।
तमहं पतिता काक नान्यं जानामि कञ्चन ॥ ८.३५.३३ ॥
હે કાગડા, તું સો એક પતનો ખરેખર જાણે છે. પણ બધા પક્ષીઓ જે એક જ પતન જાણે છે, તે જ પતનથી હું પડીશ, હે કાગડા, બીજું કંઈ હું જાણતો નથી.
8.35.34
पत त्वमपि तत्राशु येन पातेन मन्यसे ॥ ८.३५.३४ ॥
તું પણ ત્યાં ઝડપથી પડ, જે પતનથી તને યોગ્ય લાગે તેનાથી.
8.35.35
अथ काकं प्रजहसुर्ये तत्रासन्समागताः ।
कथमेकेन पातेन हंसः पातशतं जयेत्।
एकेन वायस त्वैनं पातेनाभिभविष्यति ॥ ८.३५.३५ ॥
ત્યારે ત્યાં ભેગા થયેલા લોકો કાગડાની હાંસી ઉડાવવા લાગ્યા. એક જ પતનથી હંસ સો પતનોને કેવી રીતે જીતશે? હે કાગડા, એક જ પતનથી તે આને હરાવશે.
8.35.36
हंसश्चोत्पतितः काको बलवानाशुविक्रमः ।
प्रपेततुः स्पर्धया च ततस्तौ हंसवायसौ।
उपर्युपरि वेगेन समुद्रं मकरालयम् ॥ ८.३५.३६ ॥
હંસ ઊડ્યો, બળવાન, ઝડપી પરાક્રમી કાગડો પણ ઊડ્યો. પછી સ્પર્ધાથી તે બંને પક્ષીઓ, હંસ અને કાગડો, વેગથી એક ઉપર એક મકરોના આવાસ સમુદ્ર તરફ પડ્યા.
8.35.37
हंसस्त्वेकेन पातेन काकः पातशतेन च ।
स्पर्धिनौ सहितौ तूर्णं खमास्थाय तरस्विनौ ॥ ८.३५.३७ ॥
હંસે એક ઝપટથી, કાગડાએ સો ઝપટોથી—સ્પર્ધક એ બંને ઝડપથી આકાશમાં ચડીને સાથે ઊડ્યા, બંને વેગવાન.
8.35.38
हंसस्तु मृदुनैकेन विक्रान्तुमुपचक्रमे ।
पूर्वमेव तु वै काकः स तं तूर्णं प्रचक्रमे ॥ ८.३५.३८ ॥
હંસે એક જ કોમળ પ્રયાસથી પરાક્રમ બતાવવાનું શરૂ કર્યું; પણ કાગડો પહેલેથી જ ઝડપથી એ જ કરવા લાગ્યો હતો.
8.35.39
नात्यहीयत काकश्च मुहूर्तमिव सूतज ॥ ८.३५.३९ ॥
હે સૂતપુત્ર, કાગડો એક ક્ષણ પણ પાછળ રહ્યો નહીં.
8.35.40
काकोपि हंसं चापल्याच्छीघ्रतां प्रतिदर्शयन् ।
वेगेनातीत्य तरसा पुनरेति मुहुर्मुहुः ॥ ८.३५.४० ॥
કાગડો પણ ચંચળતાથી પોતાની ઝડપ બતાવતો, હંસને વટાવીને વેગથી આગળ જઈ ફરી ફરી પાછો આવતો.
8.35.41
तुण्डेनाभ्यहनच्चैनं कुर्वन्नामापसव्यतः ।
रोरूयन्निव चाप्येनं समाह्वयति वै मुहुः।
विसिस्मापयिषुः पातैर्दर्शयन्नात्मनः क्रियाम् ॥ ८.३५.४१ ॥
ચાંચથી તેને પ્રહાર કરતો, ડાબી બાજુથી અવાજ કરતો, જાણે રડતો હોય તેમ વારંવાર તેને બોલાવતો; ઝપટોથી ચકિત કરવા ઇચ્છતો પોતાનું કૌશલ બતાવતો.
8.35.42
अथ तानि विचित्राणि पतितानीतराणि च ।
दृष्ट्वा प्रमुदिताः काका विनेदुरधिकैः स्वरैः ॥ ८.३५.४२ ॥
પછી એ વિચિત્ર ઝપટો અને બીજા કરતબો જોઈને આનંદિત થયેલા કાગડાઓ વધુ ઊંચા સ્વરે બોલી ઉઠ્યા.
8.35.43
हंसाश्चापहसन्ति स्म प्रवदन्ति प्रियाणि च ।
कुर्वाणा विविधान्रावानिच्छन्तो जयमात्मनः ॥ ८.३५.४३ ॥
હંસો તેની મશ્કરી કરતા હતા, પ્રિય વચનો બોલતા હતા, પોતાના વિજયની ઇચ્છા રાખીને વિવિધ અવાજો કરતા હતા.
8.35.44
उत्पत्योत्पत्य च प्राहुर्मुहूर्तमिति चेति च ।
वृक्षाग्रेभ्यः स्थलेभ्यश्च निपतन्त्युत्पतन्ति च ॥ ८.३५.४४ ॥
વારંવાર ઊડીને તેઓ ‘એક ક્ષણ’ એમ કહેતા; ઝાડની ટોચો પરથી અને જમીન પરથી નીચે ઊતરતા અને ઊડતા.
8.35.45
अवमत्य च हंसं तमिदं काकोऽब्रवीद्वचः ।
योऽसावुत्पतितो हंसः सोऽसावेव प्रहीयते ॥ ८.३५.४५ ॥
તે હંસનું અપમાન કરીને કાગડો આ વચન બોલ્યો: ‘જે હંસ ઊડ્યો હતો, તે જ હવે પાછળ રહી જાય છે.’
8.35.46
अथ हंसस्तु तच्छ्रुत्वा भाषितं पततांवरः ।
विगाह्य हंसो विक्षोभ्य प्रापतत्पश्चिमां दिशम् ॥ ८.३५.४६ ॥
ત્યારે પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ હંસ તે વચન સાંભળીને, ડૂબકી મારીને હલચલ મચાવીને પશ્ચિમ દિશા તરફ ઊડ્યો.
8.35.47
उपर्युपरि वेगेन सागरं मकरालयम् ।
बहुसत्वसमाकीर्णं वीचीभिर्भीमदर्शनम् ॥ ८.३५.४७ ॥
વેગથી ઉપર ઉપર ઊડીને તે મકરોનું નિવાસસ્થાન, અનેક જીવોથી ભરેલા, મોજાંઓથી ભયાનક દેખાતા સાગર પર ગયો.
8.35.48
अथाचिरेण राधेय काको वेगादहीयत ।
ततोऽतीव परिश्रान्तः कथञ्चिद्वंसमन्वगात् ॥ ८.३५.४८ ॥
પછી થોડી જ વારમાં, હે રાધેય, કાગડો વેગમાં પાછળ રહી ગયો; પછી અત્યંત થાકીને માંડ માંડ હંસની પાછળ ગયો.
8.35.49
भीश्चैनमाविशत्तीव्रं काकं कर्ण विचेतसम् ।
द्वीपान्द्रुमान्वितान्पश्यन्विश्रमार्थं श्रमातुरः।
निपतेयं क्कनु श्रान्त इति तस्मिञ्जलार्णवे ॥ ८.३५.४९ ॥
કર્ણ, થાકથી વ્યાકુળ એ કાગડાને તીવ્ર ભયે ઘેરી લીધો; તેનું મન ગૂંચવાયું. વૃક્ષોથી ભરેલા દ્વીપો જોતાં, વિશ્રામ માટે તે બોલ્યો: "થાકેલો હું ક્યાં ઉતરું?" તે જળસાગરમાં.
8.35.50
अवगाह्य समुद्रोऽपि बहुसत्वगणालयः ।
महान्भूतशतोद्भूसी नभसस्तु विशिष्यते ॥ ८.३५.५० ॥
અનેક જીવસમૂહોનું આશ્રયસ્થાન એવા મહાસાગરમાં પણ સેંકડો પ્રાણીઓ ઉદ્ભવે છે; છતાં આકાશ તેનાથી ચડિયાતું છે.
8.35.51
गाम्भीर्यार्द्वि समुद्रस्य न विशेषं कुलाधम ।
दिशश्च नाम्भसां कर्ण समुद्रस्था विदुर्जनाः।
विपश्चितोप्यपारत्वात्किं पुनः कर्ण वायसः ॥ ८.३५.५१ ॥
કુળાધમ કર્ણ! સમુદ્રની ઊંડાઈ અને વિસ્તારમાં કોઈ ભેદ નથી. સમુદ્રમાં રહેનારા પણ પાણીની દિશાઓ જાણતા નથી, કર્ણ; અપાર હોવાથી જ્ઞાનીઓ પણ જાણતા નથી. તો પછી, કર્ણ, કાગડો શું જાણે?
8.35.52
अथ हंसोप्यतिक्रामन्मुहूर्तमिव दूरतः ।
अतिक्रम्य च चक्राङ्गः काकं तं समुदैक्षत ॥ ८.३५.५२ ॥
પછી તે હંસ પણ દૂરથી એક ક્ષણ જેવો આગળ વધી, તે કાગડાને વટાવી ગયો; ચક્રાંગ પક્ષીએ તે કાગડાને ધ્યાનથી જોયો.
8.35.53
शनकैः परिहीनं तं परिश्रान्तमचेतसम् ।
अवेक्षमाणस्तं काकं प्रत्यागम्य हसन्निव ॥ ८.३५.५३ ॥
ધીમે ધીમે પાછળ રહી ગયેલા, અત્યંત થાકેલા અને ભાનહીન એ કાગડાને જોતા, પાછા ફરીને હસતા હોય તેમ.
8.35.54
तं प्रहस्य च चक्राङ्गः काकं मन्दगतिं तदा ।
हीयमानमथो दृष्ट्वा हंसः प्राह यथार्थवत्।
उज्जिहीर्षुर्निमज्जन्तं स्मरन्सत्पुरुषव्रतम् ॥ ८.३५.५४ ॥
તેને હસીને, ધીમી ગતિવાળા તે કાગડાને જોઈને, ક્ષીણ થતા જોઈને, હંસે યથાર્થ કહ્યું. ડૂબતાને ઊંચકવાની ઇચ્છાથી, સત્પુરુષોના વ્રતને સ્મરીને.
8.35.55
बहूनि पतितानि त्वमाचक्षाणो मुहुर्मुहुः ।
पतस्यव्याहरन्खेदं ततो गर्ह्यं प्रभाषसे ॥ ८.३५.५५ ॥
તું વારંવાર પડેલી ઘણી વસ્તુઓની વાત કરે છે. પડતાં, દુઃખથી અસ્પષ્ટ બોલીને, પછી નિંદનીય વાત કરે છે.
8.35.56
जलं नाम पतितं काक यत्त्वं पतसि साम्प्रतम् ।
जलं स्पृशसि पक्षाभ्यां तुण्डेन च पुनः पुनः ॥ ८.३५.५६ ॥
હે કાગડા, તું હમણાં જેમાં પડે છે તેનું નામ જળ છે. પાંખો અને ચાંચથી તું વારંવાર પાણીને સ્પર્શે છે.
8.35.57
प्रब्रूहि कतमोऽयं ते पातो वर्तति वायस ।
एह्येहि काक शीघ्रं त्वमेष त्वां परिपालये ॥ ८.३५.५७ ॥
હે કાગડા, તારું આ પતન કયું છે તે કહે. આવ, આવ, હે કાગડા, જલદી આવ; હું તારું રક્ષણ કરીશ.
8.35.58
स पक्षाभ्यां स्पृशन्नार्तस्तुण्डेन च जलं तदा ।
काको दृढं परिश्रान्तः सहसा निपपात ह ॥ ८.३५.५८ ॥
ત્યારે તે દુઃખથી પાંખો અને ચાંચથી પાણીને સ્પર્શતાં, કાગડો અત્યંત થાકીને અચાનક પડી ગયો.
8.35.59
सागराम्भसि तं दृष्ट्वा पततन्तं दीनचेतसम् ।
म्रियमाणमिदं वाक्यं हंसः काकमुवाच ह ॥ ८.३५.५९ ॥
સાગરના જળમાં તેને દીન મનથી પડતો અને મરતો જોઈને, હંસે કાગડાને આ વચન કહ્યું.
8.35.60
शतमेकं च पातानां पताम्यहमिति स्म ह ।
श्लाघन्नात्मानमद्य त्वं काक भाषितवानसि ॥ ८.३५.६० ॥
"સો ઉડાણોમાંથી એક હું ઉડું છું" એમ પોતાની પ્રશંસા કરતાં, હે કાગડા, તું હમણાં બોલ્યો.
8.35.61
स त्वमेकशतं पातं पतन्नभ्यधिको मया ।
कथमेवं परिश्रान्तः पतितोऽसि महार्णवे ॥ ८.३५.६१ ॥
તું સો ઉડાણોમાંથી એક ઉડનાર છે, મારાથી ચડિયાતો નથી. તો આ રીતે થાકીને મહાસાગરમાં કેવી રીતે પડી ગયો?
8.35.62
प्रत्युवाच ततः काकः सीदमान इदं वचः ।
उपरीतं तदा हंसं प्रसमीक्ष्य प्रसादयन् ॥ ८.३५.६२ ॥
ત્યારે ડૂબતા કાગડાએ જવાબ આપ્યો; ઉપર ઊડતા હંસને જોઈને તેને પ્રસન્ન કરતાં આ વચન કહ્યું.
8.35.63
उच्छिष्टान्नेन पुष्टोऽहं दर्पोत्सिक्तः कुसत्वतः ।
सुपर्ण इव चात्मानं ज्ञातवान्पुत्रलाघवात् ॥ ८.३५.६३ ॥
ઉચ્છિષ્ટ અન્નથી પોષાયેલો હું, અભિમાનથી ફૂલેલો, હલકા સ્વભાવથી, ગરુડ જેવો મને સમજ્યો; બાળકની હલકી બુદ્ધિથી.
8.35.64
शरणं त्वां प्रपन्नोऽहमुदकान्तमवाप्नुयाम् ।
हंसेदानीं परिश्रान्तमापदो मां समुद्वर ॥ ८.३५.६४ ॥
હું તારું શરણ લઈ આવ્યો છું; મને જળના કિનારે પહોંચવું છે. હંસ, હવે થાકેલા મને આ આપત્તિમાંથી ઉપાડી લે.
8.35.65
यदि नाम पुनर्जीवन्गच्छेयं स्वं निवेशनम् ।
नैनं पुनर्हीनमपि क्षेप्ताऽहं खे विचारिणम् ॥ ८.३५.६५ ॥
જો હું જીવતો રહીને પાછો મારા ઘરે જઈ શકું, તો આકાશમાં વિચરનાર આ હલકાને હું ફરી ક્યારેય ફેંકીશ નહીં.
8.35.66
तमेवं करुणं दीनं विलपन्तमचेतसम् ।
काककाकेति वाशन्तं निमज्जन्तं महार्णवे।
कृपयाऽभिपरीतो वै कृपां चक्रे दुरात्मनि ॥ ८.३५.६६ ॥
આ રીતે કરુણાજનક, દીન, બેભાન થઈ વિલાપ કરતા, "કાક, કાક" બૂમો પાડતા, મહાસાગરમાં ડૂબતા તે દુરાત્મા પર કરુણાથી ભરાઈને તેણે દયા દાખવી.
8.35.67
अथ तं पततं दीनं जलक्लिन्नमचेतनम् ।
पद्भ्यामुत्क्षिप्य वेपन्तं पृष्ठमारो पयत्तदा ॥ ८.३५.६७ ॥
ત્યારે પડતા, દીન, પાણીથી ભીંજાયેલા, બેભાન, કંપતા તેને પગથી ઉપાડી તેણે પોતાની પીઠ પર બેસાડ્યો.
8.35.68
स हंसः पृष्ठमारोप्य काकं कर्ण विचेतसम् ।
अविस्मयंस्तदा कर्ण पुनरेव समानयत्।
तमेव देशं तरसा स्पर्धया पेततुर्यतः ॥ ८.३५.६८ ॥
તે હંસ બેભાન કાગડાને પીઠ પર બેસાડીને, હે કર્ણ, આશ્ચર્ય પામ્યા વિના ફરી તેને જ પાછો લાવ્યો; તે બંને સ્પર્ધામાં ઝડપથી જ્યાંથી આવ્યા હતા તે જ સ્થળ તરફ ઊડ્યા.
8.35.69
उत्सृज्य त्वब्रवीन्मैवं पुनः कार्यं त्वयेति ह ।
स्थाप्य चैनं पुनर्द्वीपे समाश्वस्य च विक्लवम्।
गतो यथेप्सितं देशं हंसो मन इवाशुगः ॥ ८.३५.६९ ॥
તેને છોડીને તેણે કહ્યું, "આવું ફરી ન કરજે, તારે આ જ કરવું પડશે." પછી તેને તે ટાપુ પર બેસાડી અને વ્યાકુળને દિલાસો આપી, મન જેવા વેગથી હંસ પોતાના ઇચ્છિત સ્થાને ગયો.
8.35.70
एवमुच्छिष्टपुष्टः स काकोऽहंसपराजितः ।
बलं वीर्यं महत्कर्ण त्यक्त्वा क्षान्तिमुपागतः ॥ ८.३५.७० ॥
આ રીતે એંઠવાડથી પોષાયેલો તે કાગડો હંસથી હારીને, હે કર્ણ, પોતાનું મહાન બળ અને વીર્ય છોડીને ક્ષમાની અવસ્થાને પામ્યો.
8.35.71
उच्छिष्टभोजनः काको यथा वैश्यकुले पुरा ।
एवं त्वमुच्छिष्टभृतो धार्तराष्ट्रैर्न संशयः ॥ ८.३५.७१ ॥
પહેલાં વૈશ્યના કુળમાં એંઠું ખાનાર કાગડાની જેમ, તું પણ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોથી એંઠવાડ પર પોષાયો છે; તેમાં સંદેહ નથી.
8.35.72
सदृशाञ्श्रेयसश्चापि सर्वान्कर्णावमन्यसे ।
द्रोणद्रौणिकृपैर्गुप्तो भीष्मेणान्यैश्च कौरवैः ॥ ८.३५.७२ ॥
કર્ણ, તું તારા સમાન અને શ્રેષ્ઠ સૌનું અપમાન કરે છે; દ્રોણ, દ્રૌણિ, કૃપ, ભીષ્મ અને અન્ય કૌરવો વડે તું સુરક્ષિત છે.
8.35.73
विराटनगरे पार्थमेकं किं नावधीस्तदा ।
यत्र व्यस्ताः समस्ताश्च निर्जिताः स्थ किरीटिना
सृगाला इव सिंहेन क्व ते वीर्यं तदा गतम् ॥ ८.३५.७३ ॥
વિરાટનગરમાં તે એકલા પાર્થને તેં ત્યારે કેમ ન માર્યો? જ્યાં તમે વિખરાયેલા અને એકઠા થયા છતાં કિરીટી વડે હાર્યા; સિંહ આગળ શિયાળની જેમ ત્યારે તારું પરાક્રમ ક્યાં ગયું હતું?
8.35.74
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा समरे सव्यसाचिना ।
पश्यतां कुरवीराणां प्रथमं त्वं पलायितः ॥ ८.३५.७४ ॥
યુદ્ધમાં સવ્યસાચી વડે તારા ભાઈને મરાતો જોઈને, કુરુવીરોના દેખતાં તું જ પહેલો ભાગ્યો.
8.35.75
तथा द्वैतवने कर्ण गन्धर्वैः समभिद्रुतान् ।
कुरून्सदारानुत्सृज्य त्वमेवाग्रे पलायितः ॥ ८.३५.७५ ॥
એ જ રીતે કર્ણ, દ્વૈતવનમાં ગંધર્વો વડે ચારે બાજુથી હુમલો થયેલા કુરુઓને, તેમની પત્નીઓ સહિત છોડીને તું જ આગળ ભાગ્યો.
8.35.76
हत्वा जित्वा च गन्धर्वांश्चित्रसेनमुखान्रणे ।
कर्ण दुर्योधनं पार्थः सभ्रातृकममोक्षयत् ॥ ८.३५.७६ ॥
હે કર્ણ, ચિત્રસેન જેમના મુખ્ય હતા એવા ગંધર્વોને યુદ્ધમાં મારીને અને જીતીને પાર્થે દુર્યોધનને તેના ભાઈઓ સહિત છોડાવ્યો.
8.35.77
पुनः प्रभावः पार्थस्य पुराणः केशवस्य च ।
कथितः कर्ण रामेण सभायां कुरुसंसदि ॥ ८.३५.७७ ॥
હે કર્ણ, કુરુસભામાં રામ (પરશુરામ)એ પાર્થ અને કેશવનો પ્રાચીન પ્રભાવ કહ્યો હતો.
8.35.78
सततं च त्वमश्रौषीर्वचनं द्रोणभीष्मयोः ।
अवध्यौ वदतोः कृष्णौ सन्निधौ च महीक्षिताम् ॥ ८.३५.७८ ॥
તેં સતત દ્રોણ અને ભીષ્મનાં વચનો સાંભળ્યાં છે કે રાજાઓની સમીપે બોલતા બન્ને કૃષ્ણ અવધ્ય છે.
8.35.79
कियन्तं तत्र वक्ष्यामि येनयेन धनञ्जयः ।
त्वत्तोऽतिरिक्तः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो ब्राह्मणो यथा ॥ ८.३५.७९ ॥
ત્યાં કેટલું કહું? કયા કયા બાબતમાં ધનંજય તારાથી ચડિયાતો છે, જેમ બ્રાહ્મણ સર્વ પ્રાણીઓથી ચડિયાતો છે.
8.35.80
इदानीमेव द्रष्टासि प्रधाने स्यन्दने स्थितौ ।
पुत्रं च वसुदेवस्य कुन्तीपुत्रं च पाण्डवम् ॥ ८.३५.८० ॥
હમણાં જ તું જોઈશ, પ્રધાન રથ પર ઊભેલા વસુદેવના પુત્રને અને કુંતીપુત્ર પાંડવને.
8.35.81
यथाऽश्रयत चक्राङ्गं वायसो बुद्धिमास्थितः ।
तथाश्रयस्व वार्ष्णेयं पाण्डवं च धनञ्जयम् ॥ ८.३५.८१ ॥
બુદ્ધિમાન કાગડાએ જેમ ચક્રના અંગનો આશ્રય લીધો, તેમ તું વાર્ષ્ણેય અને પાંડવ ધનંજયનો આશ્રય લે.
8.35.82
यदा त्वं युधि विक्रान्तौ वासुदेवधनञ्जयौ ।
द्रष्टास्येकरथे कर्ण तदा नैवं वदिष्यसि ॥ ८.३५.८२ ॥
કર્ણ, યુદ્ધમાં પરાક્રમી વાસુદેવ અને ધનંજયને એક જ રથ પર જોશે ત્યારે તું આમ નહીં કહે.
8.35.83
यदा शरशतैः पार्थो दर्पं तव वधिष्यति ।
तदा त्वमन्तरं द्रष्टा आत्मनश्चार्जुनस्य च ॥ ८.३५.८३ ॥
પાર્થ સેંકડો બાણોથી જ્યારે તારો દર્પ નાશ કરશે, ત્યારે તું તારા અને અર્જુનના તફાવતને જોશે.
8.35.84
देवासुरमनुष्येषु प्रख्यातौ यौ नरोत्तमौ ।
तौ मावमंस्था मौर्ख्यात्त्वं स्वद्योत इव रोचनौ ॥ ८.३५.८४ ॥
દેવ, અસુર અને મનુષ્યોમાં પ્રખ્યાત એ બે નરોત્તમોને મૂર્ખાઈથી તું તુચ્છ ન ગણ; તું આગિયા જેવો છે, એ બંને પ્રકાશતા દીવા જેવા છે.
8.35.85
सूर्याचन्द्रमसौ यद्वत्तद्वदजुनकेशवौ ।
प्रकाश्येनाभिविख्यातौ त्वं तु खद्योतवन्नृषु ॥ ८.३५.८५ ॥
સૂર્ય અને ચંદ્રની જેમ અર્જુન અને કેશવ પોતાના પ્રકાશથી સ્પષ્ટ રીતે પ્રખ્યાત છે; પણ તું મનુષ્યોમાં આગિયા જેવો છે.
8.35.86
एवं विद्वन्मावमंस्थाः सूतपुत्राच्युतार्जुनौ ।
नरसिंहौ नरश्वा त्वं जोषमास्स्व विकत्थसे ॥ ८.३५.८६ ॥
આ જાણીને સૂતપુત્ર, અચ્યુત અને અર્જુનને તું તુચ્છ ન ગણ; તેઓ નરસિંહ છે, તું નરશ્વાન છે; ચૂપ બેસ, તું વ્યર્થ બડાઈ મારે છે.