महाभारत · अध्याय 8.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.36.1
मद्राधिपस्याधिरथिर्महात्मा ।
वचो निशम्याप्रियमप्रतीतः।
उवाच शल्यं विदितं ममैत… ।
द्यथाविधावर्जुनवासुदेवौ ॥ ८.३६.१ ॥
मद्रराजाचे ते अप्रिय बोल ऐकून अधिरथाचा महात्मा पुत्र (कर्ण) असमाधानी झाला आणि शल्याला म्हणाला, “मला जे माहीत आहे… अर्जुन आणि वासुदेव जसे आहेत तसेच.”
8.36.2
शौरे रथं वाहयतोऽर्जुनस्य ।
बलं महास्त्राणि च पाण्डवस्य।
अहं विजानामि यथावदद्य ।
परोक्षभूतं तव तत्तु शल्य ॥ ८.३६.२ ॥
शूराचा वंशज (कृष्ण) रथ हाकत असताना अर्जुनाचे बल आणि पांडवाची महास्त्रे — हे शल्या, ती मी आज यथार्थ जाणतो; तुला ती आजवर अप्रत्यक्ष होती.
8.36.3
तौ चाप्यहं शस्त्रभृतां वरिष्ठौ ।
व्यपेतभीर्योधयिष्यामि कृष्णौ।
सन्तापयत्यभ्यधिकं हि रामा… ।
च्छापोऽद्य मां ब्राह्मणसत्तमाच्च ॥ ८.३६.३ ॥
त्या दोन्ही कृष्णांशी आणि शस्त्रधार्‍यांतील श्रेष्ठांशी मी निर्भयपणे युद्ध करीन. परशुराम… शाप आज मला अत्यंत पीडा देतो, ब्राह्मणश्रेष्ठाचा तो शापही.
8.36.4
पुरा महेन्द्राद्रिवरे समुद्रे ।
तपस्विनं राममुपेत्य शल्य।
अस्त्रार्थिनं माऽद्य शिष्यं गृहाणे… ।
त्यथाऽब्रुवं ब्राह्मणच्छद्मना च ॥ ८.३६.४ ॥
पूर्वी महेंद्र पर्वताच्या श्रेष्ठ शिखरावर, समुद्रकिनारी, तपस्वी राम (परशुराम) यांच्याजवळ जाऊन, हे शल्या, अस्त्रांची इच्छा धरून मी ब्राह्मणाच्या वेषात म्हणालो: “आज मला शिष्य म्हणून स्वीकारा…”
8.36.5
तत्रावसं ब्राह्मण इत्यविप्रो ।
ब्रह्मास्त्रलोभादनृतेन चाहम्।
तज्जामदग्न्येन परं महास्त्रं ।
समन्त्रयुक्तं विहितं ममासीत् ॥ ८.३६.५ ॥
तेथे मी ब्राह्मण नसतानाही “ब्राह्मण” या नावाने राहिलो; ब्रह्मास्त्राच्या लोभाने आणि असत्याने. तेव्हा जमदग्नीचा पुत्र (परशुराम) मंत्रांसहित ते परम महास्त्र मला देता झाला.
8.36.6
अस्त्रं यदा तद्विदितं ममासी… ।
त्तदाऽब्रवीद्ब्राह्मणो मां महर्षिः।
आपद्गतेनास्त्रमिदं प्रयोज्यं ।
त्वया रणे गच्छता साधयेति ॥ ८.३६.६ ॥
जेव्हा हे अस्त्र मला ज्ञात झाले… तेव्हा ब्राह्मण महर्षी मला म्हणाले: "आपत्तीत सापडलेल्याने हे अस्त्र प्रयोजावे. रणात जाताना तू हे साधावेस."
8.36.7
तत्रापि मे देवराजेन विघ्नो ।
हितार्थिना फल्गुनस्यैव शल्य।
कृतो विभेदेन ममोरुमेत्य ।
प्रविश्य कीटस्य तनुं विरूपाम् ॥ ८.३६.७ ॥
तेथेही देवराज इंद्राने फाल्गुनाच्या (अर्जुनाच्या) हिताची इच्छा धरून माझ्या मार्गात विघ्न आणले; किड्याच्या विकृत शरीरात शिरून माझ्या मांडीत काट्यासारखे भोसकले.
8.36.8
ममोरुमेत्य प्रबिभेद कीटः ।
सुप्ते गुरौ तत्र शिरो निधाय।
ऊरुप्रभेदाच्च महान्बभूव ।
शरीरतो मे घनशोणितौघः ॥ ८.३६.८ ॥
माझ्या मांडीत शिरून किड्याने भोसकले; तेथे गुरू झोपले होते, त्यांचे डोके माझ्यावर ठेवलेले होते. मांडी भोसकल्यामुळे माझ्या शरीरातून दाट रक्ताचा मोठा प्रवाह वाहिला.
8.36.9
गुरोर्भयाच्चापि न चेलिवानहं ।
ततो विबुद्धो ददृशे स विप्रः।
स धैर्ययुक्तं प्रसमीक्ष्य मां वै ।
न त्वं विप्रः कोऽसि सत्यं वदेति ॥ ८.३६.९ ॥
गुरूच्या भीतीने मीही हलला नाही. मग जागे होऊन त्या ब्राह्मणाने मला पाहिले; धैर्यशील मला नीट पाहून तो म्हणाला: "तू ब्राह्मण नाहीस, सत्य सांग, तू कोण आहेस?"
8.36.10
तस्मै तदाऽऽत्मानमहं यथाव… ।
दाख्यातवान्सूत इत्येव शल्य।
स मां निशाम्याथ महातपस्वी ।
संशप्तवान्रोषपरीतचेताः ॥ ८.३६.१० ॥
तेव्हा मी त्याला यथार्थपणे माझी ओळख सांगितली: "मी सूत आहे." ते ऐकून, महातपस्वी, क्रोधाने ग्रासलेल्या मनाने त्याने मला शाप दिला।
8.36.11
सूत त्वया ह्याप्तमिदं तवास्त्रं ।
न कर्मकाले प्रतिभास्यतीति।
अन्यत्र तु स्यात्तव मृत्युकाला… ।
दब्राह्मणे ब्रह्म न हि ध्रुवं स्यात् ॥ ८.३६.११ ॥
हे सूता, तू हे अस्त्र मिळवलेस, पण कर्माच्या वेळी ते तुला आठवणार नाही. तुझा मृत्युकाल सोडून ब्राह्मणावर ब्रह्मास्त्र निश्चितच टिकणार नाही.
8.36.12
तदद्य पर्याप्तमतीव मेऽस्त्र… ।
मुपस्थितेऽस्मिंस्तुमुले विमर्दे ॥ ८.३६.१२ ॥
म्हणून आज या भयंकर संघर्षाची वेळ आली असता माझ्यासाठी हे अस्त्र अत्यंत पुरेसे आहे.
8.36.13
शल्योग्रधन्वानमहं वरिष्ठं ।
तरस्विनं भीममसह्यवीर्यम्।
सत्यप्रतिज्ञं युधि पाण्डवेयं ।
धनञ्जयं मृत्युमुखं नयिष्ये ॥ ८.३६.१३ ॥
हे शल्या, उग्र धनुर्धर, श्रेष्ठ, वेगवान, भयंकर, असह्य पराक्रमी, युद्धात सत्यप्रतिज्ञ पांडुपुत्र धनंजयाला मी मृत्यूच्या मुखात नेईन.
8.36.14
धनञ्जयं संयुगेऽहं हनिष्ये ॥ ८.३६.१४ ॥
युद्धात मी धनंजयाचा वध करीन.
8.36.15
अपांपतिर्वेगवानप्रमेयो ।
निमज्जयिष्यन्बहुलाः प्रजा इव।
महारवं यः कुरुते समुद्रो ।
वेलेव तं वारयाम्यप्रमेयम् ॥ ८.३६.१५ ॥
अनेक प्राण्यांना बुडविण्यास उद्युक्त झालेला वेगवान, अप्रमेय समुद्र जसा महागर्जना करतो, तसेच त्या अप्रमेयाला मी किनाऱ्यासारखा रोखीन.
8.36.16
प्रमुञ्चन्तं बाणसङ्घानमेया… ।
न्मर्मच्छिदो वीरहणः सुपत्रान्।
कुन्तीपुत्रं प्रतियोत्स्यामि युद्धे ।
ज्यां कर्षतामुत्तमं मर्त्यलोके ॥ ८.३६.१६ ॥
बाणांचे समूह सोडणाऱ्या, मर्मस्थानांचा भेद करणाऱ्या, वीरांचा संहार करणाऱ्या, सुंदर पंखांच्या बाणांनी... युद्धात कुंतीपुत्राशी मी लढेन; जो मर्त्यलोकात धनुष्याची प्रत्यंचा ओढणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
8.36.17
एवं बलेनातिबलं महास्त्रं ।
समुद्रकल्पं सुदुरापमुग्रम्।
शरौघिणं पार्थिवान्मज्जयन्तं ।
वेलेव पार्थमिषुभिर्वारयिष्ये ॥ ८.३६.१७ ॥
अशा प्रकारे बलाने अतिबलवान, महास्त्रधारी, समुद्रासारखा, दुर्लभ आणि उग्र, बाणवर्षाव करून राजांना बुडवणाऱ्या पार्थाला, किनारा समुद्राला रोखतो तसे मी बाणांनी रोखीन.
8.36.18
कृती कृतास्त्रो दृढहस्तयोधी ।
दिव्यास्त्रविच्छ्वेतहयः प्रमाथी।
सुरासुरान्युधि वै यो जयेत ।
तेनाद्य मे पश्य युद्वं सुघोरम् ॥ ८.३६.१८ ॥
कुशल, शस्त्रांत सिद्ध, दृढ हाताचा योद्धा, दिव्यास्त्रांचा जाणकार, पांढऱ्या घोड्यांचा, विनाशक, युद्धात देव-असुरांनाही जिंकू शकणारा—त्याच्याशी आज माझे भयंकर युद्ध पाहा.
8.36.19
अभीर्मानी पाण्डवो युद्वकामो ।
ह्यमानुषैरस्यति मां महास्त्रैः।
तस्यास्त्रमस्त्रैरभिभूय सङ्ख्ये ।
बाणोत्तमैः पातयिष्यामि पार्थम् ॥ ८.३६.१९ ॥
निर्भय, अभिमानी, युद्धाची इच्छा करणारा पांडव अमानुषी महास्त्रांनी मला मारतो. त्याचे अस्त्र अस्त्रांनी पराभूत करून, युद्धात उत्तम बाणांनी पार्थाला पाडीन.
8.36.20
सहस्ररश्मिप्रतिमं ज्वलन्तं ।
दिशश्च सर्वाः प्रतपन्तमुग्रम्।
तमोनुदं मेघ इवातिमात्रं ।
धनञ्जयं छादयिष्यामि बाणैः ॥ ८.३६.२० ॥
हजार किरणांच्या सूर्यासारखा तळपणारा, सर्व दिशा तापवणारा, उग्र, अंधार दूर करणाऱ्या धनंजयाला, मेघाप्रमाणे अतिशय बाणांनी मी झाकून टाकीन.
8.36.21
वैश्वानरं धूमकेतुं ज्वलन्तं ।
तेजस्विनं नरवीरान्दहन्तम्।
पर्जन्यभूतः शरवर्षैर्यथाऽग्निं ।
तथा पार्थं शमयिष्यामि युद्धे ॥ ८.३६.२१ ॥
वैश्वानरासारखा, धूमकेतू, तळपणारा, तेजस्वी, वीर पुरुषांना जाळणारा पार्थ—मेघ होऊन बाणवर्षावाने अग्नी शमवतो तसे—युद्धात मी शमवीन.
8.36.22
आशीविषं दृष्टिहणं सुघोरं ।
सुतीक्ष्णदंष्ट्रं ज्वलनप्रभवाम्।
क्रोधात्प्रदीप्तानलवद्दहन्तं ।
कुन्तीपुत्रं शमयिष्यामि भल्लैः ॥ ८.३६.२२ ॥
क्रोधाने पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे दाहक, नजरेनेच विष ओकणारा, अत्यंत भयंकर, तीक्ष्ण दाढा असलेला, अग्नीपासून जन्मलेल्या विषारी सापासारख्या कुंतीपुत्राला मी भल्लांनी शांत करीन.
8.36.23
प्रवाहिणं बलवन्तं महौजसं ।
प्रभञ्जनं मातरिश्वानमुग्रम्।
युद्धे सहिष्ये हिमवानिवाचलो ।
धनञ्जयं क्रुद्धममृष्यमाणम्। ॥ ८.३६.२३ ॥
वेगाने वाहणारा, बलवान, महातेजस्वी, वादळी वारा मातरिश्वासारखा उग्र — क्रोधित आणि असह्य झालेल्या धनंजयाला मी युद्धात हिमालयासारखा धीराने सामोरा जाईन.
8.36.24
विशारदं रथमार्गेषु शक्तं ।
धुर्यं नित्यं समरेषु प्रवीरम्।
लोके वरं सर्वधनुर्धराणां ।
धनञ्जयं संयुगेऽहं हनिष्ये ॥ ८.३६.२४ ॥
रथयुद्धाच्या मार्गांमध्ये कुशल, सामर्थ्यवान, युद्धांत नेहमी अग्रभागी असणारा वीर, जगातील सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ धनंजयाला मी युद्धात ठार करीन.
8.36.25
अद्याहवे यस्य न तुल्यमन्यं ।
मन्ये मनुष्यं धनुराददानम्।
सर्वामिमां यः पृथिवीं सहेत ।
तथापि तेनाद्य रणे समेष्ये ॥ ८.३६.२५ ॥
आज युद्धात ज्याच्या बरोबरीचा दुसरा कोणी नाही; धनुष्य धारण करणारा असा मनुष्य मला दिसत नाही, जो हे सर्व पृथ्वीसुद्धा सहन करू शकेल. तरीही आज रणांगणात त्याच्याशीच मी भिडेन.
8.36.26
यः सर्वभूतानि सदैवतानि ।
प्रस्थेऽजयत्खाण्डवे सव्यसाची
को जीवितं रक्षमाणो हि तेन ।
युयुत्सतेऽस्त्रैर्मानुषो मामृतेऽन्यः ॥ ८.३६.२६ ॥
खांडववनात देवांसह सर्व प्राण्यांना जिंकणाऱ्या सव्यसाच्याशी, स्वतःचा जीव वाचवू इच्छिणारा कोणता मनुष्य अस्त्रांनी युद्ध करू इच्छील? मीच — माझ्याशिवाय दुसरा कोण?
8.36.27
मानी कृतास्त्रः कृतहस्तयोधी ।
दिव्यास्त्रविच्छ्वेतहयः प्रमाथी।
तस्याहमद्यातिरथस्य काया… ।
च्छिरो हरिष्यामि शितैः पृषत्कैः। ॥ ८.३६.२७ ॥
गर्विष्ठ, अस्त्रविद्येत निपुण, हातांनी युद्ध करणारा, दिव्यास्त्रांचा जाणकार, पांढऱ्या घोड्यांचा स्वामी, संहारक — त्या अतिरथाच्या देहापासून आज मी तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे मस्तक हरण करीन.
8.36.28
योत्स्याम्येनं शल्य धनञ्जयं वै ।
मृत्युं पुरस्कृत्य रणे जयं वा।
अन्यो हि न ह्येकरथेन मर्त्यो ।
युध्येत यः पाण्डवमिन्द्रकल्पम् ॥ ८.३६.२८ ॥
हे शल्या, मी या धनंजयाशीच युद्ध करीन, मृत्यूला पुढे ठेवून, रणात विजय मिळवण्यासाठी. इंद्रासमान पांडवाशी एकाच रथातून युद्ध करू शकेल असा दुसरा मर्त्य नाही.
8.36.29
तस्याहवे पौरुषं पाण्डवस्य ।
ब्रूयां पृष्टः समितौ क्षत्रियाणाम्
किं त्वं मूर्खः प्रहसन्मूढचेता ।
आख्यासि मे पौरुषं फल्गुनस्य ॥ ८.३६.२९ ॥
त्या युद्धात पांडवाच्या पौरुषाबद्दल, सभेत क्षत्रियांमध्ये विचारले गेल्यास मी सांगेन. पण हे मूर्खा, हसत मोहित मनाचा तू मला फल्गुनाचे पौरुष का सांगतोस?
8.36.30
अत्यप्रियो यः पुरुषो निष्ठुरो हि ।
क्षुद्रः क्षेप्ता क्षमिणश्चाक्षमावान्।
हन्यामहं त्वादृशानां शतानि ।
क्षमाम्यहं क्षमिणां काल एषः ॥ ८.३६.३० ॥
अत्यंत अप्रिय, निष्ठुर, क्षुद्र, निंदक आणि क्षमाशीलांवरही असहिष्णू असलेल्या मनुष्याला, तुझ्यासारख्या शंभरांना मी मारू शकतो. पण क्षमाशीलांप्रती मी क्षमा करतो — हा काळ असाच आहे.
8.36.31
अवोचस्त्वं पाण्डवार्ये प्रियाणि ।
प्रधर्षयन्मां मूढवत्पापकर्मन्।
मय्यार्जवे जिह्ममतिर्यतस्त्वं ।
मित्रद्रोही साप्तपदं हि मित्रम् ॥ ८.३६.३१ ॥
पांडवांमध्ये श्रेष्ठा, तू प्रिय वचने बोललास; पण हे पापकर्म्या, मूर्खासारखा तू माझा अपमान करतोस. माझ्याशी सरळपणात तुझी बुद्धी वाकडी आहे; तू मित्रद्रोही आहेस. सात पावलांची मैत्रीच खरी मैत्री असते.
8.36.32
कालस्त्वयं प्रत्युपयाति दारुणो ।
दुर्योधनो युद्धमुपागमद्यत्।
तस्यार्थसिद्धिं त्वभिकाङ्क्षमाण… ।
स्तमन्वेष्ये यत्र चैकान्तमस्ति ॥ ८.३६.३२ ॥
पाहा, भयंकर काळ जवळ येत आहे; दुर्योधनाने युद्ध आरंभले आहे. त्याच्या कार्यसिद्धीची इच्छा धरून… जिथे एकांत आहे तिथे मी शोध घेईन.
8.36.33
तथाप्यहं पाण्डववासुदेवौ ।
योत्स्ये रणे मद्विधस्यैव कर्म।
न प्राकृतः सज्जते वै कदाचि… ।
द्यः प्रत्युदीयात्कृष्णधनञ्जयौ तौ ॥ ८.३६.३३ ॥
तरीही, पांडव आणि वासुदेव यांच्याशी मी रणात युद्ध करीन; माझ्यासारख्याचे कर्तव्य हेच आहे. कोणी सामान्य माणूस कधीही… कृष्ण आणि धनंजय यांच्यासमोर उभा राहू शकत नाही.
8.36.34
मित्रं मिन्देर्नन्दतेः प्रीयतेर्वा ।
सन्त्रायतेर्मिनुतेर्मोदतेर्वा।
दुर्योधने सर्वमिदं ममास्ति ।
तच्चापि सर्वं मम वेत्ति राजा ॥ ८.३६.३४ ॥
'मित्र' हा शब्द 'मिद्' (बांधणे), 'नन्द्' (आनंदणे), 'प्री' (प्रसन्न करणे), 'त्रा' (रक्षण करणे), 'मिन्' (मोजणे) किंवा 'मुद्' (हर्षित होणे) या धातूंपासून बनतो. दुर्योधनात माझे हे सर्व आहे; तो राजा माझे हे सर्वही जाणतो.
8.36.35
शत्रुः शदेः शासतेर्वा श्यतेर्वा ।
शृणातेर्वा श्वसतेः सीदतेर्वा।
श्रमेः शुचो बहुशः सूदतेश्च ।
प्रायेण सर्वं त्वयि तच्च मह्यम् ॥ ८.३६.३५ ॥
शत्रू हा शद्, शास्, श्यै, शृ, श्वस्, सद् या धातूंपासून, शोक, श्रम, वारंवार आणि सूद् पासून येतो; हे सर्व बहुधा तुझ्यात आणि माझ्यात आहे.
8.36.36
दुर्योधनार्थं तव च प्रियार्थं ।
यशोर्थमात्मार्थमपीश्वरार्थम्।
तस्मादहं पाण्डववासुदेवौ ।
योत्स्ये यत्नात्कर्म च पश्य मेऽद्य ॥ ८.३६.३६ ॥
दुर्योधनासाठी, तुझ्यासाठी, प्रियासाठी, कीर्तीसाठी, आत्म्यासाठी, ईश्वरासाठीही; म्हणून मी पांडव आणि वासुदेवांशी लढेन. आज माझे कर्म प्रयत्नपूर्वक पाहा.
8.36.37
शल्याद्याहं सङ्गतः पाण्डवेन ।
मुच्येयं चेज्जीवमानः कथञ्चित्।
शश्वन्मृत्योः स्यामनाधृष्यरूपो ।
व्यक्तं तस्मात्संयुगाद्विप्रमुक्ताः ॥ ८.३६.३७ ॥
शल्य इत्यादींसह, पांडवाशी भिडून, मी कसेतरी जिवंत राहून मुक्त झालो, तर मृत्यूपासून सदैव अजिंक्य रूपाचा होईन; स्पष्टपणे, त्या युद्धातून मुक्त होऊन.
8.36.38
अस्त्रं ब्राह्मं मनसा सञ्जपन्वै ।
यदाऽस्यते क्रोधितः सव्यसाची।
तदापि मे नैव मुच्येत पार्थो ।
न चेत्पतेद्विषमे मेऽद्य चक्रम् ॥ ८.३६.३८ ॥
मनात ब्रह्मास्त्राचा जप करत, क्रुद्ध सव्यसाची ते सोडतो तेव्हाही, माझ्याकडून पार्थ सुटणार नाही; आज माझे चक्र विषम स्थानी पडले नाही तर.
8.36.39
अस्त्राणि विद्ध्वा समरे गतानि ।
ब्राह्माणि दिव्यान्यथ मानुषाणि।
आसादयिष्याम्यहमुग्रवीर्यं ।
नागोत्तमं नाग इव प्रभिन्नः ॥ ८.३६.३९ ॥
युद्धात ब्राह्म, दिव्य आणि मानुष अस्त्रे सोडून, मदोन्मत्त हत्ती जसा श्रेष्ठ गजाला सामोरा जातो तसा मी त्या उग्रपराक्रमी वीराला सामोरा जाईन.
8.36.40
वैवस्वताद्दण्डहस्ताद्वरुणाद्वापि पाशिनः ।
सगदाद्वा धनपतेः सवज्राद्वा सुराधिपात् ॥ ८.३६.४० ॥
दंडधारी वैवस्वत यमापासून, पाशधारी वरुणापासून, गदाधारी धनपती कुबेरापासून, किंवा वज्रधारी सुरांचा अधिपती इंद्रापासूनही.
8.36.41
अथान्यस्मादपि सुरादमित्रादाततायिनः ।
इति शल्य विजानीहि यथा नाहं बिभेम्युत ॥ ८.३६.४१ ॥
दुसऱ्या कोणत्याही देवापासून किंवा आततायी शत्रूपासूनही — हे शल्या, जाणून घे की मी भीत नाही.
8.36.42
तस्मान्न मे भयं पार्थान्नापि चैव जनार्दनात् ।
सह युद्धं हि मे ताभ्यां साम्पराये भविष्यति ॥ ८.३६.४२ ॥
म्हणून मला पार्थापासून किंवा जनार्दनापासूनही भय नाही; त्या दोघांशी माझे युद्ध होईलच.
8.36.43
श्वभ्रे ते पततां चक्रमिति मां ब्राह्मणोऽब्रवीत् ।
युध्यमानस्य सङ्ग्रामे प्राप्तस्यैकायनं भयम् ॥ ८.३६.४३ ॥
'तुझी चाके खड्ड्यात पडतील' असे एका ब्राह्मणाने मला सांगितले होते. युद्धात लढणाऱ्या आणि रणांगणात पोहोचलेल्याला हेच एकमेव भय असते.
8.36.44
तस्माद्बिभेमि बलवद्ब्राह्मणव्याहृतादहम् ।
एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः ॥ ८.३६.४४ ॥
म्हणून ब्राह्मणाच्या वचनाने मी फार भीत आहे; कारण हे चंद्रवंशी राजेच सुख आणि दुःखाचे स्वामी आहेत.
8.36.45
कदाचिब्राह्मणस्याथ योग्यहेतेरहं नृप ।
अजानन्नक्षिपं बाणं घोररूपं भयावहम् ॥ ८.३६.४५ ॥
हे राजा, एकदा एका ब्राह्मणाच्या योग्य कारणास्तव मी नकळत भयानक रूपाचा, भय निर्माण करणारा बाण सोडला.
8.36.46
होमधेन्वास्ततो वत्सः प्रमत्त इषुणा हतः ।
चरन्वै विजने शल्य ततोऽनु व्याजहार सः ॥ ८.३६.४६ ॥
नंतर होमधेनूचे वासरू, निर्जन ठिकाणी फिरत असताना बेसावधपणे बाणाने मारले गेले. हे शल्या, त्यानंतर तो बोलला.
8.36.47
यस्माद्वत्सस्त्वया चात्र होमधेन्वा हतो नृप ।
तस्मात्त्वमपि राधेय वाक्शल्यं महदाप्नुहि ॥ ८.३६.४७ ॥
हे राजा, येथे तुझ्याकडून होमधेनूचे वासरू मारले गेले, म्हणून हे राधेया, तूही मोठा वाक्शल्य प्राप्त कर.
8.36.48
श्वभ्रे ते पतिता चक्रं युध्यमानस्य शत्रुणा ।
प्राप्त एकायने काले मृत्युसाधारणे त्वयि ॥ ८.३६.४८ ॥
खड्ड्यात तुझे चाक पडले; युद्ध करत असताना शत्रूमुळे तुझ्यावर तो काळ आला, जो मृत्यूचा एकमेव मार्ग आहे.
8.36.49
स्पर्धसे येन सङ्ग्रामे यदर्थं घटसेऽनिशम् ।
तत एव ध्रुवं मृत्युं सूत प्राप्स्यसि संयुगे ॥ ८.३६.४९ ॥
ज्यामुळे तू युद्धात स्पर्धा करतोस आणि ज्यासाठी सतत झटतोस, हे सूता, त्यामुळेच तू युद्धात निश्चितपणे मृत्यू पावशील.
8.36.50
अहं प्रसादयाञ्चक्रे ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ ८.३६.५० ॥
कठोर व्रतांचा तो ब्राह्मण, त्याला मी प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
8.36.51
गवां दशशतं वित्तं बलीवर्दांश्च षट्शतम् ।
प्रच्छन्नं काञ्चनैः कामं ब्राह्मणार्थमहं तदा ॥ ८.३६.५१ ॥
तेव्हा मी ब्राह्मणासाठी एक हजार गायी, सहाशे बैल आणि इच्छेनुसार लपवलेले सोने दिले.
8.36.52
दासीशतं निष्ककण्ठं शतमश्वतरीरथान् ।
कन्यानां निष्ककण्ठीनां सहस्रं समलंकृतम् ॥ ८.३६.५२ ॥
सोन्याच्या नाण्यांचे कंठहार घातलेल्या शंभर दासी, शंभर खेचर-रथ आणि सोन्याच्या नाण्यांचे कंठहार घालून सुशोभित केलेल्या हजार कन्या (दिल्या).
8.36.53
ईषादन्तान्नागशतान्दासीदासशतानि च ।
दद्मि तैर्द्विजमुख्यो मे प्रसादं न चकार सः ॥ ८.३६.५३ ॥
नांगराच्या दांड्यासारखे सुळे असलेले शंभर हत्ती आणि शेकडो दास-दासी मी दिले; तरीही त्या श्रेष्ठ द्विजाने माझ्यावर कृपा केली नाही.
8.36.54
कृष्णानां श्वेतवत्सानां गोशतानि चतुर्दश ।
ददन्हि न लभे तस्मात्प्रसादं द्विजसत्तमात् ॥ ८.३६.५४ ॥
पांढऱ्या वासरांसह काळ्या गायी चौदाशे दिल्या तरीही त्या द्विजश्रेष्ठाकडून मला कृपा मिळाली नाही.
8.36.55
यत्किञ्चिन्मामकं वित्तं त्वदधीनं करोमि तत् ।
इति मां याचमानं वै ब्राह्मणः प्रत्यवारयत्।
क्रोधदीप्तेक्षणः शळ्य निर्दहन्निव चक्षुषा ॥ ८.३६.५५ ॥
"माझ्याजवळ जे काही धन आहे ते मी तुझ्या अधीन करतो" असे याचना करणाऱ्या मला ब्राह्मणाने नाकारले. हे शल्या, क्रोधाने पेटलेल्या नेत्रांनी जणू दृष्टीनेच जाळत.
8.36.56
व्याहृतं यन्मया सूत तत्तथा न तदन्यथा ।
अनृतोक्तं प्रजां हन्यात्ततः पापमवाप्नुयाम् ॥ ८.३६.५६ ॥
हे सूता, मी जे बोललो ते तसेच आहे, वेगळे नाही. असत्य बोललो तर प्रजेचा नाश होईल; तेव्हा मला पाप लागेल.
8.36.57
तस्माद्धर्माभिरक्षार्थं नानृतं वक्तुमुत्सहे ।
मा त्वं ब्रह्मगतिं हिंस्याः प्रायश्चित्तं कृतं त्वया ॥ ८.३६.५७ ॥
म्हणून धर्माच्या रक्षणासाठी मी असत्य बोलण्यास तयार नाही. ब्राह्मणाच्या मार्गाची तू हिंसा करू नकोस; तू प्रायश्चित्त केले आहेस.
8.36.58
मद्वाक्यं नानृतं लोके कश्चित्कुर्यात्समाप्नुहि ।
यन्मयोक्तं सरोषेण गच्छ सूतज माचिरम् ॥ ८.३६.५८ ॥
माझे वचन जगात कधीही खोटे ठरत नाही. रागाने मी जे म्हटले आहे ते तू भोगशील; हे सूतपुत्रा, विलंब न करता जा.
8.36.59
इति मामसकृत्क्रुद्धः स उवाच द्बिजोत्तमः ।
एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः ॥ ८.३६.५९ ॥
अशा प्रकारे संतप्त झालेले ते श्रेष्ठ ब्राह्मण मला वारंवार म्हणाले: हे चंद्रवंशी राजेच सुखदुःखांचे स्वामी आहेत.
8.36.60
नाहं बिभेमि बीभत्सोर्न शल्य मधुसूदनाम् ।
तस्माद्बिभेम्यहं शापात्तेन सत्येन ते शपे ॥ ८.३६.६० ॥
मी अर्जुनाला भीत नाही, हे शल्या, मधुसूदनालाही भीत नाही. म्हणूनच मी शापाला भीतो; त्या सत्याची शपथ घेऊन मी तुला सांगतो.
8.36.61
सह युद्धं समेताभ्यामद्येदं समुपस्थितम् ।
युद्वेऽस्मिञ्जीवितं मेऽद्य शल्य संशयमागतम् ॥ ८.३६.६१ ॥
आज हे युद्ध त्या दोघांसह समोर उभे राहिले आहे. हे शल्या, या युद्धात आज माझे जीवित संशयात पडले आहे.
8.36.62
शक्रोऽप्यमरराट् ताभ्यामुपगम्याहवं सह ।
संशयं परमं गच्छेत्कथं वा मन्यते भवान् ॥ ८.३६.६२ ॥
देवांचा राजा शक्र (इंद्र) सुद्धा त्या दोघांसह युद्धात उतरला तर परम संशयात पडेल. आपण याला कसे मानता?
8.36.63
इत्येवं ते मयाऽऽख्यातं क्षिप्तेन न सुहृत्तया ।
जानामि त्वाऽधिक्षिपन्तं दोषमात्मगतं शृणु ॥ ८.३६.६३ ॥
असे मी तुला सांगितले; मित्राप्रमाणे नव्हे, तर निंदा करत. तू स्वतःमधील दोषावरच आक्षेप घेत आहेस हे मला ठाऊक आहे; तो दोष ऐक.