महाभारत · अध्याय 8.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.38.1
इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते ।
उन्यमानं मया सम्यक्त्वमेकाग्रमनाः शृणु ॥ ८.३८.१ ॥
असे, शल्या, जाण. आता मी तुला पुन्हा सांगतो. माझ्याकडून चांगल्या प्रकारे सांगितले जात आहे, एकाग्र मनाने ऐक.
8.38.2
ब्राह्मणः किल नो गेहमध्यगच्छत्पुराऽतिथिः ।
आचारं तत्र सम्प्रेक्ष्य प्रीतो वचनमब्रवीत् ॥ ८.३८.२ ॥
पूर्वी एक ब्राह्मण आमच्या घरी अतिथी म्हणून आला होता. तेथे आमचे आचरण पाहून प्रसन्न होऊन त्याने हे वचन सांगितले.
8.38.3
मया हिमवतः शृङ्गमेकेनाध्युषितं चिरम् ।
दृष्टाश्च बहवो देशा नानाधर्मसमावृताः ॥ ८.३८.३ ॥
मी हिमालयाच्या एका शिखरावर एकटा दीर्घकाळ वास्तव्य केले आहे; नाना धर्मांनी भरलेले अनेक देश मी पाहिले आहेत.
8.38.4
न च केन च धर्मेण विरुध्यन्ते प्रजा इमाः ।
सर्वाश्चाप्याचरन्धर्मं यदुक्तं वेदपारगैः ॥ ८.३८.४ ॥
हे लोक कोणत्याही धर्माच्या विरुद्ध जात नाहीत; वेदपारंगत विद्वानांनी सांगितलेल्या धर्माचेच ते सर्व आचरण करतात.
8.38.5
अटता तु मया देशान्नानाधर्मसमाकुलान् ।
आगच्छता महाराज बाह्लीकेषु निशामितम् ॥ ८.३८.५ ॥
हे महाराजा, नाना धर्मांनी भरलेल्या देशांमध्ये भ्रमण करून परत येत असताना मी बाह्लीकांमध्ये हे ऐकले.
8.38.6
तत्र वै ब्राह्मणो भूत्वा पुनर्भवति क्षत्रियः ।
वैश्यः शूद्रश्च बाह्लीकस्ततो भवति नापितः ॥ ८.३८.६ ॥
तेथे ब्राह्मण असलेला पुन्हा क्षत्रिय होतो; वैश्य आणि शूद्रही होतो; आणि बाह्लीकांमध्ये तो पुढे न्हावी होतो.
8.38.7
नापितश्च ततो भूत्वा पुनर्भवति ब्राह्मणः ।
द्विजो भूत्वा च तत्रैव पुनर्दासोऽभिजायते ॥ ८.३८.७ ॥
नापित होऊन नंतर तिथेच पुन्हा ब्राह्मण होतो; द्विज होऊन तिथेच पुन्हा दास म्हणून जन्म घेतो.
8.38.8
भवन्त्येककुले विप्राः शिष्टा ये कामचारिणः ।
गान्धारा मद्रकाश्चैव बाह्लीकाश्चाप्यतेजसः ॥ ८.३८.८ ॥
एकाच कुलातील विप्र, शिष्ट असूनही इच्छेनुसार वागणारे; गांधार, मद्रक आणि बाह्लीकही तेजहीन आहेत.
8.38.9
एतन्मया श्रुतं तत्र धर्मसङ्करकारकम् ।
कृत्स्नामटित्वा पृथिवीं बाह्लीकेषु विपर्ययः ॥ ८.३८.९ ॥
तेथे हे मी ऐकले आहे; हे धर्मसंकर घडवणारे आहे: सर्व पृथ्वी फिरूनही बाह्लीकांमध्ये विपर्यय आहे.
8.38.10
इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते ।
यदप्यन्योऽब्रवीद्वाक्यं बाह्लीकानां विकुत्सितं ॥ ८.३८.१० ॥
हे शल्या, हे जाण. पुन्हा तुला सांगतो: दुसऱ्या कोणी बाह्लीकांविषयी जे निंदनीय वाक्य सांगितले होते, तेही.
8.38.11
आनीयेहाक्षता काचिदारट्टात्किल दस्युभिः ।
अधर्मतश्चोपयाता सा तानभ्यशपत्ततः ॥ ८.३८.११ ॥
आरट्टातून दरोडेखोरांनी येथे आणलेली एक अक्षता स्त्री, अधर्माने त्यांच्याकडे गेलेली, तिने तेव्हा त्यांना शाप दिला.
8.38.12
बालां बन्धुमतीं यन्मामधर्मेणोपगच्छथ ।
तस्मात्कुमार्यः स्वैरिण्यो भविष्यन्ति कुलेषु वः ॥ ८.३८.१२ ॥
"बंधुमती अशा बालेजवळ तुम्ही अधर्माने आलात, म्हणून तुमच्या कुलांत कुमारी स्वैरिणी होतील."
8.38.13
न चैवास्मात्प्रमोक्षध्वं घोराच्छापान्नराधमाः ।
तस्मात्तेषां भागहरः कथं धर्मान्वदिष्यसि ॥ ८.३८.१३ ॥
हे नीच मनुष्यांनो, या भयंकर शापातून तुम्ही मुक्त होणार नाही. मग त्यांच्या भागाचा हिस्सेदार होऊन तू धर्माच्या गोष्टी कशा सांगशील?
8.38.14
कुरवः सहपाञ्चालाः साल्वा मात्स्याः सनैमिशाः ।
कोसलाः काशपौण्ड्राश्च कालिङ्गा मागधास्तथा ॥ ८.३८.१४ ॥
कुरु, पांचाल, साल्व, मत्स्य, नैमिष, कोसल, काशी व पौंड्र, तसेच कलिंग आणि मागध.
8.38.15
चेदयश्च महाभागा धर्मं जानन्ति शाश्वतम् ।
नानादेशेष्वसन्तश्च प्रायो बाह्यालयानृते ॥ ८.३८.१५ ॥
महाभाग्यवान चेदी शाश्वत धर्म जाणतात; परंतु विविध देशांतील दुष्ट, बाहेर राहणाऱ्यांखेरीज प्रायः.
8.38.16
आमत्स्येभ्यः कुरुपाञ्चालसाल्वा ।
आनैमिशाच्चेदयो ये विशिष्टाः।
धर्मं पुराणमुपजीवन्ति सन्तो ।
मद्रानृते पाञ्चनदांश्च जिह्मान् ॥ ८.३८.१६ ॥
मत्स्यांपासून कुरू, पांचाल, साल्वांपर्यंत आणि नैमिषांपासून चेदींपर्यंत जे श्रेष्ठ सज्जन पुरातन धर्माचा आश्रय घेऊन जगतात; मद्र आणि पंचनदाचे कुटिल लोक सोडून.
8.38.17
एवं विद्वान्धर्मकथासु राजं… ।
स्तूष्णींभूतः शल्य भवेः सदा त्वम्।
त्वं तस्य गोप्ता च जनस्य राजा ।
षड्भागहर्ता शुभदुष्कृतस्य ॥ ८.३८.१७ ॥
असे जाणून, धर्मचर्चांमध्ये राजा… हे शल्य, तू नेहमी मौन रहा. तू त्याचा रक्षक आणि प्रजेचा राजा आहेस; शुभ-अशुभ कर्मांचा सहावा भाग घेणारा.
8.38.18
अथवा दुष्कृतस्य त्वं हर्ता तेषामरक्षिता ।
रक्षिता पुण्यभाग्राजा प्रजानां त्वं ह्यपुण्यभाक् ॥ ८.३८.१८ ॥
किंवा तू त्यांच्या दुष्कर्मांचा हिस्सेदार आहेस, त्यांचे रक्षण न करणारा; प्रजेचे रक्षण करणारा राजा पुण्याचा भागीदार होतो, आणि तू तर पापाचा भागीदार आहेस.
8.38.19
पूज्यमाने पुरा धर्मे सर्वदेशेषु शाश्वते ।
धर्मं पाञ्चनदं दृष्ट्वा धिगित्याह पितामहः ॥ ८.३८.१९ ॥
पूर्वी सर्व देशांत शाश्वत धर्माचा सन्मान होत असताना, पाञ्चनदाचा धर्म पाहून पितामह 'धिक्' म्हणाले.
8.38.20
व्रात्यानां दाशकीयानां कृतेऽप्यशुभकर्मणाम् ।
ब्रह्मणा निन्दितान्धर्मान्कश्चित्सिद्धात्मकोऽब्रवीत् ॥ ८.३८.२० ॥
व्रात्य आणि दाशकीय लोक अशुभ कर्मे करत असल्याने ब्रह्मदेवाने निंदिलेल्या त्यांच्या धर्मांविषयी एका सिद्धात्म्याने सांगितले.
8.38.21
इति पाञ्चनदं धर्मवमेने पितामहः ।
स्वधर्मस्थेषु वर्णेषु सोऽप्येतान्नाभ्यपूजयत् ॥ ८.३८.२१ ॥
अशा प्रकारे पितामहांनी पाञ्चनदाच्या धर्माचा अवमान केला; स्वधर्मात स्थिर असलेल्या वर्णांमध्येही त्यांनी यांचा सन्मान केला नाही.
8.38.22
इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते ।
कल्माषपादः सरसि निमज्जन्राक्षसोऽब्रवीत् ॥ ८.३८.२२ ॥
शल्या, हे जाण; आता पुन्हा तुला सांगतो — सरोवरात बुडत असलेला कल्माषपाद नावाचा राक्षस म्हणाला.
8.38.23
क्षत्रियस्य मलं भैक्ष्यं ब्राह्मणस्याश्रुतं मलम् ।
मलं पृथिव्या बाह्लीकाः स्त्रीणां कौतूहलं मलम् ॥ ८.३८.२३ ॥
क्षत्रियाचा मल म्हणजे भिक्षा; ब्राह्मणाचा मल म्हणजे अशिक्षितपणा; पृथ्वीचा मल बाह्लीक; स्त्रियांचा मल कुतूहल.
8.38.24
निमज्जमानमुद्धृत्य कश्चिद्राजा निशाचरम् ।
अपृच्छत्तेन चाख्यातं तच्छृणुष्व नराधिप ॥ ८.३८.२४ ॥
बुडत असलेल्या निशाचराला एका राजाने वर काढून विचारले; त्याने जे सांगितले ते ऐका, नराधिपा.
8.38.25
मानुषाणां मलं म्लेच्छा म्लेच्छानां मुष्टिका मलम् ।
मुष्टिकानां मलं षण्ढाः षण्ढानां राजयाजकाः ॥ ८.३८.२५ ॥
माणसांचा मळ म्लेच्छ, म्लेच्छांचा मळ मुष्टिक, मुष्टिकांचा मळ षंढ, आणि षंढांचा मळ राजयाजक होत.
8.38.26
राजयाजकयाज्यानां मद्रकाणां च यन्मलम् ।
तद्भवेद्वै तव मलं यद्यस्मान्न विमुञ्चसि ॥ ८.३८.२६ ॥
राजयाजक आणि त्यांच्याकडून यज्ञ करवले जाणारे, तसेच मद्रकांचा जो मळ आहे, तोच तुझाही मळ होईल, जर तू यातून मुक्त झाला नाहीस.
8.38.27
इति रक्षोपसृष्टेषु विषवीर्यहतेषु च ।
विद्वद्भिर्भेषजं दृष्टं संसिद्धवचनोत्तरम् ॥ ८.३८.२७ ॥
अशा प्रकारे राक्षसांनी पछाडलेल्या आणि विषाच्या सामर्थ्याने घायाळ झालेल्यांसाठी, सिद्धांच्या वचनालाच अंतिम मानून विद्वानांनी औषध पाहिले आहे.
8.38.28
ब्राहयाः पञ्चालाः कौरवेयास्तु धर्म्याः ।
सत्या मत्स्याः शूरसेनाश्च याज्याः।
प्राच्या दासा वृषला दाक्षिणात्याः ।
स्तेना बाह्लीकाः सङ्कार वै सुराष्ट्राः ॥ ८.३८.२८ ॥
बाह्य, पांचाल, कौरव धर्मिष्ठ आहेत; सत्य, मत्स्य आणि शूरसेन यज्ञयोग्य आहेत. पूर्वेकडील लोक दास व वृषल आहेत, दक्षिणेकडील लोक चोर आहेत; बाह्लीक संकर आहेत, आणि सुराष्ट्रही तसेच.
8.38.29
कृतघ्नता परवित्तापहारो ।
मद्यपानं गुरुदारावमर्दः।
वाक्पारुष्यं गोवधो रात्रिचर्या ।
बहिर्गेहं परवस्त्रोपभोगः ॥ ८.३८.२९ ॥
कृतघ्नता, दुसऱ्याचे धन चोरणे, मद्यपान, गुरुपत्नीचा अपमान, कठोर वाणी, गोहत्या, रात्री भटकणे, घराबाहेर राहणे, आणि दुसऱ्याच्या वस्त्राचा उपभोग.
8.38.30
शिष्टान्धर्मानुपजीवन्ति वृद्धाः ॥ ८.३८.३० ॥
वृद्ध लोक शिष्टांच्या धर्मांचे पालन करून जगतात.
8.38.31
प्राचीं दिशं श्रिता देवा जातवेदःपुरोगमाः ।
दक्षिणा पितृभिर्गुप्ता यमेन शुभकर्मणा ॥ ८.३८.३१ ॥
पूर्व दिशेत अग्नीला पुढे करून देव आश्रय घेतलेले आहेत; दक्षिण दिशा पितरांनी आणि शुभकर्मी यमाने रक्षिलेली आहे.
8.38.32
प्रतीचीं वरुणः पाति पालयन्नसुरान्बहून् ।
उदीचीं भगवान्सोम ब्रह्मा च ब्राह्मणैः सह ॥ ८.३८.३२ ॥
पश्चिम दिशेचे वरुण रक्षण करतो, अनेक असुरांना तो वश ठेवतो; उत्तर दिशेचे भगवान सोम आणि ब्राह्मणांसह ब्रह्मा रक्षण करतात.
8.38.33
रक्षःपिशाचान्हिमवान्गुह्यकान्गन्धमादनः ।
ध्रुवं सर्वाणि भूतानि विष्णुः पाति सुरोत्तमः ॥ ८.३८.३३ ॥
हिमवान राक्षस व पिशाचांचे रक्षण करतो, गंधमादन गुह्यकांचे; आणि देवोत्तम विष्णू निश्चितच सर्व प्राण्यांचे रक्षण करतो.
8.38.34
इङ्गितज्ञाश्च मगधाः प्रेक्षितज्ञाश्च कोसलाः ।
अर्धोक्ताः कुरुपाञ्चालाः सर्वोक्ता दाक्षिणापथाः ॥ ८.३८.३४ ॥
मगधवासी इशारा समजणारे, आणि कोसलवासी नजर समजणारे; कुरु व पांचाल अर्ध्या बोलण्याने समजतात; दक्षिणापथातील लोकांना सर्व सांगावे लागते.
8.38.35
पार्वतीयाश्च विषया यथैव गिरयस्तथा ।
सर्वज्ञा यवना राजञ्शूराश्चैव विशेषतः।
म्लेच्छाः स्वसंज्ञानियता नानुक्तमितरे जनाः ॥ ८.३८.३५ ॥
पर्वतीय प्रदेशही पर्वतांसारखेच आहेत. हे राजा, यवन सर्वज्ञ आहेत, विशेषतः शूर; म्लेच्छ आपल्या खुणांनीच बांधलेले आहेत; इतर लोक न सांगितलेले समजत नाहीत.
8.38.36
प्रतिरब्धास्तु बाह्लीका न च केचन मद्रकाः ।
स त्वमेतादृशः शल्य नोत्तरं वक्तुमर्हसि ॥ ८.३८.३६ ॥
बाह्लीक अडवलेले आहेत, आणि मद्रकांपैकी कोणीही नाहीत. शल्या, तू असाच आहेस, म्हणून तुला उत्तर देणे योग्य नाही.
8.38.37
एवं ज्ञात्वा जोषमास्स्व प्रतीपं ।
मा स्म क्रुद्धः पापभृतां वरिष्ठ।
पूर्वं हत्वा त्वां सपुत्रं बलैश्च ।
पश्चाद्धंस्ये वासुदेवार्जुनौ च ॥ ८.३८.३७ ॥
हे जाणून गप्प बस, विरोध करू नकोस. हे पापिष्ठांमध्ये श्रेष्ठा, क्रोधित होऊ नकोस. प्रथम तुला, तुझ्या पुत्रासह आणि सैन्यासह मारीन, मग वासुदेव आणि अर्जुनाला मारीन.
8.38.38
आतुराणां परित्यागः स्वदारसुतविक्रयः ।
अङ्गे प्रवर्तते कर्ण येषामधिपतिर्भवान् ॥ ८.३८.३८ ॥
आजारी लोकांचा त्याग आणि स्वतःची पत्नी व मुले विकणे अंग देशात घडते, कर्णा; त्यांचा अधिपती तूच आहेस.
8.38.39
रथातिरथसङ्ख्यायां यत्त्वां भीष्मस्तदाब्रवीत् ।
तान्विदित्वाऽत्मनो दोषान्निर्मन्युर्भव मा क्रुधः ॥ ८.३८.३९ ॥
रथी आणि अतिरथींच्या गणनेत भीष्माने तुझ्याबद्दल तेव्हा जे सांगितले, ते तुझे दोष जाणून निर्मत्सर हो, क्रोधित होऊ नकोस.
8.38.40
सर्वत्र ब्राह्मणाः सन्ति सन्ति सर्वत्र क्षत्रियाः ।
वैश्याः शूद्रास्तथा कर्ण स्त्रियः साध्व्यश्च सुव्रताः ॥ ८.३८.४० ॥
कर्णा, ब्राह्मण सर्वत्र आहेत, क्षत्रियही सर्वत्र आहेत; वैश्य व शूद्रही तसेच; आणि सुव्रता साध्वी स्त्रियाही सर्वत्र आहेत.
8.38.41
रमन्ते चोपहासेन पुरुषाः पुरुषैः सह ।
अन्योन्येन रताः क्षीबा देशेदेशे च मैथुनम् ॥ ८.३८.४१ ॥
पुरुष विनोदाने पुरुषांबरोबर रमतात; मदोन्मत्त होऊन एकमेकांत आसक्त राहतात; आणि देशोदेशी मैथुनही घडते.
8.38.42
परवाच्येषु निपुणः सर्वो भवति सर्वदा ।
आत्मवाच्यं न जानीते जानन्नपि च मुह्यति ॥ ८.३८.४२ ॥
सर्वजण नेहमी इतरांचे दोष सांगण्यात निपुण असतात; आपले दोष जाणत नाहीत, जाणूनही मोहात पडतात.
8.38.43
सर्वत्र सन्ति राजनः स्वंस्वं धर्ममनुव्रताः ।
दुर्मनुष्यान्निगृह्णन्ति सन्ति सर्वत्र धार्मिकाः ॥ ८.३८.४३ ॥
सर्वत्र राजे आहेत; ते आपापल्या धर्माचे पालन करतात. सर्वत्र धार्मिक लोकही आहेत; ते दुष्ट माणसांना रोखतात.
8.38.44
न कर्ण देशसामान्यात्सर्वः पापं निषेवते ।
यादृशाः स्वस्वभावेन देशांस्तांस्तादृशान्विदुः ॥ ८.३८.४४ ॥
हे कर्णा, देशाच्या सामान्य स्वभावामुळे सर्वजण पाप करत नाहीत. लोक आपापल्या स्वभावाप्रमाणे जसे असतात, तसेच त्या देशांनाही ते ओळखतात.
8.38.45
तततो दुर्योधनो राजा कर्णशल्याववारयत् ।
सखिभावेन राधेयं शल्यं सौजन्यकेन च ॥ ८.३८.४५ ॥
तेव्हा राजा दुर्योधनाने मैत्रीभावाने आणि सौजन्याने कर्ण व शल्य यांना थांबवले.
8.38.46
ततो निवारितः कर्णो धार्तराष्ट्रेण मारिष ।
प्हहस्य तत्र राजेन्द्रं यादि शल्येत्यचोदयत् ॥ ८.३८.४६ ॥
हे माननीय, नंतर धृतराष्ट्राच्या पुत्राने अडवलेल्या कर्णाने तेथेच हसत राजेंद्राला, 'शल्या, चल' असे प्रेरित केले.