महाभारत · अध्याय 8.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.39.1
ततः परानीकभिदं व्यूहमप्रतिमं कृतम् ।
समीक्ष्य कर्णः पार्थानां धृष्टधुम्नाभिरक्षितम् ॥ ८.३९.१ ॥
तेव्हा कर्णाने शत्रुसैन्य भेदणारी ती अतुलनीय व्यूहरचना पाहिली; ती धृष्टद्युम्नाने राखलेली होती.
8.39.2
प्रययौ रथघोषेण सिंहनादरवेण च ।
वादित्राणां च निनदैः कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ८.३९.२ ॥
रथांचा गडगडाट, सिंहनाद आणि वाद्यांच्या ध्वनीसह तो पुढे सरकला, जणू पृथ्वी कंपित करत होता.
8.39.3
ततः प्रयान्तं राधेयं मद्रराजः स्मयन्निव ।
अवधूय इदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसन्निधौ ॥ ८.३९.३ ॥
तेव्हा पुढे जाणाऱ्या राधेय कर्णाला मद्रराज हसत कौरवांसमोर हे वचन बोलला.
8.39.4
चमूं तवेमां विपुलां समृद्वा… ।
मसङ्खेयामश्वनराकुलां च।
तथा प्रवेष्टा समरे धनञ्जयः ।
कक्षं दहन्दीप्त इवाश्रयाशी ॥ ८.३९.४ ॥
तुझ्या या विशाल, समृद्ध, असंख्य घोडे व माणसांनी भरलेल्या सेनेत युद्धात धनंजय शिरेल, जसा प्रज्वलित अग्नी झुडपाला जाळतो.
8.39.5
रथे स्तितौ वीरवरौ वरेण्यौ ।
सिंहस्कन्धौ लोहितपद्मनेत्रौ।
द्रष्टा भवानद्य विना प्रयत्ना… ।
त्तथाहि मे शकुना वेदयन्ति ॥ ८.३९.५ ॥
रथावर उभे असलेले दोन श्रेष्ठ वीर, सिंहासारखे खांदे व लाल कमळासारखे डोळे असलेले; आज तू प्रयत्नाविना त्यांना पाहशील, कारण माझी शकुने तसेच सांगतात.
8.39.6
अद्य द्रष्टाऽसि तं वीरं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् ।
निघ्नन्तं शात्रवान्सङ्ख्ये यं कर्ण परिपृच्छसि ॥ ८.३९.६ ॥
हे कर्णा, आज तू त्या वीराला पाहशील—पांढरे घोडे असलेल्या, कृष्ण ज्याचा सारथी आहे अशा, युद्धात शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, ज्याच्याबद्दल तू विचारत आहेस त्याला.
8.39.7
अद्य तौ पुरुषव्याघ्रौ लोहिताक्षौ परन्तपौ ।
वासुदेवार्जुनौ कर्ण द्रष्टाऽस्यमितविक्रमौ ॥ ८.३९.७ ॥
हे कर्णा, आज तू त्या दोन पुरुषव्याघ्रांना पाहशील — लाल नेत्रांचे, शत्रूंना तापवणारे, अमित पराक्रमी वासुदेव आणि अर्जुन.
8.39.8
सारथिर्यस्य गोविन्दो गाण्डीवं यस्य कार्मुकम् ।
तं चेद्वन्ताऽसि राधेय त्वं नो राजा भविष्यसि ॥ ८.३९.८ ॥
ज्याचा सारथी गोविंद आणि ज्याचे धनुष्य गांडीव, त्याला जर तू मारू शकलास तर हे राधेया, तू आमचा राजा होशील.
8.39.9
प्रवात्येष महावायुरभितस्तव वाहिनीम् ।
क्रव्यादा व्याहरन्त्येते मृगाः कुर्वन्ति भैरवम् ॥ ८.३९.९ ॥
हा महावायू तुझ्या सेनेभोवती सर्वत्र वाहत आहे. हे मांसभक्षक पशू ओरडत असून भयंकर आवाज करत आहेत.
8.39.10
पश्य कर्ण महाघोरं भयं वै रोमहर्षणम् ।
अर्कं जीमूतसङ्काशः कबन्धो वार्य तिष्ठति ॥ ८.३९.१० ॥
हे कर्णा, पाहा, किती भयंकर, रोमांच उभे करणारे भय हे आहे. मेघासारखा एक शिरहीन कबंध सूर्यासमोर उभा आहे.
8.39.11
पश्य यूथं मृगशतं मृगाणां सर्वतोदिशम् ।
ररास दीप्तलाङ्गूलमादित्यामभि संस्थितम् ॥ ८.३९.११ ॥
पाहा, मृगांचा कळप, शेकडो मृग, सर्व दिशांनी. पेटलेल्या शेपट्या घेऊन ते सूर्याकडे तोंड करून उभे राहून ओरडत आहेत.
8.39.12
पश्य काकांश्च गृध्रांश्च समवेतान्सहस्रशः ।
आदित्यमभिवीक्षन्ते ह्यशिवाः कर्ण सस्वराः ॥ ८.३९.१२ ॥
पाहा, कावळे आणि गिधाडे हजारोंनी एकत्र जमली आहेत. हे कर्णा, अशुभ पक्षी सूर्याकडे पाहत कर्कश स्वरात ओरडत आहेत.
8.39.13
श्वेतवाजिसमायुक्ते तव कर्ण महारथे ।
पताकाः प्रज्वलन्त्येता ध्वजश्चातीव कम्पते ॥ ८.३९.१३ ॥
हे कर्णा, पांढऱ्या घोड्यांनी जोडलेल्या तुझ्या महारथावरील या पताका पेटल्यासारख्या आहेत आणि ध्वज अतिशय थरथरत आहे.
8.39.14
उदीर्यतो हयान्पश्य महाकायान्महाजवान् ।
प्लवमानान्महावीर्यानाकाशे गरुडानिव ॥ ८.३९.१४ ॥
पाहा, हाकले जात असलेले महाकाय आणि महावेगवान घोडे; आकाशात गरुडांप्रमाणे उड्या मारणारे महापराक्रमी घोडे.
8.39.15
ध्रुवमेषु निमित्तेषु भूमिमावृत्य पार्थिवाः ।
स्वप्स्यन्ति निहताः कर्ण शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.३९.१५ ॥
या शकुनांवरून निश्चित आहे, हे कर्णा, शेकडो आणि हजारो राजे मारले जाऊन भूमी व्यापून पडतील.
8.39.16
शङ्खानां तुमुलः शब्दः श्रूयते रोमहर्षणः ।
आनकानां च राधेय मृदङ्गानां च हन्यताम् ॥ ८.३९.१६ ॥
शंखांचा तुमुल ध्वनी ऐकू येतो, जो अंगावर रोमांच उभे करतो; हे राधेया, आनक आणि मृदंग वाजविले जात आहेत.
8.39.17
शृणु शब्दान्बहुविधान्नराश्वरथवाजिनाम् ।
ज्यातलत्रेषुशब्दांश्च शृणु कर्ण महात्मनाम् ॥ ८.३९.१७ ॥
हे कर्णा, माणसे, घोडे, रथ आणि अश्वांचे विविध प्रकारचे शब्द ऐक; आणि महात्म्यांच्या धनुष्याच्या दोरीचे, तळहातांचे आणि बाणांचे शब्द ऐक.
8.39.18
हेमरूप्यप्रमृष्टानां वाससां शिल्पिनिर्मिताः ।
सहेमचन्द्रताराभाः पताकाः किङ्गिणीयुताः ॥ ८.३९.१८ ॥
सोने-चांदीने घासून चकचकीत केलेल्या वस्त्रांच्या कारागिरांनी केलेल्या पताका; सोने, चंद्र व ताऱ्यांसारख्या कांतीच्या, लहान घंटांनी युक्त.
8.39.19
नानावर्णा रणे भान्ति श्वसनेन प्रकम्पिताः ।
पश्य कर्णार्जुनस्यैताः सौदामिन्य इवाम्बुदे ॥ ८.३९.१९ ॥
युद्धात अनेक रंगांच्या पताका वाऱ्याने थरथरत चमकत आहेत. पाहा, कर्ण आणि अर्जुन यांच्या या पताका मेघातील विजांसारख्या आहेत.
8.39.20
ध्वजाः कणकणायन्ते वातेनातिसमीरिताः ।
सपताकरथाश्चापि पाञ्चालानां महात्मनाम् ॥ ८.३९.२० ॥
वाऱ्याने फार हलवलेल्या ध्वजा खणखणत आहेत; महात्मा पांचालांचे पताकायुक्त रथही तसेच.
8.39.21
एष रेणुः समुद्भूतो दिवमावृत्य तिष्ठति ।
गजवाजिप्रणुन्ना च कम्पते कर्ण मेदिनी ॥ ८.३९.२१ ॥
ही धूळ उठून आकाश झाकून उभी आहे; हत्ती-घोड्यांनी ढकललेली पृथ्वी, हे कर्णा, कंपित होत आहे.
8.39.22
श्रूयते मेघसङ्काशो रथनेमिस्वनस्तथा ।
पश्य कुन्तीसुतं वीरं बीभत्सुमपराजितम्।
प्रहरिष्यन्तमायान्तं कपिप्रवरकेतनम् ॥ ८.३९.२२ ॥
मेघासारखा रथचक्रांचा गर्जना ऐकू येत आहे. पाहा, कुंतीपुत्र वीर, अजिंक्य बीभत्सु (अर्जुन) प्रहार करण्यास उद्युक्त होऊन येत आहे; ज्याच्या ध्वजेवर श्रेष्ठ वानर आहे.
8.39.23
गजाश्वरथपत्त्योघांस्तावकान्युधि निघ्नतः ।
ध्वजाग्रं दृश्यते तस्य ज्याशब्दश्चैव श्रूयते ॥ ८.३९.२३ ॥
युद्धात तुमच्या हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळांच्या समूहांना मारणाऱ्या त्याच्या ध्वजेचे अग्र दिसत आहे; त्याच्या धनुष्याच्या दोरीचा टणत्कारही ऐकू येत आहे.
8.39.24
एष संशप्तकान्भूयस्तानेवाभिमुखो गतः ।
करोति कदनं चैष सङ्गामे द्विषतां बली ॥ ८.३९.२४ ॥
हा वीर पुन्हा त्या संशप्तकांकडेच तोंड करून गेला आहे; हा बलवान युद्धात शत्रूंचा संहार करीत आहे.
8.39.25
इति ब्रुवाणं मद्रेशं कर्णः प्रोवाच मन्युमान् ॥ ८.३९.२५ ॥
असे बोलणाऱ्या मद्रराजाला क्रोधित कर्ण म्हणाला.
8.39.26
पश्य संशप्तकैः क्रुद्धैः समन्तात्समभिद्रुतः ।
एष सूर्य इवाम्भोदैश्छन्नः पार्थो न दृश्यते।
एष दान्तोऽर्जुनः शल्य निमग्नः शोकसागरे ॥ ८.३९.२६ ॥
क्रुद्ध संशप्तकांनी चहूबाजूंनी वेढलेल्या त्याला पाहा. ढगांनी झाकलेल्या सूर्यासारखा पार्थ दिसत नाही. हे शल्या, तो संयमी अर्जुन शोकसागरात बुडाला आहे.
8.39.27
वरुणं कोऽम्भसा हन्यादिन्धनेन च कोऽनलम् ।
कोवाऽनिलं निगृह्णीयात्पिबेद्वा को महार्णवम् ॥ ८.३९.२७ ॥
पाण्याने वरुणाला कोण मारू शकेल? इंधनाने अग्नीला कोण विझवू शकेल? किंवा वाऱ्याला कोण अडवू शकेल, किंवा महासागर कोण पिऊ शकेल?
8.39.28
ईदृग्रूपमहं मन्ये पार्थस्य युधि निर्जयम् ।
न हि शक्योऽर्जुनो जेतुं युधि देवासुरैरपि ॥ ८.३९.२८ ॥
युद्धात पार्थावर अशा प्रकारचा विजय मिळवणे शक्य आहे असे मला वाटते. युद्धात देव-असुरांनाही अर्जुनाला जिंकणे शक्य नाही.
8.39.29
अथैघं परितोषस्ते वाग्भिस्त्वं सुमाना भव ।
न हि शक्यो युधा जेतुमन्यं कुरु मनोरथम् ॥ ८.३९.२९ ॥
म्हणून शब्दांनीच तुला समाधान लाभो, प्रसन्न मनाचा हो. युद्धात त्याला जिंकणे शक्य नाही, म्हणून दुसरी इच्छा पूर्ण कर.
8.39.30
बाहुभ्यामुद्धरेद्भूमिं दहेत्क्रुद्ध इमाः प्रजाः ।
पातयेत्त्रिदिवाद्देवान्नार्जुनं समरे जयेत् ॥ ८.३९.३० ॥
कोणी दोन्ही बाहूंनी पृथ्वी उचलू शकेल, क्रोधाने या प्रजांना जाळू शकेल, देवांना स्वर्गातून पाडू शकेल; पण युद्धात अर्जुनाला जिंकू शकणार नाही.
8.39.31
पश्य कुन्तीसुतं भीमं वीरमक्लिष्टकारिणम् ।
प्रहरन्तं महाबाहुं स्थितं मेरुमिवाचलम् ॥ ८.३९.३१ ॥
कुंतीचा पुत्र भीम पहा. वीर आणि सहज कर्म करणारा तो महाबाहू मेरू पर्वतासारखा अचल उभा राहून प्रहार करीत आहे.
8.39.32
अमर्षी पुरुषव्याघ्रः सदा वैरमनुस्मरन् ।
एष भीमो जयप्रेप्सुर्युधि तिष्ठति वीर्यवान् ॥ ८.३९.३२ ॥
क्रोधाने भरलेला, सदैव वैराचे स्मरण करणारा हा पुरुषव्याघ्र भीम विजयाची इच्छा धरून युद्धात पराक्रमाने उभा आहे.
8.39.33
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
तिष्ठत्यसुकरः सङ्ख्ये परैः परपुरञ्जयः ॥ ८.३९.३३ ॥
धर्म धारण करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असा धर्मराज युधिष्ठिर हा युद्धात उभा आहे. शत्रूंना अजिंक्य, शत्रुनगरांचा विजेता.
8.39.34
एतौ च पुरुषव्याघ्रावाश्विनेयौ महारथौ ।
नकुलः सहदेवश्च तिष्ठतो युधि दुर्जयौ ॥ ८.३९.३४ ॥
अश्विनीकुमारांचे हे दोन पुत्र, महारथी पुरुषव्याघ्र नकुल आणि सहदेव युद्धात उभे आहेत; त्यांना जिंकणे कठीण आहे.
8.39.35
एते तिष्ठन्ति कार्ष्णेयाः पञ्च पञ्चाचला इव ।
योत्स्यमाना महावीर्या भीमार्जुनसमा युधि ॥ ८.३९.३५ ॥
हे पाच द्रौपदीपुत्र, पाच पर्वतांसारखे, महापराक्रमी, भीम आणि अर्जुनासारखे, युद्ध करण्यास सज्ज होऊन उभे आहेत.
8.39.36
एते द्रुपदपुत्राश्च धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
हीनाः सत्यजिता वीरास्तिष्ठन्ति परमौजसः ॥ ८.३९.३६ ॥
द्रुपदाचे हे पुत्र, धृष्टद्युम्न ज्यांच्या पुढे आहे, सत्यजितविना उरलेले वीर, परम ओजाने उभे आहेत.
8.39.37
यत्र कृष्णार्जुनौ वीरौ यत्र राजा युधिष्ठिरः ।
तत्र धर्मश्च सत्यं च यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ८.३९.३७ ॥
जिथे वीर कृष्ण आणि अर्जुन आहेत, जिथे राजा युधिष्ठिर आहे, तिथे धर्म आणि सत्य आहे; जिथे धर्म आहे तिथे विजय आहे.
8.39.38
इति संवदतोरेव तयोः पुरुषसिंहयोः ।
ते सेने समसज्जेतां ङ्गायमुनवद्भृशम् ॥ ८.३९.३८ ॥
असे ते दोन पुरुषसिंह बोलत असतानाच, ते दोन्ही सैन्य गंगा आणि यमुनेप्रमाणे अत्यंत वेगाने एकमेकांना भिडले.