महाभारत · अध्याय 8.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.4.1
मामकस्यास्य सैन्यस्य हृतोत्सेकस्य स़ञ्जय ।
अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति ॥ ८.४.१ ॥
हे संजया, माझ्या या सैन्याचा अभिमान हरण झाला आहे. प्रमुख वीर चिरडला गेल्यावर काहीही शेष दिसत नाही.
8.4.2
तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे कुरुसत्तमौ ।
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा कोन्वर्थो जीवितेन मे ॥ ८.४.२ ॥
माझ्यासाठी लढलेले ते दोन वीर, महान धनुर्धर, कुरुश्रेष्ठ. भीष्म आणि द्रोण मारले गेले हे ऐकल्यावर माझ्या जगण्याला काय अर्थ?
8.4.3
न च मृष्यामि राधेयं हतमाहवशोभिनम् ।
यस्य बाह्वोर्बलं तुल्यं कुञ्जराणां शतं शतम् ॥ ८.४.३ ॥
युद्धात शोभणारा, ज्याच्या बाहुबलाची बरोबरी शेकडो हत्तींशी होती, त्या राधेय कर्णाचा वध मी सहन करू शकत नाही.
8.4.4
हतप्रवरसैन्यं मे यथा शंससि सञ्जय ।
अहतानपि मे शंस येऽत्र जीवन्ति केचन ॥ ८.४.४ ॥
हे संजया, माझे श्रेष्ठ सैन्य मारले गेले हे जसे तू सांगतोस, तसेच येथे जे अजून जिवंत आहेत आणि जे मारले गेले नाहीत, त्यांचेही मला सांग.
8.4.5
एतेषु हि मृतेष्वद्य ये त्वया परिकीर्तिताः ।
येऽपि जीवन्ति ते सर्वे मृता इति मतिर्मम ॥ ८.४.५ ॥
आज तू ज्यांची नावे घेतलीस, ते यांच्याप्रमाणेच मारले गेले आहेत. जे जिवंत आहेत तेही सर्व माझ्या मते मृतच आहेत.
8.4.6
यस्मिन्महास्त्राणि समर्पितानि ।
चित्राणि शुभ्राणि चतुर्विधानि।
दिव्यानि राजन्विहितानि चैव ।
द्रोणेन वीरे द्विजसत्तमेन ॥ ८.४.६ ॥
हे राजा, ज्या वीराला द्विजश्रेष्ठ द्रोणाने चार प्रकारची तेजस्वी, अद्भुत, दिव्य महास्त्रे विधिपूर्वक दिली.
8.4.7
महारथः कृतिमान्क्षिप्रहस्तो ।
दृढायुधो दृढमुष्टिर्दृढेषुः।
स वीर्यवान्द्रोणपुत्रस्तरस्वी ।
व्यवस्थितो योद्वुकामस्त्वदर्थे ॥ ८.४.७ ॥
महारथी, कुशल, जलद हात असलेला, दृढ शस्त्र, दृढ मूठ आणि दृढ बाण धारण करणारा, पराक्रमी द्रोणपुत्र वेगवान असून आपल्यासाठी युद्ध करण्याच्या इच्छेने उभा आहे.
8.4.8
आनर्तवासी हृदिकात्मजोऽसौ ।
महारथः सात्वतानां वरिष्ठः।
स्वयं भोजः कृतवर्मा कृतास्त्रो ।
व्यवस्थितो योद्वुकामस्त्वदर्थे ॥ ८.४.८ ॥
आनर्त देशात राहणारा, हृदिकाचा पुत्र, सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ महारथी, स्वतः भोज कृतवर्मा, अस्त्रविद्येत प्रशिक्षित असून आपल्यासाठी युद्ध करण्याच्या इच्छेने उभा आहे.
8.4.9
आर्तायनिः समरे दुष्प्रकम्प्यः ।
सेनाग्रणीः प्रथमस्तावकानाम्।
यः स्वस्रीयान्पाण्डवेयान्विसृज्य ।
सत्यां वाचं स्वां चिकीर्षुस्तरस्वी ॥ ८.४.९ ॥
युद्धात अचल असलेला आर्तायनी, आपल्या सेनेचा पहिला नायक, बहिणीच्या मुलांना म्हणजे पांडवांना सोडून आपले सत्य वचन पूर्ण करू इच्छिणारा वेगवान वीर.
8.4.10
तजोवधं सूतपुत्रस्य सङ्ख्ये ।
प्रतिश्रुत्याजातशत्रोः पुरस्तात्।
दुराधर्षः शक्रसमानवीर्यः ।
शल्यः स्थितो योद्वुकामस्त्वदर्थे ॥ ८.४.१० ॥
युद्धात सूतपुत्राचा वध करण्याची युधिष्ठिरासमोर प्रतिज्ञा केलेला, दुर्धर्ष, इंद्राच्या तोडीचा पराक्रमी शल्य आपल्यासाठी युद्ध करण्याच्या इच्छेने उभा आहे.
8.4.11
शारद्वतो गौतमश्चापि राज… ।
न्महाबाहुचित्रास्त्रयोधी।
धनुश्चित्रं सुमहद्भावरसाहं ।
व्यवस्थितो योद्वुकामः प्रगृह्य ॥ ८.४.११ ॥
शारद्वत आणि गौतमही, राजा… । महाबाहू, विचित्र अस्त्रांचा योद्धा। अति महान विचित्र धनुष्य… । युद्धाच्या इच्छेने उभा राहून, ते धरून.
8.4.12
गान्धारराजः ससुतश्च राज… ।
न्दुर्द्यूतदेवी कलहप्रियश्च।
गान्धारमुख्यैर्यवनैश्च राज… ।
न्व्यवस्थितो योद्वुकामस्त्वदर्थे ॥ ८.४.१२ ॥
गांधारराज आपल्या पुत्रासह, राजा… । द्यूतप्रिय, कलहप्रिय. गांधारप्रमुख आणि यवनांसह, राजा… । तुमच्यासाठी युद्धाच्या इच्छेने उभा राहिला.
8.4.13
महारथः केकयराजपुत्रः ।
सदश्वयुक्तं च पताकिनं च।
रथं समारुह्य कुरुप्रवीर ।
व्यवस्थितो योद्वुकामस्त्वदर्थे ॥ ८.४.१३ ॥
महारथी, केकयराजाचा पुत्र, उत्तम घोड्यांनी जुंपलेल्या पताकायुक्त रथावर चढून, हे कुरुवीरा, तुमच्यासाठी युद्धाच्या इच्छेने उभा राहिला.
8.4.14
तथा सुतस्ते ज्वलनार्कवर्णं ।
रथं समास्थाय कुरुप्रवीरः।
व्यवस्थितः पुरुमित्रो नरेन्द्र ।
व्यभ्रे सूर्यो भ्राजमानो यथा खे ॥ ८.४.१४ ॥
त्याचप्रमाणे तुमचा पुत्र, अग्नि आणि सूर्याच्या वर्णाच्या रथावर चढून, कुरुवीर पुरुमित्र, हे नरेंद्रा, उभा राहिला; ढगरहित आकाशात सूर्य तळपतो तसा.
8.4.15
दुर्योधनो नागकुलस्य मध्ये ।
व्यवस्थितः सिंह इवाबभासे।
रथेन जाम्बूनदभूषणेन ।
व्यवस्थितः समरे योत्स्यमानः ॥ ८.४.१५ ॥
दुर्योधन हत्तींच्या कळपाच्या मध्ये उभा राहिला, सिंहासारखा भासत, सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेल्या रथावर; युद्धात लढण्यास सिद्ध होऊन उभा राहिला.
8.4.16
स राजमध्ये पुरुषप्रवीरो ।
रराज जाम्बूनदचित्रवर्मा।
पद्मप्रभो वह्निरिवाल्पधूमो ।
मेघान्तरे सूर्य इव प्रकाशः ॥ ८.४.१६ ॥
राजांच्या मध्यभागी पुरुषश्रेष्ठ वीर सोनेरी चित्रित कवच धारण करून कमलासारख्या तेजाने, थोड्या धुराच्या अग्नीसारखा, किंवा मेघांमधून प्रकाशणाऱ्या सूर्यासारखा झळकला.
8.4.17
तथा सुषेणोऽप्यसिचर्मपाणि… ।
स्तवात्मजः सत्यसेनश्च वीरः।
व्यवस्थितौ चित्रसेनेन सार्धं ।
हृष्टात्मानौ समरे योद्धकामौ ॥ ८.४.१७ ॥
तसेच आपला पुत्र सुषेण देखील तलवार व ढाल हातात घेऊन… आणि वीर सत्यसेनही चित्रसेनासह आनंदित मनाने युद्धाची इच्छा धरून उभे राहिले.
8.4.18
हीनिषेवो भारतराजपुत्र ।
उग्रायुधः श्रुतवर्मा जयश्च।
शलश्च सत्यव्रतदुःशलौ च ।
व्यवस्थिताः सहसैन्या नराग्र्याः ॥ ८.४.१८ ॥
हीनिषेव, भारतराजाचा पुत्र, उग्रायुध श्रुतवर्मा, जय आणि शल, सत्यव्रत आणि दुःशल हे आपल्या सैन्यासह नरश्रेष्ठ उभे राहिले.
8.4.19
कैतव्यानामधिपः शूरमानी ।
रणेरणे शत्रुहा राजपुत्रः।
रथी हयी नागपत्तिप्रयायी ।
व्यवस्थितो योद्वुकामस्त्वदर्थे ॥ ८.४.१९ ॥
कैतव्यांचा अधिपती, आपल्या शौर्याचा अभिमान बाळगणारा, प्रत्येक रणात शत्रूंचा संहार करणारा राजपुत्र, रथी व अश्वारूढ, हत्ती व पायदळासह पुढे जाणारा, आपल्यासाठी युद्धाची इच्छा धरून उभा राहिला.
8.4.20
वीरः श्रुतायुश्च धृतायुधश्च ।
चित्राङ्गदश्चित्रसेनश्च वीरः।
व्यवस्थिता योद्वुकामा नराग्र्याः ।
प्रहारिणो मानिनः सत्यसन्धाः ॥ ८.४.२० ॥
वीर श्रुतायु व धृतायुध, चित्रांगद आणि वीर चित्रसेन युद्धाची इच्छा धरून उभे राहिले; ते नरश्रेष्ठ, प्रहार करणारे, स्वाभिमानी व सत्यसंधी होते.
8.4.21
कर्णात्मजः सत्यसन्धो महात्मा ।
व्यवस्थितः समरे योद्वुकामः ॥ ८.४.२१ ॥
कर्णाचा पुत्र, सत्यप्रतिज्ञ, महात्मा, युद्धात व्यूहात उभा राहून लढण्याच्या इच्छेने.
8.4.22
अथापरौ कर्णसुतौ वरास्त्रौ ।
व्यवस्थितौ लघुहस्तौ नरेन्द्र।
बले महत्युल्बणसत्ववीर्यौ ।
समास्थितौ योद्वुकामौ त्वदर्थे ॥ ८.४.२२ ॥
नंतर कर्णाचे इतर दोन पुत्र, श्रेष्ठ अस्त्रधारी, चपळ हाताचे, हे नरेंद्रा, विशाल सैन्यात प्रचंड धैर्य व पराक्रमाने उभे राहिले, तुझ्यासाठी लढू इच्छिणारे.
8.4.23
एतैश्च मुख्यैरपरैश्च राज… ।
न्योधप्रवीरैरमितप्रभावैः।
व्यवस्थितो नागकुलस्य मध्ये ।
यथा महेन्द्रः कुरुराजो जयाय ॥ ८.४.२३ ॥
या प्रमुखांसह आणि इतरांसह, राजा…, न्यग्रोधासारख्या वीर योद्ध्यांसह, अमित प्रभावाच्या योद्ध्यांसह, हत्तींच्या कळपामध्ये इंद्रासारखा, विजयासाठी कुरुराज उभा राहिला.
8.4.24
आख्याता जीवमाना ये परे सैन्या यथायथम् ।
इतीदमवगच्छामि व्यक्तमर्थाभिपत्तितः ॥ ८.४.२४ ॥
जिवंत असलेल्या इतर सैन्यांचे वर्णन यथायोग्य झाले; अशा रीतीने, सांगितलेल्या अर्थावरून मला हे स्पष्ट समजते.
8.4.25
एवं ब्रुवन्नेव तदा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
हतप्रवीरं भूयिष्ठं किञ्चिच्छेषं स्वकं बलम्।
श्रुत्वा व्यामोहमागच्छच्छोकव्याकुलितेन्द्रियः ॥ ८.४.२५ ॥
असे बोलत असतानाच, अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र, आपल्या सैन्यातील बहुतांश वीर मारले गेले व थोडेच उरले आहेत हे ऐकून, शोकाने व्याकूळ इंद्रियांनी मोहात पडला.
8.4.26
व्याकुलं मे मनस्तात श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
मनो मुह्यति चाङ्गानि न च शक्नोमि धावितुम्।
इत्येवमुक्त्वा वचनं धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
भ्रान्तचित्तस्ततः सोऽथ बभूव जगतीपतिः ॥ ८.४.२६ ॥
प्रिय, अत्यंत अप्रिय वार्ता ऐकून माझे मन व्याकूळ झाले आहे; मन मूढ होत आहे, अवयव शिथिल झाले आहेत, मला धावताही येत नाही. असे बोलून अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र, तो भूपती, तेव्हा भ्रांतचित्त झाला.