મહાભારત · અધ્યાય 8.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.41.1
ततः परानीकभिदं व्यूहमप्रतिमं महत् ।
समीक्ष्य कर्णः पार्थानां धृष्टद्युम्नाभिरक्षितम् ॥ ८.४१.१ ॥
ત્યારે કર્ણે શત્રુસેનાને ભેદનારો, અપ્રતિમ એવો તે મહાન વ્યૂહ જોયો; તે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન વડે રક્ષિત હતો.
8.41.2
प्रययौ रथघोषेण सिंहनादरवेण च ।
वादित्राणां च निनदैः कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ८.४१.२ ॥
રથના ઘોષ, સિંહનાદ અને વાદ્યોના નાદ સાથે તે આગળ વધ્યો, જાણે પૃથ્વીને કંપાવતો હોય.
8.41.3
वेपमान इव क्रोधाद्युद्वशौण्डः परन्तपः ।
प्रतिव्यूह्य महातेजा यथावद्भरतर्षभ ॥ ८.४१.३ ॥
ક્રોધથી જાણે કાંપતો, યુદ્ધમાં અભિમાની, શત્રુઓને પીડનાર મહાતેજસ્વી કર્ણે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, વિધિપૂર્વક પોતાનો વ્યૂહ રચ્યો.
8.41.4
व्यधमत्पाण्डवीं सेनामासुरीं मघवानिव ।
युधिष्ठिरं चाभ्यहनदपसव्यं चकारह ॥ ८.४१.४ ॥
ઇન્દ્ર જેમ અસુરસેનાને વિખેરે, તેમ તેણે પાંડવસેનાને વિખેરી નાખી; યુધિષ્ઠિર પર પ્રહાર કરીને તેમને અપસવ્ય બનાવ્યા.
8.41.5
कर्णस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन च ।
सुसङ्ग्राहेण रश्मीनां समकम्पन्त सृञ्जयाः ॥ ८.४१.५ ॥
કર્ણના રથના ઘોષ, ધનુષ્યની પ્રત્યંચાના ટંકાર અને લગામની દૃઢ પકડથી સૃંજયો સૌ કંપી ઊઠ્યા.
8.41.6
तानि सर्वाणि सैन्यानि कर्ण दृष्ट्वा विशाम्पते ।
बभूवुः सम्प्रहृष्टानि तावकानि युयुत्सया ॥ ८.४१.६ ॥
હે વિશાંપતિ, કર્ણને જોઈને તમારી તે બધી સેનાઓ યુદ્ધની ઇચ્છાથી અત્યંત હર્ષિત થઈ ગઈ.
8.41.7
अश्रूयन्त ततो वाचस्तावकानां विशाम्पते ।
कर्णार्जुनमहायुद्धमेतदद्य भविष्यति ॥ ८.४१.७ ॥
હે રાજન, ત્યારે તમારા સૈનિકોના અવાજ સંભળાયા: આજે કર્ણ અને અર્જુનનું મહાયુદ્ધ જ થશે.
8.41.8
अद्य दुर्योधनो राजा हतामित्रो भविष्यति ।
अद्य कर्णं रणे दृष्ट्वा फल्गुनो विद्रविष्यति ॥ ८.४१.८ ॥
આજે રાજા દુર્યોધન શત્રુઓનો નાશ કરનાર થશે; આજે રણમાં કર્ણને જોઈને ફાલ્ગુન અર્જુન ભાગી જશે.
8.41.9
अद्य तावद्वयं युद्धे कर्णस्यैवानुगामिनः ।
कर्णबाणमयं भीमं युद्धं द्रक्ष्याम संयुगे ॥ ८.४१.९ ॥
આજે આપણે યુદ્ધમાં કેવળ કર્ણના અનુયાયી રહીશું; કર્ણના બાણોથી ભરેલું ભયાનક યુદ્ધ જોઈશું.
8.41.10
चिरकालेप्सितमिदमद्येदानीं भविष्यति ।
अद्य द्रक्ष्याम सङ्ग्रामं घोरं देवासुरोपमम् ॥ ८.४१.१० ॥
લાંબા સમયથી ઈચ્છેલું આ આજે જ, હવે થશે; આજે દેવ-અસુરના યુદ્ધ જેવો ભયાનક સંગ્રામ જોઈશું.
8.41.11
अद्येदानीं महद्युद्धं भविष्यति भयानकम् ।
अद्येदानीं जयो नित्यमेकस्यैकस्य वा रणे ॥ ८.४१.११ ॥
આજે હવે મહાન અને ભયાનક યુદ્ધ થશે; આજે હવે યુદ્ધમાં એકનો કે બીજાનો વિજય નિશ્ચિત છે.
8.41.12
अर्जुनं किल राधेयो वधिष्यति महारणे ।
अथवा कं नरं लोके न स्पृशन्ति मनोरथाः ॥ ८.४१.१२ ॥
રાધાનો પુત્ર કર્ણ મહાયુદ્ધમાં અર્જુનનો વધ કરશે; અથવા જગતમાં કયા માણસને મનોરથ સ્પર્શતા નથી?
8.41.13
इत्युक्त्वा विविधा वाचः कुरवः कुरुनन्दन ।
आजघ्नुः पटहांश्चैव तूर्यांश्चैव सहस्रशः ॥ ८.४१.१३ ॥
આ પ્રમાણે અનેક પ્રકારની વાતો કરીને, હે કુરુનંદન, કૌરવોએ હજારો નગારાં અને તુરીઓ વગાડ્યાં.
8.41.14
भेरीनादांश्च विविधान्सिंहनादांश्च पुष्कलान् ।
मुरजानां महाशब्दानानकानां महारवान् ॥ ८.४१.१४ ॥
વિવિધ ભેરીઓના નાદ, પુષ્કળ સિંહનાદ, મુરજોના મહાશબ્દ અને આનકોના મહાધ્વનિ.
8.41.15
नृत्यमानाश्च बहुशस्तर्जमानाश्च मारिष ।
अन्योन्यमभ्ययुर्युद्धे युद्धरङ्गगता नराः ॥ ८.४१.१५ ॥
હે મારિષ, વારંવાર નાચતા અને ધમકાવતા, યુદ્ધભૂમિમાં પહોંચેલા માણસો યુદ્ધમાં એકબીજા પર ધસી ગયા.
8.41.16
तेषां पदाता नागानां पादरक्षाः समन्ततः ।
पट्टसासिधराः शूराश्चापबाणमुसुण्ठिनः ॥ ८.४१.१६ ॥
તેમનું પાયદળ, હાથીઓના પગના રક્ષકો ચોતરફ હતા; તલવાર અને પટ્ટિશ ધારણ કરનારા શૂરવીરો, ધનુષ્ય, બાણ અને મુસુંઢી લેનારા.
8.41.17
भिण्डिपालधराश्चैव शूरलहस्ताः सुचक्रिणः ।
तेषां समागमो घोरो देवासुररणोपमः ॥ ८.४१.१७ ॥
ભિંડિપાલ ધારણ કરનારા, શૂરહસ્ત, ઉત્તમ ચક્રધારી; તેમનો સંગમ દેવાસુર યુદ્ધ જેવો ઘોર હતો.
8.41.18
कथं सञ्जय राधेयः प्रत्यव्यूहत पाण्डवान् ।
धृष्टद्युम्नमुखान्सङ्ख्ये भीमसेनाभिरक्षितान्।
सर्वानेव महेष्वासानजय्यानमरैरपि ॥ ८.४१.१८ ॥
હે સંજય, રાધાપુત્ર કર્ણે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જેમાં આગળ હતા, ભીમસેન દ્વારા રક્ષિત, દેવોને પણ અજેય એવા સર્વ મહાધનુર્ધર પાંડવોની સામે યુદ્ધમાં કેવી રીતે વ્યૂહ રચ્યો?
8.41.19
के च प्रपक्षौ पक्षौ वा मम सैन्यस्य सञ्जय ।
प्रविभज्य यथान्यायमवतस्थुः सुदंशिताः ॥ ८.४१.१९ ॥
હે સંજય, મારા સૈન્યના કયા પ્રપક્ષો અને પક્ષો યથાન્યાય વિભાજિત થઈ સારી રીતે બખ્તર પહેરીને ઊભા હતા?
8.41.20
कथं पाण्डुसुताश्चापि प्रत्यव्यूहन्त मामकान् ।
कथं चैतन्महद्युद्धं प्रावर्तत सुदारुणम् ॥ ८.४१.२० ॥
પાંડુપુત્રોએ મારા માણસો સામે કેવી રીતે વ્યૂહ રચ્યો? આ મહાભયંકર યુદ્ધ કેવી રીતે શરૂ થયું?
8.41.21
क्व च बीभत्सुरभवद्यत्कर्णोऽयाद्युधिष्ठिरम् ।
को ह्यर्जुनस्य सान्निध्ये शक्तो जेतुं युधिष्ठिरम् ॥ ८.४१.२१ ॥
બીભત્સુ (અર્જુન) ક્યાં હતો કે કર્ણ યુધિષ્ઠિર તરફ ગયો? અર્જુનની હાજરીમાં યુધિષ્ઠિરને જીતવા કોણ સમર્થ છે?
8.41.22
सर्वभूतानि यो ह्येकः खाण्डवे जितबान्पुरा ।
कस्तमन्यस्तु राधेयात्प्रतियुध्येज्जिजीविषुः ॥ ८.४१.२२ ॥
પૂર્વે ખાંડવવનમાં એકલા જ જેણે સર્વ ભૂતોને જીત્યા હતા, તેની સામે રાધેય કર્ણ સિવાય જીવવાની ઇચ્છાવાળો બીજો કોણ યુદ્ધ કરે?
8.41.23
शृणु व्यूहस्य रचनामर्जुनश्च यथा गतः ।
परिवार्य नृपान्सर्वान्सङ्ग्रामश्चाभवद्यथा ॥ ८.४१.२३ ॥
વ્યૂહની રચના સાંભળો; અર્જુન કેવી રીતે ગયો, સર્વ રાજાઓને ઘેરીને યુદ્ધ કેવી રીતે થયું તે.
8.41.24
कृपः शारद्वतो राजन्मागधाश्च तरस्विनः ।
सात्वतः कृतवर्मा च दक्षिणं पक्षमाश्रिताः ॥ ८.४१.२४ ॥
હે રાજન, શારદ્વત કૃપ, વેગવાન માગધો અને સાત્વત કૃતવર્મા જમણા પક્ષે ઊભા રહ્યા.
8.41.25
तेषां प्रपक्षे शकुनिरुलूकश्च महारथः ।
सादिभिर्विमलप्रासैस्तदानीमभ्यरक्षताम् ॥ ८.४१.२५ ॥
તેમના પ્રપક્ષ પર શકુનિ અને ઉલૂક, બે મહારથીઓ, ત્યારે ચમકતા ભાલાવાળા અશ્વારોહીઓ સાથે રક્ષણ કરતા હતા.
8.41.26
गान्धारैश्चाप्यसम्भ्रान्तैः पार्वतीयैश्च दुर्जयैः ।
शलभानामिव व्रातैः पिशाचैरिव दुर्दृशैः ॥ ८.४१.२६ ॥
અવિચલિત ગાંધારો સાથે, દુર્જય પર્વતીય લોકો સાથે, તીડના ટોળા જેવા અને પિશાચો જેવા ભયંકર દેખાતા લોકો સાથે.
8.41.27
चतुर्विंशत्सहस्राणि रथानामनिवर्तिनाम् ।
संशप्तका युद्वशौण्डा वामपाश्वमपालयन् ॥ ८.४१.२७ ॥
પાછા ન ફરનારા ચોવીસ હજાર રથો — યુદ્ધમાં ગર્વિત સંશપ્તકો — ડાબી બાજુનું રક્ષણ કરતા હતા.
8.41.28
समन्वितास्तव सुतैः कृष्णार्जुनजिघांसवः ।
तेषां प्रपक्षाः काम्भोजाः शकाश्च यवनैः सह ॥ ८.४१.२८ ॥
તમારા પુત્રો સાથે જોડાયેલા, કૃષ્ણ અને અર્જુનને મારવાની ઇચ્છા રાખનારા — તેમના પ્રપક્ષોમાં કાંબોજો, શકો અને યવનો હતા.
8.41.29
निदेशात्सूतपुत्रस्य सरथाश्वेभपत्तयः ।
आह्वयन्तोऽर्जुनं तस्थुः केशवं च महाबलम् ॥ ८.४१.२९ ॥
સૂતપુત્ર કર્ણના આદેશથી રથો, ઘોડા, હાથી અને પાયદળ સહિત તેઓ અર્જુન અને મહાબલ કેશવને પડકારતા ઊભા રહ્યા.
8.41.30
ततः सेनामुखे कर्णोऽप्यवातिष्ठत दंशितः ।
चित्रवर्माङ्गदः स्रग्वी पालयन्वाहिनीमुखम् ॥ ८.४१.३० ॥
પછી સેનાના આગળના ભાગમાં કર્ણ પણ સજ્જ થઈને ઊભો રહ્યો — વિચિત્ર કવચ, બાજુબંધ અને માળા ધારણ કરી, સેનાના મોરચાની રક્ષા કરતો.
8.41.31
रक्षमाणैः सुसंरब्धैः पुत्रैः शस्त्रभृतां वरः ।
वाहिनीं प्रमुखे वीरः सम्प्रकर्षन्नशोभत ॥ ८.४१.३१ ॥
શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે વીર, ક્રોધથી ભરેલા પુત્રો વડે રક્ષાયેલો, સેનાને આગળ લઈ જતાં સેનાના મુખ્ય ભાગે શોભ્યો.
8.41.32
अशोकस्तु महाबाहुः सूर्यवैश्वानरप्रभः ।
महाद्विपस्कन्धगतः पिङ्गाक्षः प्रियदर्शनः।
दुःशासनो वृतः सैन्यैः स्थितो व्यूहस्य पृष्ठतः ॥ ८.४१.३२ ॥
મહાબાહુ અશોક સૂર્ય અને અગ્નિ સમાન તેજસ્વી હતા; મોટા હાથીના ખભા પર બેઠેલા, પીળી આંખોવાળા અને જોવામાં પ્રિય હતા. દુઃશાસન સૈન્યોથી ઘેરાઈને વ્યૂહની પાછળ ઊભો હતો.
8.41.33
तन्मध्ये स महाबाहुः स्वयं दुर्योधनो नृपः ।
चित्राश्वैश्चित्रसन्नाहैः सोदर्यैरभिरक्षितः ॥ ८.४१.३३ ॥
તેમની વચ્ચે મહાબાહુ રાજા દુર્યોધન પોતે હતો; વિચિત્ર ઘોડાઓ અને રંગબેરંગી બખ્તર ધારણ કરેલા સહોદરો વડે તે ચોતરફથી રક્ષાયેલો હતો.
8.41.34
रक्ष्यमाणो महावीर्यैः सहितैर्मद्रकेकयैः ।
अशोभत महाराज देवैरिव शतक्रतुः ॥ ८.४१.३४ ॥
મહાપરાક્રમી મદ્ર અને કેકયો સાથે રક્ષાયેલો તે, હે મહારાજ, દેવોથી ઘેરાયેલા શતક્રતુ ઇન્દ્ર સમાન શોભ્યો.
8.41.35
अश्वत्थामा कुरूणां च ये प्रवीरा महारथाः ।
नित्यमत्ताश्च मातङ्गाः शूरैर्म्लेच्छैः समन्विताः।
अन्वयुस्तद्रथानीकं क्षरन्त इव तोयदाः ॥ ८.४१.३५ ॥
અશ્વત્થામા અને કુરુઓના જે પ્રવીર મહારથીઓ, સદા મદમસ્ત હાથીઓ અને શૂર મ્લેચ્છો સાથેના લોકો તે રથસેનાની પાછળ ચાલ્યા; જાણે વરસતા મેઘ વહી રહ્યા હોય.
8.41.36
ते ध्वजैर्वैजयन्तीभिर्ज्वलद्भिः परमायुधैः ।
सादिभिश्चास्थिता रेजुर्द्रुमवन्त इवाचलाः ॥ ८.४१.३६ ॥
વૈજયંતી ધ્વજો, ઝળહળતા ઉત્તમ શસ્ત્રો અને ઘોડેસવારો સાથે તેઓ વૃક્ષોથી ભરેલા પર્વતો સમાન શોભ્યા.
8.41.37
तेषां पदातिनागानां पादरक्षाः सहस्रशः ।
पट्टसासिधराः शूरा बभूवुरनिवर्तिनः ॥ ८.४१.३७ ॥
તેમના પાયદળ અને હાથીદળના હજારો પાદરક્ષકો, પટ્ટિશ અને તલવાર ધારણ કરનારા શૂરવીરો, પાછા ન હટનારા બન્યા.
8.41.38
सादिभिः स्यन्दनैर्नागैरधिकं समलङ्कृतैः ।
स व्यूहराजो विबभौ देवासुरचमूपमः ॥ ८.४१.३८ ॥
ઘોડેસવારો, રથો અને હાથીઓથી અત્યંત શણગારાયેલો તે વ્યૂહરાજ દેવ-અસુરોની સેના સમાન શોભ્યો.
8.41.39
बार्हस्पत्यः सुविहितो नायकेन विपश्चिता ।
नृत्यतीव महाव्यूहः परेषां भयमादधत् ॥ ८.४१.३९ ॥
બૃહસ્પતિની નીતિ પ્રમાણે સુવ્યવસ્થિત, જ્ઞાની નાયક દ્વારા રચાયેલો તે મહાવ્યૂહ જાણે નાચતો હોય તેમ શત્રુઓમાં ભય ઉત્પન્ન કરતો હતો.
8.41.40
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ।
हस्त्यश्वरथमातङ्गाः प्रावृषीव बलाहकाः ॥ ८.४१.४० ॥
તેની પાંખો અને ઉપપાંખોમાંથી યુદ્ધેચ્છુ યોદ્ધાઓ નીકળે છે — હાથી, ઘોડા, રથ અને મહાવત, વર્ષાઋતુના વાદળો જેવા.
8.41.41
ततः सेनामुखे कर्णं दृष्ट्वा राजा युधिष्ठिरः ।
धनञ्जयममित्रघ्नमेकवीरमुवाच ह ॥ ८.४१.४१ ॥
ત્યારે સેનાના અગ્રભાગમાં કર્ણને જોઈને રાજા યુધિષ્ઠિરે શત્રુઘ્ન એકવીર ધનંજયને કહ્યું.
8.41.42
पश्यार्जुन महाव्यूहं कर्णेन विहितं रणे ।
युक्तं पक्षैः प्रपक्षैश्च परानीकं प्रकाशते ॥ ८.४१.४२ ॥
હે અર્જુન, જુઓ, કર્ણે રણમાં રચેલો આ મહાવ્યૂહ — પાંખો અને ઉપપાંખોથી યુક્ત શત્રુસૈન્ય ચમકી રહ્યું છે.
8.41.43
तत्समीपगतं ह्येतत्प्रत्यमित्रं महद्बूलम् ।
यथा नाभिभवत्यस्मांस्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ८.४१.४३ ॥
આ મહાન શત્રુસેના નજીક જ છે; તે આપણને હરાવી ન શકે એવી નીતિ ઘડવામાં આવે.
8.41.44
एवमुक्तोऽर्जुनो राज्ञा प्राञ्जलिर्नृपमब्रवीत् ॥ ८.४१.४४ ॥
રાજાએ આમ કહેતાં અર્જુને હાથ જોડીને રાજાને કહ્યું.
8.41.45
यथा यथा भवानाह तत्तथा न तदन्यथा ।
यत्तस्य विहितं कार्यं तत्करिष्यामि सुव्रत।
प्रधानमथ चैवास्य विनाशं च करोम्यहम् ॥ ८.४१.४५ ॥
આપ જેમ કહો છો તેમ જ છે, અન્યથા નહીં. હે સુવ્રત, તેના માટે વિહિત કર્તવ્ય હું કરીશ; અને તેના મુખ્યનો પણ હું નાશ કરીશ.
8.41.46
तस्मात्त्वं जहि राधेयं भीमसेनः सुयोधनम् ।
वृषसेनं च नकुलः सहदेवोऽपि सौबलम् ॥ ८.४१.४६ ॥
તેથી તું રાધેય કર્ણને હણ; ભીમસેન સુયોધનને, નકુલ વૃષસેનને, અને સહદેવ પણ સૌબલને હણે.
8.41.47
दुःशानं शतानीको हार्दिक्यं शिनिपुङ्गवः ।
धृष्टद्युम्नो द्रोणसुतं स्वयं योत्स्याम्यहं कृपम् ॥ ८.४१.४७ ॥
દુઃશાસનને શતાનીક, હાર્દિક્યને (કૃતવર્મા) શિનિવંશના શ્રેષ્ઠ (સાત્યકિ), દ્રોણપુત્રને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન હણે; કૃપ સાથે હું પોતે યુદ્ધ કરીશ.
8.41.48
द्रौपदेया धार्तराष्ट्राञ्शिष्टान्सह शिखण्डिना ।
ते ते च तांस्तानहितानस्माकं घ्न्तु मामकाः ॥ ८.४१.४८ ॥
દ્રૌપદીના પુત્રો શિખંડી સાથે બાકીના ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને હણે; અને મારા માણસો આપણા તે તે શત્રુઓને હણે.
8.41.49
इत्युक्तो धर्मराजेन तथेत्युक्त्वा धनञ्जयः ।
व्यादिदेश स्वसैन्यानि स्वयं चागाच्चमूमुखम् ॥ ८.४१.४९ ॥
ધર્મરાજે એમ કહ્યું ત્યારે ધનંજયે 'તેમ જ થશે' કહીને પોતાની સેનાઓને આજ્ઞા આપી અને પોતે સેનાના મોખરે ગયો.
8.41.50
धनञ्जयो महाराज दक्षिणं पक्षमास्थितः ।
भीमसेनो महाबाहुर्वामं पक्षमुपाश्रितः ॥ ८.४१.५० ॥
હે મહારાજ, ધનંજય જમણી પાંખે સ્થિત થયો, અને મહાબાહુ ભીમસેને ડાબી પાંખનો આશ્રય લીધો.
8.41.51
सात्यकिर्द्रौपदेयाश्च स्वयं राजा च पाण्डवः ।
व्यूहस्य प्रमुखे तस्थुः स्वेनानीकेन संवृताः ॥ ८.४१.५१ ॥
સાત્યકિ, દ્રૌપદીના પુત્રો અને સ્વયં પાંડવ રાજા પોતાની સેનાથી ઘેરાઈને વ્યૂહના મોખરે ઊભા રહ્યા.
8.41.52
स्वबलेनारिसैन्यं तत्प्रत्यवस्थाप्य पाण्डवः ।
प्रत्यव्यूहत्पुरस्कृत्य धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ॥ ८.४१.५२ ॥
પાંડવે પોતાના બળથી શત્રુસેનાને સામે ગોઠવીને, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને શિખંડીને આગળ રાખીને વ્યૂહ રચ્યો.
8.41.53
तत्सादिनागकलिलं पदातिरथसङ्कुलम् ।
धृष्टद्युम्नमुखं घोरमशोभत महद्बलम् ॥ ८.४१.५३ ॥
ઘોડેસવાર અને હાથીઓથી ભરેલું, પાયદળ અને રથોથી ગીચ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જેના મોખરે હતો, એવું ભયંકર મહાસૈન્ય શોભી ઊઠ્યું.