มหาภารตะ · อัธยายะ 8.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.41.1
ततः परानीकभिदं व्यूहमप्रतिमं महत् ।
समीक्ष्य कर्णः पार्थानां धृष्टद्युम्नाभिरक्षितम् ॥ ८.४१.१ ॥
ครั้งนั้น กรรณะเห็นกระบวนทัพของปาณฑพอันยิ่งใหญ่ไม่มีใครเทียบได้ ซึ่งสามารถทำลายกองทัพของศัตรู และมีธฤษฏทยุมน์คุ้มกันอยู่
8.41.2
प्रययौ रथघोषेण सिंहनादरवेण च ।
वादित्राणां च निनदैः कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ८.४१.२ ॥
เขาเคลื่อนทัพไปพร้อมเสียงล้อรถ เสียงคำรามเหมือนราชสีห์ และเสียงดนตรีดังกึกก้อง ราวกับจะทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือน
8.41.3
वेपमान इव क्रोधाद्युद्वशौण्डः परन्तपः ।
प्रतिव्यूह्य महातेजा यथावद्भरतर्षभ ॥ ८.४१.३ ॥
กรรณะสั่นเทาด้วยความโกรธ เป็นผู้กล้าหาญในการรบ เป็นผู้ทำลายข้าศึก มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ เขาจัดกระบวนทัพของตนอย่างถูกต้อง ดูก่อนผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์
8.41.4
व्यधमत्पाण्डवीं सेनामासुरीं मघवानिव ।
युधिष्ठिरं चाभ्यहनदपसव्यं चकारह ॥ ८.४१.४ ॥
เหมือนพระอินทร์ทำลายกองทัพของอสูร กรรณะก็ทำลายกองทัพของปาณฑพ เขายังโจมตียุธิษฐิระและทำให้พระองค์ต้องถอยออกไป
8.41.5
कर्णस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन च ।
सुसङ्ग्राहेण रश्मीनां समकम्पन्त सृञ्जयाः ॥ ८.४१.५ ॥
เมื่อได้ยินเสียงล้อรถของกรรณะ เสียงสายธนูดังกระทบ และการที่เขาจับบังเหียนไว้มั่น ทหารสฤญชัยทั้งหมดก็สั่นสะท้าน
8.41.6
तानि सर्वाणि सैन्यानि कर्ण दृष्ट्वा विशाम्पते ।
बभूवुः सम्प्रहृष्टानि तावकानि युयुत्सया ॥ ८.४१.६ ॥
ดูก่อนเจ้าแห่งประชาชน เมื่อเห็นกรรณะ กองทัพของพระองค์ทั้งหมดก็เต็มไปด้วยความปีติยินดีและความปรารถนาจะต่อสู้
8.41.7
अश्रूयन्त ततो वाचस्तावकानां विशाम्पते ।
कर्णार्जुनमहायुद्धमेतदद्य भविष्यति ॥ ८.४१.७ ॥
ดูก่อนเจ้าแห่งมนุษย์ ต่อมามีเสียงของทหารฝ่ายพระองค์ดังขึ้นว่า วันนี้จะเกิดมหาสงครามระหว่างกรรณะกับอรชุน
8.41.8
अद्य दुर्योधनो राजा हतामित्रो भविष्यति ।
अद्य कर्णं रणे दृष्ट्वा फल्गुनो विद्रविष्यति ॥ ८.४१.८ ॥
วันนี้พระเจ้าทุรโยธน์จะกำจัดศัตรูได้ และวันนี้เมื่อเห็นกรรณะในสนามรบ ฟัลคุนะ (อรชุน) จะต้องหนีไป
8.41.9
अद्य तावद्वयं युद्धे कर्णस्यैवानुगामिनः ।
कर्णबाणमयं भीमं युद्धं द्रक्ष्याम संयुगे ॥ ८.४१.९ ॥
วันนี้ พวกเราซึ่งมีเพียงกรรณะเป็นผู้นำทาง จะได้เห็นการรบอันน่ากลัวที่เต็มไปด้วยลูกศรของกรรณะ
8.41.10
चिरकालेप्सितमिदमद्येदानीं भविष्यति ।
अद्य द्रक्ष्याम सङ्ग्रामं घोरं देवासुरोपमम् ॥ ८.४१.१० ॥
สิ่งที่ปรารถนามานานจะเกิดขึ้นในบัดนี้ วันนี้เราจะได้เห็นสงครามอันน่าสะพรึงกลัว เหมือนการสู้รบระหว่างเทพกับอสูร
8.41.11
अद्येदानीं महद्युद्धं भविष्यति भयानकम् ।
अद्येदानीं जयो नित्यमेकस्यैकस्य वा रणे ॥ ८.४१.११ ॥
วันนี้ในบัดนี้ จะเกิดการรบอันยิ่งใหญ่และน่าหวาดหวั่น วันนี้ในบัดนี้ ชัยชนะในสนามรบจะเป็นของฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดอย่างแน่นอน
8.41.12
अर्जुनं किल राधेयो वधिष्यति महारणे ।
अथवा कं नरं लोके न स्पृशन्ति मनोरथाः ॥ ८.४१.१२ ॥
กล่าวกันว่า กรรณะ บุตรแห่งราธา จะสังหารอรชุนในมหาสงคราม หรือว่าในโลกนี้ จะมีมนุษย์คนใดบ้างที่ความปรารถนาไม่แตะต้อง
8.41.13
इत्युक्त्वा विविधा वाचः कुरवः कुरुनन्दन ।
आजघ्नुः पटहांश्चैव तूर्यांश्चैव सहस्रशः ॥ ८.४१.१३ ॥
เมื่อกล่าววาจาต่างๆ เช่นนี้แล้ว ดูก่อนผู้เป็นที่รื่นรมย์ของชาวกุรุ ชาวกุรุก็ตีกลองและแตรนับพันๆ ครั้ง
8.41.14
भेरीनादांश्च विविधान्सिंहनादांश्च पुष्कलान् ।
मुरजानां महाशब्दानानकानां महारवान् ॥ ८.४१.१४ ॥
เสียงกลองภேรีอันหลากหลาย เสียงคำรามเหมือนราชสีห์อย่างบริบูรณ์ เสียงอันดังของมุรชะ และเสียงกึกก้องของกลองอานกะ
8.41.15
नृत्यमानाश्च बहुशस्तर्जमानाश्च मारिष ।
अन्योन्यमभ्ययुर्युद्धे युद्धरङ्गगता नराः ॥ ८.४१.१५ ॥
ดูก่อนท่านผู้เจริญ บรรดานักรบที่เข้าสู่สนามรบต่างร่ายรำและข่มขู่กันหลายครั้ง แล้วก็พุ่งเข้าใส่กันในการรบ
8.41.16
तेषां पदाता नागानां पादरक्षाः समन्ततः ।
पट्टसासिधराः शूराश्चापबाणमुसुण्ठिनः ॥ ८.४१.१६ ॥
ทหารราบของพวกเขาและผู้คุ้มกันเท้าช้างอยู่รอบด้าน มีวีรบุรุษถือดาบและปัฏฏิสะ พร้อมทั้งคันธนู ลูกศร และกระบอง
8.41.17
भिण्डिपालधराश्चैव शूरलहस्ताः सुचक्रिणः ।
तेषां समागमो घोरो देवासुररणोपमः ॥ ८.४१.१७ ॥
ผู้ถือภินทิปาละ มีมือกล้าหาญ และถือจักรอันดี การประจันหน้ากันของพวกเขาน่าสะพรึงกลัว เหมือนการสู้รบระหว่างเทพกับอสูร
8.41.18
कथं सञ्जय राधेयः प्रत्यव्यूहत पाण्डवान् ।
धृष्टद्युम्नमुखान्सङ्ख्ये भीमसेनाभिरक्षितान्।
सर्वानेव महेष्वासानजय्यानमरैरपि ॥ ८.४१.१८ ॥
ดูก่อนสัญชัย กรรณะ บุตรแห่งราธา จัดกระบวนทัพของตนต่อสู้กับปาณฑพอย่างไร ผู้ซึ่งมีธฤษฏทยุมน์นำหน้า ได้รับการคุ้มกันโดยภีมเสนะ เป็นนักยิงธนูผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหมด แม้เทพก็ไม่อาจเอาชนะได้ในการรบ
8.41.19
के च प्रपक्षौ पक्षौ वा मम सैन्यस्य सञ्जय ।
प्रविभज्य यथान्यायमवतस्थुः सुदंशिताः ॥ ८.४१.१९ ॥
ดูก่อนสัญชัย ปีกและข้างของกองทัพของข้า ที่แบ่งแยกอย่างถูกต้องตามธรรม ได้ยืนอยู่ที่นั่นเตรียมพร้อมดีแล้วคือใครบ้าง
8.41.20
कथं पाण्डुसुताश्चापि प्रत्यव्यूहन्त मामकान् ।
कथं चैतन्महद्युद्धं प्रावर्तत सुदारुणम् ॥ ८.४१.२० ॥
บุตรแห่งปาณฑุจัดกระบวนทัพต่อสู้กับทหารของข้าอย่างไร และการสงครามอันยิ่งใหญ่และน่าสะพรึงกลัวนี้เริ่มขึ้นได้อย่างไร
8.41.21
क्व च बीभत्सुरभवद्यत्कर्णोऽयाद्युधिष्ठिरम् ।
को ह्यर्जुनस्य सान्निध्ये शक्तो जेतुं युधिष्ठिरम् ॥ ८.४१.२१ ॥
อรชุนหรือบีภัตสุอยู่ที่ไหน ขณะที่กรรณะมุ่งไปหายุธิษฐิระ ใครเล่าที่จะสามารถเอาชนะยุธิษฐิระได้ในขณะที่อรชุนอยู่ต่อหน้า
8.41.22
सर्वभूतानि यो ह्येकः खाण्डवे जितबान्पुरा ।
कस्तमन्यस्तु राधेयात्प्रतियुध्येज्जिजीविषुः ॥ ८.४१.२२ ॥
นอกจากกรรณะ บุตรของราธา ผู้เคยเพียงลำพังชนะสรรพสัตว์ทั้งปวงที่ขาณฑวะในอดีต ใครเล่าที่อยากมีชีวิตอยู่จะออกสู้กับเขา
8.41.23
शृणु व्यूहस्य रचनामर्जुनश्च यथा गतः ।
परिवार्य नृपान्सर्वान्सङ्ग्रामश्चाभवद्यथा ॥ ८.४१.२३ ॥
จงฟังการจัดกระบวนทัพ และอรชุนไปอย่างไร ล้อมบรรดากษัตริย์ทั้งปวงไว้ และการสงครามเกิดขึ้นอย่างไร
8.41.24
कृपः शारद्वतो राजन्मागधाश्च तरस्विनः ।
सात्वतः कृतवर्मा च दक्षिणं पक्षमाश्रिताः ॥ ८.४१.२४ ॥
ท่านกฤปะ บุตรของศารทวัต พวกมาคธผู้กล้าหาญ และกฤตวรมันแห่งสาตวตะ ตั้งอยู่ที่ปีกขวา ข้าแต่พระราชา
8.41.25
तेषां प्रपक्षे शकुनिरुलूकश्च महारथः ।
सादिभिर्विमलप्रासैस्तदानीमभ्यरक्षताम् ॥ ८.४१.२५ ॥
ข้างหน้าพวกเขาถัดออกไป นักรบรถผู้ยิ่งใหญ่คือศกุนิและอุลูกะ คุ้มกันแนวหน้าด้วยทหารม้าถือหอกแวววาว
8.41.26
गान्धारैश्चाप्यसम्भ्रान्तैः पार्वतीयैश्च दुर्जयैः ।
शलभानामिव व्रातैः पिशाचैरिव दुर्दृशैः ॥ ८.४१.२६ ॥
พร้อมด้วยคันธารที่ไม่หวั่นไหวและชนเผ่าภูเขาที่ไม่อาจพ่ายแพ้ เหมือนฝูงตั๊กแตน น่าสะพรึงกลัวดั่งปีศาจ
8.41.27
चतुर्विंशत्सहस्राणि रथानामनिवर्तिनाम् ।
संशप्तका युद्वशौण्डा वामपाश्वमपालयन् ॥ ८.४१.२७ ॥
รถยี่สิบสี่พันคันที่ไม่หันหลังกลับ คือสังศัปตกะผู้เก่งกาจในการรบ คุ้มกันปีกซ้าย
8.41.28
समन्वितास्तव सुतैः कृष्णार्जुनजिघांसवः ।
तेषां प्रपक्षाः काम्भोजाः शकाश्च यवनैः सह ॥ ८.४१.२८ ॥
ร่วมกับบุตรของท่าน ปรารถนาจะฆ่ากฤษณะและอรชุน ปีกของพวกเขาคือกัมโพชะและศกะ พร้อมด้วยยวนะ
8.41.29
निदेशात्सूतपुत्रस्य सरथाश्वेभपत्तयः ।
आह्वयन्तोऽर्जुनं तस्थुः केशवं च महाबलम् ॥ ८.४१.२९ ॥
ตามคำบัญชาของกรรณะ บุตรของสารถี พร้อมด้วยรถ ทหารม้า ช้าง และทหารราบ พวกเขายืนท้าทายอรชุนและเกศวะผู้มีกำลังมหาศาล
8.41.30
ततः सेनामुखे कर्णोऽप्यवातिष्ठत दंशितः ।
चित्रवर्माङ्गदः स्रग्वी पालयन्वाहिनीमुखम् ॥ ८.४१.३० ॥
ครั้นแล้วกรรณะก็ยืนอยู่ที่หน้ากระบวนทัพ สวมเกราะพร้อมรบ สวมเสื้อเกราะลวดลายหลากสี ประดับกำไลต้นแขนและพวงมาลัย คุ้มกันหัวขบวนทัพ
8.41.31
रक्षमाणैः सुसंरब्धैः पुत्रैः शस्त्रभृतां वरः ।
वाहिनीं प्रमुखे वीरः सम्प्रकर्षन्नशोभत ॥ ८.४१.३१ ॥
วีรบุรุษผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธ มีบุตรทั้งหลายผู้กระตือรือร้นคุ้มกันอยู่ เมื่อนำกระบวนทัพเคลื่อนไปข้างหน้า ก็สง่างามยิ่งนัก
8.41.32
अशोकस्तु महाबाहुः सूर्यवैश्वानरप्रभः ।
महाद्विपस्कन्धगतः पिङ्गाक्षः प्रियदर्शनः।
दुःशासनो वृतः सैन्यैः स्थितो व्यूहस्य पृष्ठतः ॥ ८.४१.३२ ॥
อโศกผู้มีแขนทรงพลัง รุ่งโรจน์ดั่งดวงอาทิตย์และไฟ นั่งอยู่บนบ่าช้างใหญ่ มีดวงตาสีเหลืองทองและน่าชื่นชมยิ่ง ทุษศาสนะล้อมด้วยกองทัพ ยืนอยู่ด้านหลังแนวกระบวนทัพ
8.41.33
तन्मध्ये स महाबाहुः स्वयं दुर्योधनो नृपः ।
चित्राश्वैश्चित्रसन्नाहैः सोदर्यैरभिरक्षितः ॥ ८.४१.३३ ॥
ท่ามกลางพวกเขานั้น กษัตริย์ทุรโยธน์ผู้มีแขนทรงพลังเอง ได้รับการคุ้มกันโดยพี่น้องร่วมมารดาทุกด้าน ขี่ม้าลายสีต่างๆ สวมเกราะลวดลายหลากสี
8.41.34
रक्ष्यमाणो महावीर्यैः सहितैर्मद्रकेकयैः ।
अशोभत महाराज देवैरिव शतक्रतुः ॥ ८.४१.३४ ॥
ข้าแต่มหาราช ได้รับการคุ้มกันโดยมัทรและเกกัยะผู้มีพลังมหาศาลพร้อมกัน ท่านรุ่งเรืองดั่งพระอินทร์ผู้ประกอบพิธีร้อยครั้ง ล้อมรอบด้วยเทพทั้งหลาย
8.41.35
अश्वत्थामा कुरूणां च ये प्रवीरा महारथाः ।
नित्यमत्ताश्च मातङ्गाः शूरैर्म्लेच्छैः समन्विताः।
अन्वयुस्तद्रथानीकं क्षरन्त इव तोयदाः ॥ ८.४१.३५ ॥
อัศวัตถามัน และวีรบุรุษผู้เลิศ กับนักรบรถผู้ยิ่งใหญ่ของเหล่าเการพ พร้อมด้วยช้างที่คลั่งอยู่เป็นนิจ และนักรบมิลัจฉะ ติดตามกองรถศึกนั้นไป เหมือนเมฆฝนที่หลั่งไหล
8.41.36
ते ध्वजैर्वैजयन्तीभिर्ज्वलद्भिः परमायुधैः ।
सादिभिश्चास्थिता रेजुर्द्रुमवन्त इवाचलाः ॥ ८.४१.३६ ॥
พวกเขาขี่ม้าและมีทหารม้าประคอง ถือธงไชยและอาวุธอันประเสริฐที่ลุกโชน สว่างไสวดั่งภูเขาที่ปกคลุมด้วยต้นไม้
8.41.37
तेषां पदातिनागानां पादरक्षाः सहस्रशः ।
पट्टसासिधराः शूरा बभूवुरनिवर्तिनः ॥ ८.४१.३७ ॥
ในหมู่ทหารราบและทหารช้างเหล่านั้น ผู้คุ้มกันเท้านับพันคน เป็นวีรบุรุษถือกระบองและดาบ กลายเป็นผู้ไม่หันหลังกลับ
8.41.38
सादिभिः स्यन्दनैर्नागैरधिकं समलङ्कृतैः ।
स व्यूहराजो विबभौ देवासुरचमूपमः ॥ ८.४१.३८ ॥
กระบวนทัพราชานั้น ประดับด้วยทหารม้า รถศึก และช้างอย่างวิจิตรยิ่ง รุ่งเรืองดั่งกองทัพเทพและอสูร
8.41.39
बार्हस्पत्यः सुविहितो नायकेन विपश्चिता ।
नृत्यतीव महाव्यूहः परेषां भयमादधत् ॥ ८.४१.३९ ॥
กระบวนทัพอันยิ่งใหญ่ที่จัดวางไว้อย่างดีตามหลักของพฤหัสปติ และถูกจัดเรียงโดยผู้นำผู้รอบรู้ ดูเหมือนจะร่ายรำ และก่อให้เกิดความหวาดกลัวแก่ศัตรู
8.41.40
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ।
हस्त्यश्वरथमातङ्गाः प्रावृषीव बलाहकाः ॥ ८.४१.४० ॥
จากปีกและปีกย่อยของกระบวนทัพนั้น นักรบผู้กระหายการรบพุ่งออกมา ทั้งช้าง ม้า รถศึก และผู้ขี่ทั้งหลาย เหมือนเมฆในฤดูฝน
8.41.41
ततः सेनामुखे कर्णं दृष्ट्वा राजा युधिष्ठिरः ।
धनञ्जयममित्रघ्नमेकवीरमुवाच ह ॥ ८.४१.४१ ॥
จากนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระทรงเห็นกรรณะอยู่หน้ากองทัพ จึงตรัสแก่ธนัญชัย ผู้สังหารศัตรู ผู้เป็นวีรบุรุษเพียงผู้เดียว
8.41.42
पश्यार्जुन महाव्यूहं कर्णेन विहितं रणे ।
युक्तं पक्षैः प्रपक्षैश्च परानीकं प्रकाशते ॥ ८.४१.४२ ॥
อรชุนเอ๋ย จงดูกระบวนทัพใหญ่ที่กรรณะจัดขึ้นในสนามรบ กองทัพของข้าศึกที่เรียงปีกและปีกย่อยพร้อมสรรพ กำลังส่องประกายอยู่
8.41.43
तत्समीपगतं ह्येतत्प्रत्यमित्रं महद्बूलम् ।
यथा नाभिभवत्यस्मांस्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ८.४१.४३ ॥
กองกำลังศัตรูอันยิ่งใหญ่นี้ตั้งอยู่ใกล้เข้ามาแล้ว ขอให้คิดอุบายขึ้นเถิด เพื่อมิให้มันเอาชนะเราได้
8.41.44
एवमुक्तोऽर्जुनो राज्ञा प्राञ्जलिर्नृपमब्रवीत् ॥ ८.४१.४४ ॥
เมื่อพระราชาตรัสดังนี้แล้ว อรชุนประนมมือกล่าวตอบพระราชา
8.41.45
यथा यथा भवानाह तत्तथा न तदन्यथा ।
यत्तस्य विहितं कार्यं तत्करिष्यामि सुव्रत।
प्रधानमथ चैवास्य विनाशं च करोम्यहम् ॥ ८.४१.४५ ॥
พระองค์ตรัสเป็นประการใด ก็เป็นเช่นนั้น ไม่เป็นอย่างอื่นเลย ผู้มีวรตั้งมั่นเอ๋ย หน้าที่ที่กำหนดไว้สำหรับมันเช่นใด ข้าพระองค์จักกระทำเช่นนั้น และข้าพระองค์จะทำลายผู้เป็นหัวหน้าของมันด้วย
8.41.46
तस्मात्त्वं जहि राधेयं भीमसेनः सुयोधनम् ।
वृषसेनं च नकुलः सहदेवोऽपि सौबलम् ॥ ८.४१.४६ ॥
เพราะฉะนั้น ขอพระองค์จงสังหารราธิเกยะ (กรรณะ) ภีมเสนจงสังหารสุยโชธน ขอให้นกุลสังหารพฤษเสน และสหเทพก็สังหารโอรสของสุพล (ศกุนี)
8.41.47
दुःशानं शतानीको हार्दिक्यं शिनिपुङ्गवः ।
धृष्टद्युम्नो द्रोणसुतं स्वयं योत्स्याम्यहं कृपम् ॥ ८.४१.४७ ॥
ทุศาสนะให้ศตานีกเป็นผู้สังหาร หารทิกยะให้สาตยกีผู้เป็นยอดแห่งตระกูลศินี ธฤษฏทยุมนาจะสังหารโอรสของโทรณะ ส่วนข้าพเจ้าเองจักสู้รบกับกฤปะ
8.41.48
द्रौपदेया धार्तराष्ट्राञ्शिष्टान्सह शिखण्डिना ।
ते ते च तांस्तानहितानस्माकं घ्न्तु मामकाः ॥ ८.४१.४८ ॥
ขอให้บรรดาโอรสของเทราปที พร้อมด้วยศิขัณทินสังหารโอรสของธฤตราษฎร์ที่เหลืออยู่ และขอให้พลของข้าพระองค์แต่ละคนสังหารศัตรูของเราเหล่านั้น ทีละคนไปตามลำดับ
8.41.49
इत्युक्तो धर्मराजेन तथेत्युक्त्वा धनञ्जयः ।
व्यादिदेश स्वसैन्यानि स्वयं चागाच्चमूमुखम् ॥ ८.४१.४९ ॥
เมื่อพระราชาแห่งธรรมตรัสดังนี้ ธนัญชัยกล่าวว่า "เป็นเช่นนั้นเถิด" แล้วจึงสั่งการแก่กองทัพของตน และตนเองก็เสด็จไปยังหน้ากองทัพ
8.41.50
धनञ्जयो महाराज दक्षिणं पक्षमास्थितः ।
भीमसेनो महाबाहुर्वामं पक्षमुपाश्रितः ॥ ८.४१.५० ॥
ธนัญชัยผู้เป็นมหาราชประทับอยู่ที่ปีกขวา ส่วนภีมเสนผู้มีแขนแข็งแกร่งยืนอยู่ที่ปีกซ้าย
8.41.51
सात्यकिर्द्रौपदेयाश्च स्वयं राजा च पाण्डवः ।
व्यूहस्य प्रमुखे तस्थुः स्वेनानीकेन संवृताः ॥ ८.४१.५१ ॥
สาตยกี บรรดาโอรสของเทราปที และพระราชาแห่งปาณฑพเอง ยืนอยู่ที่หน้าของกระบวนทัพ ล้อมรอบด้วยกองทัพของตน
8.41.52
स्वबलेनारिसैन्यं तत्प्रत्यवस्थाप्य पाण्डवः ।
प्रत्यव्यूहत्पुरस्कृत्य धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ॥ ८.४१.५२ ॥
ปาณฑพ ตั้งกองกำลังของตนประจันหน้ากับกองทัพข้าศึกนั้น และวางธฤษฏทยุมนกับศิขัณฑินไว้ข้างหน้า แล้วจัดกระบวนทัพของตนตอบโต้
8.41.53
तत्सादिनागकलिलं पदातिरथसङ्कुलम् ।
धृष्टद्युम्नमुखं घोरमशोभत महद्बलम् ॥ ८.४१.५३ ॥
กองทัพใหญ่อันน่าสะพรึงกลัวนั้น คับคั่งด้วยทหารม้าและช้าง เนืองแน่นด้วยทหารเท้าและรถรบ มีธฤษฏทยุมนาอยู่แถวหน้า ส่องประกายอยู่