महाभारत · अध्याय 8.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.46.1
सुदुष्करमिदं कर्म कृतं भीमेन सञ्जय ।
येन कर्णो महाबाहू रथोपस्थे निपातितः ॥ ८.४६.१ ॥
हे सञ्जया, भीमाने हे अत्यंत कठीण कर्म केले, ज्याने महाबाहू कर्ण रथाच्या आसनावर पाडला गेला.
8.46.2
कर्णो ह्येको रणे हन्ता पाण्डवान्सृञ्जयैः सह ।
इति दुर्योधनः सूत प्राब्रवीन्मां मुहुर्मुहुः ॥ ८.४६.२ ॥
"कर्ण एकटाच रणांगणात सृञ्जयांसह पांडवांचा वध करेल" — हे सूता, दुर्योधन मला वारंवार असे म्हणाला.
8.46.3
पराजितं तु राधेयं दृष्ट्वा भीमेन संयुगे ।
ततः परं किमकरोत्पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ ८.४६.३ ॥
युद्धात भीमाने पराजित केलेल्या राधेयाला (कर्णाला) पाहून, त्यानंतर माझ्या पुत्र दुर्योधनाने काय केले?
8.46.4
विमुखं प्रेक्ष्य राधेयं सूतपुत्रं महाहवे ।
पुत्रस्तव महाराज सोदर्यानिदमब्रवीत् ॥ ८.४६.४ ॥
हे महाराज, महायुद्धात राधेय सूतपुत्र कर्ण विमुख झालेला पाहून, आपला पुत्र आपल्या बंधूंना असे म्हणाला.
8.46.5
शीघ्रं गच्छत भद्रं वो राधेयं परिरक्षत ।
भीमसेनभयेऽगाधे म़ज्जन्तं व्यसनार्णवे ॥ ८.४६.५ ॥
"तुमचे कल्याण असो! लवकर जा आणि भीमसेनाच्या अथांग भयात, संकटाच्या सागरात बुडणाऱ्या राधेयाचे रक्षण करा."
8.46.6
ते तु राज्ञा समादिष्टा भीमसेनं जिघांसवः ।
अभ्यवर्तन्त सङ्क्रुद्धाः पतङ्गाः पावकं यथा ॥ ८.४६.६ ॥
राजाच्या आज्ञेने ते भीमसेनाला मारण्याच्या इच्छेने, क्रोधाने, अग्नीकडे पतंग धावतात तसे त्याच्यावर तुटून पडले.
8.46.7
श्रुतायुर्दुर्धरः क्राथो विवित्सुर्विकटः समः ।
निषङ्गी कवची पाशी तथा नन्दोपनन्दकौ ॥ ८.४६.७ ॥
श्रुतायु, दुर्धर, क्राथ, विवित्सु, विकट आणि सम, निषङ्गी, कवची, पाशी तसेच नंद आणि उपनंद.
8.46.8
दुष्प्रधर्षः सुबाहुश्च वातवेगसुवर्चसौ ।
धनुर्ग्राहो दुर्मदश्च जलसन्धः शलः सहः ॥ ८.४६.८ ॥
दुष्प्रधर्ष, सुबाहू, वातवेग आणि सुवर्चस, धनुर्ग्राह, दुर्मद, जलसंध, शल आणि सह.
8.46.9
एते रथैः परिवृता वीर्यवन्तो महाबलाः ।
भीमसेनं समासाद्य समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ८.४६.९ ॥
हे पराक्रमी महाबली रथांनी वेढलेले होऊन भीमसेनाजवळ पोहोचले आणि सर्व बाजूंनी त्याला घेरले.
8.46.10
ते व्यमुञ्चञ्छरव्रातान्नानालिङ्गान्समन्ततः ।
स तैरभ्यर्द्यमानस्तु भीमसेनो महाबलः ॥ ८.४६.१० ॥
त्यांनी सर्व बाजूंनी नानाविध चिन्हांचे बाणांचे समूह सोडले. त्यांच्याकडून पीडित झालेला महाबली भीमसेन...
8.46.11
तेषामापततां क्षिप्रं सुतानां ते जनाधिप ।
रथैः पञ्चशतैः सार्धं पञ्चाशदहनद्रथान् ॥ ८.४६.११ ॥
हे जनाधिपा! वेगाने धावून आलेल्या तुमच्या पुत्रांपैकी भीमसेनाने पाचशे रथांसह पन्नास रथ नष्ट केले.
8.46.12
विवित्सोस्तु ततः क्रुद्धो भल्लेनापाहरच्छिरः ।
भीमसेनो महाराज तत्पपात हतं भुवि ॥ ८.४६.१२ ॥
तेव्हा क्रोधित झालेल्या भीमसेनाने भल्लाने विवित्सूचे मस्तक छेदले. हे महाराजा, तो मारला जाऊन भूमीवर कोसळला.
8.46.13
सकुण्डलशिरस्त्राणं पूर्णचन्द्रोपमं तथा ।
अशोभत महाराज पूर्णचन्द्र इवाम्बरे ॥ ८.४६.१३ ॥
कुंडले आणि शिरस्त्राणासह तो पूर्ण चंद्रासारखा होता. हे महाराजा, आकाशातील पूर्ण चंद्राप्रमाणे तो शोभला.
8.46.14
तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्रातरः सर्वतस्तदा ।
अभ्यद्रवन्त समरे भीमं भीमपराक्रमम् ॥ ८.४६.१४ ॥
त्या शूराला मारलेले पाहून त्याचे बंधू तेव्हा सर्व बाजूंनी युद्धात भयंकर पराक्रमी भीमावर धावून गेले.
8.46.15
ततोऽपराभ्यां भल्लाभ्यां पुत्रयोस्ते महाहवे ।
जहार समरे प्राणान्भीमो भीमपराक्रमः ॥ ८.४६.१५ ॥
मग महायुद्धात भयंकर पराक्रमी भीमाने दुसऱ्या दोन भल्लांनी तुझ्या दोन पुत्रांचे प्राण युद्धात हरण केले.
8.46.16
तौ धरामन्वपद्येतां वातरुग्णाविव द्रुमौ ।
विकटश्च सहश्चोमौ देवपुत्रोपमौ नृप ॥ ८.४६.१६ ॥
ते दोघे वाऱ्याने मोडलेल्या दोन झाडांप्रमाणे धरणीवर कोसळले. हे नृपा, विकट आणि सह हे दोघेही देवपुत्रांसारखे होते.
8.46.17
ततस्तु त्वरितो भीमः क्राथं निन्ये यमक्षयम् ।
नाराचेन सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद्भुवि ॥ ८.४६.१७ ॥
मग भीमाने त्वरेने क्राथाला यमलोकी पाठवले. अत्यंत तीक्ष्ण नाराचाने ठार झालेला तो भूमीवर कोसळला.
8.46.18
हाहाकारस्ततस्तीव्रः सम्बभूव जनेश्वर ।
वध्यमानेषु वीरेषु तव पुत्रेषु धन्विषु ॥ ८.४६.१८ ॥
हे जनेश्वरा, तुझे पुत्र धनुर्धारी वीर मारले जात असताना भयंकर हाहाकार उठला.
8.46.19
तेषां सुलुलिते सैन्ये पुनर्भीमो महाबलः ।
नन्दोपनन्दौ समरे प्रैषयद्यमसादनम् ॥ ८.४६.१९ ॥
त्यांचे सैन्य पूर्णपणे विस्कळित झाले असता, महाबलवान भीमाने युद्धात नंद आणि उपनंद यांना यमसदनाला पाठवले.
8.46.20
ततस्ते प्राद्रवन्भीताः पुत्रास्ते विह्वलीकृताः ।
भीमसेनं रणे दृष्ट्वा कालान्तकयमोपमम् ॥ ८.४६.२० ॥
तेव्हा भयभीत आणि गोंधळलेले तुमचे पुत्र, युद्धात काल, अंतक आणि यमासारख्या भीमसेनाला पाहून पळून गेले.
8.46.21
पुत्रांस्ते निहतान्दृष्ट्वा सूतपुत्रः सुदुर्मनाः ।
हंसवर्णान्हयान्भूयः प्रैषयद्यत्र पाण्डवः ॥ ८.४६.२१ ॥
तुमचे पुत्र मारले गेलेले पाहून अत्यंत खिन्न झालेल्या सूतपुत्राने हंसासारख्या रंगाचे घोडे पुन्हा पांडव जिथे होता तिथे पाठवले.
8.46.22
ते प्रेषिता महाराज मद्रराजेन वाजिनः ।
भीमसेनरथं प्राप्य समसज्जन्त वेगिताः ॥ ८.४६.२२ ॥
हे महाराजा, मद्रराजाने पाठवलेले ते घोडे वेगाने भीमसेनाच्या रथापर्यंत पोहोचून त्याच्याशी भिडले.
8.46.23
स सन्निपातस्तुमुलो घोररूपो विशाम्पते ।
आसीद्रौद्रो महाराज कर्णपाण्डवयोर्मृधे ॥ ८.४६.२३ ॥
हे नरेश्वरा, महाराजा, कर्ण आणि पांडव यांच्यातील ती धडक युद्धात भयंकर, कोलाहलपूर्ण आणि रौद्र झाली.
8.46.24
दृष्ट्वा मम महाराज तौ समेतौ महारथौ ।
आसीद्बुद्विः कथं युद्वमेतदद्य भविष्यति ॥ ८.४६.२४ ॥
हे महाराजा, ते दोन महारथी समोरासमोर भिडलेले पाहून माझ्या मनात विचार आला की आज हे युद्ध कसे होईल.
8.46.25
ततो भीमो रणश्लाघी छादयामास पत्रिभिः ।
कर्णं रणे महाराज पुत्राणां तव पश्यताम् ॥ ८.४६.२५ ॥
तेव्हा रणश्लाघी भीमाने बाणांनी कर्णाला झाकून टाकले. हे महाराज, तुमच्या पुत्रांदेखत युद्धात हे घडले.
8.46.26
ततः कर्णो भृशं क्रुद्धो भीमं नवभिरायसैः ।
विव्याध परमास्त्रज्ञो भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.४६.२६ ॥
तेव्हा कर्ण अत्यंत संतापून, परमास्त्रज्ञ, नऊ लोखाच्या बाणांनी आणि वाकलेल्या पर्वांच्या भल्लांनी भीमाला विद्ध करू लागला.
8.46.27
तान्निहत्य महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रमः ।
आकर्णपूर्णैर्विशिखैः कर्णं विव्याध सप्तभिः ॥ ८.४६.२७ ॥
ते बाण नष्ट करून महाबाहू भीम, भयंकर पराक्रमी, कानापर्यंत ओढलेल्या बाणांनी कर्णाला सात बाणांनी विद्ध केले.
8.46.28
ततः कर्णो महाराज आशीविष इव श्वसन् ।
शरवर्षेण महता छादयामास पाण्डवम् ॥ ८.४६.२८ ॥
तेव्हा हे महाराज, कर्ण नागाप्रमाणे फुत्कारत मोठ्या बाणवर्षावाने पांडवाला झाकू लागला.
8.46.29
भीमोऽपि ततं शरव्रातैश्छादयित्वा महारथम् ।
पश्यतां कौरवेयाणां विननर्द महाबलः ॥ ८.४६.२९ ॥
भीमानेही बाणसमूहांनी त्या महारथाला झाकून, कौरवांच्या देखत महाबलवान होऊन गर्जना केली.
8.46.30
ततः कर्णो भृशं क्रुद्धो दृढमादाय कार्मुकम् ।
भीमं विव्याध दशभिः कङ्कपत्रैः शिलाशितैः।
कार्मुकं चास्य चिच्छेद भल्लेन निशितेन च ॥ ८.४६.३० ॥
तेव्हा कर्ण अत्यंत संतापून, दृढ धनुष्य घेऊन, दगडावर धार लावलेल्या कंकपत्र बाणांनी दहा बाणांनी भीमाला विद्ध केले. आणि त्याचे धनुष्यही तीक्ष्ण भल्लाने तोडले.
8.46.31
ततो भीमो महाबाहुर्हेमपट्टविभूषितम् ।
परिघं घोरमादाय मृतत्युदण्डमिवापरम्।
कर्णस्य निधनाकाङ्क्षी चिक्षेपातिबलो नदन् ॥ ८.४६.३१ ॥
तेव्हा महाबाहू भीमाने सोन्याच्या पट्ट्यांनी सजवलेला, दुसऱ्या मृत्युदंडासारखा भयंकर परिघ उचलला आणि कर्णाच्या वधाची इच्छा धरून, अति बलवान होऊन गर्जना करत तो फेकला.
8.46.32
तमापतन्तं परिघं वज्राशनिसमस्वनम् ।
चिच्छेद बहुधा कर्णः शरैराशीविषोपमैः ॥ ८.४६.३२ ॥
वज्र आणि अशनीसारखा नाद करीत येणारा तो परिघ कर्णाने आशीविष सर्पांसारख्या बाणांनी अनेक तुकडे करून तोडला.
8.46.33
ततः कार्मुकमादाय भीमो दृढतरं तदा ।
छादयामास विशिखैः कर्णं परबलार्दनम् ॥ ८.४६.३३ ॥
तेव्हा भीमाने अधिक दृढपणे धनुष्य उचलले आणि शत्रुसैन्याचा नाश करणाऱ्या कर्णाला बाणांनी झाकून टाकले.
8.46.34
ततो युद्धमभूद्धोरं कर्णपाण्डवयोर्मृधे ।
बलीन्द्रयोरिव मुहुः परस्परवधैषिणोः ॥ ८.४६.३४ ॥
तेव्हा रणभूमीत कर्ण आणि पांडव यांच्यात भयंकर युद्ध सुरू झाले, जणू दोन बलवान इंद्र एकमेकांच्या वधाची इच्छा धरून वारंवार भिडत असावेत.
8.46.35
ततः कर्णो महाराज भीमसेनं त्रिभिः शरैः ।
आकर्णपूर्णैर्विव्याध दृढमानम्य कार्मुकम् ॥ ८.४६.३५ ॥
तेव्हा हे महाराज, कर्णाने धनुष्य दृढपणे वाकवून कानापर्यंत ओढलेल्या तीन बाणांनी भीमसेनाला विद्ध केले.
8.46.36
सोऽतिविद्धो महेष्वासः कर्णेन बलिनां वरः ।
घोरमादत्त विशिखं कर्णकायावदारणम् ॥ ८.४६.३६ ॥
कर्णाच्या बाणांनी अतिशय विद्ध झालेल्या, बलवानांत श्रेष्ठ त्या महाधनुर्धराने कर्णाचे शरीर फोडणारा एक भयंकर बाण उचलला.
8.46.37
तस्य भित्त्वा तनुत्राणं भित्त्वा कायं च सायकः ।
प्राविशद्वरणीं राजन्वल्मीकमिव पन्नगः ॥ ८.४६.३७ ॥
राजा, त्याचे चिलखत आणि शरीर भेदून तो बाण सापाने वारुळात शिरावे तसा श्रेष्ठ अवयवात शिरला.
8.46.38
स तेनातिप्रहारेण व्यथितो विह्वलन्निव ।
सञ्चचाल रथे कर्णः क्षितिकम्पे यथाऽचलः ॥ ८.४६.३८ ॥
त्या प्रचंड प्रहाराने व्यथित व विह्वल होऊन कर्ण भूकंपात पर्वत हलावा तसा रथात हलला.
8.46.39
ततः कर्णो महाराज रोषामर्षसमन्वितः ।
भीमं तं पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत् ॥ ८.४६.३९ ॥
नंतर हे महाराजा, क्रोध आणि असहिष्णुतेने भरलेल्या कर्णाने त्या भीमावर पंचवीस नाराच बाणांनी प्रहार केला.
8.46.40
चिच्छेद कार्मुकं तूर्णं पाण्डवस्याशु पत्रिणा ॥ ८.४६.४० ॥
त्याने तत्काळ एका बाणाने पांडवाचे धनुष्य तोडले.
8.46.41
तततो मुहूर्ताद्राजेन्द्र नातिकृच्छ्राद्वसन्निव ।
विरथं भीमकर्माणं भीमं कर्णश्चकार ह ॥ ८.४६.४१ ॥
नंतर क्षणार्धात, हे राजेंद्रा, फार कष्ट न होता, जणू सहजपणे, कर्णाने भयंकर कर्म करणाऱ्या भीमाला रथहीन केले.
8.46.42
विरथो भरतश्रेष्ठ प्रहसन्ननिलोपमः ।
गदां गृह्य महाबाहुरपतत्स्यन्दनोत्तमात् ॥ ८.४६.४२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, रथहीन झालेला, वाऱ्यासारखा हसत, तो महाबाहू गदा घेऊन उत्तम रथावरून खाली उडी मारला.
8.46.43
गदया च महाराज कर्णस्य रथकूबरम् ।
पोथयामास सङ्क्रुद्धः समरे शत्रुतापनः ॥ ८.४६.४३ ॥
हे महाराजा, क्रुद्ध शत्रुतापनाने युद्धात गदेने कर्णाच्या रथकूबराचा चुराडा केला.
8.46.44
स क्रोधवशमापन्नः पाण्डुपुत्रः प्रतापवान् ।
विद्राव्य गदया वीरस्तव पुत्रान्महाहवे ॥ ८.४६.४४ ॥
क्रोधाच्या अधीन झालेल्या त्या प्रतापी पांडुपुत्र वीराने महायुद्धात गदेने तुमच्या पुत्रांना पळवून लावले.
8.46.45
नागान्सप्तशतान्राजन्नीषादन्तान्प्रहारिणः ।
व्यधमत्सहसा भीमः क्रुद्धरूपः परन्तपः ॥ ८.४६.४५ ॥
हे राजा, नांगराच्या दांड्यासारखे दात असलेले, प्रहार करणारे सातशे हत्ती क्रोधरूपी शत्रुतापी भीमाने अचानक पाडले.
8.46.46
दन्तवेष्टेषु नेत्रेषु कुम्भेषु च कटेषु च ।
मर्मस्वपि च मर्मज्ञस्तान्नागानवधीद्बली ॥ ८.४६.४६ ॥
दातांच्या बुडात, डोळ्यांवर, कुंभांवर, कनपटींवर आणि मर्मस्थानांवरही मर्मज्ञ बलवान भीमाने त्या हत्तींना ठार केले.
8.46.47
अर्दिता भीमसेनेन विनदन्तो भृशातुराः ।
ततस्ते प्राद्रवन्भीताः प्रहताश्च पुनःपुनः।
महामात्रास्तमावव्रुर्मेघा इव दिवाकरम् ॥ ८.४६.४७ ॥
भीमसेनाने पीडित होऊन अत्यंत व्याकुळ होत, गर्जना करत, वारंवार प्रहार खाऊन भयभीत होऊन ते पळाले; तेव्हा महावतांनी त्याला ढग सूर्याला झाकतात तसे वेढले.
8.46.48
तान्स सप्तशतान्नागान्सारोहायुधकेतनान् ।
भूमिष्ठो गदया जघ्ने वज्रेणेन्द्र इवाचलान् ॥ ८.४६.४८ ॥
जमिनीवर उभा राहून त्याने त्या सातशे हत्तींना, त्यांच्या स्वारांसह, आयुधांसह व ध्वजांसह, इंद्राने वज्राने पर्वत पाडावेत तसे गदेने मारले.
8.46.49
ततः सुबलपुत्रस्य नागानतिबलान्पुनः ।
पोथयामास कौन्तेयो द्विपञ्चाशदरिन्दमः ॥ ८.४६.४९ ॥
नंतर अरिंदम कुंतीपुत्राने सुबलपुत्राच्या अतिबलवान बावन्न हत्तींना पुन्हा चिरडून टाकले.
8.46.50
तथा रथशततं साग्रं पत्तींश्च शतशोऽपरान् ।
न्यहनत्पाण्डवो युद्धे तापयंस्तव वाहिनीम् ॥ ८.४६.५० ॥
तसेच पांडवाने युद्धात शंभराहून अधिक रथ आणि शेकडो इतर पायदळ सैनिकांना ठार मारून तुमच्या सेनेला पीडित केले.
8.46.51
प्रताप्यमानं सूर्येण भीमेन च महात्मना ।
तव सैन्यं सञ्चुकोच चर्माग्नावाहितं यथा ॥ ८.४६.५१ ॥
सूर्य आणि महात्मा भीम यांच्याकडून तापलेली तुमची सेना, अग्नीत ठेवलेल्या चामड्यासारखी आकुंचन पावली.
8.46.52
ते भीमभयसन्त्रस्तास्तावका भरतर्षभ ।
विहाय समरे कर्णं दुद्रुवुर्वै दिशो दश ॥ ८.४६.५२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! भीमाच्या भयाने घाबरलेले तुमचे लोक युद्धात कर्णाला सोडून दहा दिशांना पळून गेले.
8.46.53
रथाः पञ्चशताश्चान्ये हादिनः शरवर्षिणः ।
भीममभ्यद्रवन्घ्नन्तः शरपूगैः समन्ततः ॥ ८.४६.५३ ॥
पाचशे रथ आणि इतर गर्जना करत बाणांचा वर्षाव करत भीमावर धावून आले आणि चहूकडून बाणांच्या समूहांनी त्याला प्रहार करू लागले.
8.46.54
तान्स पञ्चशतान्वीरान्सपताकध्वजायुधान् ।
पोथयामास गदया भीमो विष्णुरिवासुरान् ॥ ८.४६.५४ ॥
विष्णूने असुरांना चिरडावे तसे भीमाने पताका, ध्वज आणि आयुधांसह त्या पाचशे वीरांना गदेने चिरडून टाकले.
8.46.55
ततः शकुनिनिर्दिष्टाः सादिनः शूरसम्मताः ।
त्रिसाहस्राण्यभिययुः शरशक्त्यृष्टिपाणयः ॥ ८.४६.५५ ॥
तेव्हा शकुनीने नेमलेले, शूरांनी मान्य केलेले तीन हजार घोडेस्वार हाती बाण, शक्ती व ऋष्टी घेऊन पुढे सरसावले.
8.46.56
तान्प्रत्युद्गम्य यवनान्साश्वारोहांस्तदाऽरिहा ।
विविधान्विचरन्मार्गान्गदया समपोथयत् ॥ ८.४६.५६ ॥
तेव्हा शत्रुघाती भीमाने त्यांच्यासमोर जाऊन, विविध मार्गांवर फिरणाऱ्या यवनांना आणि घोडेस्वारांना गदेने पूर्णपणे चिरडून टाकले.
8.46.57
तेषामासीन्महाञ्छब्दस्ताडितानां च सर्वशः ।
अग्निभिर्दह्यमानानां नलानामिव भारत ॥ ८.४६.५७ ॥
हे भारता, मार खाल्लेल्यांचा सर्वत्र मोठा आवाज उठला, जसे अग्नीत जळणारे बांबू तडतडतात.
8.46.58
एवं सुबलपुत्रस्य त्रिसाहस्रान्हयोत्तमान् ।
हत्वाऽन्यं रथमास्थाय क्रुद्धो राधेयमभ्ययात् ॥ ८.४६.५८ ॥
अशा प्रकारे सुबलपुत्राचे तीन हजार उत्तम घोडेस्वार मारून, दुसऱ्या रथावर चढून, क्रुद्ध होऊन तो राधेयाकडे गेला.
8.46.59
कर्णोऽपि समरे राजन्धर्मपुत्रमरिन्दमम् ।
स शरैश्छादयामास सारथिं चाप्यपातयत् ॥ ८.४६.५९ ॥
हे राजा, युद्धात कर्णानेही शत्रूंना दमन करणाऱ्या धर्मपुत्राला (युधिष्ठिराला) बाणांनी झाकून टाकले आणि त्याच्या सारथ्यालाही पाडले.
8.46.60
ततः स प्रद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वा कर्णो महारथः। ॥ ८.४६.६० ॥
तेव्हा महारथी कर्णाने आपले सैन्य पळताना पाहिले.
8.46.61
राजानमभिधावन्तं शरैरावृत्य रोदसी ।
क्रुद्धः प्रच्छादयामास शरजालेन मारुतिः ॥ ८.४६.६१ ॥
राजाकडे धावणाऱ्याला बाणांनी झाकून, क्रुद्ध मारुतीने बाणजालाने द्युलोक व पृथ्वी आच्छादून टाकली.
8.46.62
सन्निवृत्तस्ततस्तूर्णं राधेयः शत्रुकर्शनः ।
भीमं प्रच्छादयामास समन्तान्निशितैः शरैः ॥ ८.४६.६२ ॥
नंतर शत्रूंना पीडा देणारा राधेय त्वरेने परतला आणि भीमाला सर्व बाजूंनी तीक्ष्ण बाणांनी झाकून टाकले.
8.46.63
भीमसेनरथप्रेप्सुं कर्णं भारत सात्यकिः ।
अभ्यर्दयदमेयात्मा पार्ष्णिग्रहणकारणात् ॥ ८.४६.६३ ॥
हे भारता, भीमसेनाचा रथ मिळवू इच्छिणाऱ्या कर्णाला अमेयात्मा सात्यकीने पार्ष्णिग्रहणाच्या कारणाने जोरदार दाबले.
8.46.64
भीमसेनरथप्रेप्सुं कर्णो भारत सात्यकिम् ।
अभ्यवर्तत शैनेयमर्दयञ्छरवृष्टिभिः ॥ ८.४६.६४ ॥
हे भारता, भीमसेनाचा रथ इच्छिणारा कर्ण सात्यकीकडे पुढे सरला आणि बाणवर्षावाने त्याला पीडा देऊ लागला.
8.46.65
तावन्योन्यं समासाद्य वृषभौ सर्वधन्विनाम् ।
विसृजन्तौ शरान्दीप्तान्विभ्राजेतां मनस्विनौ ॥ ८.४६.६५ ॥
सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असे ते दोन वृषभ एकमेकांसमोर येऊन तेजस्वी बाण सोडत, मनस्वी होऊन तळपू लागले.
8.46.66
ताभ्यां वियति राजेन्द्र विततततं भीमदर्शनम् ।
कौञ्चपृष्ठारुणं रौद्रं बाणजालं व्यदृश्यत ॥ ८.४६.६६ ॥
हे राजेंद्रा, त्या दोघांनी आकाशात पसरलेले, पाहण्यास भयंकर, क्रौंच पक्ष्याच्या पाठीसारखे तांबूस भयानक बाणजाल दिसू लागले.
8.46.67
नैव सूर्यप्रभा राजन्न दिशः प्रदिशस्तथा ।
प्राज्ञासिष्म वयं ते वा शरैर्मुक्तैः सहस्रशः ॥ ८.४६.६७ ॥
हे राजा, सूर्यप्रकाश दिसेना, दिशा किंवा उपदिशाही दिसेनात; हजारो सोडलेल्या बाणांमुळे आम्हाला त्यांना ओळखता येत नव्हते.
8.46.68
मध्याह्ने तपतो राजन्भास्करस्य महाप्रभाः ।
हृताः सर्वाः शरौघैस्तैः कर्णमाधवयोस्तदा ॥ ८.४६.६८ ॥
हे राजा, मध्याह्नी तापणाऱ्या सूर्याची सर्व महाप्रभा तेव्हा कर्ण आणि माधव यांच्या बाणसमूहांनी हरण केली.
8.46.69
सौबलं कृतवर्माणं द्रौणिमाधिरथिं कृपम् ।
संसक्तान्पाण्डवैर्दृष्ट्वा निवृत्ताः कुरवः पुनः ॥ ८.४६.६९ ॥
सुबलपुत्र शकुनी, कृतवर्मा, द्रोणपुत्र, अधिरथपुत्र कर्ण आणि कृप यांना पांडवांशी भिडलेले पाहून कौरव पुन्हा मागे फिरले.
8.46.70
तेषामापततां शब्दस्तीत्र आसीद्विशाम्पते ।
उद्वृत्तानां यथा वृष्ट्या सागराणां भयावहः ॥ ८.४६.७० ॥
हे विशाम्पते, त्यांच्या धावण्याचा आवाज तीव्र होता; उसळणाऱ्या सागरांच्या वृष्टीसारखा भयंकर.
8.46.71
ते सेने भृशसंसक्ते दृष्ट्वाऽन्योन्यं महाहवे ।
हर्षेण महता युक्ते परिगृह्य परस्परम् ॥ ८.४६.७१ ॥
त्या महायुद्धात ती दोन्ही सैन्ये एकमेकांना पाहून अत्यंत भिडली; मोठ्या हर्षाने एकमेकांना वेढू लागली.
8.46.72
ततः प्रववृते युद्धं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
यादृशं नैवमस्माभिर्दृष्टपूर्वं न च श्रुतम् ॥ ८.४६.७२ ॥
नंतर सूर्य मध्यान्हाला आल्यावर युद्ध सुरू झाले; असे युद्ध आम्ही यापूर्वी पाहिले नव्हते किंवा ऐकलेही नव्हते.
8.46.73
बलौघस्तु समासाद्य बलौघं सहसा रणे ।
उपसर्पत वेगेन वार्योघ इव सागरम् ॥ ८.४६.७३ ॥
सैन्यांचा प्रवाह सैन्यांच्या प्रवाहाशी रणात अचानक भिडला, आणि पाण्याचा लोंढा जसा सागराकडे धावतो तसे ते वेगाने पुढे सरसावले.
8.46.74
आसीन्निनादः सुमहान्बाणौघानां परस्परम् ।
गर्जतां सागरौघाणां यथा स्यान्निःस्वनो महान् ॥ ८.४६.७४ ॥
एकमेकांवर आदळणाऱ्या बाणांच्या प्रवाहांतून प्रचंड गर्जना उठली, जणू गर्जणाऱ्या सागरलाटांचा महान नाद.
8.46.75
ते तु सेने समासाद्य वेगवत्यौ परस्परम् ।
एकीभावमनुप्राप्ते नद्याविव समागमे ॥ ८.४६.७५ ॥
ती दोन्ही वेगवान सैन्ये एकमेकांना भिडली आणि संगमावर दोन नद्या मिळून एक व्हाव्यात तशी एकरूप झाली.
8.46.76
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं विशाम्पते ।
कुरूणां पाण्डवानां च लिप्सतां सुमहद्यशः ॥ ८.४६.७६ ॥
मग, हे नृपती! कौरव आणि पांडव अत्यंत मोठ्या कीर्तीची इच्छा धरून भयंकर रूपाचे युद्ध करू लागले.
8.46.77
शूराणां गर्जतां तत्र ह्यविच्छेदकृता गिरः ।
श्रुयन्ते विविधा राजन्नामान्युद्दिश्य भारत ॥ ८.४६.७७ ॥
हे राजा, हे भरतवंशजा! तेथे गर्जणाऱ्या शूरांचे अखंड, विविध आवाज आपापली नावे पुकारताना ऐकू येत होते.
8.46.78
यस्य यद्धि रणे व्यङ्गं पितृतो मातृतोऽपि वा ।
कर्मतः शीलतो वाऽपि स तच्छ्रावयते युधि ॥ ८.४६.७८ ॥
युद्धात ज्याला जे गुण किंवा दोष असतील — पित्याकडून, मातेकडून, कर्मामुळे किंवा शीलामुळे — ते तोच स्वतः युद्धात जाहीर करतो.
8.46.79
तान्दृष्ट्वा समरे शूशांस्तर्जमानान्परस्परम् ।
अभवन्मे मती राजन्नैषामस्तीति जीवितम् ॥ ८.४६.७९ ॥
हे राजा, रणांगणात ते शूर एकमेकांना धमकावताना पाहून माझ्या मनात विचार आला की यांपैकी कोणाचेही जीवन उरणार नाही.
8.46.80
तेषां दृष्ट्वा तु क्रुद्धानां वपूंष्यमिततेजसाम् ।
अभवन्मे भयं तीव्रं कथमेतद्भविष्यति ॥ ८.४६.८० ॥
त्या क्रुद्ध, अमित तेजस्वी वीरांची शरीरे पाहून माझ्या मनात तीव्र भय निर्माण झाले की हे कसे घडेल.
8.46.81
ततस्ते पाण्डवा राजन्कौरवाश्च महारथाः ।
ततक्षुः सायकैस्तूर्णमन्योन्यं विजयैषिणः ॥ ८.४६.८१ ॥
मग हे राजा, विजयाची इच्छा करणारे पांडव आणि कौरव महारथी तत्काळ बाणांनी एकमेकांना घायाळ करू लागले.