મહાભારત · અધ્યાય 8.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.48.1
वर्तमाने तथा युद्धे क्षत्रियाणां निमज्जने ।
गाण्डीवस्य महाघोषः श्रूयते युधि मारिष ॥ ८.४८.१ ॥
આ રીતે યુદ્ધ ચાલતું હતું, ક્ષત્રિયો ડૂબી રહ્યા હતા, હે મહારાજ, યુદ્ધમાં ગાંડીવનો મહાન ઘોષ સંભળાતો હતો.
8.48.2
संशप्तकानामकरोत्कदनं यत्र पाण्डवः ।
कोसलानां तथा राजन्नारायणबलस्य च ॥ ८.४८.२ ॥
જ્યાં પાંડવે સંશપ્તકોનો અને હે રાજન, કોસલોનો તથા નારાયણ સેનાનો સંહાર કર્યો.
8.48.3
संशप्तकास्तु समरे शरवृष्टिः समन्ततः ।
अपातयन्पार्थमूर्ध्नि जयगृद्धाः प्रमन्यवः ॥ ८.४८.३ ॥
પરંતુ સંશપ્તકોએ યુદ્ધમાં ચોતરફથી બાણવર્ષા કરી; વિજયની લાલસા અને ક્રોધથી ભરેલા તેઓએ પાર્થના મસ્તક પર તે વરસાવી.
8.48.4
तां शस्त्रवृष्टिमायान्तीमुरसा धारयन्प्रभुः ।
व्यगाहत परान्पार्थो विनिघ्नन्रथिनां वरान् ॥ ८.४८.४ ॥
આવતી એ શસ્ત્રવર્ષાને છાતીથી ઝીલતા, પ્રભુ પાર્થ શત્રુઓમાં ઘૂસ્યા, શ્રેષ્ઠ રથીઓનો સંહાર કરતા.
8.48.5
विक्षोभ्य तु रथानीकं कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ।
आससाद ततः पार्थः सुशर्माणं महारथम् ॥ ८.४८.५ ॥
રથસેનાને ક્ષુબ્ધ કરીને, પથ્થર પર તીક્ષ્ણ કરાયેલા કંકપત્ર બાણોથી, પછી પાર્થ સુશર્મા નામના મહારથી પાસે પહોંચ્યો.
8.48.6
स तस्य शरवर्षाणि ववर्ष रथिनां वरः ।
तथा संशप्तकाश्चैव पार्थस्य समरे स्थिताः ॥ ८.४८.६ ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે તેના પર બાણવર્ષા કરી; તે જ રીતે યુદ્ધમાં પાર્થની સામે ઊભેલા સંશપ્તકોએ પણ કરી.
8.48.7
सुशर्मा तु ततः पार्थं विद्ध्वा दशभिराशुगैः ।
जनार्दनं त्रिभिर्बाणैरहनद्दक्षिणे भुजे ॥ ८.४८.७ ॥
પછી સુશર્માએ અર્જુનને દસ વેગવાન બાણોથી વીંધ્યો અને જનાર્દનના જમણા બાહુ પર ત્રણ બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
8.48.8
ततोऽपरेण भल्लेन केतुं पार्थस्य मारिष ।
विव्याध समरे राजन्सुशर्मा क्रोधमूर्च्छितः ॥ ८.४८.८ ॥
પછી, હે રાજન, ક્રોધથી મૂર્છિત થયેલા સુશર્માએ યુદ્ધમાં બીજા ભલ્લથી પાર્થના ધ્વજને વીંધ્યો.
8.48.9
स वानरवरो राजन्विश्वकर्मकृतो महान् ।
ननाद सुमहानादं नृत्यन्निव विभीषयन् ॥ ८.४८.९ ॥
હે રાજન, વિશ્વકર્માએ બનાવેલો તે મહાન વાનરશ્રેષ્ઠ નાચતો હોય તેમ ભયાનક ગર્જના કરવા લાગ્યો.
8.48.10
कपेस्तु निनदं श्रुत्वा सन्त्रस्ता तव वाहिनी ।
भयं विपुलमासाद्य निश्चेष्टा समपद्यत ॥ ८.४८.१० ॥
તે વાનરની ગર્જના સાંભળીને તમારી સેના ત્રાસી ગઈ અને મોટા ભયથી નિશ્ચેષ્ટ બની ગઈ.
8.48.11
ततः सा शुशुभे सेना निश्चेष्टाऽवस्थिता नृप ।
नानापुष्पसमाकीर्णं यथा चित्रीकृतं वनम् ॥ ८.४८.११ ॥
હે નૃપ, ત્યારે નિશ્ચેષ્ટ ઊભેલી તે સેના વિવિધ ફૂલોથી ભરેલા અને ચિત્રિત કરેલા વન જેવી શોભવા લાગી.
8.48.12
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां योधास्ते कुरुसत्तम ।
अर्जुनं सिषिचुर्बाणैः पर्वतं जलदा इव ॥ ८.४८.१२ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પછી ચેતના પાછી મેળવીને તે યોદ્ધાઓએ અર્જુન પર બાણોની વર્ષા કરી, જેમ મેઘ પર્વત પર વરસે.
8.48.13
सञ्छाद्य समरे पार्थं परिवव्रुः समन्ततः ।
ते हयान्रथचक्रे तु रथेषां चापि मारिष।
ग्रहीतुं प्रचक्रमुश्चैव क्रोधाविष्टाः समन्ततः ॥ ८.४८.१३ ॥
યુદ્ધમાં પાર્થને ઢાંકીને તેઓએ ચારેબાજુથી ઘેરી લીધા. હે મારિષ, ઘોડા, રથચક્રો અને રથીઓને પણ પકડવા ક્રોધે ભરાઈ તેઓ ચારે તરફ લાગ્યા.
8.48.14
निगृह्य तु रथं तस्य योधास्ते तु सहस्रशः ।
रथबन्धं प्रचक्रुर्हि पाण्डवस्यामितौजसः ॥ ८.४८.१४ ॥
તેનો રથ રોકીને તે યોદ્ધાઓ હજારોની સંખ્યામાં અમિતૌજસ પાંડવના રથને ઘેરવા લાગ્યા.
8.48.15
रथमारुरुहुः केचित्कृष्णपार्थौ जिघृक्षवः ।
संशप्तकानां योधास्ते सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ ८.४८.१५ ॥
કેટલાક કૃષ્ણ અને પાર્થને પકડવા ઇચ્છીને રથ પર ચઢ્યા; તે સંશપ્તકોના યોદ્ધાઓએ સિંહનાદ કર્યો.
8.48.16
अपरे जगृहुश्चैव केशवस्य महाभुजौ ।
पार्थं चैके महाराज रथस्थं जगृहुर्मुदा ॥ ८.४८.१६ ॥
બીજાઓએ કેશવના મહાબાહુ પકડ્યા; હે મહારાજ, કેટલાકે રથ પર ઊભેલા પાર્થને આનંદથી પકડ્યો.
8.48.17
अच्युतः स महाबाहुर्विधुन्वन्रणमूर्धनि ।
पातयामास तान्सर्वान्दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ ८.४८.१७ ॥
તે અચ્યુત, મહાબાહુ, રણની અગ્રે તેમને ઝાટકીને, દુષ્ટ હાથી જેમ મહાવતોને પાડે તેમ તે સૌને પાડી નાખતા.
8.48.18
स रथस्तैर्गृहीतस्तु पाण्डवस्य महात्मनः ।
स्पन्दितुं नाशकद्राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.४८.१८ ॥
હે રાજન્, તેઓએ મહાત્મા પાંડવના તે રથને પકડ્યો; છતાં તે હલી શક્યો નહીં; તે જાણે અદ્ભુત બન્યું.
8.48.19
ततः पार्थो महाबाहुः संवृतः स्तैर्महारथैः ।
निगृहीतं रथं दृष्ट्वा तांश्चाप्याद्रवतो बहून् ॥ ८.४८.१९ ॥
ત્યારે મહાબાહુ પાર્થ તે મહારથીઓથી ઘેરાઈ ગયા. પોતાના રથને રોકાયેલો અને ઘણા યોદ્ધાઓને પોતાની તરફ દોડતા જોઈને.
8.48.20
रथारूढांश्च सुबहून्पदाऽऽक्षिप्य न्यपातयत् ।
अपातयदसम्भ्रान्तः शरैरासन्नयोधिभिः ॥ ८.४८.२० ॥
રથો પર ઊભેલા ઘણા યોદ્ધાઓને તેમણે પગથી ધક્કો મારીને પાડી દીધા. નજીકથી લડતા યોદ્ધાઓને તેમણે અવિચલિત રહીને બાણોથી પાડ્યા.
8.48.21
तांस्तापयित्वा समरे पार्थः परपुरञ्जयः ।
स्मयन्निव महाबाहुः केशवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ८.४८.२१ ॥
યુદ્ધમાં તેમને પીડિત કરીને શત્રુનગરોને જીતનારા પાર્થ, મહાબાહુ, જાણે હસતાં હસતાં કેશવને આ વચન બોલ્યા.
8.48.22
पश्य कृष्ण महाबाहो संशप्तकगणान्बहून् ।
कुर्वतोऽसुकरं कर्म मुमूर्षून्कालचोदितान् ॥ ८.४८.२२ ॥
જુઓ, કૃષ્ણ, હે મહાબાહુ! અશક્ય કર્મ કરતા, મૃત્યુની ઇચ્છા રાખતા, કાળથી પ્રેરાયેલા આ અનેક સંશપ્તક-ગણોને જુઓ.
8.48.23
रथबन्धमिमं प्राप्य पृथिव्यां नास्ति कश्चन ।
यः सहेत पुमाँल्लोके मदन्यः क्षत्रियर्षभः ॥ ८.४८.२३ ॥
આ રથ-ઘેરાવને સામનો કરીને પૃથ્વી પર મારા સિવાય બીજો કોઈ પુરુષ નથી, જે ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ થઈને આ સહન કરી શકે.
8.48.24
पश्यैततानद्य समरे मत्प्रयुक्तैः सुतेजनैः ।
पात्यमानान्रणे कृष्ण शरैराशीविषोपमैः ॥ ८.४८.२४ ॥
જુઓ, આજે યુદ્ધમાં મારા દ્વારા છોડાયેલા, સારી રીતે તીક્ષ્ણ કરાયેલા, ઝેરી સર્પો સમાન બાણોથી પાડવામાં આવતા આ લોકોને, કૃષ્ણ.
8.48.25
इत्येवमुक्त्वा बीभत्सुः शङ्खप्रवरमुत्तमम् ।
व्यनादयदमेयात्मा देवदत्तं महामृधे ॥ ८.४८.२५ ॥
આમ કહીને, અમેયાત્મા બીભત્સુ (અર્જુન) એ મહાયુદ્ધમાં પોતાનો ઉત્તમ શંખ દેવદત્ત વગાડ્યો.
8.48.26
देवदत्तस्वनं श्रुत्वा केशवोऽपि महायशाः ।
पाञ्चजन्यस्वनं चक्रे पूरयन्निव रोदसी ॥ ८.४८.२६ ॥
દેવદત્તનો ધ્વનિ સાંભળીને, મહાયશસ્વી કેશવે પણ જાણે દ્યાવાપૃથ્વીને ભરતાં પાંચજન્યનો નાદ કર્યો.
8.48.27
तयोः शङ्खस्वनं श्रुत्वा संशप्तकवरूथिनी ।
सञ्चचाल महाराज वित्रस्ता चाद्रवद्भृशम् ॥ ८.४८.२७ ॥
મહારાજ, તે બંનેનો શંખનાદ સાંભળીને સંશપ્તકોની સેના કંપી ઊઠી અને ભયભીત થઈ ખૂબ ભાગી ગઈ.
8.48.28
नागमस्त्रं ततः पार्थः प्रादुश्चक्रे हसन्निव ।
पादबन्धं स तेषां वै चक्रे तेन महास्त्रवित् ॥ ८.४८.२८ ॥
પછી પાર્થે હસતા હોય તેમ નાગાસ્ત્ર પ્રગટ કર્યું. તે મહાસ્ત્રવેત્તાએ તેનાથી તેમના પગ બાંધી દીધા.
8.48.29
यानुद्दिश्य रणे पार्थः पादबन्धं चकार ह ।
ते बद्धाः पादबन्धेन योधाः संशप्तकास्तदा ॥ ८.४८.२९ ॥
રણમાં પાર્થે જેમને લક્ષ્ય બનાવીને પગ બાંધ્યા, તે સંશપ્તક યોદ્ધાઓ ત્યારે પગના બંધનથી બંધાઈ ગયા.
8.48.30
निर्विचेष्टास्तदाऽभूवन्पाण्डवस्यास्त्रतेजसा ।
निर्विचेष्टांस्ततो योधानवधीत्पाण्डुनन्दनः।
यथेन्द्रः समरे दैत्यांस्तारकस्य वधे पुरा ॥ ८.४८.३० ॥
પાંડવના અસ્ત્રના તેજથી તેઓ નિશ્ચેષ્ટ થઈ ગયા. ત્યારે પાંડુનંદને નિશ્ચેષ્ટ યોદ્ધાઓનો વધ કર્યો, જેમ પૂર્વે તારકના વધમાં ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં દૈત્યોનો વધ કર્યો હતો.
8.48.31
ते वध्यमानाः समरे मुमुचुस्तं रथोत्तमम् ।
आयुधानि च सर्वाणि विस्रष्टुमुपचक्रमुः ॥ ८.४८.३१ ॥
યુદ્ધમાં માર્યા જતા તેઓ તે શ્રેષ્ઠ રથ પર શસ્ત્રો છોડવા લાગ્યા; બધાં આયુધો છોડવાનો આરંભ કર્યો.
8.48.32
ततः सुशर्मा राजेन्द्र गृहीतां वीक्ष्य वाहिनीम् ।
सौपर्णमस्त्रं त्वरितः प्रादुश्चक्रे महारथः ॥ ८.४८.३२ ॥
ત્યારે, હે રાજેન્દ્ર, સેનાને ઘેરાયેલી જોઈને મહારથ સુશર્માએ ત્વરાથી સૌપર્ણ અસ્ત્ર પ્રગટ કર્યું.
8.48.33
ततः सुपर्णाः सम्पेतुर्भक्षयन्तो भुजङ्गमान् ।
ततो विदुद्रुवुर्नागास्तान्दृष्ट्वा खेचरान्नृप ॥ ८.४८.३३ ॥
પછી સુપર્ણો (ગરુડો) ધસી આવ્યા, સર્પોને ભક્ષતા; પછી હે નૃપ, આકાશમાં વિચરતા તેમને જોઈને નાગો ભાગી ગયા.
8.48.34
तद्विमुक्तं बलं रेजे पादबन्धाद्विशाम्पते ।
मेघबन्धाद्यथा मुक्तो भास्करस्तापयन्प्रजाः ॥ ८.४८.३४ ॥
હે વિશાંપતિ, પગના બંધનથી મુક્ત થયેલું તે સૈન્ય, મેઘના બંધનથી છૂટેલા સૂર્ય પ્રજાઓને તપાવતો જેમ શોભે તેમ શોભ્યું.
8.48.35
विप्रमुक्ताः स्वका योधाः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
ससृजुः शरसङ्घांश्च शस्त्रसङ्घांश्च मारिष ॥ ८.४८.३५ ॥
મુક્ત થયેલા પોતાના યોદ્ધાઓએ ફાલ્ગુનના (અર્જુનના) રથ તરફ બાણોના સમૂહ અને શસ્ત્રોના સમૂહ છોડ્યા, હે મારિષ.
8.48.36
तां महास्त्रमयीं वृष्टिं शरैः सञ्छिद्य भारत ।
अवधीत्सततो योधान्वासविः परवीरहा ॥ ८.४८.३६ ॥
હે ભારત, તે મહાસ્ત્રમય વર્ષાને બાણોથી કાપી, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર વાસવી (અર્જુન) સતત યોદ્ધાઓને વધ્યા.
8.48.37
सुशर्मा तु ततो राजन्बाणेन नतपर्वणा ।
अर्जुनं हृदये विद्ध्वा विव्याधान्यैस्त्रिसप्तभिः ॥ ८.४८.३७ ॥
હે રાજન, પછી સુશર્માએ વળેલી અણીવાળા બાણથી અર્જુનની છાતી વીંધી અને બીજા એકવીસ બાણોથી તેને ઘાયલ કર્યો.
8.48.38
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशतत् ।
तत उच्चुक्रुशुः सर्वे हतः पार्थ इति ब्रुवन् ॥ ८.४८.३८ ॥
ઊંડા ઘાયલ અને પીડિત થઈને તે રથના તળિયે બેસી ગયો. ત્યારે બધા મોટેથી બોલી ઊઠ્યા, 'પાર્થ માર્યો ગયો!'
8.48.39
ततः शङ्खनिनादाश्च भेरीशब्दाश्च पुष्कलाः ।
नानावादित्रनिनदाः सिंहनादाश्च जज्ञिरे ॥ ८.४८.३९ ॥
ત્યારે શંખનાદો, ભેરીઓના ભારે અવાજો, અનેક વાદ્યોના નિનાદ અને સિંહનાદો ઊઠ્યા.
8.48.40
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासः शरैराशीविपोपमैः।
सुशर्माणं महाराज क्रोधाविष्टो महारथः ॥ ८.४८.४० ॥
ત્યારે ભાનમાં આવીને શ્વેત અશ્વો અને કૃષ્ણ સારથિ ધરાવતો એ મહાધનુર્ધર, અતિ ઘાયલ હોવા છતાં, ઝેરી સાપ જેવાં બાણોથી, હે મહારાજ, ક્રોધે ભરાઈને સુશર્મા પર ધસી ગયો.
8.48.41
ततः शरशतैः पार्थः सञ्छाद्यैनं क्षणाद्रणे ।
दिशस्तु वारयामास बाणैस्तत्र महास्त्रवित् ॥ ८.४८.४१ ॥
પછી પાર્થે સેંકડો બાણોથી તેને ક્ષણવારમાં યુદ્ધમાં ઢાંકી દીધો; અને મહાસ્ત્રોના જાણકાર તેણે બાણોથી બધી દિશાઓ રોકી.
8.48.42
विमुखीकृत्य समरे सुशर्माणं धनञ्जयः ।
ऐन्द्रमस्त्रममेयात्मा प्रादुश्चक्रे हसन्निव ॥ ८.४८.४२ ॥
યુદ્ધમાં સુશર્માને પાછો હટાવીને, અમેય આત્મા ધરાવતા ધનંજયે હસતાં હસતાં ઐન્દ્ર અસ્ત્ર પ્રગટ કર્યું.
8.48.43
ततो बाणसहस्राणि तदुत्सृष्टानि मारिष ।
सर्वदिक्षु व्यदृश्यन्त सूदयन्ति रथद्विपान् ॥ ८.४८.४३ ॥
ત્યારે તેણે છોડેલાં હજારો બાણ, હે મારિષ, સર્વ દિશાઓમાં દેખાયાં, રથો અને હાથીઓનો સંહાર કરતાં.
8.48.44
हयान्पत्तींश्च समरे शस्त्रैः शतसहस्रशः ।
रराज समरे राजञ्शक्रो निघ्नन्निवासुरान् ॥ ८.४८.४४ ॥
યુદ્ધમાં શસ્ત્રોથી લાખો ઘોડા અને પાયદળને હણતાં, હે રાજન, અસુરોને હણનાર ઇન્દ્રની જેમ તે શોભ્યો.
8.48.45
वध्यमाने ततः सैन्ये भयं सुमहदाविशत् ।
संशप्तकगणानां च गोपालानां च भारत ॥ ८.४८.४५ ॥
ત્યારે સેના હણાતાં, હે ભારત, સંશપ્તકોના ગણોમાં અને ગોપાળોમાં અતિશય ભય પ્રવેશ્યો.
8.48.46
न हि तत्र पुमान्कश्चिद्योऽर्जुनं प्रतिबुध्यते ।
पश्यतां तत्र वीराणामहन्यत बलं तव ॥ ८.४८.४६ ॥
ત્યાં અર્જુનને ખરેખર ઓળખી શકે એવો કોઈ પુરુષ નહોતો; વીરો જોતા રહ્યા અને તમારા સૈન્યનું બળ હણાયું.
8.48.47
हन्यमानं च तदभून्निश्चेष्टं च पराक्रमे ॥ ८.४८.४७ ॥
અને હણાતી તે સેના પરાક્રમમાં નિશ્ચેષ્ટ થઈ ગઈ.
8.48.48
अयुतं तत्र योधानां हत्वा पाण्डुसुतो रणे ।
व्यभ्राजत महाराज विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ८.४८.४८ ॥
ત્યાં યુદ્ધમાં દસ હજાર યોદ્ધાઓને હણીને, હે મહારાજ, પાંડુપુત્ર ધૂમાડા વિનાની જલતી અગ્નિની જેમ ઝળક્યો.
8.48.49
चतुर्दशसहस्राणि यानि दृष्टनि भारत ।
रथानामयुतं चैव त्रिसहस्राश्च दन्तिनः ॥ ८.४८.४९ ॥
હે ભારત, જે ચૌદ હજાર દેખાયા હતા, દસ હજાર રથ અને ત્રણ હજાર હાથીઓ.
8.48.50
ततः संशप्तका भूयः परिवव्रुर्धनञ्जयम् ।
मर्तव्यमिति निश्चित्य जयं वाप्यनिवर्तनम् ॥ ८.४८.५० ॥
પછી સંશપ્તકોએ ફરી ધનંજયને ઘેરી લીધો, મરવું જ છે કે જીતવું એવો નિશ્ચય કરીને, પાછા ફર્યા વિના.
8.48.51
तत्र युद्धं महच्चासीत्तावकानां विशाम्पते ।
शूरेण बलिना सार्धं पाण्डवेन किरीटिना।
जित्वा तान्न्यहनत्पार्थः शत्रूञ्शक्र इवासुरान् ॥ ८.४८.५१ ॥
ત્યાં તમારા લોકોનું, હે પ્રજાપતિ, શૂર અને બળવાન કિરીટી પાંડવ સાથે મોટું યુદ્ધ થયું. તેમને જીતીને પાર્થે શત્રુઓને હણ્યા, જેમ ઇન્દ્ર અસુરોને હણે.