महाभारत · अध्याय 8.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.48.1
वर्तमाने तथा युद्धे क्षत्रियाणां निमज्जने ।
गाण्डीवस्य महाघोषः श्रूयते युधि मारिष ॥ ८.४८.१ ॥
असे युद्ध चालू असताना, क्षत्रिय बुडत असताना, हे राजा, युद्धात गांडीवाचा महान घोष ऐकू येत होता.
8.48.2
संशप्तकानामकरोत्कदनं यत्र पाण्डवः ।
कोसलानां तथा राजन्नारायणबलस्य च ॥ ८.४८.२ ॥
जिथे पांडवाने संशप्तकांचा आणि हे राजा, कोसलांचा व नारायण सेनेचा संहार केला.
8.48.3
संशप्तकास्तु समरे शरवृष्टिः समन्ततः ।
अपातयन्पार्थमूर्ध्नि जयगृद्धाः प्रमन्यवः ॥ ८.४८.३ ॥
पण संशप्तक युद्धात चहूकडून बाणांचा वर्षाव करू लागले; विजयाच्या लोभाने व क्रोधाने भरलेले ते अर्जुनाच्या मस्तकावर तो वर्षाव पाडू लागले.
8.48.4
तां शस्त्रवृष्टिमायान्तीमुरसा धारयन्प्रभुः ।
व्यगाहत परान्पार्थो विनिघ्नन्रथिनां वरान् ॥ ८.४८.४ ॥
येणारा तो शस्त्रवर्षाव छातीने झेलत, प्रभू पार्थ शत्रूंमध्ये शिरला, श्रेष्ठ रथींचा संहार करीत.
8.48.5
विक्षोभ्य तु रथानीकं कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ।
आससाद ततः पार्थः सुशर्माणं महारथम् ॥ ८.४८.५ ॥
रथसेनेला विक्षुब्ध करून, दगडावर धारदार केलेल्या कंकपत्र बाणांनी, मग पार्थ सुशर्मा नावाच्या महारथीजवळ पोहोचला.
8.48.6
स तस्य शरवर्षाणि ववर्ष रथिनां वरः ।
तथा संशप्तकाश्चैव पार्थस्य समरे स्थिताः ॥ ८.४८.६ ॥
रथींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव केला; तसेच युद्धात पार्थासमोर उभे असलेले संशप्तकही वर्षाव करू लागले.
8.48.7
सुशर्मा तु ततः पार्थं विद्ध्वा दशभिराशुगैः ।
जनार्दनं त्रिभिर्बाणैरहनद्दक्षिणे भुजे ॥ ८.४८.७ ॥
नंतर सुशर्म्याने अर्जुनाला दहा वेगवान बाणांनी विद्ध करून जनार्दनाच्या उजव्या बाहूवर तीन बाणांनी प्रहार केला.
8.48.8
ततोऽपरेण भल्लेन केतुं पार्थस्य मारिष ।
विव्याध समरे राजन्सुशर्मा क्रोधमूर्च्छितः ॥ ८.४८.८ ॥
नंतर, हे राजा, क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या सुशर्म्याने युद्धात दुसऱ्या भल्लाने पार्थाच्या ध्वजाला भेदले.
8.48.9
स वानरवरो राजन्विश्वकर्मकृतो महान् ।
ननाद सुमहानादं नृत्यन्निव विभीषयन् ॥ ८.४८.९ ॥
हे राजा, विश्वकर्म्याने निर्मिलेला तो महान वानरश्रेष्ठ नाचत असल्यासारखा भयंकर गर्जना करत होता.
8.48.10
कपेस्तु निनदं श्रुत्वा सन्त्रस्ता तव वाहिनी ।
भयं विपुलमासाद्य निश्चेष्टा समपद्यत ॥ ८.४८.१० ॥
त्या माकडाची गर्जना ऐकून तुमची सेना घाबरली आणि मोठ्या भीतीने निश्चल झाली.
8.48.11
ततः सा शुशुभे सेना निश्चेष्टाऽवस्थिता नृप ।
नानापुष्पसमाकीर्णं यथा चित्रीकृतं वनम् ॥ ८.४८.११ ॥
हे राजा, तेव्हा निश्चल उभी राहिलेली ती सेना नाना प्रकारच्या फुलांनी भरलेल्या आणि चित्रित केलेल्या वनासारखी शोभू लागली.
8.48.12
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां योधास्ते कुरुसत्तम ।
अर्जुनं सिषिचुर्बाणैः पर्वतं जलदा इव ॥ ८.४८.१२ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, नंतर शुद्धीवर आलेल्या त्या योद्ध्यांनी अर्जुनावर बाणांचा वर्षाव केला, जसे मेघ पर्वतावर पाऊस पाडतात.
8.48.13
सञ्छाद्य समरे पार्थं परिवव्रुः समन्ततः ।
ते हयान्रथचक्रे तु रथेषां चापि मारिष।
ग्रहीतुं प्रचक्रमुश्चैव क्रोधाविष्टाः समन्ततः ॥ ८.४८.१३ ॥
युद्धात पार्थाला झाकून त्यांनी चोहीकडून वेढले. हे मारिष, घोडे, रथचक्रे आणि रथी यांनाही पकडण्यास क्रोधाविष्ट होऊन ते सर्वत्र लागले.
8.48.14
निगृह्य तु रथं तस्य योधास्ते तु सहस्रशः ।
रथबन्धं प्रचक्रुर्हि पाण्डवस्यामितौजसः ॥ ८.४८.१४ ॥
त्याचा रथ रोखून ते योद्धे हजारोंनी अमितौजस् पाण्डवाच्या रथाला वेढा घालू लागले.
8.48.15
रथमारुरुहुः केचित्कृष्णपार्थौ जिघृक्षवः ।
संशप्तकानां योधास्ते सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ ८.४८.१५ ॥
काहीजण कृष्ण आणि पार्थ यांना पकडण्याच्या इच्छेने रथावर चढले; त्या संशप्तकांचे योद्धे सिंहनाद करू लागले.
8.48.16
अपरे जगृहुश्चैव केशवस्य महाभुजौ ।
पार्थं चैके महाराज रथस्थं जगृहुर्मुदा ॥ ८.४८.१६ ॥
इतरांनी केशवाचे महाबाहू धरले; हे महाराजा, काहींनी रथावर उभ्या असलेल्या पार्थाला आनंदाने धरले.
8.48.17
अच्युतः स महाबाहुर्विधुन्वन्रणमूर्धनि ।
पातयामास तान्सर्वान्दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ ८.४८.१७ ॥
तो अच्युत, महाबाहू, रणाग्रभागी त्यांना झटकून, दुष्ट हत्ती जसा माहुतांना पाडतो तसे त्या सर्वांना पाडता झाला.
8.48.18
स रथस्तैर्गृहीतस्तु पाण्डवस्य महात्मनः ।
स्पन्दितुं नाशकद्राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.४८.१८ ॥
हे राजा, त्यांनी महात्मा पाण्डवाचा तो रथ धरला; तरीही तो हलू शकला नाही; ते जणू अद्भुत झाले.
8.48.19
ततः पार्थो महाबाहुः संवृतः स्तैर्महारथैः ।
निगृहीतं रथं दृष्ट्वा तांश्चाप्याद्रवतो बहून् ॥ ८.४८.१९ ॥
तेव्हा महाबाहू पार्थ त्या महारथींनी वेढला गेला. आपला रथ अडवला गेलेला आणि अनेक योद्धे आपल्यावर धावून येत असलेले पाहून.
8.48.20
रथारूढांश्च सुबहून्पदाऽऽक्षिप्य न्यपातयत् ।
अपातयदसम्भ्रान्तः शरैरासन्नयोधिभिः ॥ ८.४८.२० ॥
रथांवर उभ्या असलेल्या अनेक योद्ध्यांना त्याने पायाने ढकलून खाली पाडले. जवळून लढणाऱ्या योद्ध्यांना निर्भयपणे बाणांनी पाडले.
8.48.21
तांस्तापयित्वा समरे पार्थः परपुरञ्जयः ।
स्मयन्निव महाबाहुः केशवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ८.४८.२१ ॥
रणांगणात त्यांना पीडा देऊन शत्रुनगरे जिंकणारा पार्थ, महाबाहू, जणू हसत केशवाला हे वचन बोलला.
8.48.22
पश्य कृष्ण महाबाहो संशप्तकगणान्बहून् ।
कुर्वतोऽसुकरं कर्म मुमूर्षून्कालचोदितान् ॥ ८.४८.२२ ॥
पाहा कृष्णा, हे महाबाहू! दुष्कर कर्म करणारे, मरणाची इच्छा करणारे, काळाने प्रेरित झालेले हे अनेक संशप्तकगण पाहा.
8.48.23
रथबन्धमिमं प्राप्य पृथिव्यां नास्ति कश्चन ।
यः सहेत पुमाँल्लोके मदन्यः क्षत्रियर्षभः ॥ ८.४८.२३ ॥
या रथवेढ्याला तोंड देऊन पृथ्वीवर माझ्याशिवाय असा कोणीही पुरुष नाही, जो क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ असून हे सहन करू शकेल.
8.48.24
पश्यैततानद्य समरे मत्प्रयुक्तैः सुतेजनैः ।
पात्यमानान्रणे कृष्ण शरैराशीविषोपमैः ॥ ८.४८.२४ ॥
पाहा, आज रणांगणात माझ्याकडून सोडलेल्या, चांगल्या धारदार, विषारी सापांसारख्या बाणांनी पाडले जात असलेले यांना, कृष्णा.
8.48.25
इत्येवमुक्त्वा बीभत्सुः शङ्खप्रवरमुत्तमम् ।
व्यनादयदमेयात्मा देवदत्तं महामृधे ॥ ८.४८.२५ ॥
असे बोलून, अमेयात्मा बीभत्सु (अर्जुन) याने महायुद्धात आपला श्रेष्ठ शंख देवदत्त वाजवला.
8.48.26
देवदत्तस्वनं श्रुत्वा केशवोऽपि महायशाः ।
पाञ्चजन्यस्वनं चक्रे पूरयन्निव रोदसी ॥ ८.४८.२६ ॥
देवदत्ताचा ध्वनी ऐकून महायशस्वी केशवानेही जणू द्यावापृथिवी भरून टाकत पांचजन्याचा नाद केला.
8.48.27
तयोः शङ्खस्वनं श्रुत्वा संशप्तकवरूथिनी ।
सञ्चचाल महाराज वित्रस्ता चाद्रवद्भृशम् ॥ ८.४८.२७ ॥
महाराजा, त्या दोघांचा शंखनाद ऐकून संशप्तकांची सेना कंपित झाली आणि भयभीत होऊन अत्यंत पळून गेली.
8.48.28
नागमस्त्रं ततः पार्थः प्रादुश्चक्रे हसन्निव ।
पादबन्धं स तेषां वै चक्रे तेन महास्त्रवित् ॥ ८.४८.२८ ॥
मग पार्थ हसल्यासारखा नागास्त्र प्रकट करता झाला. त्या महास्त्रवेत्त्याने त्याच्याने त्यांचे पाय बांधले.
8.48.29
यानुद्दिश्य रणे पार्थः पादबन्धं चकार ह ।
ते बद्धाः पादबन्धेन योधाः संशप्तकास्तदा ॥ ८.४८.२९ ॥
रणांगणात पार्थाने ज्यांना उद्देशून पादबंधन केले, ते संशप्तक योद्धे तेव्हा पादबंधनाने बद्ध झाले.
8.48.30
निर्विचेष्टास्तदाऽभूवन्पाण्डवस्यास्त्रतेजसा ।
निर्विचेष्टांस्ततो योधानवधीत्पाण्डुनन्दनः।
यथेन्द्रः समरे दैत्यांस्तारकस्य वधे पुरा ॥ ८.४८.३० ॥
पाण्डवाच्या अस्त्रतेजाने ते निश्चेष्ट झाले. तेव्हा पांडुनंदनाने त्या निश्चेष्ट योद्ध्यांचा वध केला, पूर्वी तारकाच्या वधात इंद्राने युद्धात दैत्यांचा वध केला होता तसा.
8.48.31
ते वध्यमानाः समरे मुमुचुस्तं रथोत्तमम् ।
आयुधानि च सर्वाणि विस्रष्टुमुपचक्रमुः ॥ ८.४८.३१ ॥
युद्धात मारले जात असताना ते त्या श्रेष्ठ रथावर शस्त्रे सोडू लागले; सर्व आयुधे सोडण्यास त्यांनी आरंभ केला.
8.48.32
ततः सुशर्मा राजेन्द्र गृहीतां वीक्ष्य वाहिनीम् ।
सौपर्णमस्त्रं त्वरितः प्रादुश्चक्रे महारथः ॥ ८.४८.३२ ॥
तेव्हा, हे राजेंद्र, सेना अडकलेली पाहून महारथ सुशर्म्याने तत्काळ सौपर्ण अस्त्र प्रकट केले.
8.48.33
ततः सुपर्णाः सम्पेतुर्भक्षयन्तो भुजङ्गमान् ।
ततो विदुद्रुवुर्नागास्तान्दृष्ट्वा खेचरान्नृप ॥ ८.४८.३३ ॥
मग सुपर्ण (गरुड) झेपावले, सर्पांना खात; मग हे नृपा, आकाशात विहरणाऱ्या त्यांना पाहून नाग पळून गेले.
8.48.34
तद्विमुक्तं बलं रेजे पादबन्धाद्विशाम्पते ।
मेघबन्धाद्यथा मुक्तो भास्करस्तापयन्प्रजाः ॥ ८.४८.३४ ॥
हे विशांपते, पायांच्या बंधनातून मुक्त झालेली ती सेना, मेघबंधनातून सुटलेल्या सूर्याप्रमाणे, प्रजांना तापवत शोभली.
8.48.35
विप्रमुक्ताः स्वका योधाः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
ससृजुः शरसङ्घांश्च शस्त्रसङ्घांश्च मारिष ॥ ८.४८.३५ ॥
मुक्त झालेल्या आपल्या योद्ध्यांनी फाल्गुनाच्या (अर्जुनाच्या) रथाकडे बाणांचे समूह आणि शस्त्रांचे समूह सोडले, हे मारिष.
8.48.36
तां महास्त्रमयीं वृष्टिं शरैः सञ्छिद्य भारत ।
अवधीत्सततो योधान्वासविः परवीरहा ॥ ८.४८.३६ ॥
हे भारता, त्या महास्त्रमय वर्षावाला बाणांनी छेदून, शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या वासवीने (अर्जुनाने) सतत योद्ध्यांचा वध केला.
8.48.37
सुशर्मा तु ततो राजन्बाणेन नतपर्वणा ।
अर्जुनं हृदये विद्ध्वा विव्याधान्यैस्त्रिसप्तभिः ॥ ८.४८.३७ ॥
हे राजन्, नंतर सुशर्म्याने वाकलेल्या टोकाच्या बाणाने अर्जुनाच्या छातीवर प्रहार करून इतर एकवीस बाणांनी त्याला जखमी केले.
8.48.38
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशतत् ।
तत उच्चुक्रुशुः सर्वे हतः पार्थ इति ब्रुवन् ॥ ८.४८.३८ ॥
खोलवर जखमी आणि व्यथित होऊन तो रथाच्या पाटावर बसला. तेव्हा सर्वजण मोठ्याने ओरडले, 'पार्थ मारला गेला!'
8.48.39
ततः शङ्खनिनादाश्च भेरीशब्दाश्च पुष्कलाः ।
नानावादित्रनिनदाः सिंहनादाश्च जज्ञिरे ॥ ८.४८.३९ ॥
नंतर शंखनाद, भेरींचे मोठे आवाज, विविध वाद्यांचे निनाद आणि सिंहनाद उठले.
8.48.40
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासः शरैराशीविपोपमैः।
सुशर्माणं महाराज क्रोधाविष्टो महारथः ॥ ८.४८.४० ॥
नंतर शुद्धीवर आलेला, पांढऱ्या घोड्यांचा आणि कृष्ण सारथी असलेला तो महाधनुर्धर, अतिशय जखमी असूनही, विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी, हे महाराजा, संतापून सुशर्म्यावर चालून गेला.
8.48.41
ततः शरशतैः पार्थः सञ्छाद्यैनं क्षणाद्रणे ।
दिशस्तु वारयामास बाणैस्तत्र महास्त्रवित् ॥ ८.४८.४१ ॥
नंतर पार्थाने शेकडो बाणांनी त्याला क्षणार्धात रणात झाकून टाकले; आणि महास्त्रांचा जाणकार त्याने बाणांनी सर्व दिशा रोखल्या.
8.48.42
विमुखीकृत्य समरे सुशर्माणं धनञ्जयः ।
ऐन्द्रमस्त्रममेयात्मा प्रादुश्चक्रे हसन्निव ॥ ८.४८.४२ ॥
युद्धात सुशर्म्याला परतवून लावून, अमेय आत्मा असलेल्या धनंजयाने हसत हसत ऐंद्र अस्त्र प्रकट केले.
8.48.43
ततो बाणसहस्राणि तदुत्सृष्टानि मारिष ।
सर्वदिक्षु व्यदृश्यन्त सूदयन्ति रथद्विपान् ॥ ८.४८.४३ ॥
तेव्हा त्याने सोडलेली हजारो बाणे, हे मारिष, सर्व दिशांमध्ये दिसू लागली, रथ आणि हत्तींचा संहार करीत.
8.48.44
हयान्पत्तींश्च समरे शस्त्रैः शतसहस्रशः ।
रराज समरे राजञ्शक्रो निघ्नन्निवासुरान् ॥ ८.४८.४४ ॥
युद्धात शस्त्रांनी लाखो घोडे आणि पायदळ मारताना, हे राजा, असुरांना मारणाऱ्या इंद्रासारखा तो तेजस्वी दिसला.
8.48.45
वध्यमाने ततः सैन्ये भयं सुमहदाविशत् ।
संशप्तकगणानां च गोपालानां च भारत ॥ ८.४८.४५ ॥
तेव्हा सैन्य मारले जात असताना, हे भारता, संशप्तकांच्या गणांमध्ये आणि गोपालांमध्ये मोठे भय शिरले.
8.48.46
न हि तत्र पुमान्कश्चिद्योऽर्जुनं प्रतिबुध्यते ।
पश्यतां तत्र वीराणामहन्यत बलं तव ॥ ८.४८.४६ ॥
तेथे अर्जुनाला खऱ्या अर्थाने ओळखणारा कोणीही पुरुष नव्हता; वीर पाहत असतानाच तुमच्या सैन्याचे बल नष्ट होत होते.
8.48.47
हन्यमानं च तदभून्निश्चेष्टं च पराक्रमे ॥ ८.४८.४७ ॥
आणि मारले जाणारे ते सैन्य पराक्रमात निश्चेष्ट झाले.
8.48.48
अयुतं तत्र योधानां हत्वा पाण्डुसुतो रणे ।
व्यभ्राजत महाराज विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ८.४८.४८ ॥
तेथे युद्धात दहा हजार योद्ध्यांना मारून, हे महाराजा, पाण्डुपुत्र धूररहित प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी दिसला.
8.48.49
चतुर्दशसहस्राणि यानि दृष्टनि भारत ।
रथानामयुतं चैव त्रिसहस्राश्च दन्तिनः ॥ ८.४८.४९ ॥
हे भारता, जे चौदा हजार दिसले होते, दहा हजार रथ आणि तीन हजार हत्ती.
8.48.50
ततः संशप्तका भूयः परिवव्रुर्धनञ्जयम् ।
मर्तव्यमिति निश्चित्य जयं वाप्यनिवर्तनम् ॥ ८.४८.५० ॥
मग संशप्तक पुन्हा धनंजयाला वेढा घालून बसले, मरावे किंवा जिंकावे असा निश्चय करून, मागे न फिरता.
8.48.51
तत्र युद्धं महच्चासीत्तावकानां विशाम्पते ।
शूरेण बलिना सार्धं पाण्डवेन किरीटिना।
जित्वा तान्न्यहनत्पार्थः शत्रूञ्शक्र इवासुरान् ॥ ८.४८.५१ ॥
तेथे आपल्या लोकांचे, हे प्रजापते, शूर आणि बलवान किरीटी पाण्डवाशी महायुद्ध झाले. त्यांना जिंकून पार्थाने शत्रूंना ठार केले, जसा इंद्र असुरांना मारतो.