મહાભારત · અધ્યાય 8.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.49.1
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सूतपुत्रश्च मारिष ।
उलूकः सौबलश्चैव राजा च सह सोदरैः ॥ ८.४९.१ ॥
કૃતવર્મા, કૃપ, દ્રોણપુત્ર, સૂતપુત્ર (કર્ણ), હે મારિષ, ઉલૂક, સુબલપુત્ર (શકુનિ) અને રાજા (દુર્યોધન) પોતાના ભાઈઓ સહિત.
8.49.2
सीदमानां चमूं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रभयार्दिताम् ।
समुज्जह्रुः स्म वेगेन भिन्नां नावमिवार्णवे ॥ ८.४९.२ ॥
પાંડુપુત્રોના ભયથી પીડિત અને ડૂબી રહેલી સેનાને જોઈને, સમુદ્રમાં તૂટેલી નાવને જેમ ઊંચકે તેમ તેમણે વેગથી તેને ઊંચકી લીધી.
8.49.3
ततो युद्धमतीवासीन्मुहूर्तमिव भारत ।
भीरूणां त्रासजननं शूराणां हर्षवर्धनम् ॥ ८.४९.३ ॥
ત્યારે, હે ભરતવંશી, યુદ્ધ અત્યંત ઉગ્ર બન્યું; જાણે ક્ષણભર થંભી ગયું હોય — ભીરુઓમાં ભય જગાડતું અને શૂરવીરોનો હર્ષ વધારતું.
8.49.4
कृपेण शरवर्षाणि प्रतिमुक्तानि संयुगे ।
सृञ्जयांश्छादयामासुः शलभानां व्रजा इव ॥ ८.४९.४ ॥
યુદ્ધમાં કૃપે વરસાવેલી બાણવર્ષાએ સૃંજયોને ઢાંકી દીધા — તીડના ટોળાં જેમ.
8.49.5
शिखण्डी च ततः क्रुद्धो गौतमं त्वरितो ययौ ।
ववर्ष शरवर्षाणि समन्ताद्द्विजपुङ्गवम् ॥ ८.४९.५ ॥
ત્યારે ક્રોધિત શિખંડી ઉતાવળે ગૌતમ (કૃપ) તરફ ગયો અને ચારે બાજુથી તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ પર બાણોની વર્ષા કરી.
8.49.6
कृपस्तु शरवर्षं तद्विनिहत्य महास्त्रवित् ।
शिखण्डिनं रणे क्रुद्धो विव्याध दशभिः शरैः ॥ ८.४९.६ ॥
પરંતુ મહાસ્ત્રોના જ્ઞાતા કૃપે તે બાણવર્ષાને નષ્ટ કરીને, યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાઈ શિખંડીને દસ બાણોથી વીંધ્યો.
8.49.7
ततः शिखण्डी कुपितः शरैः सप्तभिराहवे ।
कृपं विव्याध कुपितं कङ्कपत्रैरजिह्मगैः ॥ ८.४९.७ ॥
ત્યારે ક્રોધિત શિખંડીએ યુદ્ધમાં સાત બાણોથી ક્રોધિત કૃપને વિંધ્યો; તે સીધા જનારા કંકપત્ર બાણો હતા.
8.49.8
ततः कृपः शरैस्तीक्ष्णैः सोऽतिविद्धो महारथः ।
ततः सुनिशितैस्तीक्ष्णैः क्षुरप्रैर्हेमभूषितैः।
व्यश्वसूतरथं चक्रे शिखण्डिनमथो द्विजः ॥ ८.४९.८ ॥
પછી કૃપે — અતિ ઘાયલ થયેલા તે મહારથીએ — તીક્ષ્ણ બાણોથી, પછી સોનાથી શણગારેલા અતિ તીક્ષ્ણ ક્ષુરપ્ર બાણોથી શિખંડીનો રથ ઘોડા અને સારથિ વગરનો કર્યો; તે બ્રાહ્મણ હતા.
8.49.9
हताश्वात्तु ततो यानादवप्लुत्य महारथः ।
खङ्गं चर्म तथा गृह्य सत्वरं ब्राह्मणं ययौ ॥ ८.४९.९ ॥
ઘોડા મરાયેલા રથમાંથી તે મહારથી કૂદી પડ્યા, તલવાર અને ઢાલ લઈને ઝડપથી તે બ્રાહ્મણ તરફ ગયા.
8.49.10
तमापतन्तं सहसा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
वारयामास समरे तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.४९.१० ॥
યુદ્ધમાં અચાનક તેના તરફ ધસી આવતા તેને કૃપે વળેલી ગાંઠવાળા બાણોથી રોક્યો; તે અદ્ભુત જેવું લાગ્યું.
8.49.11
तत्राद्भुतमपश्याम शिलानां प्लवनं यथा ।
निश्चेष्टो यद्रणे राजञ्छिखण्डी समतिष्ठत ॥ ८.४९.११ ॥
ત્યાં અમે એક અદ્ભુત જોયું, જાણે પથ્થરો તરતા હોય; હે રાજન, યુદ્ધમાં શિખંડી નિશ્ચલ ઊભો રહ્યો.
8.49.12
कृपेण वारितं दृष्ट्वा शिखण्डिनमथो नृप ।
प्रत्युद्ययौ कृपं तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः ॥ ८.४९.१२ ॥
હે રાજન, કૃપ દ્વારા શિખંડી રોકાયેલો જોઈને મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ઝડપથી કૃપ તરફ આગળ વધ્યા.
8.49.13
धृष्टद्युम्नं ततो यान्तं शारद्वतरथं प्रति ।
प्रतिजग्राह वेगेन कृतवर्मा महारथः ॥ ८.४९.१३ ॥
ત્યારે શારદ્વત (કૃપ)ના રથ તરફ જતા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને મહારથી કૃતવર્માએ વેગથી સામનો કર્યો.
8.49.14
युधिष्ठिरमथायान्तं शारद्वतरथं प्रति ।
सपुत्रं सहसैन्यं च द्रोणपुत्रो न्यवारयत् ॥ ८.४९.१४ ॥
ત્યારે શારદ્વત (કૃપ)ના રથ તરફ આવતા યુધિષ્ઠિરને, તેમના પુત્રો અને સેના સહિત, દ્રોણપુત્રે રોક્યા.
8.49.15
नकुलं सहदेवं च त्वरमाणौ महारथौ ।
प्रतिजग्राह ते पुत्रः शरवर्षेण वारयन् ॥ ८.४९.१५ ॥
નકુલ અને સહદેવ, બે મહારથીઓ, ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા હતા; તમારા પુત્રે બાણવર્ષા કરીને તેમને રોક્યા.
8.49.16
भीमसेनं करूशांश्च केकयान्सह सृञ्जयैः ।
कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत ॥ ८.४९.१६ ॥
હે ભરતવંશી, યુદ્ધમાં વૈકર્તન કર્ણે ભીમસેન, કુરુઓ અને સૃંજયો સહિત કેકયોને રોક્યા.
8.49.17
शिखण्डिने ततो बाणान्कृपः शारद्वतो युधि ।
प्राहिणोत्तवरया युक्तो बीभत्सोरथ सन्निधौ ॥ ८.४९.१७ ॥
ત્યારે શારદ્વત કૃપે યુદ્ધમાં ઝડપથી શિખંડી પર બાણો છોડ્યા, અર્જુનની સમીપમાં જ.
8.49.18
ताञ्छरान्प्रेषितांस्तेन समन्तात्स्वर्णभूषितान् ।
चिच्छेद खङ्गमाविध्य भ्रामयंश्च पुनः पुनः ॥ ८.४९.१८ ॥
તેમણે છોડેલા સોનાથી શણગારેલા તે બાણોને ચારેય બાજુથી તલવાર ફેરવીને વારંવાર કાપી નાખ્યા.
8.49.19
शतचन्द्रं च तच्चर्म गौतमस्तस्य भारत ।
व्यधमत्सायकैस्तूर्णं तत उच्चुक्रुशुर्जनाः ॥ ८.४९.१९ ॥
હે ભારત, ગૌતમે તરત જ બાણોથી તેની શતચંદ્ર ઢાલ તોડી નાખી; ત્યારે લોકો મોટેથી પોકારી ઊઠ્યા.
8.49.20
स विचर्मा महाराज खङ्गपाणिरुपाद्रवत् ।
कृपस्तं शरसङ्घातैराद्रवन्तमपीडयत् ॥ ८.४९.२० ॥
હે મહારાજ, તે ઢાલ વિના હાથમાં તલવાર લઈને દોડ્યો; પણ કૃપે દોડતા તેને બાણોના સમૂહથી પીડ્યો.
8.49.21
शारद्वतशरैर्ग्रस्तं क्लिश्यमानं महाबलः ।
चित्रकेतुसुतो राजन्सुकेतुस्त्वरितो ययौ ॥ ८.४९.२१ ॥
હે રાજન, શારદ્વતના બાણોથી ઘેરાયેલા અને પીડાતા તે મહાબળવાનની પાસે ચિત્રકેતુનો પુત્ર સુકેતુ ઝડપથી ગયો.
8.49.22
विकिरन्ब्राह्मणं युद्धे बहुभिर्निशितैः शरैः ।
अभ्यापतदमेयात्मा गौतमस्य रथं प्रति ॥ ८.४९.२२ ॥
યુદ્ધમાં ઘણાં તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવતો, અમાપ આત્માવાળો તે ગૌતમ (કૃપ)ના રથ તરફ દોડ્યો.
8.49.23
दृष्ट्वा विषक्तं तं चैव ब्राह्मणं च निवारितम् ।
अपयातस्ततस्तूर्णं शिखण्डी राजसत्तम ॥ ८.४९.२३ ॥
તેને ફસાયેલો અને બ્રાહ્મણ (કૃપ)ને રોકાયેલો જોઈને, હે રાજશ્રેષ્ઠ, શિખંડી તરત પાછો ખસી ગયો.
8.49.24
सुकेतुस्तु ततो राजन्गौतमं नवभिः शरैः ।
विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश्चैनं त्रिभिः शरैः ॥ ८.४९.२४ ॥
પછી, હે રાજન, સુકેતુએ ગૌતમને નવ બાણોથી વીંધીને સિત્તેર બાણોથી પ્રહાર કર્યો; ફરી તેને ત્રણ બાણોથી પણ વીંધ્યો.
8.49.25
अथास्य सशरं चापं पुनश्चिच्छेद मारिष ।
सारथिं च शरेणास्य मृशं मर्मस्वताडयत् ॥ ८.४९.२५ ॥
પછી હે માન્ય, તેનું બાણ સહિત ધનુષ ફરી છેદી નાખ્યું; અને એક બાણથી તેના સારથિને પણ મર્મસ્થાનોમાં ભારે પ્રહાર કર્યો.
8.49.26
गौतमस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्गृह्य नवं दृढम् ।
सुकेतुं त्रिंशता बाणैः सर्वमर्मस्वताडयत् ॥ ८.४९.२६ ॥
પછી ગૌતમ ક્રોધે ભરાઈ નવું, મજબૂત ધનુષ લઈ ત્રીસ બાણોથી સુકેતુના સર્વ મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કર્યો.
8.49.27
स विह्वलितसर्वाङ्गः प्रचचाल रथोत्तमे ।
भूमिकम्पे यथा वृक्षश्चचालाकम्पितो भृशम् ॥ ८.४९.२७ ॥
તેનું આખું શરીર વિહ્વળ થઈ ગયું અને તે ઉત્તમ રથ પર ધરતીકંપમાં વૃક્ષ હલે તેમ ભારે હલવા લાગ્યો.
8.49.28
चलतस्तस्य कायात्तुं शिरो ज्वलितकुण्डलम् ।
सोष्णीषं सशिरस्त्राणं क्षुरप्रेण त्वपातयत् ॥ ८.४९.२८ ॥
ડોલતા તેના શરીરમાંથી ઝળહળતાં કુંડળ, પાઘડી અને શિરસ્ત્રાણ સહિતનું માથું ક્ષુરપ્ર બાણથી કાપી પાડ્યું.
8.49.29
तच्छिरः प्रापतद्भूमौ श्येनाहृतमिवामिषम् ।
ततोऽस्य कायो वसुधां पश्चात्प्रापतदच्युत ॥ ८.४९.२९ ॥
તે માથું બાજે ઝપટેલા માંસના ટુકડાની જેમ ભૂમિ પર પડ્યું; પછી હે અચ્યુત, તેનું ધડ પાછળથી પૃથ્વી પર પડ્યું.
8.49.30
तस्मिन्हते महाराज पुत्रास्तस्य पदानुगाः ।
गौतमं समरे त्यक्त्वा दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ ८.४९.३० ॥
હે મહારાજ, તે મરાયા પછી તેના પુત્રો અને અનુચરો યુદ્ધમાં ગૌતમને છોડીને દસેય દિશામાં ભાગી ગયા.
8.49.31
धृष्टद्युम्नं तु समरे सन्निवार्य महारथः ।
कृतवर्माऽब्रवीद्वृष्टस्तिष्ठतिष्ठेति भारत ॥ ८.४९.३१ ॥
હે ભારત, મહારથી કૃતવર્માએ યુદ્ધમાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નને રોકીને, બાણોથી આચ્છાદિત થઈને કહ્યું — "ઊભો રહે, ઊભો રહે!"
8.49.32
तदभूत्तुमुलं युद्वं वृष्णिपार्षतयो रणे ।
आमिषार्थे यथा युद्धं श्येनयोः क्रुद्धयोर्नृप ॥ ८.४९.३२ ॥
હે રાજન્, વૃષ્ણિ અને પાર્ષતો વચ્ચેનું તે યુદ્ધ રણમાં ભયંકર બન્યું; માંસ માટે ક્રોધિત બે બાજ પક્ષીઓના યુદ્ધ જેવું.
8.49.33
धृष्टद्युम्नस्तु समरे हार्दिक्यं नवभिः शरैः ।
आजघानोरसि क्रुद्वः पीडयन्हृदिकात्मजम् ॥ ८.४९.३३ ॥
પરંતુ ક્રોધિત ધૃષ્ટદ્યુમ્ને યુદ્ધમાં હૃદિકના પુત્ર હાર્દિક્યને નવ બાણોથી છાતી પર પ્રહાર કરી પીડિત કર્યો.
8.49.34
कृतवर्मा तु समरे पार्षतेन दृढाहतः ।
पार्षतं सरथं साश्वं छादयामास सायकैः ॥ ८.४९.३४ ॥
પરંતુ યુદ્ધમાં પાર્ષતના દૃઢ પ્રહારથી ઘાયલ કૃતવર્માએ પાર્ષતને તેના રથ અને ઘોડાઓ સહિત બાણોથી ઢાંકી દીધો.
8.49.35
सरथश्छादितो राजन्धृष्टद्युम्नो न दृश्यते ।
मेघैरिव परिच्छन्नो भास्करो जलधारिभिः ॥ ८.४९.३५ ॥
હે રાજન્, રથ સહિત ઢંકાયેલો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન દેખાતો નથી, જેમ જળ ધારણ કરતા મેઘોથી ઢંકાયેલો સૂર્ય દેખાતો નથી.
8.49.36
विधूय तं बाणगणं शरैः कनकभूषणैः ।
व्यरोचत रणे राजन्धृष्टद्युम्नः कृतव्रणः ॥ ८.४९.३६ ॥
હે રાજન્, તે બાણસમૂહને ખંખેરીને, સોનાના આભૂષણવાળા બાણોથી, યુદ્ધમાં ઘાયલ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ઝળહળી ઊઠ્યો.
8.49.37
ततस्तु पार्षतः क्रुद्धः शस्त्रवृष्टिं सुदारुणाम् ।
कृतवर्माणमासाद्य व्यसृजत्पृतनापतिः ॥ ८.४९.३७ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા પાર્ષતે, સેનાપતિ તરીકે, કૃતવર્માની પાસે જઈને અતિ ભયંકર શસ્ત્રવર્ષા છોડી.
8.49.38
तामापतन्तीं सहसा शस्त्रवृष्टिं सुदारुणाम् ।
शरैरनेकसाहस्रैर्हार्दिक्योऽवारयद्युधि ॥ ८.४९.३८ ॥
અચાનક ધસી આવતી તે અતિ ભયંકર શસ્ત્રવર્ષાને હાર્દિક્યે યુદ્ધમાં હજારો બાણોથી રોકી.
8.49.39
दृष्ट्वा तु वारितां युद्धे शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ।
कृतवर्माणमासाद्य वारयामास पार्षतः ॥ ८.४९.३९ ॥
યુદ્ધમાં રોકાયેલી તે દુર્નિવાર શસ્ત્રવર્ષા જોઈને પાર્ષતે કૃતવર્માની પાસે જઈને તેને રોકી.
8.49.40
यथा युग्मरथेनाजौ वाहान्वाहेरमिश्रयत् ।
गृहीत्वा चर्म खङ्गं च रथं तस्यावपुप्लुवे ॥ ८.४९.४० ॥
યુદ્ધમાં જોડી રથ વડે ઘોડાને ઘોડા સાથે ભેળવ્યા તેમ, ઢાલ અને તલવાર લઈને તેના રથ પર કૂદી પડ્યો.
8.49.41
मिलितेष्वथ वाहेषु प्रत्यासन्ने च पार्षते ।
दृष्ट्वाऽपदानं तस्याशु गदां जग्राह सात्वतः ॥ ८.४९.४१ ॥
ઘોડા મળી જતાં અને પાર્ષત નજીક આવતાં, તેની કૂદકો જોઈ સાત્વતે તરત ગદા ઉપાડી.
8.49.42
गदापाणिस्ततो राजन्रथात्तूर्णमवप्लुतः ।
तमदृष्ट्वा रथोपस्थे सारथिं समताडयत् ॥ ८.४९.४२ ॥
હે રાજન્, ત્યારે ગદા હાથમાં લઈને તે રથમાંથી ઝડપથી કૂદી પડ્યો; તેને રથના ભાગ પર ન જોતાં તેણે સારથિને જ પ્રહાર કર્યો.
8.49.43
खङ्गेन शितधारेण स हतः प्रापतद्रथात् ।
कृतवर्मा ततो हृष्टस्तलशब्दं चकार ह ॥ ८.४९.४३ ॥
તીક્ષ્ણ ધારવાળી તલવારથી ઘાયલ થઈને તે રથમાંથી પડી ગયો. ત્યારે કૃતવર્મા હર્ષિત થઈને તાળી પાડવા લાગ્યો.
8.49.44
पार्षतं चाब्रवीद्राजन्नेह्येहीति पुनःपुनः ।
स तं न ममृषे युद्वे तलशब्दं समीरितम् ॥ ८.४९.४४ ॥
હે રાજન, તે પાર્ષતને વારંવાર કહેવા લાગ્યો, 'આવ, આવ!' પણ યુદ્ધમાં તેના તાળીના અવાજને તે સહન ન કરી શક્યો.
8.49.45
अवप्लुत्य रथात्तस्मात्स्वरथं पुनरास्थितः ।
अभ्ययात्स तु तत्तूर्णं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.४९.४५ ॥
તે રથ પરથી કૂદીને તે ફરી પોતાના રથ પર ચઢ્યો. તે ઝડપથી તેની તરફ આગળ વધ્યો અને 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!' એમ બોલ્યો.
8.49.46
ततो राजन्महेष्वासं कृतवर्माणमाशु वै ।
गदां गृह्य पुनर्वेगात्कृतवर्माणमाहनत् ॥ ८.४९.४६ ॥
હે રાજન, પછી તેણે મહાધનુર્ધર કૃતવર્માને ઝડપથી ગદા ઉપાડીને વેગથી ફરી પ્રહાર કર્યો.
8.49.47
सोऽतिविद्वो बलवता न्यपतन्मूर्च्छया हतः ।
श्रुतर्वा रथमारोप्य अपोवाह रणाजिरात् ॥ ८.४९.४७ ॥
બળવાનના પ્રહારથી અત્યંત ઘાયલ થઈને તે બેભાન થઈને પડી ગયો. શ્રુતર્વાએ તેને રથમાં બેસાડીને રણભૂમિમાંથી દૂર લઈ ગયો.
8.49.48
धृष्टद्युम्नस्तु समरे दृष्ट्वा शत्रुं महारथः ।
कौरवान्समरे तूर्णं वारयामास सायकैः ॥ ८.४९.४८ ॥
પરંતુ મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને યુદ્ધમાં શત્રુને જોઈને તરત બાણોથી કૌરવોને રોકી દીધા.
8.49.49
ततस्ते तावका योधा धृष्टद्युम्नमुपाद्रवन् ।
सिंहनादरवांश्चक्रुस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ८.४९.४९ ॥
ત્યારે તમારા એ યોદ્ધાઓ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પર ધસી ગયા; સિંહનાદ કર્યો, ત્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું.