महाभारत · अध्याय 8.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.49.1
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सूतपुत्रश्च मारिष ।
उलूकः सौबलश्चैव राजा च सह सोदरैः ॥ ८.४९.१ ॥
कृतवर्मा, कृप, द्रोणपुत्र, सूतपुत्र (कर्ण), हे मारिष, उलूक, सुबलपुत्र (शकुनि) आणि राजा (दुर्योधन) आपल्या बंधूंसह.
8.49.2
सीदमानां चमूं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रभयार्दिताम् ।
समुज्जह्रुः स्म वेगेन भिन्नां नावमिवार्णवे ॥ ८.४९.२ ॥
पांडुपुत्रांच्या भयाने पीडित आणि बुडत असलेल्या सैन्याला पाहून, समुद्रात फुटलेल्या नावेप्रमाणे त्यांनी वेगाने ते उचलून धरले.
8.49.3
ततो युद्धमतीवासीन्मुहूर्तमिव भारत ।
भीरूणां त्रासजननं शूराणां हर्षवर्धनम् ॥ ८.४९.३ ॥
तेव्हा, हे भरतवंशजा, युद्ध अत्यंत भीषण झाले; जणू क्षणभर थांबल्यासारखे — भित्र्यांमध्ये भय उत्पन्न करत आणि शूरांचा हर्ष वाढवत.
8.49.4
कृपेण शरवर्षाणि प्रतिमुक्तानि संयुगे ।
सृञ्जयांश्छादयामासुः शलभानां व्रजा इव ॥ ८.४९.४ ॥
युद्धात कृपाने सोडलेल्या बाणवर्षावाने सृंजयांना झाकून टाकले — टोळांच्या थव्यांप्रमाणे.
8.49.5
शिखण्डी च ततः क्रुद्धो गौतमं त्वरितो ययौ ।
ववर्ष शरवर्षाणि समन्ताद्द्विजपुङ्गवम् ॥ ८.४९.५ ॥
मग संतप्त झालेला शिखंडी त्वरेने गौतम (कृप) यांच्याकडे गेला आणि सर्व बाजूंनी त्या द्विजश्रेष्ठावर बाणांचा वर्षाव केला.
8.49.6
कृपस्तु शरवर्षं तद्विनिहत्य महास्त्रवित् ।
शिखण्डिनं रणे क्रुद्धो विव्याध दशभिः शरैः ॥ ८.४९.६ ॥
परंतु महास्त्रांचा जाणकार कृप त्या बाणवर्षावाला निष्प्रभ करून, रणात संतप्त होऊन शिखंडीला दहा बाणांनी विद्ध केले.
8.49.7
ततः शिखण्डी कुपितः शरैः सप्तभिराहवे ।
कृपं विव्याध कुपितं कङ्कपत्रैरजिह्मगैः ॥ ८.४९.७ ॥
तेव्हा संतप्त झालेल्या शिखंडीने युद्धात सात बाणांनी संतप्त कृपाला विद्ध केले; ते सरळ जाणारे कंकपत्री बाण होते.
8.49.8
ततः कृपः शरैस्तीक्ष्णैः सोऽतिविद्धो महारथः ।
ततः सुनिशितैस्तीक्ष्णैः क्षुरप्रैर्हेमभूषितैः।
व्यश्वसूतरथं चक्रे शिखण्डिनमथो द्विजः ॥ ८.४९.८ ॥
मग कृपाने — अतिशय जखमी झालेल्या त्या महारथीने — तीक्ष्ण बाणांनी, आणि नंतर सोन्याने सजवलेल्या अति तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणांनी शिखंडीचा रथ घोडे व सारथी नसलेला केला; ते ब्राह्मण होते.
8.49.9
हताश्वात्तु ततो यानादवप्लुत्य महारथः ।
खङ्गं चर्म तथा गृह्य सत्वरं ब्राह्मणं ययौ ॥ ८.४९.९ ॥
घोडे मेलेल्या रथातून त्या महारथीने उडी घेतली, तलवार व ढाल घेऊन लगेच त्या ब्राह्मणाकडे धाव घेतली.
8.49.10
तमापतन्तं सहसा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
वारयामास समरे तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.४९.१० ॥
युद्धात अचानक त्याच्यावर धावून येणाऱ्याला कृपाने वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी अडवले; ते अद्भुतासारखे वाटले.
8.49.11
तत्राद्भुतमपश्याम शिलानां प्लवनं यथा ।
निश्चेष्टो यद्रणे राजञ्छिखण्डी समतिष्ठत ॥ ८.४९.११ ॥
तेथे आम्ही एक अद्भुत पाहिले, जणू दगडांचे तरंगणे; हे राजा, युद्धात शिखंडी निश्चल उभा राहिला.
8.49.12
कृपेण वारितं दृष्ट्वा शिखण्डिनमथो नृप ।
प्रत्युद्ययौ कृपं तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः ॥ ८.४९.१२ ॥
हे राजा, कृपाने शिखंडीला अडवलेले पाहून महारथी धृष्टद्युम्न लगेच कृपाकडे चालून गेला.
8.49.13
धृष्टद्युम्नं ततो यान्तं शारद्वतरथं प्रति ।
प्रतिजग्राह वेगेन कृतवर्मा महारथः ॥ ८.४९.१३ ॥
तेव्हा शारद्वताच्या (कृपाच्या) रथाकडे जाणाऱ्या धृष्टद्युम्नाला महारथी कृतवर्म्याने वेगाने अडवले.
8.49.14
युधिष्ठिरमथायान्तं शारद्वतरथं प्रति ।
सपुत्रं सहसैन्यं च द्रोणपुत्रो न्यवारयत् ॥ ८.४९.१४ ॥
तेव्हा शारद्वताच्या रथाकडे येणाऱ्या युधिष्ठिराला, त्याच्या पुत्रांसह आणि सैन्यासह, द्रोणपुत्राने अडवले.
8.49.15
नकुलं सहदेवं च त्वरमाणौ महारथौ ।
प्रतिजग्राह ते पुत्रः शरवर्षेण वारयन् ॥ ८.४९.१५ ॥
नकुल आणि सहदेव हे दोन महारथी वेगाने पुढे येत होते; आपल्या पुत्राने बाणवर्षाव करून त्यांना अडवले.
8.49.16
भीमसेनं करूशांश्च केकयान्सह सृञ्जयैः ।
कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत ॥ ८.४९.१६ ॥
हे भारता, युद्धात वैकर्तन कर्णाने भीमसेनाला, कुरूंना आणि सृंजयांसह केकयांना अडवले.
8.49.17
शिखण्डिने ततो बाणान्कृपः शारद्वतो युधि ।
प्राहिणोत्तवरया युक्तो बीभत्सोरथ सन्निधौ ॥ ८.४९.१७ ॥
तेव्हा शारद्वत कृपाने युद्धात त्वरेने शिखंडीवर बाण सोडले, अर्जुनाच्या जवळच.
8.49.18
ताञ्छरान्प्रेषितांस्तेन समन्तात्स्वर्णभूषितान् ।
चिच्छेद खङ्गमाविध्य भ्रामयंश्च पुनः पुनः ॥ ८.४९.१८ ॥
त्याने सोडलेले ते सोन्याने सजवलेले बाण सर्व बाजूंनी तलवार फिरवून वारंवार तोडले.
8.49.19
शतचन्द्रं च तच्चर्म गौतमस्तस्य भारत ।
व्यधमत्सायकैस्तूर्णं तत उच्चुक्रुशुर्जनाः ॥ ८.४९.१९ ॥
हे भारता, गौतमाने तत्काळ बाणांनी त्याची शतचंद्र ढाल फोडली; तेव्हा लोक मोठ्याने ओरडले.
8.49.20
स विचर्मा महाराज खङ्गपाणिरुपाद्रवत् ।
कृपस्तं शरसङ्घातैराद्रवन्तमपीडयत् ॥ ८.४९.२० ॥
हे महाराज, तो ढालीविना हातात तलवार घेऊन धावला; पण कृपाने धावत येणाऱ्या त्याला बाणांच्या वर्षावाने पीडले.
8.49.21
शारद्वतशरैर्ग्रस्तं क्लिश्यमानं महाबलः ।
चित्रकेतुसुतो राजन्सुकेतुस्त्वरितो ययौ ॥ ८.४९.२१ ॥
हे राजा, शारद्वताच्या बाणांनी ग्रस्त आणि पीडित झालेल्या त्या महाबलाकडे चित्रकेतूचा पुत्र सुकेतू त्वरेने गेला.
8.49.22
विकिरन्ब्राह्मणं युद्धे बहुभिर्निशितैः शरैः ।
अभ्यापतदमेयात्मा गौतमस्य रथं प्रति ॥ ८.४९.२२ ॥
युद्धात अनेक तीक्ष्ण बाण उधळत, अमित आत्मा असलेला तो गौतमाच्या (कृपाच्या) रथाकडे धावला.
8.49.23
दृष्ट्वा विषक्तं तं चैव ब्राह्मणं च निवारितम् ।
अपयातस्ततस्तूर्णं शिखण्डी राजसत्तम ॥ ८.४९.२३ ॥
तो अडकलेला आणि ब्राह्मण (कृप) अडवला गेलेला पाहून, हे राजश्रेष्ठा, शिखंडी तत्काळ मागे फिरला.
8.49.24
सुकेतुस्तु ततो राजन्गौतमं नवभिः शरैः ।
विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश्चैनं त्रिभिः शरैः ॥ ८.४९.२४ ॥
मग, हे राजा, सुकेतूने गौतमाला नऊ बाणांनी विंधून सत्तर बाणांनी प्रहार केला; पुन्हा त्याला तीन बाणांनीही विंधले.
8.49.25
अथास्य सशरं चापं पुनश्चिच्छेद मारिष ।
सारथिं च शरेणास्य मृशं मर्मस्वताडयत् ॥ ८.४९.२५ ॥
मग, हे मान्यवरा, त्याचे बाणासह धनुष्य पुन्हा छेदले; आणि एका बाणाने त्याच्या सारथ्यालाही मर्मस्थानी जोरदार प्रहार केला.
8.49.26
गौतमस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्गृह्य नवं दृढम् ।
सुकेतुं त्रिंशता बाणैः सर्वमर्मस्वताडयत् ॥ ८.४९.२६ ॥
नंतर गौतम संतापला आणि नवे, दृढ धनुष्य घेऊन तीस बाणांनी सुकेतूच्या सर्व मर्मस्थानी प्रहार केला.
8.49.27
स विह्वलितसर्वाङ्गः प्रचचाल रथोत्तमे ।
भूमिकम्पे यथा वृक्षश्चचालाकम्पितो भृशम् ॥ ८.४९.२७ ॥
त्याचे सर्व अंग विव्हळ होऊन तो उत्तम रथावर भूकंपात झाडासारखा जोरात डगमगला.
8.49.28
चलतस्तस्य कायात्तुं शिरो ज्वलितकुण्डलम् ।
सोष्णीषं सशिरस्त्राणं क्षुरप्रेण त्वपातयत् ॥ ८.४९.२८ ॥
डोलणाऱ्या त्याच्या देहावरून तळपत्या कुंडलांसह, पागोटे व शिरस्त्राणासह मस्तक क्षुरप्र बाणाने त्याने तोडून पाडले.
8.49.29
तच्छिरः प्रापतद्भूमौ श्येनाहृतमिवामिषम् ।
ततोऽस्य कायो वसुधां पश्चात्प्रापतदच्युत ॥ ८.४९.२९ ॥
ते मस्तक बाजाने हिसकावलेल्या मांसाच्या तुकड्यासारखे भूमीवर पडले; नंतर हे अच्युता, त्याचे धड मागून भूमीवर कोसळले.
8.49.30
तस्मिन्हते महाराज पुत्रास्तस्य पदानुगाः ।
गौतमं समरे त्यक्त्वा दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ ८.४९.३० ॥
महाराजा, तो मारला गेल्यावर त्याचे पुत्र व अनुयायी युद्धात गौतमाला सोडून दहा दिशांना पळून गेले.
8.49.31
धृष्टद्युम्नं तु समरे सन्निवार्य महारथः ।
कृतवर्माऽब्रवीद्वृष्टस्तिष्ठतिष्ठेति भारत ॥ ८.४९.३१ ॥
हे भारता, महारथी कृतवर्मा युद्धात धृष्टद्युम्नाला अडवून, बाणांनी आच्छादलेला असा म्हणाला — "थांब, थांब!"
8.49.32
तदभूत्तुमुलं युद्वं वृष्णिपार्षतयो रणे ।
आमिषार्थे यथा युद्धं श्येनयोः क्रुद्धयोर्नृप ॥ ८.४९.३२ ॥
हे राजा, वृष्णी आणि पार्षतांमधील ते युद्ध रणांगणात भयंकर झाले; मांसासाठी क्रुद्ध झालेल्या दोन ससाण्यांच्या लढाईसारखे.
8.49.33
धृष्टद्युम्नस्तु समरे हार्दिक्यं नवभिः शरैः ।
आजघानोरसि क्रुद्वः पीडयन्हृदिकात्मजम् ॥ ८.४९.३३ ॥
पण क्रुद्ध झालेल्या धृष्टद्युम्नाने युद्धात हृदिकाचा पुत्र हार्दिक्य याला नऊ बाणांनी छातीवर प्रहार करून पीडित केले.
8.49.34
कृतवर्मा तु समरे पार्षतेन दृढाहतः ।
पार्षतं सरथं साश्वं छादयामास सायकैः ॥ ८.४९.३४ ॥
पण युद्धात पार्षताच्या दृढ प्रहाराने घायाळ झालेल्या कृतवर्म्याने पार्षताला त्याच्या रथ आणि घोड्यांसह बाणांनी झाकून टाकले.
8.49.35
सरथश्छादितो राजन्धृष्टद्युम्नो न दृश्यते ।
मेघैरिव परिच्छन्नो भास्करो जलधारिभिः ॥ ८.४९.३५ ॥
हे राजा, रथासह आच्छादलेला धृष्टद्युम्न दिसत नाही, जसा पाणी वाहणाऱ्या मेघांनी झाकलेला सूर्य दिसत नाही.
8.49.36
विधूय तं बाणगणं शरैः कनकभूषणैः ।
व्यरोचत रणे राजन्धृष्टद्युम्नः कृतव्रणः ॥ ८.४९.३६ ॥
हे राजा, त्या बाणसमूहाला झटकून, सोन्याचे अलंकार असलेल्या बाणांनी, युद्धात जखमी झालेला धृष्टद्युम्न तळपू लागला.
8.49.37
ततस्तु पार्षतः क्रुद्धः शस्त्रवृष्टिं सुदारुणाम् ।
कृतवर्माणमासाद्य व्यसृजत्पृतनापतिः ॥ ८.४९.३७ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या पार्षताने, सेनापती म्हणून, कृतवर्म्याजवळ जाऊन अत्यंत भयंकर शस्त्रवर्षाव सोडला.
8.49.38
तामापतन्तीं सहसा शस्त्रवृष्टिं सुदारुणाम् ।
शरैरनेकसाहस्रैर्हार्दिक्योऽवारयद्युधि ॥ ८.४९.३८ ॥
अचानक कोसळणाऱ्या त्या अत्यंत भयंकर शस्त्रवर्षावाला हार्दिक्याने युद्धात हजारो बाणांनी अडवले.
8.49.39
दृष्ट्वा तु वारितां युद्धे शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ।
कृतवर्माणमासाद्य वारयामास पार्षतः ॥ ८.४९.३९ ॥
युद्धात अडवलेल्या त्या दुर्निवार शस्त्रवर्षावाला पाहून पार्षताने कृतवर्म्याजवळ जाऊन त्याला अडवले.
8.49.40
यथा युग्मरथेनाजौ वाहान्वाहेरमिश्रयत् ।
गृहीत्वा चर्म खङ्गं च रथं तस्यावपुप्लुवे ॥ ८.४९.४० ॥
युद्धात जोडीच्या रथाने घोड्यांना घोड्यांत मिसळल्याप्रमाणे, ढाल आणि तलवार घेऊन त्याच्या रथावर उडी घेतली.
8.49.41
मिलितेष्वथ वाहेषु प्रत्यासन्ने च पार्षते ।
दृष्ट्वाऽपदानं तस्याशु गदां जग्राह सात्वतः ॥ ८.४९.४१ ॥
घोडे एकमेकांत मिसळले आणि पार्षत जवळ आला, तेव्हा त्याची उडी पाहून सात्वताने लगेच गदा उचलली.
8.49.42
गदापाणिस्ततो राजन्रथात्तूर्णमवप्लुतः ।
तमदृष्ट्वा रथोपस्थे सारथिं समताडयत् ॥ ८.४९.४२ ॥
हे राजा, तेव्हा गदा हातात घेऊन तो रथातून वेगाने खाली उडी घेऊन उतरला; त्याला रथावर न दिसल्याने त्याने सारथ्यालाच प्रहार केला.
8.49.43
खङ्गेन शितधारेण स हतः प्रापतद्रथात् ।
कृतवर्मा ततो हृष्टस्तलशब्दं चकार ह ॥ ८.४९.४३ ॥
तीक्ष्ण धारेच्या खड्गाने घाव बसून तो रथातून खाली पडला. तेव्हा कृतवर्मा हर्षित होऊन टाळ्या वाजवू लागला.
8.49.44
पार्षतं चाब्रवीद्राजन्नेह्येहीति पुनःपुनः ।
स तं न ममृषे युद्वे तलशब्दं समीरितम् ॥ ८.४९.४४ ॥
हे राजा, तो पार्षताला पुन्हा पुन्हा म्हणाला, 'ये, ये!' पण युद्धात त्याने केलेला टाळ्यांचा आवाज त्याला सहन झाला नाही.
8.49.45
अवप्लुत्य रथात्तस्मात्स्वरथं पुनरास्थितः ।
अभ्ययात्स तु तत्तूर्णं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.४९.४५ ॥
त्या रथातून उडी मारून तो पुन्हा आपल्या रथावर चढला. तो त्वरेने त्याच्या दिशेने पुढे गेला आणि 'थांब, थांब!' असे म्हणाला.
8.49.46
ततो राजन्महेष्वासं कृतवर्माणमाशु वै ।
गदां गृह्य पुनर्वेगात्कृतवर्माणमाहनत् ॥ ८.४९.४६ ॥
हे राजा, मग त्याने महाधनुर्धर कृतवर्म्याला लगेच गदा हाती घेऊन वेगाने पुन्हा प्रहार केला.
8.49.47
सोऽतिविद्वो बलवता न्यपतन्मूर्च्छया हतः ।
श्रुतर्वा रथमारोप्य अपोवाह रणाजिरात् ॥ ८.४९.४७ ॥
बलवानाच्या प्रहाराने अत्यंत जखमी होऊन तो मूर्च्छित होऊन पडला. श्रुतर्व्याने त्याला रथावर ठेवून रणभूमीतून दूर नेले.
8.49.48
धृष्टद्युम्नस्तु समरे दृष्ट्वा शत्रुं महारथः ।
कौरवान्समरे तूर्णं वारयामास सायकैः ॥ ८.४९.४८ ॥
पण महारथी धृष्टद्युम्नाने युद्धात शत्रूला पाहून लगेच बाणांनी कौरवांना रोखले.
8.49.49
ततस्ते तावका योधा धृष्टद्युम्नमुपाद्रवन् ।
सिंहनादरवांश्चक्रुस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ८.४९.४९ ॥
तेव्हा तुमचे ते योद्धे धृष्टद्युम्नावर चालून गेले; सिंहगर्जना करू लागले, मग युद्ध सुरू झाले.