महाभारत · अध्याय 8.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.5.1
श्रुत्वा कर्णं हतं युद्वे पुत्रांश्चैव पलायिनः ।
नरेन्द्रः किञ्चिदाश्वस्तो द्विजश्रेष्ठ किमब्रवीत् ॥ ८.५.१ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, युद्धात कर्ण मारला गेला आणि पुत्र पळून गेले हे ऐकून राजा किंचित सावरून काय म्हणाला?
8.5.2
प्राप्तवान्परमं दुःखं पुत्रव्यसनजं महत् ।
तस्मिन्यदुक्तवान्काले तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ ८.५.२ ॥
पुत्रनाशामुळे झालेले परम महान दुःख भोगून त्या वेळी त्याने जे सांगितले, ते विचारणाऱ्या मला सांगा.
8.5.3
श्रुत्वा कर्णस्य निधनमश्रद्वेयमिवाद्भुतम् ।
भूतसम्मोहनं भीमं मेरोः संसर्पणं यथा ॥ ८.५.३ ॥
कर्णाचा मृत्यू ऐकून, जो अविश्वसनीय आणि अद्भुत, प्राण्यांना मोहवणारा, भयंकर, जणू मेरू पर्वत ढळल्यासारखा होता.
8.5.4
चित्तमोहमिवायुक्तं भार्गवस्य महामतेः ।
पराजयमिवेन्द्रस्य द्विषद्ध्यो भीमकर्मणः ॥ ८.५.४ ॥
महामती भार्गवाच्या (परशुरामाच्या) मनातील मोहासारखे, आणि भयंकर कर्म करणाऱ्या इंद्राचा शत्रूंकडून झालेल्या पराजयासारखे.
8.5.5
दिवः प्रपतनं भानोरुरव्यामिव महाद्युतेः ।
संशोषणमिवाचिन्त्यं समुद्रस्याक्षयाम्भसः ॥ ८.५.५ ॥
महातेजस्वी सूर्य आकाशातून पृथ्वीवर कोसळावा तसे, आणि अक्षय जलाचा समुद्र आटावा तसे, अचिंत्य.
8.5.6
महीवियद्दिगम्बूनां सर्वनाशमिवाद्भुतम् ।
कर्मणोरिव वैफल्यमुभयोः पुण्यपापयोः ॥ ८.५.६ ॥
पृथ्वी, आकाश, दिशा आणि जल यांचा संपूर्ण नाश होण्यासारखे अद्भुत, आणि पुण्य व पाप या दोन्ही कर्मांचे निष्फळ होण्यासारखे.
8.5.7
सञ्चिन्त्य निपुणं बुद्ध्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
नेदमस्तीति सञ्चिन्त्य कर्णस्य समरे वधम् ॥ ८.५.७ ॥
जनेश्वर धृतराष्ट्राने बुद्धीने नीट विचार करून, युद्धात कर्णाचा वध झाला हे खरे नाही असे मानले.
8.5.8
प्राणिनामेवमात्मत्वात्स्यादपीति विचार्य च ।
शोकाग्निना दह्यमानो धम्यमान इवाशये ॥ ८.५.८ ॥
प्राण्यांच्या स्वभावामुळे असेही घडू शकते असा विचार करून, शोकाग्नीत जळत तो मनात जणू धगधगत राहिला.
8.5.9
विस्रस्ताङ्गः श्वसन्दीनो हाहेत्युक्त्वा सुदुःखितः ।
विललाप महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ ८.५.९ ॥
महाराजा! अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र, अवयव शिथिल होऊन, दीन होऊन उसासे टाकत, 'हाय हाय' म्हणत अत्यंत दुःखाने विलाप करू लागला.
8.5.10
सञ्जयाधिरथिर्वीरः सिंहद्विरदविक्रमः ।
वृषभप्रतिमस्कन्धो वृषभाक्षगतिस्वरः ॥ ८.५.१० ॥
हे संजया! अधिरथाचा पुत्र वीर कर्ण, सिंह आणि गजाच्या पराक्रमाचा; वृषभासारखे खांदे, वृषभासारखी चाल आणि स्वर असलेला.
8.5.11
वृषभो वृषभस्येव यो युद्धे न निवर्तते ।
शत्रोरपि महेन्द्रस्य वज्रसंहननो युवा ॥ ८.५.११ ॥
वृषभाप्रमाणे युद्धात मागे न हटणारा; शत्रूला, महेंद्राला सुद्धा, वज्रासारख्या दृढ देहाचा तरुण.
8.5.12
यस्य ज्यातलशब्देन शरवृष्टिरवेण च ।
रथाश्वनरमातङ्गा नावतिष्ठन्ति संयुगे ॥ ८.५.१२ ॥
ज्याच्या धनुष्याच्या दोरीच्या आवाजाने आणि बाणांच्या वर्षावाच्या वेगाने रथ, घोडे, माणसे आणि हत्ती युद्धात टिकू शकत नाहीत.
8.5.13
यमाश्रित्य महाबाहुं द्विषत्सङ्घघ्नमच्युतम् ।
दुर्योधनोऽकरोद्वैरं पाण्डुपुत्रैर्महारथैः ॥ ८.५.१३ ॥
ज्या महाबाहू, शत्रुसमूहांचा संहारक अच्युतावर विसंबून दुर्योधनाने पांडुपुत्र महारथांशी वैर केले.
8.5.14
स कथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णः पार्थेन संयुगे ।
निहतः पुरुषव्याघ्रः प्रसह्यासह्यविक्रमः ॥ ८.५.१४ ॥
रथींमध्ये श्रेष्ठ, असह्य पराक्रमी पुरुषव्याघ्र तो कर्ण युद्धात पार्थाकडून बळजबरीने कसा मारला गेला?
8.5.15
यो नामन्यत वै नित्यमच्युतं च धनञ्जयम् ।
न वृष्मीन्सहितानन्यान्स्वबाहुबलदर्पितः ॥ ८.५.१५ ॥
तो नेहमी अच्युत आणि धनंजयालाही मानत नसे; एकत्र असलेल्या वृष्णींना आणि इतरांनाही नाही — स्वतःच्या बाहुबलाच्या गर्वाने.
8.5.16
शार्ङ्गगाण्डीवधन्वानौ सहितावपराजितौ ।
अहं दिव्याद्रथादेकः पातयिष्यामि संयुगे ॥ ८.५.१६ ॥
शार्ङ्ग आणि गांडीव धनुष्य धारण करणारे दोघे एकत्र असले तरी अपराजित आहेत — मी एकटाच दिव्य रथातून युद्धात त्यांना पाडीन.
8.5.17
इति यः सततं मन्दमवोचल्लोभमोहितम् ।
दुर्योधनमवाचीनं राज्यकामुकमातुरम् ॥ ८.५.१७ ॥
असे तो सदैव मूर्ख लोभाने मोहित होऊन दुर्योधनाला — हीन, राज्याची इच्छा करणाऱ्या, आतुर अशा दुर्योधनाला — सांगत राहिला.
8.5.18
योऽजयत्सर्वकाम्भोजानावन्त्यान्केकयैः सह ।
गान्धारान्मद्रकान्मात्स्यांस्त्रिगर्तांस्तङ्कणाञ्शकान्। ॥ ८.५.१८ ॥
सर्व कंबोजांना, अवंत्यांना, केकयांसह, गांधारांना, मद्रकांना, मत्स्यांना, त्रिगर्तांना, तंकणांना आणि शकांना ज्याने जिंकले होते.
8.5.19
पाञ्चालांश्च विदेहांश्च कुलिन्दान्काशिकोसलान् ।
सूह्मानङ्गांश्च वङ्गांश्च निषादान्पुण्ड्रकीकटान् ॥ ८.५.१९ ॥
पांचाल, विदेह, कुलिंद, काशी आणि कोसल यांना, सुह्म, अंग आणि वंग यांना, निषाद, पुंड्र आणि कीकट यांना.
8.5.20
वत्सान्कलिङ्गान्दरदानश्मकानृषिकानपि ।
शबरान्हारहूणांश्च प्रघूणान्सरलानपि ॥ ८.५.२० ॥
वत्स, कलिंग, दरद, अश्मक आणि ऋषिक यांना, शबर, हार आणि हूण यांना, प्रघूण आणि सरल यांनाही.
8.5.21
म्लेच्छराष्ट्राधिपांश्चैव दुर्गानाटविकांस्तथा ।
जित्वैतान्समरे वीरः प्रदीप्तैः कङ्कपत्रिभिः ॥ ८.५.२१ ॥
म्लेच्छ राष्ट्रांचे अधिपती, दुर्गवासी आणि आटविक यांना, हे सर्व युद्धात जिंकून तो वीर तेजस्वी कंकपत्री बाणांनी.
8.5.22
करमाहारयामास जित्वा सर्वानरींस्तथा ।
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थं राधेयो रथिनां वरः।
दिव्यास्त्रविमन्हातेजाः कर्णो वैकर्तनो वृषः ॥ ८.५.२२ ॥
सर्व शत्रूंना जिंकून त्याने खंडणी वसूल करविली; तसेच दुर्योधनाच्या वृद्धीसाठी राधेय, रथींमध्ये श्रेष्ठ, दिव्य अस्त्रांच्या तेजाने तळपणारा कर्ण, वैकर्तन वृष.
8.5.23
सेनागोपश्च स कथं शत्रुभिः परमास्त्रवित् ।
घातितः पाण्डवैः शूरैः समरे वीर्यशालिभिः ॥ ८.५.२३ ॥
सेनारक्षक आणि परमास्त्रांचा जाणकार तो शत्रूंकडून कसा मारला गेला? युद्धात पराक्रमी पांडव वीरांकडून.
8.5.24
वृषो महेन्द्रो देवेषु वृषः कर्णो नरेष्वपि ।
तृतीयमन्यं लोकेषु वृषं नैवानुशुश्रुम ॥ ८.५.२४ ॥
देवांमध्ये वृष महेंद्र आहे, मनुष्यांमध्येही वृष कर्ण आहे; तिसरा दुसरा कोणी वृष लोकांत आम्ही ऐकला नाही.
8.5.25
उच्चैः श्रवा वरोऽश्वानां राज्ञां वैश्रवणो वरः ।
वरो महेन्द्रो देवानां कर्णः प्रहरतां वरः ॥ ८.५.२५ ॥
घोड्यांमध्ये उच्चैःश्रवा श्रेष्ठ आहे, राजांमध्ये वैश्रवण श्रेष्ठ आहे. देवांमध्ये महेंद्र श्रेष्ठ आहे, आणि प्रहार करणाऱ्यांमध्ये कर्ण श्रेष्ठ आहे.
8.5.26
योऽजितः पार्थिवैः शूरैः समर्थैर्वीर्यशालिभिः ।
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थं कृत्स्नामुर्वीमथाजयत् ॥ ८.५.२६ ॥
इतर राजांकडून, शूर, समर्थ आणि पराक्रमी वीरांकडूनही जो अजिंक्य होता, त्याने दुर्योधनाच्या वृद्धीसाठी संपूर्ण पृथ्वी जिंकली.
8.5.27
यं लब्ध्वा मागधो राजा सांत्वमानोऽथ सौहृदैः ।
अरौत्सीत्पार्थिवं क्षत्रमृते यादवकौरवान् ॥ ८.५.२७ ॥
त्याला मिळवून मगधाचा राजा मैत्रीने समजावत, यादव आणि कौरवांखेरीज इतर क्षत्रिय राजांना त्रास देऊ लागला.
8.5.28
तं श्रुत्वा निहतं कर्णं द्वैरथे सव्यसाचिना ।
शोकार्णवे निमग्नोऽहं भिन्ना नौरिव सागरे ॥ ८.५.२८ ॥
द्वंद्वयुद्धात सव्यसाची (अर्जुन) याने कर्णाला मारल्याचे ऐकून, समुद्रात फुटलेल्या नावेप्रमाणे मी शोकसागरात बुडालो.
8.5.29
तं वृषं निहतं श्रुत्वा द्वैरथे रथिनां वरम् ।
शोकार्णवे निमग्नोऽहमप्लुवः सागरे यथा ॥ ८.५.२९ ॥
द्वंद्वयुद्धात रथिकांमध्ये श्रेष्ठ त्या वृषाला (कर्णाला) मारले गेले हे ऐकून, समुद्रात तराफा नसलेल्या माणसासारखा मी शोकसागरात बुडालो.
8.5.30
ईदृशैर्यद्यहं दुःखैर्न विनश्यामि सञ्जय ।
वज्राद्दृढतरं मन्ये हृदयं मम दुर्भिदम् ॥ ८.५.३० ॥
हे संजया! अशा दुःखांनीही जर मी मरत नाही, तर माझे हृदय वज्रापेक्षाही कठीण आणि भेदण्यास अशक्य आहे असे मला वाटते.
8.5.31
ज्ञातिसंबन्धिमित्राणामिमं श्रुत्वा पराभवम् ।
को मदन्यः पुमाँल्लोके न जह्यात्सूत जीवितम् ॥ ८.५.३१ ॥
हे सूता, ज्ञाती, संबंधी आणि मित्रांचा हा पराभव ऐकून माझ्याखेरीज जगात कोणता पुरुष जीव सोडणार नाही?
8.5.32
विषमग्निं प्रपातं च पर्वताग्रादहं वृणे ।
महाप्रस्थानगमनं जलं प्रायोपवेशनम्।
न हि शक्ष्यामि दुःखानि सोढुं कष्टानि सञ्जय ॥ ८.५.३२ ॥
विष, अग्नी, पर्वतशिखरावरून पडणे, महाप्रस्थान, जलात बुडणे आणि प्रायोपवेशन — यांचा मी स्वीकार करतो. हे संजया, हे कष्ट आणि दुःख मला सहन होणार नाहीत.