महाभारत · अध्याय 8.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.50.1
द्रौणिर्युधिष्ठिरं दृष्ट्वा शैनेयेनाभिरक्षितम् ।
द्रौपदेयैस्तथा शूरैरभ्यवर्तत हृष्टवत् ॥ ८.५०.१ ॥
द्रोणपुत्राने युधिष्ठिराला पाहिले; तो सात्यकीने रक्षिलेला होता. द्रौपदीच्या पुत्रांसह व इतर वीरांसह आनंदाने त्याच्यावर चाल केली.
8.50.2
किरन्निषुगणान्घोरान्हेमपुङ्खाञ्शिलाशितान् ।
दर्शयन्विविधान्मार्गाञ्शिक्षया लघुहस्तवान् ॥ ८.५०.२ ॥
सोनेरी पंखांचे, दगडावर धार लावलेले भयंकर बाण सोडत, प्रशिक्षणामुळे चपळ हातांनी अनेक प्रकारचे मार्ग दाखवत होता.
8.50.3
खं पुरयञ्शरैस्तीक्ष्णैर्वेगवद्भिः समन्ततः ।
युधिष्ठिरस्य समरे दिशः सर्वाः समावृणोत् ॥ ८.५०.३ ॥
तीक्ष्ण व वेगवान बाणांनी आकाश सर्वत्र भरून टाकत, युद्धात युधिष्ठिराच्या सर्व दिशा झाकून टाकल्या.
8.50.4
भारद्वाजशरैश्छन्नं न प्राज्ञायत किञ्चन ।
बाणभूतमभूत्सर्वमायोधनशिरो महत् ॥ ८.५०.४ ॥
भारद्वाजाच्या बाणांनी झाकले गेल्याने काहीही कळत नव्हते; रणभूमीचा मोठा पुढचा भाग सर्व बाणमय झाला.
8.50.5
बाणजालं दिविष्ठं तत्स्वर्णपुङ्खविभूषितम् ।
शुशुभे भरतश्रेष्ठ विमानमिव विष्ठितम् ॥ ८.५०.५ ॥
आकाशात स्थिर असलेले ते बाणांचे जाळे, सोनेरी पंखांच्या बाणांनी सुशोभित होऊन, हे भरतश्रेष्ठा, विमानासारखे शोभू लागले.
8.50.6
तेन च्छन्ने रणे राजन्बाणजालेन भास्वता ।
अभ्रच्छायेव सजज्ञे हृतरश्मिस्तमोनुदः ॥ ८.५०.६ ॥
हे राजा, त्या तेजस्वी बाणजाळ्याने रणभूमी झाकली गेल्यावर, किरण हरवलेला सूर्य मेघाच्या छायेसारखा झाला.
8.50.7
तदद्भुतमपश्याम बाणभूते नभस्थले ।
न स्म सम्पतते भूतं द्रौणेर्दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ८.५०.७ ॥
बाणांनी भरलेल्या आकाशात आम्ही तो अद्भुत प्रकार पाहिला. द्रोणपुत्राचा पराक्रम पाहून तेथे कोणताही प्राणी खाली पडला नाही.
8.50.8
सात्यकिर्यतमानस्तु धर्मराजस्तु पाण्डवः ।
तथेतराणि सैन्यानि न स्म चक्रुः पराक्रमम् ॥ ८.५०.८ ॥
सात्यकी प्रयत्न करीत होता, धर्मराज पांडवही तसाच; परंतु इतर सैन्यांनी पराक्रम दाखवला नाही.
8.50.9
लाघवं द्रोणपुत्रस्य दृष्ट्वा तत्र महारथाः ।
व्यस्मयन्त महाराज न चैनं प्रत्युदीक्षितुम् ॥ ८.५०.९ ॥
महाराज, तेथे द्रोणपुत्राचे लाघव पाहून महारथी चकित झाले; त्याच्याकडे सरळ पाहणेही त्यांना जमले नाही.
8.50.10
शेकुस्ते सर्वराजानस्तपन्तमिव भास्करम् ।
वध्यमाने ततः सैन्ये द्रौपदेया महारथाः ॥ ८.५०.१० ॥
तेव्हा सर्व राजे तळपत्या सूर्यासारख्या त्याच्याकडे पाहू शकले नाहीत. सैन्य मारले जात असताना द्रौपदीचे महारथी पुत्र...
8.50.11
सात्यकिर्धर्मराजश्च पाञ्चालाश्चापि सङ्गताः ।
त्यक्त्वा मृत्युभयं घोरं द्रौणायनिभुपाद्रवन् ॥ ८.५०.११ ॥
सात्यकी, धर्मराज आणि पांचालही एकत्र येऊन भयंकर मृत्यूभय सोडून द्रोणपुत्रावर तुटून पडले.
8.50.12
सात्यकिः सप्तविंशत्या द्रौणिं विद्ध्वा शिलीमुखैः ।
पुनर्विव्याध नाराचैः सप्तभिः स्वर्णभूषितैः ॥ ८.५०.१२ ॥
सात्यकीने सत्तावीस बाणांनी द्रोणपुत्राला विद्ध केले, आणि पुन्हा सोन्याने सजवलेल्या सात नाराचांनी त्याला विद्ध केले.
8.50.13
युधिष्ठिरस्त्रिसप्तत्या प्रतिविन्ध्यश्च सप्तभिः ।
श्रुतकर्मा त्रिभिर्वाणैः श्रुतकीर्तिश्च सप्तभिः। ॥ ८.५०.१३ ॥
युधिष्ठिराने त्र्याहत्तराने, प्रतिविन्ध्याने सातने, श्रुतकर्म्याने तीन बाणांनी आणि श्रुतकीर्तीने सातने (द्रोणपुत्राला) विद्ध केले.
8.50.14
सुतसोमस्तु नवभिः शतानीकश्च सप्तभिः ।
अन्ये च वहवः शूरा विव्यधुस्तं समन्ततः ॥ ८.५०.१४ ॥
सुतसोमाने नऊने आणि शतानीकाने सातने, इतर अनेक शूर सर्व बाजूंनी त्याला विद्ध करते झाले.
8.50.15
स तु क्रुद्धस्ततो राजन्नाशीविप इव श्वसन् ।
सात्यकिं पञ्चविंशत्या प्राविध्यत शिलीमुखैः ॥ ८.५०.१५ ॥
हे राजा! तेव्हा तो क्रुद्ध होऊन विषारी सर्पासारखा फुत्कारत सात्यकीला पंचवीस बाणांनी विद्ध करता झाला.
8.50.16
श्रुतकीर्तिं च नवभिः सुतसोमं च पञ्चभिः ।
अष्टभिः श्रुतकर्माणं प्रतिबिन्ध्यं त्रिभिः शरैः ॥ ८.५०.१६ ॥
श्रुतकीर्तीला नऊने, सुतसोमाला पाचने, श्रुतकर्म्याला आठने आणि प्रतिविन्ध्याला तीन बाणांनी (विद्ध केले).
8.50.17
शतानीकं च नवभिर्धर्मपुत्रं च पञ्चभिः ।
तथेतरांस्ततः शूरान्द्वाभ्यां द्वाभ्यामताडयत्।
श्रुतकीर्तेस्तथा चापं चिच्छेद निशितैः शरैः ॥ ८.५०.१७ ॥
शतानीकाला नऊने, धर्मपुत्राला (युधिष्ठिराला) पाचने, आणि इतर शूरांना दोन-दोन बाणांनी त्याने प्रहार केला. मग तीक्ष्ण बाणांनी श्रुतकीर्तीचे धनुष्य तोडले.
8.50.18
अथान्यद्वनुरादाय श्रुतकीर्तिर्महारथः ।
द्रौणायनिं त्रिभिर्विद्व्वा विव्याधान्यैः शितैः शरैः ॥ ८.५०.१८ ॥
मग दुसरे धनुष्य घेऊन महारथ श्रुतकीर्तीने द्रोणपुत्राला तीन बाणांनी विद्ध केले आणि इतर तीक्ष्ण बाणांनी पुन्हा विद्ध केले.
8.50.19
ततो द्रौणिर्महाराज शरवर्षेण भारिष ।
छादयामास तत्सैन्यं समन्ताद्भरतर्षभ ॥ ८.५०.१९ ॥
तेव्हा हे महाराजा, द्रोणपुत्राने बाणवर्षावाने त्या सैन्याला चहूबाजूंनी झाकून टाकले, हे भरतश्रेष्ठा.
8.50.20
ततः पुनरमेयात्मा धर्मराजस्य कार्मुकम् ।
द्रौणिश्चिच्छेद विहसन्विव्याध च शरैस्त्रिभिः ॥ ८.५०.२० ॥
नंतर अमेय आत्म्याच्या द्रोणपुत्राने धर्मराजाचे धनुष्य तोडले; हसत हसत तीन बाणांनी त्याला विद्ध केले.
8.50.21
ततो धर्मसुतो राजन्प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः ।
द्रोणपुत्रं त्रिपष्ट… ततु बाह्वोरुरसि चार्पययत् ॥ ८.५०.२१ ॥
नंतर हे राजा, धर्मपुत्राने दुसरे मोठे धनुष्य उचलून द्रोणपुत्राला तीन… त्याच्या दंडांवर आणि छातीवर प्रहार केला.
8.50.22
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो द्रौणेः प्रहरतो रणे ।
अर्धचन्द्रेणतीक्ष्णेन धनुश्छित्त्वाऽनदद्भृशम् ॥ ८.५०.२२ ॥
नंतर सात्यकी क्रोधित होऊन, युद्धात द्रोणपुत्रावर प्रहार करत, तीक्ष्ण अर्धचंद्र बाणाने त्याचे धनुष्य तोडून जोरात गर्जना केली.
8.50.23
छिन्नधन्वा ततो द्रौणिः शक्त्या शक्तिमतां वरः ।
सारथिं पातयामास शैनेयस्य रथाद्रुतम् ॥ ८.५०.२३ ॥
नंतर धनुष्य तुटलेल्या, शक्तिधरांमध्ये श्रेष्ठ अशा द्रोणपुत्राने शक्तीने शैनेयाच्या सारथ्याला रथातून तत्काळ पाडले.
8.50.24
अथान्यद्वनुरादाय द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
शैनेयं शरवर्षेण च्छादयामास भारत ॥ ८.५०.२४ ॥
नंतर दुसरे धनुष्य घेऊन पराक्रमी द्रोणपुत्राने, हे भरता, शैनेयाला बाणवर्षावाने झाकून टाकले.
8.50.25
तस्याश्वाः प्रद्रुताः सङ्ख्ये पतिते रथसारथौ ।
तत्रतत्रैव धावन्तः समदृश्यन्त भारत ॥ ८.५०.२५ ॥
युद्धात रथसारथी पडल्यावर त्याचे घोडे घाबरून पळाले; हे भरता, ते इकडे-तिकडे धावताना दिसू लागले.
8.50.26
युधिष्ठिरपुरोगास्तु द्रौणिं शस्त्रभृतां वरम् ।
अभ्यवर्षन्त वेगेन विसृजन्तः शिताञ्छरान् ॥ ८.५०.२६ ॥
युधिष्ठिराच्या पुढाकाराने असलेल्यांनी शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ अशा द्रोणपुत्रावर वेगाने तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
8.50.27
सहसा पततस्तान्वै क्रुद्वरूपान्परन्तपः ।
प्रहसन्प्रतिजग्राह द्रोणपुत्रो महारणे ॥ ८.५०.२७ ॥
अचानक धावून येणाऱ्या त्या क्रुद्धरूप योद्ध्यांना शत्रूंना तापविणाऱ्या द्रोणपुत्राने महायुद्धात हसत हसत तोंड दिले.
8.50.28
ततः शरशतज्वालः सेनाकक्षं महारणे ।
द्रौणिर्ददाह समरे कक्षमग्निरिवोत्थितः ॥ ८.५०.२८ ॥
मग शेकडो बाणांच्या ज्वाळांनी प्रज्वलित झालेल्या द्रोणपुत्राने महायुद्धात सैन्याचे रान जाळले, जसा उठलेला अग्नी अरण्य जाळतो.
8.50.29
तद्बलं पाण्डुपुत्रस्य द्रोणपुत्रप्रतापितम् ।
चुक्षुभे भरतश्रेष्ठ तस्मिन्नेव चमूमुखे ॥ ८.५०.२९ ॥
द्रोणपुत्राने तापविलेले पांडुपुत्राचे ते सैन्य, हे भरतश्रेष्ठा, त्याच सैन्याच्या अग्रभागी क्षोभले.
8.50.30
तद्बलं पाण्डवेयस्य द्रोणपुत्रः शरार्चिषा ।
तापयन्भरतश्रेष्ठ गभस्तिभिरिवांशुमान् ॥ ८.५०.३० ॥
द्रोणपुत्राने आपल्या बाणांच्या ज्वाळांनी पांडवांचे ते सैन्य तापविले, हे भरतश्रेष्ठा, जसा सूर्य आपल्या किरणांनी तापवितो.
8.50.31
तत्पच्यमानं मर्षेण ब्राह्मणस्य च सायकैः ।
क्षुभ्यते पाण्डवं सैन्यं तिमिनेव नदीमुखम् ॥ ८.५०.३१ ॥
ब्राह्मणाच्या बाणांनी होरपळलेले पाण्डवांचे सैन्य, संतापाने, नदीमुख मकराने ढवळल्याप्रमाणे क्षुब्ध झाले.
8.50.32
दृष्ट्वा चैव महाराज द्रोणपुत्रपराक्रमम् ।
सर्वान्दुर्योधनः पार्थान्हतान्युद्वेऽभ्यमन्यत ॥ ८.५०.३२ ॥
हे महाराज, द्रोणपुत्राचा पराक्रम पाहून दुर्योधनाला वाटले की युद्धात सर्व पार्थ मारले गेले.
8.50.33
युधिष्ठिरस्तु त्वरितो द्रौणिं पीड्य महारथम् ।
अब्रवीद्द्रोणपुत्रं स रोषामर्षसमन्वितः ॥ ८.५०.३३ ॥
पण युधिष्ठिर त्वरेने महारथी द्रोणपुत्राला पीडा देऊन, रोष आणि अमर्षाने भरलेला तो द्रोणपुत्राला म्हणाला.
8.50.34
जानामि त्वां युधि श्रेष्ठ वीर्यवन्तं बलान्वितम् ।
कृतास्त्रं कृतिनं चैव तथा लघुपराक्रमम् ॥ ८.५०.३४ ॥
युद्धात श्रेष्ठ, वीर्यवान, बलवान, अस्त्रांत निपुण, कुशल आणि वेगवान पराक्रमी असा तुला मी ओळखतो.
8.50.35
बलमेतद्भवान्सर्वं पार्षते यदि दर्सयेत् ।
ततस्त्वां बलवन्तं च कृतविद्यं च विद्महे ॥ ८.५०.३५ ॥
तू हे सर्व बल पार्षतावर दाखवलेस, तर मग तुला आम्ही बलवान आणि विद्यासंपन्न म्हणून ओळखू.
8.50.36
न हि वै पार्पतं दृष्ट्वा समरे शत्रुसूदनम् ।
भवेत्तव बलं किञ्चिद्ब्रवीमि त्वां न तु द्विजम् ॥ ८.५०.३६ ॥
समरांगणात शत्रुसंहारक पार्षताला पाहिल्यावर तुझे काही बल उरेल का? मी तुलाच सांगतो, द्विजाला नव्हे.
8.50.37
नैव नाम तव प्रीतिर्नैव नाम कृतज्ञता ।
यतस्त्वं पुरुषव्याघ्र मामेवाद्य जिघांससि ॥ ८.५०.३७ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, तुझ्यामध्ये ना प्रेम आहे ना कृतज्ञता; कारण आज तू मलाच मारू इच्छितोस.
8.50.38
ब्राह्मणेन तपः कार्यं शमश्च दमएव च ।
क्षत्रियेण धनुर्नाभ्यं स भवान्ब्राह्मणब्रुवः ॥ ८.५०.३८ ॥
ब्राह्मणाने तप, शम आणि दम करावा; क्षत्रियाने धनुष्याचा अभ्यास करावा. तू मात्र ब्राह्मणासारखे बोलतोस.
8.50.39
मिषतस्ते महावाहो युधि जेष्यामि कौरवान् ।
कुरुष्व समरे कर्म ब्रह्मबन्धे यथेष्टतः ॥ ८.५०.३९ ॥
हे महाबाहो, तुझ्या देखत युद्धात मी कौरवांना जिंकेन. हे ब्रह्मबंधो, युद्धात तुला हवे ते कर्म कर.
8.50.40
एवमुक्तो महाराज द्रोणपुत्रः सयन्निव ।
युक्त तत्त्वं च सञ्चिन्त्य नोत्तरं किञ्चिदब्रवीत् ॥ ८.५०.४० ॥
हे महाराजा, असे म्हटल्यावर द्रोणपुत्र योग्य तत्त्वाचा विचार करून काहीही उत्तर देऊ शकला नाही.
8.50.41
अनुक्त्वा च ततः किञ्चिच्छरवर्षेण पाण्डवम् ।
छादयामास समरे क्रुद्धोऽन्तक इव प्रजाः ॥ ८.५०.४१ ॥
मग काही न बोलता, क्रुद्ध होऊन त्याने युद्धात पांडवाला बाणांच्या वर्षावाने झाकून टाकले, जसा मृत्यू प्रजांना झाकतो.
8.50.42
स च्छाद्यमानस्तु तदा द्रोणपुत्रेण मारिष ।
पार्थोऽपयातः शीघ्रं वै प्रगृह्य महतीं चमूम् ॥ ८.५०.४२ ॥
हे मारिष, तेव्हा द्रोणपुत्राने झाकला गेलेला पृथापुत्र मोठे सैन्य घेऊन लगेच मागे सरला.
8.50.43
अपयाते ततस्तस्मिन्धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे ।
द्रोणपुत्रः स्थितो राजन्प्रत्यादेशान्महात्मनः ॥ ८.५०.४३ ॥
धर्मपुत्र युधिष्ठिर तेथून निघून गेल्यावर, हे राजा, द्रोणपुत्र त्या महात्म्याच्या आदेशाची वाट पाहत उभा राहिला.
8.50.44
ततो युधिष्ठिरो राजंस्त्यक्त्वा द्रौणिं महाहवे ।
प्रययौ तावकं सैन्यं युक्तः क्रुराय कर्मणे ॥ ८.५०.४४ ॥
तेव्हा, हे राजा, युधिष्ठिराने त्या महायुद्धात द्रौणीला सोडून, क्रूर कर्मासाठी सिद्ध होऊन तुमच्या सैन्याकडे प्रयाण केले.