महाभारत · अध्याय 8.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.52.1
कथं संशप्तकैः सार्धमर्जुनस्याभवद्रणः ।
सूतपुत्रस्य पाञ्चालैः कथं युद्धं प्रवर्तितम् ॥ ८.५२.१ ॥
संशप्तकांबरोबर अर्जुनाचे युद्ध कसे झाले? सूतपुत्राचे पाञ्चालांबरोबर युद्ध कसे सुरू झाले?
8.52.2
अश्वत्थाम्नस्तु यद्युद्धमर्जुनस्य च सञ्जय ।
अन्येषां च मदीयानां पाण्डवैस्तद्ब्रवीहि मे ॥ ८.५२.२ ॥
हे संजया! अश्वत्थाम्याचे अर्जुनाबरोबर जे युद्ध झाले आणि माझ्या इतरांचे पांडवांबरोबर जे युद्ध झाले, ते मला सांग.
8.52.3
शृणु राजन्यथावृत्तं सङ्ग्रामं ब्रुवतो मम ।
वीराणां शत्रुभिः सार्धं देहपाप्मविनाशनम् ॥ ८.५२.३ ॥
हे राजा! मी सांगतो तसे जे घडले ते ऐका. वीरांचे शत्रूंबरोबर झालेले हे युद्ध देहाची पापे नष्ट करणारे आहे.
8.52.4
पार्थः संशप्तकबलं प्रविश्यार्णवसन्निभम् ।
व्यक्षोभयदमित्रघ्नो महावात इवार्णवम् ॥ ८.५२.४ ॥
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या पार्थाने (अर्जुनाने) समुद्रासारख्या संशप्तकांच्या सैन्यात प्रवेश करून महावायू समुद्राला क्षुब्ध करतो तसे त्याला क्षुब्ध केले.
8.52.5
पूर्णचन्द्राभवक्राणि स्वक्षिभ्रूदशनानि च ।
शिरांस्युन्मथ्य वीराणां शितैर्भल्लैर्धनञ्जयः।
सन्तस्तार क्षितिं क्षिप्रं विनालैर्नलिनैरिव ॥ ८.५२.५ ॥
पूर्ण चंद्रासारखी मुखे, डोळे, भुवया व दात असलेल्या वीरांची मस्तके तीक्ष्ण भल्लांनी छाटून अर्जुनाने नालाविना कमळांप्रमाणे ती पृथ्वीवर पटकन पसरवली.
8.52.6
सुवृत्तानायतान्पुष्टांश्चन्दनागुरुभूषितान् ।
सायुधान्सतलत्रांश्च पञ्चास्योरगसन्निभान्।
बाहून्क्षुरैरमित्राणां चिच्छेद समरेऽर्जुनः ॥ ८.५२.६ ॥
गोल, लांब, पुष्ट, चंदन व अगरूने सजवलेले, शस्त्रे व तलत्राणे असलेले, पाच फणांच्या सापांसारखे शत्रूंचे बाहू अर्जुनाने युद्धात क्षुरांनी छाटले.
8.52.7
धुर्यान्धुर्योतरान्सूतान्ध्वजांश्चापानि सायकान् ।
पाणीन्नितान्तनिशितैर्भल्लैश्चिच्छेद पाण्डवः ॥ ८.५२.७ ॥
पाण्डवाने अत्यंत तीक्ष्ण भल्लांनी धुरेचे घोडे, मागील घोडे, सारथी, ध्वज, धनुष्ये, बाण आणि हात तोडले.
8.52.8
रथान्द्विपान्हयांश्चैव सारोहानर्जुनो युधि ।
शरैरनेकसाहस्रैर्निन्ये राजन्यमक्षयम् ॥ ८.५२.८ ॥
अर्जुनाने युद्धात स्वारांसह रथ, हत्ती आणि घोडे हजारो बाणांनी, हे राजा, यमलोकी पाठवले.
8.52.9
तं प्रवीराः सुसंरब्धा नर्दमाना इवर्षभाः ।
वासितार्थमिव क्रुद्धमभिद्रुत्य महोत्कटाः।
निघ्न्तमभिजघ्नुस्ते शरैः शृङ्गैरिवर्षभाः ॥ ८.५२.९ ॥
अत्यंत संतप्त, गर्जणाऱ्या वृषभांप्रमाणे ते महावीर, वासलेल्या गायीकडे धावणाऱ्या वृषभांप्रमाणे धावून, प्रहार करणाऱ्या त्या क्रुद्ध वीराला बाणांनी व शिंगांसारख्या बाणांनी आघात केला.
8.52.10
तस्य तेषां च तद्युद्वमभवद्रोमहर्षणम् ।
त्रैलोक्यविजये यद्वद्दैत्यानां सह वज्रिणा ॥ ८.५२.१० ॥
त्याचे आणि त्यांचे ते युद्ध, त्रैलोक्यविजयाच्या वेळी वज्रधारी (इंद्र) सह दैत्यांच्या युद्धासारखे, अंगावर काटा आणणारे झाले.
8.52.11
अस्त्रैस्त्राणि संवार्य द्विषतां सर्वतोऽर्जुनः ।
इषुभिर्बहुभिस्तूर्णं विद्व्वा प्राणाञ्जहार सः ॥ ८.५२.११ ॥
अर्जुनाने शत्रूंची अस्त्रे आपल्या अस्त्रांनी सर्व बाजूंनी अडवून, लगेच पुष्कळ बाणांनी भेदून त्यांचे प्राण हरण केले.
8.52.12
छिन्नत्रिवेणुचक्राक्षान्हतयोधान्ससारथीन् ।
विध्वस्तायुधतूणीरान्समुन्मथितकेतनान् ॥ ८.५२.१२ ॥
तीन तुकडे झालेले रथांचे दांडे, चाके व आस; मारले गेलेले योद्धे व सारथी; चुराडा झालेली आयुधे व भाते; उखडलेले ध्वज.
8.52.13
सञ्छिन्नयोक्ररश्मीषान्वित्रिवेणून्विकूबरान् ।
विस्रस्तबन्धुरयुगान्विस्रस्ताक्षप्रमण्डलान् ॥ ८.५२.१३ ॥
जू, लगाम व दोर्‍या तुटल्या होत्या; त्रिवेणू आणि कूबर मोडले होते; जू व बंधने सैल झाली होती; अक्ष आणि चाकाची कडी विखुरली होती.
8.52.14
रथान्विशकलीकुर्वन्महाभ्राणीव मारुतः ॥ ८.५२.१४ ॥
मोठ्या ढगांना वारा जसा विखरून टाकतो, तसे तो रथांचे तुकडे करत होता.
8.52.15
विस्मापकं प्रेक्षकाणां द्विषतां भयवर्धनम् ।
महारथसहस्रस्य समं कर्माकरोज्जयः ॥ ८.५२.१५ ॥
पाहणाऱ्यांना चकित करणारे आणि शत्रूंचे भय वाढवणारे कर्म, हजार महारथींच्या बरोबरीचे, जयाने केले.
8.52.16
सिद्धदेवर्षिसङ्घाश्च चारणाश्चापि तुष्टुवुः ॥ ८.५२.१६ ॥
सिद्ध, देव, ऋषिसमूह आणि चारणांनीही त्यांची स्तुती केली.
8.52.17
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवर्षाणि चापतन् ।
केशवार्जुनयोर्मूर्ध्नि प्राह वाक्वाशरीरिणी ॥ ८.५२.१७ ॥
देवदुंदुभी वाजल्या; केशव आणि अर्जुन यांच्या मस्तकावर फुलांचा वर्षाव झाला. तेव्हा एक अशरीरी वाणी बोलली.
8.52.18
चन्द्राग्न्यनिलसूर्याणां कान्तिदीप्तिबलद्युतीः ।
यौ सदा बिभ्रतुर्वीराविमौ तौ केशवार्जुनौ ॥ ८.५२.१८ ॥
चंद्र, अग्नी, वायू आणि सूर्य यांचे कांती, दीप्ती, बल व द्युती जे वीर सदा धारण करतात, ते हेच दोघे वीर — हे केशव आणि अर्जुन.
8.52.19
ब्रह्मेशानाविव पुरा वीरावेकरथे स्थितौ ।
सर्वभूतवरौ वीरौ नरनारायणाविमौ ॥ ८.५२.१९ ॥
पूर्वी ब्रह्मा आणि ईशानाप्रमाणे एकाच रथात उभे असलेले हे दोन वीर, सर्व प्राण्यांत श्रेष्ठ असे नर आणि नारायण आहेत.
8.52.20
इत्येतन्महदाश्चर्यं दृष्ट्वा श्रुत्वा च भारत ।
अश्वत्थामा सुसङ्क्रुद्धः कृष्णावभ्यद्रवद्रणे ॥ ८.५२.२० ॥
हे भारता, हे महान आश्चर्य पाहून आणि ऐकून अश्वत्थामा अत्यंत संतापून रणात त्या दोन कृष्णांवर धावून गेला.
8.52.21
अथ पाण्डवमस्यन्तममित्रान्तकराञ्छरान् ।
सेषुणा पाणिनाऽऽहूय प्रहसन्द्रौणिरब्रवीत् ॥ ८.५२.२१ ॥
तेव्हा पांडव शत्रूंचा नाश करणारे बाण सोडत आहे असे पाहून द्रोणपुत्र धनुष्यासह हात उंचावून त्याला आव्हान देत हसत म्हणाला.
8.52.22
यदि मां मन्यसे वीर प्राप्तमर्हमिहातिथिम् ।
ततः सर्वात्मना त्वद्य युद्वातिथ्यं प्रयच्छ मे ॥ ८.५२.२२ ॥
हे वीरा, येथे आलेला योग्य अतिथी म्हणून जर तू मला मानत असशील, तर आज पूर्ण मनाने मला युद्धाचे आतिथ्य दे.
8.52.23
एवमाचार्यपुत्रेण समाहूतो युयुत्सया ।
बहुमेनेऽर्जुनोऽऽत्मानमिति चाह जनार्दनम् ॥ ८.५२.२३ ॥
आचार्यपुत्राने युद्धेच्छेने असे आव्हान दिल्यावर अर्जुनाने स्वतःला मोठा मानून जनार्दनाला म्हटले.
8.52.24
संशप्तकाश्च मे वध्या द्रौणिराह्वयते च माम् ।
यदत्रानन्तरं प्राप्तं शंस मे तद्वि माधव ॥ ८.५२.२४ ॥
संशप्तक माझे वध्य आहेत आणि द्रोणपुत्र मला आव्हान देत आहे. हे माधवा, येथे यानंतर जे प्राप्त झाले आहे ते मला सांगा.
8.52.25
आतिथ्यकर्माभ्युत्थाय दीयतां यदि मन्यसे ।
एवमुक्तोऽवहत्पार्थं कृष्णोद्रोणात्मजान्तिके ॥ ८.५२.२५ ॥
तुम्हाला योग्य वाटत असेल तर आतिथ्यधर्म म्हणून उठून काहीतरी द्यावे. असे सांगितल्यावर कृष्णाने द्रोणपुत्राजवळ पार्थाला नेले.
8.52.26
शैक्ष्येण विधिनाऽऽहूतं वायुरिन्द्रमिवाध्वरे ।
तमामन्त्र्यैकमनसं केशवो द्रौणिमब्रवीत् ॥ ८.५२.२६ ॥
यज्ञात विधिपूर्वक बोलावलेल्या वायूप्रमाणे, त्या एकाग्रचित्त पार्थाला संबोधून केशवाने द्रोणपुत्राला म्हटले.
8.52.27
अश्वत्थामन्स्थिरो भूत्वा प्रहराशु सहस्व च ।
निर्वेष्टुं भर्तृपिण्डं हि कालोऽयमुपजीविनाम् ॥ ८.५२.२७ ॥
हे अश्वत्थाम्या, स्थिर होऊन लवकर प्रहार कर आणि सहन कर. धन्याचे अन्नऋण फेडण्याची ही वेळ आहे, कारण धन्यावर जगणाऱ्यांसाठी हाच काळ आहे.
8.52.28
सूक्ष्मो विवादो विप्राणां सूक्ष्मौ क्षास्त्रौ जयाजयौ ॥ ८.५२.२८ ॥
ब्राह्मणांचे वाद सूक्ष्म असतात; शास्त्रे व जय-पराजय हेही सूक्ष्म असतात.
8.52.29
नहि संक्षमसे मोहाद्दिव्यां पार्थस्य सत्क्रियाम् ।
समाप्तिमिच्छन्युध्यस्व स्यिरो भूत्वाऽद्य पाण्डवं ॥ ८.५२.२९ ॥
मोहामुळे तू पार्थाचा दिव्य सत्कार सहन करीत नाहीस. समाप्तीची इच्छा धरून आज स्थिर होऊन पांडवाशी युद्ध कर.
8.52.30
इत्युक्तो वासुदेवेन तथेत्युक्त्वा द्विजोत्तमः ।
विव्याध केशवं षष्ट्या नाराचैरर्जुनं त्रिभिः ॥ ८.५२.३० ॥
वासुदेवाने असे सांगितल्यावर ‘ठीक’ म्हणून द्विजोत्तमाने केशवाला साठ नाराच बाणांनी आणि अर्जुनाला तीन बाणांनी भेदले.
8.52.31
तस्यार्जुनः सुसङ्क्रुद्धस्त्रिभिर्बाणैः शरासनम् ।
चिच्छेदाथान्यदादत्त द्रौणिर्घोरतरं धनुः ॥ ८.५२.३१ ॥
अर्जुनाने अत्यंत क्रुद्ध होऊन तीन बाणांनी त्याचे धनुष्य तोडले. मग द्रोणपुत्राने दुसरे, अधिक भयंकर धनुष्य घेतले.
8.52.32
सज्यं कृत्वा निमेषाच्च विव्याधार्जुनकेशवौ ।
त्रिभिः शतैर्वासुदेवं सहस्रेण च पाण्डवम् ॥ ८.५२.३२ ॥
क्षणार्धात धनुष्याला दोरी लावून त्याने अर्जुन आणि केशवांना विद्ध केले; वासुदेवांना तीनशे बाणांनी आणि पाण्डवाला हजार बाणांनी.
8.52.33
ततः शरसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
ससृजे द्रौणिरायस्तः स्तम्भयामास चार्जुनम् ॥ ८.५२.३३ ॥
मग द्रोणपुत्राने पूर्ण शक्तीने हजारो, लाखो, कोट्यवधी बाण सोडून अर्जुनाला स्तंभित केले.
8.52.34
इषुधेर्धनुषो ज्यायास्त्वङ्गुलिभ्यश्च मारिष ।
बाह्वोः कराभ्यामुरसो वदनाद्व्राणनेत्रतः ॥ ८.५२.३४ ॥
हे मारिष, भात्यातून, धनुष्यातून, दोरीतून, बोटांतून, बाहूंतून, हातांतून, छातीतून, मुखातून, नाक-डोळ्यांतून (बाण निघाले).
8.52.35
कर्णाभ्यां शिरसोऽङ्गेभ्यो लोमवर्मभ्य एव च ।
रथध्वजाभ्यां च शरा निष्पेतुर्ब्रह्मवादिनः ॥ ८.५२.३५ ॥
कानांतून, डोक्यातून, अवयवांतून, रोमकूपांतून, रथ आणि ध्वजातूनही मंत्रसिद्ध बाण निघाले.
8.52.36
शरजालेन महता बद्ध्वा माधवपाण्डवौ ।
ननाद सुदितो द्रौणिर्महामेघौघनिःस्वनम् ॥ ८.५२.३६ ॥
बाणांच्या महाजाळाने माधव आणि पाण्डवाला बांधून द्रोणपुत्र अत्यंत हर्षित होऊन महामेघाच्या गर्जनेसारखा गरजला.
8.52.37
तैः पतद्भिर्महाराज द्रौणिमुक्तैः समन्ततः ।
सञ्छादितौ रथस्थौ तावुभौ कृष्णधनञ्जयौ ॥ ८.५२.३७ ॥
हे महाराज, द्रोणीने सोडलेल्या त्या पडणाऱ्या बाणांनी चहूकडून रथात उभे असलेले ते दोघे, कृष्ण आणि धनंजय, झाकले गेले.
8.52.38
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैर्भारद्वाजः प्रतापवान् ।
निश्चेष्टा तावुभौ चक्रे रणे माधवपाण्डवौ ॥ ८.५२.३८ ॥
नंतर पराक्रमी भारद्वाजाने (द्रोणाने) तीक्ष्ण शेकडो बाणांनी रणांगणावर माधव आणि पांडव या दोघांना निश्चल केले.
8.52.39
महाकृतमभूत् सर्वं स्थावरं जङ्गमं तथा ।
चराचरसा मोप्तारौ दृष्ट्वा सञ्छादितौ शरैः ॥ ८.५२.३९ ॥
चराचर सर्व एक मोठे आश्चर्य झाले; चराचराचे रक्षक ते दोघे बाणांनी झाकले गेलेले पाहून.
8.52.40
सिद्धचार…श्च संपेतुर्शै समन्ततः ।
अपि … लोकानामिति चाब्रुवन् ॥ ८.५२.४० ॥
सिद्ध आणि चारण चहूकडून एकत्र झाले; आणि लोकांविषयी असे बोलू लागले.
8.52.41
न मया … राजन्दृष्टपृर्वः पराकमः ।
… कृष्णो छादयतो रणे ॥ ८.५२.४१ ॥
हे राजा, रणांगणावर कृष्णाला (बाणांनी) झाकणारा असा पराक्रम मी यापूर्वी पाहिला नव्हता.
8.52.42
…शब्दं रथानां त्रासनं रणे ।
… राजन्सिंहस्य नदतो यथा ॥ ८.५२.४२ ॥
रणांगणावर रथांचा भयंकर आवाज, हे राजा, गर्जणाऱ्या सिंहासारखा होता.
8.52.43
चरतो युद्धे सव्यं दक्षिणमस्यतः ।
विद्युदम्भोधरस्येव भ्राजमाना व्यदृश्यत ॥ ८.५२.४३ ॥
युद्धात डावीकडे आणि उजवीकडे बाण सोडत फिरत असताना तो मेघातील विजेसारखा तेजस्वी दिसला.
8.52.44
स तदा क्षिप्रकारी च दृढहस्तश्च पाण्डवः ।
प्रमोहं परमं गत्वा प्रेक्षन्नास्ते धनञ्जयः ॥ ८.५२.४४ ॥
तेव्हा शीघ्रकर्मी आणि दृढहस्त असा पांडुपुत्र धनंजय अत्यंत मोहात पडून केवळ पाहत राहिला.
8.52.45
विक्रमं चरतो युद्धे सव्यं दक्षिणमस्यतः ।
विक्रमं च हृतं मेने आत्मनस्तेन संयुगे ॥ ८.५२.४५ ॥
युद्धात डावीकडे आणि उजवीकडे बाण सोडणाऱ्या त्याचा पराक्रम पाहून आपला पराक्रमच त्याने हिरावून घेतला असे त्याला वाटले.
8.52.46
अथास्य समरे राजन्वपुरासीत्सुदुर्दृशम् ।
द्रौणेस्तत्कुर्वतः कर्म यादृग्रूपं पिनाकिनः ॥ ८.५२.४६ ॥
हे राजा, तेव्हा युद्धात त्याचे रूप पाहणे अत्यंत कठीण झाले; द्रोणपुत्र ते कर्म करीत असताना ते पिनाकधारी (शिवा)च्या रूपासारखे दिसू लागले.
8.52.47
वर्धमाने ततस्तत्र द्रोणपुत्रे विशाम्पते ।
हीयमाने च कौन्तेये कृष्णं रोषः समाविशत् ॥ ८.५२.४७ ॥
हे प्रजापते, तेथे द्रोणपुत्र वाढत असताना आणि कौंतेय क्षीण होत असताना कृष्णाच्या मनात क्रोध शिरला.
8.52.48
स रोषान्निश्वसन्राजन्निर्दहन्निव चक्षुषा ।
द्रौणिं ददर्श सङ्ग्रामे फल्गुनं च मुहुर्मुहुः ॥ ८.५२.४८ ॥
हे राजा, क्रोधाने उसासे टाकत, डोळ्यांनी जाळून टाकीन असे पाहत, युद्धात त्याने द्रोणपुत्राकडे आणि फाल्गुनाकडे वारंवार पाहिले.
8.52.49
ततः कृष्णोऽब्रवीत्क्रुद्धः पार्थं सप्रणयं वचः ॥ ८.५२.४९ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेला कृष्ण पार्थाला प्रेमाने हे वचन म्हणाला.
8.52.50
अत्यद्भुततमिदं पार्थ त्वयि पश्यामि संयुगे ।
यत्त्वां विशेषयत्याजौ द्रोणपुत्रोऽद्य भारत ॥ ८.५२.५० ॥
हे पार्था, युद्धात तुझ्यामध्ये हे अत्यंत अद्भुत मी पाहतो; हे भारता, आज द्रोणपुत्र युद्धात तुलाही मागे टाकत आहे.
8.52.51
कच्चित्ते गाण्डिवं हस्ते मुष्टिर्वा न व्यशीर्यत ।
कच्चिद्वीर्यं यथापूर्वं भुजयोर्वा बलं तव ॥ ८.५२.५१ ॥
तुझ्या हातात गांडीव आहे ना, की तुझी मूठ सैल झाली? तुझे पराक्रम आणि बाहूंचे बळ पूर्वीसारखेच आहे ना?
8.52.52
उदीर्यमाणं हि रणे पश्यामि द्रौणिमाहवे ।
गुरुपुत्र इति ह्येनं मानयन्पाण्डवर्षभ।
उपेक्षां मा कृथाः पार्थ नायं काल उपेक्षितुम् ॥ ८.५२.५२ ॥
युद्धात द्रोणपुत्र पुढे सरसावत असलेला मी पाहतो. गुरुपुत्र म्हणून त्याचा मान राखून उपेक्षा करू नकोस, हे पाण्डववीरा पार्था; ही उपेक्षा करण्याची वेळ नाही.
8.52.53
पश्य माधव दौरात्म्यं गुरुपुत्रस्य मां प्रति ।
वधं प्राप्तौ मन्यते नौ प्रावेश्य शवरेश्मनि।
एषोस्मि हन्मि सङ्कल्पं शिक्षया च बलेन च ॥ ८.५२.५३ ॥
पाहा माधवा, गुरुपुत्राची माझ्याबाबतची दुष्टता! आम्हा दोघांना शवागारात प्रवेश करवून मारण्याचा तो विचार करतो. हा मी आहे; शिक्षण आणि बळाने मी माझा संकल्प पूर्ण करीन.
8.52.54
एवमुक्त्वाऽस्य चिच्छेद भल्लैः कर्मारमार्जितैः ।
धनुश्छत्रं पताकां च रथशक्तिं गदां वराम् ॥ ८.५२.५४ ॥
असे बोलून लोहाराने घासलेल्या भल्लांनी त्याचे धनुष्य, छत्र, पताका, रथशक्ती आणि उत्तम गदा त्याने छेदली.
8.52.55
अश्वत्थाम्नः शरानस्ताञ्छित्त्वैकैकं त्रिधा त्रिधा ।
व्यधमद्भरतश्रेष्ठो नीहारमिव मारुतः ॥ ८.५२.५५ ॥
अश्वत्थाम्याचे ते बाण एकेक करून तीन तीन तुकड्यांत तोडून, भरतश्रेष्ठाने धुक्याला वारा उडवून लावावा तसे ते विखरून टाकले.
8.52.56
ततः संशप्तकान्भूयः साश्वसूतरथद्विपान् ।
ध्वजपत्तिगणानुर्ग्रैर्बाणैर्विव्याध पाण्डवः ॥ ८.५२.५६ ॥
नंतर पाण्डुपुत्राने संशप्तकांना, त्यांचे घोडे, सारथी, रथ, हत्ती यांच्यासह, तसेच ध्वजधारी पायदळाच्या तुकड्यांना भयंकर बाणांनी पुन्हा विद्ध केले.
8.52.57
ये ये ददृशिरे तत्र यद्यद्रूपास्तदा जनाः ।
ते ते तत्र शरैर्व्याप्तं मेनिरेऽऽत्मानमात्मना ॥ ८.५२.५७ ॥
तेथे जे जे लोक जसे जसे दिसले, ते सर्व तेथे बाणांनी व्याप्त झालेले आपणच आपल्याला समजू लागले.
8.52.58
ते गाण्डीवप्रमुक्तास्तु नानारूपाः पतत्रिणः ।
क्रोशे साग्रे स्थिताञ्जघ्नुर्द्विपांश्च पुरुषान्रणे ॥ ८.५२.५८ ॥
गांडीवातून सोडलेल्या त्या विविध रूपांच्या पंखधारी बाणांनी, एक कोसाच्या आत पुढे उभे असलेले हत्ती आणि माणसे युद्धात मारली.
8.52.59
भल्लैश्छिन्नाः कराः पेतुः करिणां मदवर्षिणाम् ।
यथा वने परशुभिर्निकृत्ताः शाल्मलिद्रुमाः ॥ ८.५२.५९ ॥
भल्लांनी तुटलेल्या, मद वर्षणाऱ्या हत्तींच्या सोंडा पडल्या; जसे रानात कुऱ्हाडींनी तोडलेले शाल्मली वृक्ष पडतात.
8.52.60
पश्चात्तु शैलवत्पतुस्ते गजाः सह सादिभिः ।
वज्रिवज्रावमथिता यथैवाद्रिचयास्तथा ॥ ८.५२.६० ॥
नंतर ते हत्ती आपल्या माहुतांसह पर्वतांसारखे कोसळले; इंद्राच्या वज्राने चुराडा झालेले पर्वतसमूह कोसळावेत तसे.
8.52.61
गन्धर्वनगराकारान्रथांश्चैव सुकल्पितान् ।
विनीतैर्जवनैर्युक्तानास्थितान्युद्वदुर्मदैः ॥ ८.५२.६१ ॥
गंधर्वनगरासारखे सुसज्ज रथ, विनीत व वेगवान अश्वांनी जुंपलेले, युद्धात उन्मत्त योद्धे त्यावर आरूढ झालेले.
8.52.62
शरैर्विशकलीकुर्वन्नमित्रानभ्यवीवृषत् ।
स्वलङ्कृतानश्वसादीन्पत्तींश्चाहन्धनञ्जयः ॥ ८.५२.६२ ॥
बाणांनी शत्रूंना खंडित करत धनंजयाने त्यांच्यावर बाणांचा वर्षाव केला; सुशोभित अश्वारोह्यांना व पायदळांना ठार केले.
8.52.63
धनञ्जययुगान्तार्कः संशप्तकमहार्णवम् ।
व्यशोषयत दुःशोषं तीक्ष्णैः शरगभस्तिभिः ॥ ८.५२.६३ ॥
युगान्ताच्या सूर्यासारखा धनंजय तीक्ष्ण बाणकिरणांनी, न सुकणाऱ्या संशप्तकांच्या महासागराला कोरडा करून टाकला.
8.52.64
पुनर्द्रौणिमहाशैलं नाराचैर्वज्रसन्निभैः ।
निर्बिभेद महावेगैस्त्वरन्वज्रीव पर्वतम् ॥ ८.५२.६४ ॥
पुन्हा द्रौणी नावाच्या महापर्वताला, वज्रासारख्या नाराच बाणांनी, प्रचंड वेगाने त्वरा करत, वज्रधारी इंद्र पर्वत भेदतो तसा त्याने भेदला.
8.52.65
तमाचार्यसुतः क्रुद्धः साश्वयन्तारमाशुगैः ।
युयुत्सुरागमद्योद्धुं पार्थस्तानच्छिनच्छरान् ॥ ८.५२.६५ ॥
आचार्यपुत्र (अश्वत्थामा) क्रुद्ध होऊन, अश्व व सारथीसह त्याला वेगवान बाणांनी युद्ध करण्यासाठी आला; पार्थाने ते बाण तोडले.
8.52.66
ततः परमसङ्क्रुद्धः काण्डकोशमवासृजत् ।
अश्वत्थामाभिरूपाय गृहानतिथये यथा ॥ ८.५२.६६ ॥
मग अत्यंत क्रुद्ध होऊन, पाहुण्यासाठी घराचे दार उघडावे तसे, अश्वत्थाम्यावर त्याने आपला भाता रिकामा केला.
8.52.67
अथ संशप्तकांस्त्यक्त्वा पाण्डवो द्रौणिमभ्ययात् ।
अपाङ्क्तेयानिव त्यक्त्वा दाता पाङ्क्तेयमर्थिनम् ॥ ८.५२.६७ ॥
मग संशप्तकांना सोडून पांडव द्रोणपुत्राकडे गेला; जसा दाता पंक्तीस अयोग्य लोकांना सोडून पंक्तीस योग्य याचकाकडे जातो.
8.52.68
स्थिताः संशप्तका राजन्दृष्ट्वा युद्वं महात्मनोः ॥ ८.५२.६८ ॥
हे राजा, संशप्तक उभे राहिले आणि त्या दोन महात्म्यांचे युद्ध पाहू लागले.